HỘI CÁC TRƯỜNG THPT CHUYÊN VÙNG DH&ĐB BẮC BỘ
KỲ THI CHỌN HỌC SINH GIỎI
LẦN THỨ XVII, NĂM 2026
ĐỀ THI MÔN: NGỮ VĂN - LỚP 11
Thời gian làm bài: 180 phút
Ngày thi: 23 tháng 4 năm 2026
(Đề thi gồm 02 câu, trong 01 trang)
Câu 1. Nghị luận xã hội (8,0 điểm)
Đọc ngữ liệu sau:
[...] Thật ít có loài hoa nào vừa được mong chờ vừa bị rẻ rúng, vừa được nâng niu vừa bị lãng quên nhanh như bằng lăng. [...] Rồi trầm trồ nhất, háo hức nhất là lúc hè đã về tới, bằng lăng nhất loạt khai hội trên khắp phố phường, một carnavan tím tưng bừng trên những vòm xanh. Mỗi bông hoa như một vũ nữ tím khỏa sắc xiêm y trong một festival đường phố của riêng chủng tộc bằng lăng. [...] Cứ thế, bằng lăng đã dâng những mùa tím nguyên vẹn mỗi độ hè về để đem tặng cho nhân gian. Nhưng rồi sắc tím hoen nhanh. Chỉ ít ngày là bợt bạc hết. Nếu mưa dông đầu mùa ập về thì bằng lăng tím sũng, váy áo mỗi cánh hoa như phẩm tím nhạt dần trôi theo mưa lặn vào đất. Còn bao cánh rụng thì bị nát dưới chân người và chân mưa. Cũng chẳng phải đến lúc ấy, bằng lăng mới bị lãng quên. Ngay lúc bằng lăng đang ríu ran mở vũ hội tím của mình, nó đã bị quên rồi. Thói cả thèm chóng chán của con người đã nhanh chóng thấy ở bằng lăng một sắc tím thỏa thuê, một sắc tím nhàm rồi. Vì bằng lăng hữu sắc vô hương chăng? Thỏa mãn thị giác không được sâu bền bằng hưởng thụ khứu giác chăng? Hình như không hẳn thế. Lẽ nào lại vì bằng lăng quá hào phóng? Chỉ mới chớm hè đã bùng phát một màu tím bạt ngàn, làm no nê nhanh chóng cả phố phường. Lúc người thụ hưởng mãn nhãn thì cũng là lúc thấy rõ mùa hè đang tạo ra một cơn lạm phát tím. Lạm phát nào cũng làm mất giá, dù là lạm phát hoa. Ngân hàng tím của loài bằng lăng đã không biết kiềm chế mình, không biết tiết chế hoa. Cứ bật toả hết mình. Cứ rút hết ruột gan hồn vía ra mà tím. Ôi! Bằng lăng do quá hào phóng với đời mà đã tự làm rẻ mình đi chăng? Ừ, phải chi nó hiếm hoi hơn, nở tằn tiện hơn, nở dè xẻn hơn, nhỏ giọt hơn, để người đời luôn phải thòm thèm, luôn phải ngóng đợi, thì hẳn bằng lăng đã dạy cho đời bài học về sự trân quý rồi...
(Trích Viết cho rặng bằng lăng trước nhà, Chu Văn Sơn, In trong Tự tình cùng cái Đẹp, NXB Hội Nhà văn, Hà Nội, 2019, tr.125-127)
Từ những suy tư của tác giả Chu Văn Sơn về sự hào phóng của hoa bằng lăng, anh/chị hãy viết bài văn nghị luận bàn về vấn đề: Trong hành trình khẳng định giá trị cá nhân, con người nên chọn cách bật tỏa hết mình để dâng hiến hay nên biết dè xẻn để được trân trọng?
