HỘI CÁC TRƯỜNG THPT CHUYÊN VÙNG DH&ĐB BẮC BỘ
KỲ THI CHỌN HỌC SINH GIỎI
LẦN THỨ XVI, NĂM 2025
ĐỀ THI MÔN: NGỮ VĂN - LỚP 10
Thời gian làm bài: 180 phút
Ngày thi: 21 tháng 4 năm 2025
(Đề thi gồm 02 câu, trong 02 trang)
Câu 1. Nghị luận xã hội (8,0 điểm)
BÍ MẬT
Vừa sang thăm ông nội. Cháu Cê năm tuổi một mình tót lên phòng làm việc của ông ở tầng ba nói nhỏ: Ông ơi cháu có bí mật đấy. Thấy mình cười cười. Cháu nhớn mắt: Thật mà. Ông có muốn nghe bí mật không. Mình nói: Cháu nói ông nghe nào. Cháu ngần ngừ: Thôi cháu không nói đâu. Mọi người dặn cháu phải bí mật. Ông biết ông mắng đấy.
Mình nói nhỏ: Cháu nói đi. Ông không mắng đâu. Cháu nói: Ông hứa nhá. Rồi cháu ghé tai thì thầm: Ông ơi hôm trước cháu làm vỡ cái bình của ông đấy. Mình nói: Bình ở đâu cháu. Cháu nói: Bình ông để ở cầu thang ấy. Nghe thế mình giật thót. Thấy thế cháu hoảng sợ: Ông hứa không mắng cháu rồi mà.
Mình nói: Không mắng không mắng. Nhưng bình ấy của ông quý lắm. Cháu phân trần: Cháu chỉ vô ý vấp chân vào thôi. Nó tự rơi vỡ. Không phải cháu nghịch quá đâu. Mình xoa đầu cháu: Được rồi. Được rồi. Rồi cháu lại thì thầm: Ông phải bí mật. Mọi người biết cháu nói bí mật với ông lại mắng cháu đấy. Mình nói: Ông nhớ ông nhớ.
Đó là chiếc bình gốm. Mình mua của một người đàn bà Chăm ở một làng cổ gần thánh địa Mỹ Sơn. Người đàn bà gầy đen ấy nói với mình cái bình này có từ xưa. Tổ tiên bà cất riêng để đựng hạt giống. Mình đã khư khư ôm nó suốt tuyến đường từ Mỹ Sơn về Hà Nội. Mấy chục năm qua nó được cả nhà nâng niu gìn giữ.
26.3.2023
(Nguyễn Linh Khiếu, Chân mây, Nxb Hội Nhà văn, Hà Nội, 2024, tr. 89-90.)
Từ việc hiểu văn bản, kết hợp với trải nghiệm của bản thân, anh/chị hãy viết bài văn nghị luận với chủ đề: Lời hứa.
Câu 2. Nghị luận văn học (12,0 điểm)
Tán Tụng và Chê Bai cùng hỏi Nhà Thơ:
“Ai là bạn, ai là thù - tiết lộ đi điều bí mật”.
Nhà Thơ đáp: “Cả hai người - mà điều này thì không cần giấu giếm - đều là kẻ thù và bạn bè ta”.
(Nguyễn Bích Thúy dịch, R. Tagore, Thơ, Nxb Văn học, Hà Nội, 2009, tr.306.)
Từ việc đọc hiểu bài thơ của Tagore, kết hợp với trải nghiệm văn học của bản thân, anh/chị hãy viết bài văn nghị luận bàn về mối quan hệ giữa “Nhà Thơ” với “Tán Tụng” và “Chê Bai”.
---------------- HẾT ---------------
HƯỚNG DẪN CHẤM THI MÔN NGỮ VĂN LỚP 10
Câu 1 (8.0 điểm): Từ việc hiểu văn bản, kết hợp với trải nghiệm của bản thân, anh/chị hãy viết bài văn nghị luận với chủ đề: Lời hứa.
