Lễ hội Đền Thượng Lào Cai

Lễ hội Đền Thượng xưa còn có tên gọi là lễ hội Làng Lão Nhai được tổ chức vào dịp đầu xuân gắn liền với di thích đền thượng một hôi đền nằm trên đồi hỏa hiệu ngày thuộc phường Lào Cai, thành phố Lào Cai. Lễ hội nhằm tôn vinh và tưởng nhớ công đức của quốc công tiết chế Trần Hưng Đạo, một người anh hùng dân tộc có công ba lần đánh thắng quân quyền. Ngày nay, lễ hội đền thượng của thành phố Lào Cai được tổ chức thường niên vào ngày giảm tháng riêng hàng năm với những hoạt động phong phú và đặc sắc mang tính truyền thống của người Việt. Lễ hội đền thượng được kết cấu làm hai phần, phần nghi lễ và phần hội. Phần nghi lễ trong lễ hội bao gồm có lễ tế dân gian, lễ khai hội, lễ rước thần và lễ dân hương. Lễ tế dân gian diễn ra vào chiều ngày 14 tháng riêng âm lịch tại sân chính của đền. Tham gia thực hiện lễ tế gồm có các vị trức sắc, các vị bô lão của phường Lào Cai, đội tế nam, đội tế nữ. Tất cả đều khoác trên mình những bộ quan phục mang đậm chất công địch. Nghi lễ tế thần được thực hiện dưới sự chứng kiến và tham dự của đông đảo cộng đồng các dân tộc Lào Cai và du khách thẩm phương. Mỗi nghi lễ cử hành trong buổi tế đều được bắt đầu với tiếng nhạc, trống chiêng làm cho không khí lễ hội càng linh thiêng và uy nghiêm. Trước khi thực hiện nghi thức tế lễ, chủ tế và những thành viên trong đội tế phải sửa soạn, chỉnh tề khăn áo, chỉnh nướng hàn ngũ. Đầu tiên là nghi lễ cung thỉnh hương đạo đại vương Trần Quốc Tuấn Vị Tiền. Sau đó đến các nghi lễ dân lễ vật. Lần lượt là dân nến thơm, dân hương, dân hoa, dân quảng, dân oản, dân tửu. Mỗi loại lễ vật đều được dân một đôi và đặt đối xứng trên ban thờ. Kết thúc nghi lễ dân lễ vật, chủ tế đọc văn tế ca ngợi nhớ ơn công lao của Đức Thánh Trần đối với mảnh đất Lào Cai và non sơn Việt Nam. Kết thúc văn tế, chủ tế thực hiện nghi thức hóa văn tế để gửi gắm tâm thức của con cháu hôm nay đến với Thần, mong ước các vị Thần Thánh sẽ luôn phù hộ, tre trở cho nhân dân, cho đất nước. Sau khi thực hiện xong các nghi lễ tế, tạ ơn và ca ngợi công đức của Ngài, nhân dân muôn phương về dự hội cũng thắp nén hương thơm, dâng lên các lễ vật đã thành tâm chuẩn bị để tưởng nhớ và cầu mong sự phù hộ của Ngài. Phần hội được khai mạc với tiếng chống hội rộn rã, uy nghiêm của nghi thức hướng về cội nguồn được thực hiện sau khi đoàn dước Đức Thánh Trần xuất phát từ Ủy ban nhân dân thành phố đã về đến trước sân hội chính. Tại đây, đoàn dước đi vào sân hội chính theo đúng thứ tự xếp thành hàng lối ngay ngắn. Tất cả mọi người cùng cung kính hướng về khán đài. Tiếng chống khai hội được nổi lên rộn rã vào lúc 8h30, tích trò diễn tả lại chiến công và công lao của tướng quân Trần Hương Đạo với vùng đất Lào Cai. Sau phần khai hội là lễ dước kiệu Đức Thánh Trần được tổ chức một cách trang trọng từ sân hội chính trước cửa đền lên sân chính của đền. Tại đây, ông chủ lễ và các đại biểu cùng nghe độc trúc, cùng tiếng lễ dân hương chiên bái về Ngài. Bản trúc văn trong lễ hội đền thượng như một bản anh hùng ca ôn lại công lao của vị tướng Tài Trần Hương Đạo và đồng thời đó cũng là một bản báo cáo những thành tiệu của nhân dân Lào Cai đã đạt được trong một năm kính dân lên Đức Thánh Trần. Mong ước Ngài luôn phù hộ cho mảnh đất và con người Lào Cai ngày càng giàu mạnh, yên vui. Song song với phần ghi lễ, các hoạt động vui chơi, giải trí và các hoạt động khác cũng được diễn ra trong không khí tưng bừng của lễ hội đền thượng. Lễ hội là dịp hội tụ của các trò chơi dân gian, các loại hình vệ thuật diễn sướng dân gian, văn hóa, ẩm thực của 13 dân tộc anh em cùng sinh sống trên mảnh đất biên giới Lào