Cuộc sống Sài Gòn Xưa Qua những tư liệu vô cùng quý Thời Pháp thuộc | Lịch sử Việt Nam

Ảnh quý vị đang xem chụp năm 1886 là khu chợ đầu mối đầu tiên ở Sài Gòn hay còn gọi là chợ Bến Thành Cũ nằm bên bờ kinh chợ Vãi. Sau khi câu kinh này bị lắp trở thành đường Kinh Lắp hay đại lộ Giọt Nè, ngày nay là phố đi bộ đường Nguyễn Huệ. Quan cảnh tắp nạp bên trong khu chợ cũ trên đại lộ Giọt Nè năm 1895 theo cuốn Hạ Tầng Đô Thị Sài Gòn buổi đầu của nhà xuất băng tổng hợp TP.HCM năm 2016, chợ Bến Thành nằm trên bờ kinh chợ Vãi, thời kỳ đầu chợ xây bằng gạch, xường gỗ, lập mái tranh. Sở dĩ chợ có tên như vậy là vì nó nằm gần bến ở con kinh dẫn vào thành quy hay còn gọi là thành bác quái hoặc thành gia đình. Trong ảnh này là khu vực bán khoa nằm gần mặt tiền đường Nguyễn Huệ ngày nay. Còn ảnh này là khu vực phía sau của chợ Bến Thành cũ gần mặt đường Judy Akron nay là Hồ Tùng Mậu. Phần lớn hàng hóa nhỏ lẻ thời này được vận chuyển bằng gánh. Chiếc đòn gánh được làm bằng tre bởi sự dẻo dài của nó đã giúp cho người gánh tiết kiệm một phần sức lực. Với những vật liệu tự nhiên có sẵn, chiếc đòn gánh đã gắn liền với người Việt hơn một thế kỷ hoặc hơn thế, đặc biệt là hình ảnh của người phụ nữ Tảo Tần. Trong ảnh này là khu vực bán rau cũ cũng được chụp năm 1895. Khu chợ cũ này kéo dài từ mặt đường Chardonnay tức đường Nguyễn Huệ đến đường Judy Akron tức đường Hồ Tùng Mậu ngày nay. Tiếp đó là các dãy buôn bán phần lớn là của người Hoa chạy dọc theo đường Chui Niu nay lại tổn thất đạm ra tới rạch Cầu Sấu. Sau năm 1870 rạch bị lắp trở thành đường Canton nay là đường Hàm Nghi. Trong ảnh này thang được thu gom lại để dùng tại cảng Sài Gòn. Trong ảnh này quý vị đang xem là góc đường De La Cartel và đường Judy Akron nay là góc đường Hàm Nghi và Hồ Tùng Mậu. Vị trí của tòa nhà dưới ảnh ngày nay là tiệm bánh dư lan. Còn đây là dinh thống đốc Nam Kỳ tức dinh Gia Long. Ngày nay nơi này là bảo tàng thành phố Hồ Chí Minh ở số 65 Lý Tư Trọng, quận 1. Ảnh này Tòa Vũ Điện Triều Tâm Sài Gòn năm 1894 tòa lạc tại số 2 công trường công xã Paris, quận 1. Đây là tòa nhà được người Pháp xây dựng từ năm 1886 đến năm 1891 với phong cách chức trung theo đồ án thiết kế của kỹ chức sư Marie Poulou. Quan cảnh một lễ hội truyền thống nhân dịp mùa Tết năm 1902 tại trung tâm Sài Gòn. Một góc ảnh khác của lễ hội với những chiếc dù che nắng đặc trưng thời kỳ đó. Xa xa xen lẫn là quốc kỳ Pháp. Một bức ảnh chụp năm 1890 là nơi đặt tượng sĩ quan hải quân Pháp Jean-Louis. Khu vực này là một bùn bình rất lớn và được gọi theo tên của sĩ quan Jean-Louis. Ngày nay nơi này được gọi là công trường Mê-Linh. Một góc ảnh khác của công trường Mê-Linh xưa. Tượng sĩ quan Jean-Louis nay là vị trí của tượng danh tướng Trần Hưng Đạo. Phía trái ảnh là con đường đi về phía trụ sở hàng hải Pháp. Năm 1870 đường này có tên Quai-Tru-Comet. Năm 1896 đổi tên là Francis-Gagne. Ngày nay là đường Tôn Đức Thắng. Quan cảnh tách nập xe ngựa trên một con đường gần khu U Tàu Nổi tiền thân của nhà máy đóng tàu Parson. Con đường trong ảnh ngày nay là đường Tôn Đức Thắng. Vào thời Pháp con đường này