Nước Nga Xô Viết không ra đời trong sự yên bình. Nó ra đời từ chiến tranh thế giới thứ nhất, từ máu, mồ hôi và nước mắt của hàng trăm nghìn người với nỗ lực lật đổ chế độ Sa Hoàng chuyên chế, thành lập một nhà nước vô sản. Đây là bài học về sức mạnh của tư tưởng trong cuộc cách mạng Nga, nơi niềm tin có thể thay đổi cục diện quốc gia chỉ trong một thời gian ngắn.
Producer: Đạt Nguyễn Research: Lành Trần Editing: Thúy Nga Host: Việt Cường AI Engineer: Thúy Nga Thumbnail: Ngọc Nguyên QC: Vũ Đình Khiêm
Đầu thế kỷ 20, nước Nga chìm trong bóng tối
dưới sự cai trị chuyên chế của sa hoàng
Toàn bộ quyền lực rơi vào tay giới trị vì,
đẩy hàng triệu người dân vào cảnh bất công, nghèo khổ
Thế nhưng trật tự tưởng chừng không thể lay chuyển ấy,
lại bị đập tan chỉ trong một thời gian ngắn
Không quân đội, không quyền lực sẵn có
Nhưng con người này đã dùng lý luận và bản
lĩnh để làm thay đổi vận mệnh nhân loại
Đó là Vladimir Lenin
Vậy làm thế nào mà một trí thức trẻ từng bị lưu
đày lại có thể vạch ra kế hoạch lật đổ trật tự cũ?
Và chuyến tàu về nước lịch sử của ông đã kích
hoạt cuộc cách mạng tháng 10 như thế nào?
Đầu thế kỷ 20, Đế quốc Nga kiểm soát một phần sáu
diện tích trái đất cùng nguồn tài nguyên vô tận.
Thế nhưng đằng sau vẻ ngoài vĩ đại ấy,
nội bộ đất nước đã mục ruỗng đến tận gốc rễ,
đứng trên đỉnh cao quyền lực là sa hoàng Nicholas đệ nhị,
với cuộc sống nhung lụa xa hoa.
Trong khi đó, phần lớn người dân,
gồm nông dân nghèo và công nhân nhà máy,
phải lao động kiệt sức mà vẫn không đủ miếng ăn qua ngày.
Những lời kêu cứu hay bản đơn thỉnh cầu giảm tô thuế
Đều bị triều đình phớt lờ hoặc bóp nghẹt bằng sự đàn áp tàn nhẫn
Vladimir Lenin lớn lên giữa xã hội bất công đó
Ban đầu ông theo đuổi con đường học luật với suy nghĩ đơn thuần
Tìm kiếm một chỗ đứng hợp pháp để làm
việc và sống một cuộc đời bình yên
Tuy nhiên những bi kịch thực tế đã nhanh chóng đập tan ảo tưởng ấy
Đầu tiên là nỗi đau mất người thân
Anh trai ruột của ông bị sa hoàng treo cổ vì
dám tham gia phong trào chống đối hoàng gia
Sau đó, khi chính thức bước chân vào đời,
ông tiếp tục nhận ra luật pháp không hề bảo vệ dân nghèo
Nó chỉ là công cụ củng cố đặc quyền cho giới quý tộc và
che đậy tội ác bóc lột của kẻ cầm quyền
Quyết tâm thay đổi số phận của tầng lớp bị áp bức,
Lenin tìm cách tiếp cận các xưởng may ở Saint Petersburg
Ông mở những lớp học đêm bí mật để giảng
giải cho công nhân về quyền lợi của mình
Cùng các đồng chí trí thức, ông thành lập nhóm đấu tranh ngầm đầu tiên
Tự tay soạn thảo bản truyền đơn để vạch trần sự bóc lột của giới chủ
Từ những lớp học ngầm nhỏ lẻ, Lenin từng bước kết nối các
nhóm công nhân giải rác thành một phong trào có tổ chức,
chỉ đạo các cuộc đình công đòi giảm giờ làm và tăng lương.
Thế nhưng sự bành trướng của phong trào này chẳng
mấy chốc lọt vào tầm ngắm của mật thám triều đình.
Kết cục, Sa hoàng ra lệnh bắt giữ và đẩy Lenin ra vùng Siberia.
Trong những năm tháng lưu vong, thay vì khuất phục,
ông dành thời gian để nghiên cứu,
vạch ra các bước đi chặt chẽ hơn cho phong trào.