1. Dẫn dắt, nêu vấn đề (1.0 điểm)
(Gợi ý: Lời hứa là hành động ngôn từ thể hiện một cam kết với người khác hoặc với bản thân; ý nghĩa của lời hứa, cách giữ lời hứa, cách xử sự khi thất hứa… là những vấn đề luôn nhận được sự quan tâm, bàn bạc…)
2. Giải thích (1.0 điểm)
- Giải thích từ ngữ:
+ Lời hứa: sự cam kết, hứa hẹn về một việc sẽ làm hoặc một giá trị sẽ giữ gìn.
+ Giữ lời hứa là thực hiện đúng những gì mình đã cam kết với người khác hoặc với chính bản thân.
- Hiểu văn bản:
+ Chiếc bình cổ rất quý giá đã bị cháu Cê vô ý làm vỡ. Ông nội không trách mắng vì đã hứa với cháu.
+ Lời hứa không phải là lời nói thường mà là một cam kết vô cùng quý giá, hiện thân của uy tín, nhân cách, đạo đức, tình cảm; khẳng định sự tin cậy, tôn trọng lẫn nhau giữa ông và cháu.
3. Bàn luận (5.0 điểm):
3.1. Ý nghĩa, giá trị của lời hứa (3.0 điểm)
- Thể hiện nhân cách và uy tín của cá nhân, tập thể, quốc gia (tự trọng, sống có trách nhiệm, bản lĩnh; tạo dựng danh dự và độ tin cậy...).
- Lời hứa là sợi dây kết nối cảm xúc, tạo ra ảnh hưởng tích cực (sự quan tâm, tôn trọng lẫn nhau trong các mối quan hệ; mang lại niềm tin, hi vọng, sự an tâm cho người khác…)
- Việc thất hứa làm mất lòng tin, tổn thương tinh thần, tình cảm; đánh mất sự tôn trọng đối với chính mình.
3.2. Cách giữ lời hứa (1.0 điểm)
- Suy nghĩ, cân nhắc thật kĩ trước khi hứa; chỉ hứa những gì bản thân có thể làm được.
- Trân trọng lời hứa, coi lời hứa là cam kết trách nhiệm; không hứa suông, nỗ lực thực hiện lời hứa.
- Chân thành chia sẻ, giải thích rõ khi không thể giữ lời hứa vì có lí do chính đáng.
3.3. Mở rộng (1.0 điểm)
- Lời hứa với chính mình thể hiện ý chí và sự tôn trọng chính mình, tạo động lực để hoàn thiện bản thân.
- Không phải lúc nào cũng giữ lời hứa bằng mọi giá, đặc biệt khi việc giữ lời hứa có nguy cơ làm tổn hại nghiêm trọng đến cuộc sống, sự tồn vong của bản thân, gia đình, tập thể.
4. Liên hệ, bài học (1.0 điểm)
- Lời hứa chỉ có giá trị khi nó được thực hiện chứ không phải khi nó được thốt ra.
- Hãy nói ít, làm nhiều; chỉ hứa khi thực sự có thể thực hiện; phê phán sự thất hứa.
Câu 2 (12.0 điểm):
Từ việc đọc hiểu bài thơ của Tagore, kết hợp với trải nghiệm văn học của bản thân, anh/chị hãy viết bài văn nghị luận bàn về mối quan hệ giữa “Nhà Thơ” với “Tán Tụng” và “Chê Bai”.
1. Dẫn dắt, nêu vấn đề (1.0 điểm):
(Gợi ý: Với mỗi tác phẩm, nhà văn, nhà thơ thường phải đối diện với những lời tán tụng và chê bai của độc giả. Trước tình thế đó, tác giả nên có quan điểm, thái độ như thế nào?)
2. Giải thích (1.5 điểm)
- Nhà Thơ: nhà thơ, nhà văn, người sáng tác văn học nói chung.
- Tán Tụng: thái độ tán thưởng, khen ngợi của người tiếp nhận; Chê Bai: thái độ không thích, không vừa ý vì cho là kém, là xấu…của người tiếp nhận.