Câu 2. Nghị luận văn học (12,0 điểm)
Bàn về bản chất của văn chương đích thực, nhà văn đương đại Nga - Yevghenhi Chizhov khi trả lời phỏng vấn tờ Báo Nga đã từng phát biểu:
“Tôi viết cho người đọc nào muốn thoát khỏi sự độc tài của thị hiếu [...] mỗi nhà văn đều có ngày hội của riêng mình. Ngày hội của tôi ở chỗ tôi đã cố gắng đưa vào cuốn sách những gì tôi muốn, và nhờ đó nó đã tìm thấy cuộc sống của chính nó, sức hấp dẫn của chính nó, tác động lên người đọc tìm ra được chìa khóa phù hợp với nó.”
Phan Xuân Loan (trích dịch)
(Theo Viết & đọc - Chuyên đề mùa thu 2022, Nhiều tác giả, NXB Hội nhà văn, 2022, tr.344-346)
Bằng trải nghiệm văn học, anh/chị hãy bàn luận về quan niệm trên.
--------------------- HẾT ----------------------
HƯỚNG DẪN CHẤM THI MÔN: NGỮ VĂN - LỚP 11
I. HƯỚNG DẪN CHUNG
- Giám khảo chấm đúng như đáp án, thang điểm.
- Nếu thí sinh có cách trả lời khác đáp án nhưng hợp lý để giải quyết yêu cầu của đề thì giám khảo vẫn chấm điểm theo thang điểm của Hướng dẫn chấm thi.
- Giám khảo không quy tròn điểm thành phần của từng câu, điểm của bài thi.
- Đánh giá đúng năng lực của thí sinh, cần đảm bảo những tiêu chí sau:
| Hệ thống ý | Lập luận | Dẫn chứng | Hành văn |
| - Phong phú – Toàn diện – Độc đáo (cấp độ tăng dần) | - Mạch lạc – Chặt chẽ – Sắc sảo, có tư duy phản biện (cấp độ tăng dần) | - Phù hợp – Thời sự – Độc đáo (cấp độ tăng dần) | - Trong sáng, mạch lạc - Vốn từ ngữ phong phú, diễn đạt tinh tế, giàu cảm xúc - Có bản sắc cá nhân (cấp độ tăng dần) |
II. ĐÁP ÁN, THANG ĐIỂM
Câu 1 (8.0 điểm):
Ngữ liệu: Viết cho rặng bằng lăng trước nhà
“Thật ít có loài hoa nào vừa được mong chờ vừa bị rẻ rúng, vừa được nâng niu vừa bị lãng quên nhanh như bằng lăng… Ừ, phải chi nó hiếm hoi hơn, nở tằn tiện hơn, nở dè xẻn hơn, nhỏ giọt hơn, để người đời luôn phải thòm thèm, luôn phải ngóng đợi, thì hẳn bằng lăng đã dạy cho đời bài học về sự trân quý rồi...”
Từ những suy tư của tác giả Chu Văn Sơn về sự hào phóng của hoa bằng lăng, anh/chị hãy viết bài văn nghị luận bàn về vấn đề: Trong hành trình khẳng định giá trị cá nhân, con người nên chọn cách bật tỏa hết mình để dâng hiến hay nên biết dè xẻn để được trân trọng?
* Yêu cầu về kĩ năng
- Biết cách làm bài văn nghị luận về một vấn đề xã hội: bố cục rõ ràng; lập luận chặt chẽ; vận dụng tốt các thao tác lập luận, dẫn chứng tiêu biểu, chọn lọc.
- Diễn đạt trong sáng, mạch lạc, giàu cảm xúc; không mắc lỗi chính tả, từ ngữ, ngữ pháp.
* Yêu cầu về kiến thức:
- Thí sinh cổ thể lựa chọn một trong hai cách sống hoặc lựa chọn dung hòa cả hai, miễn là có sự lập luận, lí giải chặt chẽ, thuyết phục. Dười đây là gợi ý đáp án theo hướng dung hòa cả hai.
1. Giải thích - xác định vấn đề nghị luận (1.0 điểm)
Biết kết nối văn bản với yêu cầu để xác định, giải thích được những từ/cụm từ từ khóa, mối quan hệ giữa các từ/cụm từ; chỉ rõ vấn đề bàn luận.