Khi hết thời hạn chịu phạt,
nhận thấy mình bị mật thám săn lùng gắt gao trong nước
Lenin quyết định vượt biên trốn sang phương Tây
Từ đó ông bắt đầu hành trình bôn ba khắp các đô thị châu Âu
Để tìm tòi hướng đi mới cho cuộc đấu tranh
Sống giữa lòng phương Tây,
Lenin trực tiếp thâm nhập vào các nhà máy công nghiệp
Ông nhìn thấy sự khác biệt rõ rệt
Nếu ở Nga, sự bóc lột mang tính thô sơ
qua thuế lao dịch và cưỡng bức thủ công
Thì ở đây, đó là sự bóc lột có hệ thống
Máy móc cuốn con người vào dây chuyền sản xuất liên tục
Nhằm tối đa hóa lợi nhuận cho giới chủ
Hãy subscribe
Hãy
subscribe
cho kênh Ghiền
cho kênh
Mì Gõ Để không
Ghiền Mì Gõ
bỏ lỡ những
Để không bỏ
video hấp dẫn
lỡ những
video
hấp dẫn
Thứ ông từng tiếp cận qua tủ sách của người Anh đã mất
Nó chính là vũ khí duy nhất chỉ rõ con đường giải phóng người lao động
Theo lý thuyết gốc, cách mạng chỉ bùng
nổ ở những quốc gia tư bản phát triển
Nơi công nhân chiếm đa số
Trong khi đó, nước Nga lại là một đế chế nông nghiệp lạc hậu,
nửa phong kiến
Nếu cứ cứng nhắc tuân theo sách vở, nhân dân Nga sẽ còn chết đói dài dài
Nhận ra điều đó,
Lenin đã vận dụng sáng tạo học thuyết cho khớp với thực tiễn
Thay vì thụ động chờ giai cấp tư bản phát triển
Ông quy tụ những người cùng chí hướng để gây dựng nên một đảng kiểu mới
Đảng Lao động Xã hội Dân chủ Nga mà nòng cốt
chiến đấu chính là phe Bolshevik.
Tư tưởng cốt lõi của họ là biến khối đông đảo nông dân và công nhân
thành lực lượng chủ chốt để lật đổ chế độ cũ.
Dù phải sống lưu vong, Lenin không hề đơn độc.
Ông xây dựng Đảng thành một tổ chức bí mật có kỷ luật thép
với các cơ sở ngầm bám rễ sâu trong lòng nước Nga.
Đóng vai trò như một tổng tư lệnh từ xa,
ông sáng lập tờ báo ISKRA được in ấn bí mật tại châu Âu.
Qua hệ thống giao liên nguy hiểm
Từng số báo cùng các bức thư chỉ đạo và văn kiện
của ông liên tục được vận chuyển lậu qua biên giới
Lén lút chuyển tay nhau vào các nhà máy ở St. Petersburg và Moscow
Tờ báo trở thành sợi dây kết nối toàn bộ mạng lưới ngầm
Giúp Lenin trực tiếp vạch chiến lược, thúc đẩy các cuộc đình công
Từng bước làm suy yếu ngai vàng Sa Hoàng và biến sự bất
mãn của quân chúng thành ngọn lửa trực trở bùng cháy
Tình hình ngày càng nguy cấp
khi thế chiến thứ nhất bùng nổ
Sa Hoàng quyết định đưa nước Nga lao vào
cuộc chiến tàn khốc vì lợi ích quyền lực.
Đây là một sai lầm chí mạng
Hàng triệu nông dân bị bắt ép cầm súng ra mặt trận
Trong tình trạng thiếu thốn lương thực, lẫn đạn dược
Rồi ngã xuống oan uổng ngoài chiến trường
Ở hậu phương
đồng dụng bỏ hoang
Giao thông tê liệt và nạn đói kinh hoàng
Bùng phát tại các thành phố lớn
Đến tháng 2 năm 1917
Sức chịu đựng của quần chúng đã chạm đáy
Mở đầu là những nữ công nhân dệt may tràn
Ra đường đòi bánh mì
Kéo theo hàng vạn người dân khác hưởng ứng
Trước làn sóng biểu tình hô vang đòi cơm ăn và chấm dứt chiến tranh
Sa Hoàng ra lệnh cho quân đội nổ súng đàn áp
Khi nhận ra người thân của mình
Những người lính đã quay ngược nòng súng
Đứng về phía nhân dân
Bị cô lập hoàn toàn
Sa Hoàng buộc phải thoái vị
Chấm dứt triều đại Romanov
Kéo dài hơn 3 thế kỷ
Sau sự biến mất của chế độ quân chủ
Không mang lại ánh sáng
Chính phủ lâm thời của giai cấp tư sản
Vừa ngoi lên nắm quyền
Ngay lập tức dẫm vào vết xe đổ
Họ giữ nguyên cam kết với phương Tây
Tiếp tục cuộc chiến đẫm máu
Đồng thời kiên quyết từ chối
Chia ruộng đất cho nông dân
người dân vẫn đói khát.
