Lễ hội đền Bảo Hà huyện Bảo Yên tỉnh Lào Cai

Đền Bảo Hà, tọa lạc bên tả ngạm sông Hồng, thuộc địa phận xã Bảo Hà, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai. Đền được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia tháng 11 năm 1997. Đây là nơi thờ thần vệ quốc Hoàng Bảy, người đã có công chỉ huy quân sĩ và nhân dân, chống giặc ngoại xâm, bảo vệ miền Biên Cương của Tổ quốc. Đền Bảo Hà còn được gọi là Đền Ông Bảy. Tương truyền, ông là con đức vua cha Ngọc Hoàng. Cuối thời Lê, theo lệnh vua cha Giáng Trần, làm con trong danh tộc Họ Nguyễn, sau trở thành danh tướng của triều đình nhà Lê. Vào cuối triều Lê, Phủ Quy Hóa, nhất là Châu Thủy Vĩ và Châu Văn Bản, luôn bị giặc giã, tràn sang, cướp bóc, đốt phá. Triều đình đã cử ông đưa quân dọc theo sông Hồng lên đánh đuổi quân giặc và chấn giữ vùng biên ải. Sau khi đánh đuổi giặc, ông đã chiêu mộ nhân dân các dân tộc khai khẩn, lập điền, lập ấp, ổn định cuộc sống. Mặc dù nhiều lần bị đánh đuổi, nhưng ý đồ của giặc ngoại xâm vẫn không dừng lại, nên chúng điều một đạo quân lớn do tên tướng tả tủ vàng pẹt dẫn sang xâm lược bờ cõi. Giành tướng Hoàng Bảy lại một lần nữa thân trinh xuất quân đánh giặc. Do quân giặc đông, trận chiến không cân sức, nên ông và các tướng lĩnh đã anh dũng hy sinh. Xác ông trôi theo sông Hồng tới địa phận xã Bảo Hà ngày nay thì giặc vào bờ. Nhân dân trong vùng ngậm ngùi thương nhớ đưa xác ông lên trôn cất và lập miếu thở để nhân dân quanh năm dân hương tưởng nhớ đến công lao đánh giặc giữ nước của ông và các tướng lĩnh. Sau nhiều lần tu sửa, ngôi đền đã trở nên khang trang hơn, nhằm khắc ghi những công lao to lớn ấy của ông. Các đời vua Minh Mạnh, Thiệu Trị, Chiều Nguyễn đã phong cho ông danh hiệu Trấn An Hiển Liệt và ban sắc phong là Thần Vệ Quốc. Tưởng nhớ công lao giữ yên vùng biên giới, chêu mộ nhân dân khai hoang dụng đất, khai mỏ. Cộng đồng các dân tộc Kinh, Tài, Giao đều kính trọng tôn thờ. Ông đi vào thế giới tâm linh như một huyền thoại, trở thành vị nhân thần, đi vào trong tiếng ngưỡng của vùng đồng bào người Tài, người Giao, ở Văn Bản, Bảo Yên và với nhân dân cả nước. Hầu hết các thời điểm trong năm, ngôi đền thờ ông Hoàng Bảy luôn đông người đến tham quan và lễ bái, thể hiện lòng thành kính đối với vị anh hùng đã có công dẹp giặc phương tắc để đến ngày nay cháu con được hưởng Thái Bình. Người thì đến tìm hiểu, nghiên cứu về vùng đất, con người và nhân vật lịch sử hiện thánh. Người thì đến dân lễ ông nhằm cầu mong phúc lộc, mong được sự ban phát, trở tre của ông. Người thì đến cầu Tài, cầu công danh. Có những người lại đến để cầu ông cho buôn xuôi, bán ngược được thuận lợi. Người thì đến cửa ông cầu cho sức khỏe, cầu cho bệnh tật tiêu tan. Rồi cũng có những người đến dân hương lên ông để cầu cho các sự kiện quan trọng diễn ra được thuận lợi, thiên nhiên ủng hộ. Đã có biết bao điều mong ước, bao lời cầu khẩn vừa cho cá nhân, vừa cho cộng đồng đã thành hiện thực. Tiếng lành đồn xa, sự uy linh của ông, của ngôi đền ngày càng trở nên linh thiêng, huyền bí trong tâm thức của mỗi người. Trở thành điểm tựa về tinh thần là trốn gửi gắm tâm tư, nguyện vọng của rất nhiều người trên mọi miền tổ quốc. Sự linh thiêng của ông sẽ không vẹn toàn, không đầy đủ nếu không nói đến sự hiện thân, giáng linh trong các giá đồng của tiếng ngưỡng thở tứ phủ. Ông là một trong số ít các ông hoàng thường xuyên giáng linh về ngự trong các buổi hậu đồng. Ông hiện lên với dáng vẻ quê nhi, tự tại, với mũ áo chỉnh tề của tướng quân hàng đầu triều đình. Xung quanh là những người hầu cận trong lời văn đầy trầm hùng nhưng cũng đầy bay bồng. Lời văn sâu sắc, ngượt nà như muốn kể về