- Kẻ thù: người có quan hệ thù địch với ta; Bạn bè: người có quan hệ thân ái với ta.
→ Tác phẩm văn học do tác giả sáng tạo ra thường đối diện với thái độ tán tụng hoặc chê bai của người đọc. Tán tụng và chê bai có thể là kẻ thù và bạn bè của tác giả tùy thuộc vào trí tuệ, tài năng, bản lĩnh của tác giả khi đón nhận, lĩnh hội những lời khen, chê.
3. Bàn luận (8.5 điểm)
3.1. Mối quan hệ giữa tác giả và bạn đọc (1.5 điểm)
- Nhà văn, nhà thơ viết ra tác phẩm là để giao tiếp, đối thoại với người đọc.
- Khi tiếp nhận văn học, người đọc thường bày tỏ thái độ ca tụng, khen ngợi hoặc bày tỏ sự không thích thú vì cho là kém, không hay. Các thái độ này xuất phát từ tính chất, mục đích của quá trình tiếp nhận và đặc trưng của tác phẩm văn học.
3.2. Tán tụng của người đọc vừa là bạn bè vừa là kẻ thù của tác giả (3.0 điểm)
- Tán tụng là bạn bè của tác giả khi lời tán tụng là lời khen ngợi chân thành, thiện chí, thực chất: nhiệt tình công nhận giá trị thật của tác phẩm, tán dương tài năng đích thực của tác giả → nhà thơ, nhà văn được cổ vũ, khích lệ sẽ tự tin vào tài năng, phong cách, kĩ thuật; củng cố, phát triển con đường nghệ thuật của mình.
- Tán tụng là kẻ thù của tác giả khi lời tán tụng là lời vuốt ve nịnh bợ sáo rỗng: khen ngợi thái quá khiến nhà thơ/ nhà văn ảo tưởng về giá trị của tác phẩm, vào tài năng của cá nhân, không thấy được những khiếm khuyết, hạn chế của tác phẩm và bản thân, từ đó thiếu động lực tìm tòi, sáng tạo để hoàn thiện kĩ thuật và phong cách, dễ rơi vào tự mãn, thui chột khả năng sáng tạo.
3.3. Chê bai của người đọc vừa là bạn bè vừa là kẻ thù của tác giả (3.0 điểm)
- Chê bai là bạn bè của tác giả khi lời chê bai là đúng đắn và mang tính xây dựng: chỉ ra những thiếu sót, hạn chế của tác phẩm, từ đó thúc đẩy nhà văn khắc phục những hạn chế, tìm ra những thủ pháp, kĩ thuật, con đường mới, không ngừng hoàn thiện nghệ thuật và phong cách.
- Chê bai là kẻ thù của tác giả khi lời chê bai là lời ác ý, công kích cá nhân, cố tình hạ thấp giá trị của tác phẩm, phỉ báng tài năng của tác giả, khiến nhà văn/ nhà thơ bị tổn thương, ức chế sự sáng tạo.
3.4. Mở rộng (1.0 điểm)
- Thái độ tán tụng và chê bài của người đọc không chỉ tác động đến tác giả mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển của đời sống văn học.
- Mỗi tác giả còn là người đọc của chính mình. Khi tác giả hiểu bản thân, có niềm tin chắc chắn vào giá trị chân chính của tác phẩm, bản lĩnh và tài năng cá nhân sẽ có thái độ bình thản trước mọi lời khen chê không hợp lý.
4. Liên hệ, bài học (1.0 điểm)
- Nhà văn cần biết cách đối diện với lời tán tụng và chê bai của công chúng độc giả, biết lắng nghe và biết chắt lọc những lời khen chê, giữ được sự tỉnh táo, sáng suốt để phân biệt đúng và sai, thật và giả, từ đó rèn luyện tài năng và bản lĩnh nghệ thuật.
- Khi phê bình tác phẩm, bày tỏ lời khen chê, độc giả cần có sự hiểu biết thấu đáo, thái độ chân thành và thiện chí, lời lẽ cẩn trọng, chừng mực.
Bình luận