Binh sĩ vẫn tiếp tục ngã xuống
Nước Nga lún sâu vào khủng hoảng và tuyệt vọng
Nhìn thấu bản chất lừa dối của những kẻ thống trị mới
Lenin hiểu rằng
Nếu tiếp tục ở lại châu Âu
Thanh quả sức máu của nhân dân sẽ bị cướp đoạt hoàn toàn
Một cuộc tổng tấn công quyết định
Đòi hỏi vị tổng tư lệnh phải có mặt trực tiếp
Tại trận tuyến
Ngặt nỗi lúc bây giờ
Ông cách Petrograd hàng ngàn cây số
Và bị chiến tuyến Thế chiến thứ nhất phong tỏa hoàn toàn
Làm sao để vượt qua vòng vây đó
một cơ hội kỳ lạ lại mở ra từ phía chẳng ai ngờ tới
đế quốc Đức, đối thủ đẫm máu của Nga trên chiến trường.
Năm 1917, Berlin nghẹt thở trong cuộc chiến tiêu hao toàn diện.
Ở phía Tây, họ căng mình chống đỡ liên quân Anh, Pháp.
Còn ở phía Đông, chính phủ lâm thời
Nga vẫn kiên quyết kéo dài cuộc chiến,
buộc Đức phải phân tán lực lượng trên cả hai mặt trận.
Bộ Tổng tham mưu Đức hiểu rằng,
nếu tình trạng này kéo dài, họ sẽ sớm kiệt quệ.
Một mưu kế thâm độc lập tức được vạch ra
tạo điều kiện cho các nhà cách mạng lưu vong
trở về Nga để đánh sập đối thủ từ bên trong,
buộc Petrograd rút khỏi chiến tranh.
Nhân vật hoàn hảo nhất trong nước đi này chính là Lenin,
người đang khao khát lật đổ trật tự cũ.
Từ năm 1917, một thỏa thuận ngầm lịch sử được thiết lập,
Berlin đồng ý mở một hành lang đặc biệt cho
Lenin cùng 31 đồng chí vượt qua lãnh thổ Đức.
Đây là một hành trình cực kỳ nguy hiểm,
chỉ cần kế hoạch bại lộ hay lộ trình gặp sự cố,
họ sẽ lập tức bị kết tội phản quốc.
và mọi hoài vọng cách mạng sẽ tan thành mây khói.
Để tránh rơi vào trường hợp như vậy, Lenin đưa ra một điều kiện.
Lính Đức không được bước vào toà xe, còn đoàn cách mạng
Nga tuyệt đối không bước xuống tàu trên suốt hành trình.
Chính quyền Đức lập tức chấp thuận.
Rời từ Berlin thậm chí còn
lo sợ thứ virus cách mạng trong đầu Lenin sẽ do gì
và lây lan sang chính binh lính nước họ.
Ngày xuất phát, toà tàu bị niêm phong bằng kẹp chì
với một vạch vôi trắng kẻ ngay trên sàn nhà để phân chia ranh giới.
Một bên là khoang làm việc của các nhà cách mạng,
bên kia là nơi túc trực của hai sĩ quan Đức
Sau khi vượt biển Baltic sang Thụy Điển rồi
tiếp tục băng qua Phần Lan, đêm 16 tháng 4
Con tàu chở Lenin chính thức tiến vào ga Phần Lan ở Petrograd
Khi đó một biển người công nhân,
nông dân và binh lính đã đứng chờ sẵn giữa ngàn cờ đỏ dập trời
Nhưng thay vì những lời chào mừng xã giao,
Lenin tung ra một văn kiện gây chấn động
Thứ sau này được gọi là luận cương tháng 4
Tuyệt đối không nhượng bộ chính phủ lâm thời
Không tiếp tục cuộc chiến tranh đế quốc
Và phải chuyển giao toàn bộ quyền lực về tay các xô viết
Tức các hội đồng tự quản do chính công nhân,
nông dân và binh lính bầu ra
Để biến tầm nhìn vĩ mô ấy thành sức mạnh thực tế
Ông tóm gọn toàn bộ ý chí của hàng triệu
con người vào một khẩu hiệu thép
Hòa bình, ruộng đất và bánh mì
Đó không chỉ là 6 từ viết trên giấy
Hòa bình là lời hứa đưa hàng vạn người lính rời khỏi chiến tuyến
Ngừng làm mồi cho đạn pháo
ruộng đất chính là cú đòn giáng xuống giới địa chủ
trao lại quyền làm chủ mảnh ruộng
cho những nông dân đã suốt đời
đổ mồ hôi trên đất mẹ. Bánh mì
là mệnh lệnh mở ngay các kho lương thực
để cứu sống những người đang lả đi
vì nạn đói. Trái ngược với sự
bất lực do dự và thất hứa của chính phủ
lâm thời, Lenin đưa ra những lời giải
trực diện đánh đúng nỗi đau
của từng tầng lớp xã hội. Nếu Lenin
là bộ óc chiến lược thì Leon Trotsky
chủ tịch Soviet Petrograd
là người trực tiếp điều hành chiến dịch.