- Tóm tắt ngữ liệu:
- Giải thích:
- Xác định vấn đề nghị luận:
2. Bàn luận (Lý giải, phân tích, dẫn chứng phù hợp, thuyết phục) (6,0 điểm)
2.1. Lí giải và phân tích vì sao nên bật tỏa hết mình để dâng hiến? (2,25 điểm)
2.2. Lí giải và phân tích vì sao nên biết dè xẻn để được trân trọng? (2,25 điểm)
2.3. Mối quan hệ giữa hai lối sống (1,5 điểm)
3. Bài học, liên hệ, mở rộng, nâng cao (1,0 điểm)
Tổng câu 1: 8,0 điểm
Câu 2 (12.0 điểm):
Bàn về bản chất của văn chương đích thực, nhà văn đương đại Nga - Yevghenhi Chizhov khi trả lời phỏng vấn tờ Báo Nga đã từng phát biểu:
“Tôi viết cho người đọc nào muốn thoát khỏi sự độc tài của thị hiếu [...] mỗi nhà văn đều có ngày hội của riêng mình. Ngày hội của tôi ở chỗ tôi đã cố gắng đưa vào cuốn sách những gì tôi muốn, và nhờ đó nó đã tìm thấy cuộc sống của chính nó, sức hấp dẫn của chính nó, tác động lên người đọc tìm ra được chìa khóa phù hợp với nó.”
Phan Xuân Loan (trích dịch)
(Theo Viết & đọc - Chuyên đề mùa thu 2022, Nhiều tác giả, NXB Hội nhà văn, 2022, tr.344-346)
Bằng trải nghiệm văn học, anh/chị hãy bàn luận về quan niệm trên.
* Yêu cầu về kĩ năng
- Có kĩ năng viết bài văn nghị luận văn học; biết huy động các kiến thức lí luận, kiến thức về tác giả, tác phẩm để làm bài.
- Vận dụng tốt các thao tác lập luận, lí lẽ xác đáng, trình bày khoa học; văn viết có cảm xúc, giọng điệu riêng; diễn đạt lưu loát, không mắc lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu.
Biết cách làm bài văn nghị luận về một vấn đề xã hội: bố cục rõ ràng; lập luận chặt chẽ; vận dụng tốt các thao tác lập luận, dẫn chứng tiêu biểu, chọn lọc.
- Diễn đạt trong sáng, mạch lạc, giàu cảm xúc; không mắc lỗi chính tả, từ ngữ, ngữ pháp.
* Yêu cầu về kiến thức:
- Thí sinh có nhiều cách trình bày khác nhau, song cần đạt được những nội dung cơ bản sau:
1. Giải thích – xác định vấn đề cần nghị luận
- Ý kiến của Yevghenhi Chizhov :
+ Tôi viết cho người đọc nào muốn thoát khỏi sự độc tài của thị hiếu
+ mỗi nhà văn đều có ngày hội của riêng mình. Ngày hội của tôi ở chỗ tôi đã cố gắng đưa vào cuốn sách những gì tôi muốn, và nhờ đó nó đã tìm thấy cuộc sống của chính nó, sức hấp dẫn của chính nó, tác động lên người đọc tìm ra được chìa khóa phù hợp với nó
=> Ý kiến đã bàn đến
2. Bàn luận + chứng minh (9,0 điểm)
Thí sinh vận dụng lí lẽ và dẫn chứng phù hợp để làm nổi bật vấn đề: Văn chương giúp chúng ta nhìn thế giới bằng con mắt khác. Cần đảm bảo các ý sau:
2.1. Vì sao mỗi nhà văn đều có ngày hội của riêng mình? (3,0 điểm)
2.2 Văn chương tác động lên người đọc tìm ra được chìa khóa phù hợp với nó như thế nào? (3,0 điểm)
2.3 Ý nghĩa của việc văn chương thoát khỏi sự độc tài của thị hiếu. (2,0 điểm)
3. Mở rộng, nâng cao (1,5 điểm)
Tổng câu 2: 12,0 điểm
Tổng câu 1 + câu 2: 20,0 điểm
Bình luận