Cai. Mỗi tộc người đem đến lễ hội các thiết mục nghệ thuật biểu diễn đặc trưng như hát giao duyên, hát qua làng, hát vươn sái, múa khèn mông, múa vòng tròn của người xa phó, xòe tay, hát trèo, hát quan họ của người kinh, múa chuông của người giàu. Trò chơi dân gian truyền thống là yếu tố không thể thiếu trong phần hội. Khác với một số lễ hội ở miền Xui chỉ có những trò chơi dân gian đặc sắc của người kinh, thì lễ hội đền thượng là sự tộc hợp trò chơi của nhiều tộc người. Chính sự góp mặt của các trò chơi truyền thống của 13 dân tộc đã tạo nên sự phong phú, đa dạng và không khí vô cùng sôi nổi trong lễ hội. Bên cạnh các trò chơi phổ biến trong các lễ hội như trọi gà, đánh đua, đi cà kheo, thì trong lễ hội đền thượng còn có nhiều trò chơi dân gian đặc sắc như đẩy gậy, kéo co, bắn nỏ, trò tu lu. Với sự tham gia của các thanh niên, dân tộc mông, dao, tày, giáy, kinh hết sức sôi nổi. Văn hóa ẩm thực của mấy ba dân tộc cũng là một nét độc đáo riêng của lễ hội đền thượng. Các lễ vật dân cúng thường là lợn quay, xôi, gà, các loại bánh trái, trầu cao, rượu. Một số địa phương chuẩn bị đặc sản để dân cúng gắn với đó là các sự tích, thần tích của tộc người. Điển hình như lễ vật là bánh dày có núi châu trắng của người Giáy. Đây là loại bánh gắn liền với sự tích của người Giáy về việc châu trắng đã giúp cho người Giáy tìm được nguồn nước trong cơn đại hạn Hán trong lịch sử. Nhiều người Giáy đã mua sữa châu trắng và được cứu sống. Không chỉ đơn thuần là một món ăn mà gắn với những chiếc bánh là bản sắc văn hóa tộc người, là truyền thống uống nước nhớ nguồn, bản sắc chung của các dân tộc Việt Nam. Thêm vào đó, mỗi phường, mỗi đoàn thể tham dự lễ hội lại chuẩn bị những món ăn độc đáo để cúng thần và thi tài với nhau như mơm xôi khổng lồ, rình lá trầu, quả cao. Chiếc kẹo lạc nặng đến trăm cân, ống cơm lam dài ba mét, chiếc bánh dày nặng hàng tạ, hộp trà cũng nặng hàng tạ. Đó là những sản phẩm độc đáo, vừa mang tính truyền thống, vừa thể hiện sự sáng tạo của người dân các địa phương thành kính dân lên Đức Thánh Trần. Từ chất liệu ẩm thực truyền thống, những món ăn cổ truyền đã được sáng tạo lập các kỷ lục trong lễ hội. Là sản phẩm trưng bày, thu hút đông đảng sự quan tâm của du khách đến thăm đền, một nét độc đáo trong lễ hội đền thượng. Các món ăn đặc sản của Lào Cai hầu hết đều được góp mặt trong lễ hội đền thượng như cơm lam, xôi màu, lạp sườn, thịt lợn khung khói bếp, thịt châu xấy và các loại đặc sản như thảo quả, hoa hồi, quế, ac ti xô. Đặc biệt, món Thắng Cố đã được bình chọn là món ăn đặc sản toàn lễ hội thu hút lượng người tham gia đông đảo nhất. Đây là món ăn rất nổi tiếng của người Mông ở Lào Cai với hương vị đặc trưng và ý nghĩa văn hóa đặc sắc. Các du khách đến với lễ hội đền thượng ai cũng muốn được trải nghiệm ít nhất một lần món ăn này. Trong thời tiết giá rét và không khí vui tươi phấn khởi của lễ hội, bạn bè ngồi quê quần bên nồi Thắng Cố nóng hồi cùng ăn Thắng Cố, nhiêm nhi ly rượu, thật ấm lòng và khoan khoái. Lễ hội đền thượng cũng là điểm gặp gỡ và tôn vinh các giá trị, bản sắc văn hóa các dân tộc ở Lào Cai. Lễ hội là dịp để các loại hình nghệ thuật diễn xướng truyền thống cộng đồng các dân tộc Lào Cai có dịp hội tụ và khoe sắc. Lễ hội đền thượng là nơi tăng cường tính cố kết cộng đồng, nâng cao ý thức về chủ quyền quốc gia, đoàn kết các dân tộc chung một biểu tượng thần linh Đức Thánh Trần, vị Thánh có công với đất nước. Trải qua mấy trăm năm nay, nhân dân Lào Cai luôn coi Đức Thánh Trần là điểm tựa tinh thần, là điểm tự hào về tinh thần chống giặc ngoại xâm của các dân tộc, nơi mảnh đất biên cương, địa đầu tổ quốc.