Núp bóng Ủy ban quân sự cách mạng,
một cơ quan được lập ra với lý do bảo vệ thủ đô
Trotsky, âm thầm biến điện Smolny thành đại bản doanh khởi nghĩa
Bằng sức hút từ những bài diễn thuyết,
ông lôi kéo trọn vẹn lực lượng công nhân vũ trang
Đội thủy thủ tinh nhuệ và toàn bộ trung đoàn bảo vệ thành phố
Chính phủ lâm thời hoàn toàn bị tước sạch vây cánh mà không hề hay biết
Sáng ngày 24 tháng 10 năm 1917, theo lịch cũ của Nga
Tức đầu tháng 11, theo công lịch hiện đại
Nhận thấy nguy cơ cận kề
Thủ tướng Alexander Kerensky mới giật mình hành động.
Ông ra lệnh cho cảnh sát đóng cửa các tòa báo của phe Bolshevik
và hạ lệnh cắt toàn bộ đường dây liên lạc của Điện Smolny.
Nhưng cuộc phản công quá yếu ớt, chỉ trong vài phút,
lực lượng công nhân vũ trang dưới sự chỉ đạo của Trotsky đã xuất hiện,
đánh đuổi cảnh sát và mở lại các tòa báo.
Đến đêm, cuộc đảo chính làm rung chuyển thế giới chính thức bắt đầu.
Đội quân khởi nghĩa bắt đầu siết chặt vòng vây.
Họ lặng lẽ chiếm từng vị trí trọng yếu
Chiếm bưu điện, tổng đài điện thoại, các cây cầu huyết mạch bắc qua
con sông lớn giữa trung tâm thủ đô, nhà ga xe lửa và ngân hàng nhà nước
Mọi liên lạc của chính phủ bị cắt sạch,
kỳ nút giao thông hay cơ sở hạ tầng quan trọng
nào cũng bị khống chế mà không tốn một viên đạn
Sáng hôm sau, người dân thức dậy và nhận ra
Petrograd về mặt lý thuyết đã đổi chủ,
nhưng nhịp sống thành phố vẫn diễn ra bình thường đến kỳ lạ
Sự thật cho thấy đến thời điểm quyết định không một ai
còn muốn bỏ mạng để bảo vệ một chính phủ đã thất hứa.
Bản thân Thủ tướng Kerensky phải bồi bạc cải trang, mượn tạm xe của
Đại sứ quán Mỹ để lén trốn khỏi thủ đô tìm lực lượng cứu viện.
Nhưng ngoài mặt trận, các tướng lĩnh cũng quay lưng,
từ chối điều quân về cứu vãn một chính quyền đã sụp đổ từ bên trong,
sau khi cuối cùng là cung điện mùa đông.
Bên trong tòa kiến trúc lộng lẫy này,
các bộ trưởng chính phủ lâm thời co cụm trong phòng họp,
hoàn toàn cô lập với thế giới bên ngoài.
Lực lượng bảo vệ họ lúc này chỉ vỏn vẹn vài trăm người
Tiểu đoàn nữ binh sĩ, nhóm học viên sĩ quan trẻ
và vài trung đội lính rải rác.
Họ không có chỉ huy thống nhất, không đạn dược dự trữ
và quan trọng nhất là hoàn toàn mất tinh thần chiến đấu.
Sự hoảng loạn bắt đầu bao trùm từ ngoài khơi
còn tàu chiến thuộc phe cách mạng đã chĩa thẳng nòng pháo vào mục tiêu.
Hàng vạn thủy thủ và lực lượng bảo vệ đỏ khép chặt vòng vây.