những công lan to lớn của ông khi xưa trong cuộc chiến chống dọc ngoại xâm, bảo vệ đất nước. Lễ hội Đền Bảo Hà diễn ra trong 3 ngày chính, từ 15 đến ngày 17 tháng 7 âm lịch hàng năm. Tuy nhiên, ngay từ đầu tháng 7, khách thập phương xa gần đã bắt đầu về dân lễ ông. Lễ hội Đền Bảo Hà với một chuỗi các sự kiện được diễn ra suốt từ ngày 15 đến ngày 17 tháng 7. Trong đó, ngày 15, ban tổ chức lễ hội tổ chức hội chọn châu nhằm ôn lại truyền thống lịch sử, tiếp thêm sức mạnh, niềm tin chiến thắng cho các quân sĩ trước trận đánh. Sang ngày 16, du khách sẽ tiếp tục thăm viếng, dân hương tại đền ông. Những người tổ chức lễ hội sẽ chuẩn bị cho các nghi thức dân gian của lễ hội Đền Bảo Hà chính thức diễn ra vào giờ tí, đêm 16 dạng ngày 17 tháng 7 âm lịch. Các nghi thức bao gồm lễ cúng rộ ông đêm 16, sáng ngày 17, giức kiệu từ đền cô Tân An, xã Tân An huyện Văn Bàn về đền ông, và nghi thức giức kiệu lễ từ đền ông về sân hội. Lễ cúng rộ ông trong đêm 16 được tổ chức vào đúng giờ tí. Các cụ cao niên cho biết đây là giờ tốt, là thời gian yên tĩnh nhất, linh thiêng nhất cho việc dân lễ lên ông, và ông sẽ dáng linh về nhận. Dạng sáng ngày 17, đoàn kiệu giức từ đền cô Tân An sang đền Bảo Hà là loại kiệu Long Bình do 8 người phụ nữ khiêng. 8 người phụ nữ này đều được tuyển chọn rất cẩn thận, ăn chay trước 3 ngày liên tục, gia đình phải có đầy đủ chồng con, yên ấn. Trước đây, khi chưa có cầu bắc qua sông Hồng, hội dước phải đóng tè mảng để giúp kiệu từ đền cô sang hết sức lòng trọng. Chuyến thuyết kể lại, con gái ông Hoàng Bảy là Hoàng Bà Sa đã qua công dựng đền cô để thờ công chúa Thượng Ngàn. Khi Bảo Há, nhân dân trong vùng đã lập ban thờ để tưởng nhớ đến công đức của bà trong đền cô. Sau này, cứ đến ngày hội đền, nhân dân lại làm kiệu dước để dước bà về dự lễ rỗ cha. Nghỉ lễ dước kiệu được tiến hành từ cổng Tam Quan Nội đến cổng Tam Quan Ngoại và ra sân lễ hội. Kiệu dước lễ vật đi trước, sau đó đến kiệu lễ đền ông, kiệu Phật, kiệu vua cha, kiệu mẫu, kiệu ông Hoàng Bảy, kiệu dước lễ và kiệu cô Tân An. Đi trước đoàn dước là đội ngốt lân, xe trống và nhạc lêu thủy. Đoàn dước với đầy đủ lễ phục, triều phục, binh đao, cờ sĩ dọc trời vừa tái hiện sự oai hùng của linh khí xưa vừa mang đậm dấu ấn văn hóa truyền thống của dân tộc nơi vùng biên ải. Tại sân hội, các tích trò tái hiện quá trình đấu tranh bảo vệ biên cương xưa của ông Hoàng Bảy. Quá trình khẩn hoang của cộng đồng các dân tộc nơi đây được tái hiện rộn ràng, thể hiện rõ niềm vui tươi, phấn khởi của mọi người. Khi lễ khai mạc tại sân hội kết thúc, đoàn dước tiếp tục nghi lễ giúp kiệu ông về đền để làm lễ dân hư. Tại sân đền, từng đoàn người xếp hàng gây nhắn. Chủ tế trong khoan phục loạn gàng kính cần tấu trình lên ông và toàn thể du khách gần xa bản trúc văn của đền trong từng hồi chuông tiếng chống ngân Nga. Bản trúc văn khắc ghi lại quá trình chống giặc ngoại sâm, quá trình đưa người lên khai hoang, mở đất của ông Hoàng Bảy. Kết thúc nghi lễ tế, từng đoàn con cháu cùng nhẹ bước vào đền. Dân nén hương thơm nhằm tỏ lòng thành kính trước anh linh của vị tướng có nhiều công đức với dân, với nước. Với những giá trị hết sức to lớn của lễ hội đền Bảo Hà, ngôi đền và lễ hội đền đã trở thành một điểm tín ngưỡng hết sức quan trọng trong dòng chảy văn hóa tâm linh từ đồng bằng cho đến miền vượt. Là cột mốc văn hóa vững bền, nơi địa đầu của tổ quốc, là nơi gửi gắm niềm tin và ước vọng của tất cả mọi người, dù chỉ một lần được đến với đền Bảo Hà, được một lần hòa mình vào với lễ hội linh thiêng tại đây. Đây sẽ mãi là yếu tố tạo nên sự bền vững của lễ hội, tạo nên giá trị văn hóa, thu hút mọi người cho đến mãi về sau.