Đến 21h40 phút cùng ngày,
phát pháo hiệu tiến công vang lên.
Phe phòng thủ trong cung điện hiểu
rằng mọi sự kháng cự lúc này đều vô ích
nên chấp nhận buông súng rời bỏ vị trí.
Các tay súng cách mạng tràn vào phòng họp chính và
nhẹ nhàng tuyên bố bắt giữ toàn bộ các bộ trưởng
Trong khi đó tại Điện Smolny, đại hội Soviet toàn Nga kỳ 2 khai mạc
Giữa tiếng hò reo rung chuyển hội trường,
Lenin bước lên bục và tuyên bố ngắn gọn
Chúng ta bắt đầu xây dựng trật tự Soviet
Hai sắc lệnh lịch sử lập tức được ban hành,
thực hiện trọn vẹn những lời hứa ban đầu
Sắc lệnh hòa bình chấm dứt chiến tranh và sắc lệnh ruộng
đất tước quyền địa chủ để giao toàn bộ đất đai cho nông dân
Một cuộc lật đổ vận mệnh đế chế khép lại
với thế đại sinh mạng gần như bằng không
Chính thức khai sinh ra chế độ vô sản đầu tiên trên thế giới
Tin tức về chiến thắng của phe Bolshevik khiến
các nước tư bản rơi vào trạng thái hoảng loạn
Họ nhận ra đây không phải là một cuộc đảo chính
thông thường nhằm thay đổi triều đại ở Đông Âu
Mà là lời tuyên chiến trực diện vào toàn bộ trật tự cũ
Lời kêu gọi chấm dứt chiến tranh phi nghĩa
và trao quyền cho công nhân của Lenin
Đã đánh trúng vào vết thương của một châu Âu đang kiệt quệ
Làn sóng phản kháng bùng lên dữ dội.
Tại Đức, hàng vạn công nhân và binh sĩ nổi dậy, lật đổ chế độ ngả hòa
Tại Ý, phong trào chiếm đóng nhà máy đưa đất nước đến bờ vực cách mạng
Ngay trong lòng các đế quốc sừng sỏ như Anh hay Pháp
Các cuộc đình công quy mô lớn nổ ra liên tiếp
Thủy thủ Pháp thậm chí chống lệnh khi bị
gửi sang Biển Đen để đàn áp phe cách mạng
Để dập tắt ngọn lửa bùng phát, các cường quốc lập tức hành động
45 vạn quân can thiệp từ 14 quốc gia
Bao gồm Anh, Pháp, Mỹ và Nhật Bản
Ồ ạt đổ bộ vào đất Nga
hậu thuẫn cho phe bạch vệ,
gồm các tướng lĩnh sa hoàng cũ và giới quý tộc
nhằm bóp chết chính quyền Xô Viết ngay từ trong trứng nước.
Tuy nhiên, mọi nỗ lực quân sự đều thất bại.
Vừa bước ra khỏi tàn lửa của Thế chiến I,
các cường quốc phương Tây đã kiệt quệ về tài chính lẫn nhân lực.
Binh lính thì chán ngấy chiến tranh và không
muốn bỏ mạng ở một chiến trường xa xôi.
Kết hợp với sự kháng cự dẻo dai của Hồng quân và sự ủng
hộ tuyệt đối từ tầng lớp lao động bên trong nước Nga,
Liên quân 14 nước buộc phải rút lui
không thể đè bẹp nhà nước Xô Viết bằng vũ lực.
phương Tây đành phải quay sang dựng lên
một vành đai cách ly xung quanh biên giới,
cố gắng ngăn chặn tư tưởng cách mạng lây lan ra toàn cầu.
Cuộc cách mạng tháng 10 năm 1917 không chỉ
khép lại số phận của đế quốc Nga phong kiến,
nó đã mở ra một thế kỷ đối đầu địa chính trị khốc liệt nhất lịch sử,
châm ngòi cho chiến tranh lạnh kéo dài nhiều thập kỷ sau đó,
nước Nga Xô Viết trở thành điểm tựa tư tưởng,
kích nổ hàng loạt cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc
và làm đảo lộn toàn bộ bản đồ quyền lực toàn cầu.
hơn 100 năm trôi qua
Những dư chấn của đêm tháng 10 ấy vẫn chưa hề lắng xuống
Liệu đây là một bước ngoặt giải phóng vĩ đại
Hay khởi đầu cho kỷ nguyên đầy biến động và chia rẽ của nhân loại
Câu trả lời vẫn đang được lịch sử soi chiếu