có một đường rây xe lửa chạy qua và từng có giai đoạn được nối thẳng tới bến cảng Sài Gòn quận 4. Cảnh vật trong ảnh này là góc đường Francis-Gagne với đường Cathina năm 1890. Ngày nay là đường Tôn Đức Thắng và đường Đồng Khởi. Trong ảnh này là tòa nhà Hòa Giải trên đại lộ Chardonnay chụp năm 1895. Vị trí tòa nhà này ngày nay là tòa nhà Songhua. Còn đại lộ Chardonnay ngày nay là phố đi bộ đường Nguyễn Huệ. Góc ảnh này được chụp từ tòa nhà Hòa Giải nhìn ra mặt đường Chardonnay. Có đông người vì đang diễn ra một vụ sử tử. Quan cảnh bên trong trường đua ngựa Vườn Bà Lớn năm 1902. Năm 1893 nhóm người Pháp lập hội đua ngựa Sài Gòn và xây dựng một trường đua ngựa cỡ nhỏ có tên Vườn Bà Lớn nằm ở góc ngã từ đường Vê Đun với đường Đi La Vi Đà Gia. Nay là đường cách mặng tháng 8 và điện biên phụ quần 3. Vào ngày cuối tuần, các sĩ khoan và binh lính Pháp thường tổ chức những đợt tập giật mã quân với sự tham gia của đội kèng để thúc nhiệp. Còn đây là quan cảnh ghe thuyền neo đậu trên rạch Thị Nghè đoạn gần thảo cầm viên cầu Thị Nghè năm 1902. Cảnh vật yên ắn tỉnh lặng bên trong Vườn Bách Thảo Sài Gòn năm 1902, tức thảo cầm viên ngày nay. Lúc này chắc không ai đoán được rằng nơi đây sau này là trở thành nơi đông vui nóng nhiệt của người Sài Gòn. Có thể thấy cảnh vật bên trong thảo cầm viên thời này đã được quy hoạch rất đẹp với nhiều mảng cỏ, cây cối và những lối mòn quanh các tiểu cảnh. Ngày 23 tháng 3 năm 1864, chủng đồ đốc La Correa ký ý định cho phép xây dựng Vườn Bách Thảo tại Sài Gòn. Louis Germain, một bác sĩ thu y của quân đội Pháp đã được giao nhiệm vụ mở mang 12 hectare trên vùng đất khoan ở phía đông bắc ra Thị Nghè để làm nơi nuôi thú và ươm cây. Đến tháng 3 năm 1865, một số chuồng trại cơ bản đã xây xong. Trong ảnh này là những người chăm sóc và huấn luyện vội ở thảo cầm viên năm 1890. Còn ảnh này là trại lính trung đoàn 11 bộ binh thuộc địa Pháp ở Sài Gòn năm 1890. Với kiến trúc trong ảnh, ta có thể thấy đây chính là Bệnh viện Di Đồng II ngày nay. Giây đoạn này, quân đội Pháp đã trưng dụng nơi đây làm nơi đóng quân và điều trị cho binh lính tại Đồng Dương. Từ năm 1867, một cơ sở y tế cho quân đội Pháp được xây dựng trên mạnh đất của Bệnh viện Di Đồng II ngày nay với tên gọi là Bệnh viện Hải quân. Năm 1873, nơi đây bắt đầu nhận bệnh, phần lớn để phục vụ cho cuộc chiến tranh Đồng Dương của Pháp. Đăng xem là quan cảnh bên trong Bệnh viện Hải quân năm 1890, tức nhà thương Đồng Đất, ngày nay là Bệnh viện Di Đồng II. Quan cảnh gà Sài Gòn cũ gần chào Bến Thành năm 1890, được hình thành từ năm 1881, nằm ở vị trí trung tâm, gà không chỉ khởi đầu cho những hành trình mà còn lưu giữ ký ức của nhiều thế hệ người Sài Gòn xưa. Còn trong ảnh này chính là đại lộ Norodom chụp năm 1919. Xa xa chính là dinh Norodom, dinh có toàn quyền Đồng Dương tại Sài Gòn lúc bấy giờ. Dinh Norodom được khởi công xây dựng vào ngày 23 tháng 3 năm 1868, đến năm 1873 thì khánh thành. Do là nơi ở của thống đốc Nam Kỳ, Laconia, nên được gọi là dinh thống đốc. Năm 1887, Pháp thành lập chức vụ toàn quyền Đồng Dương, nên dinh Norodom trở thành nơi ở của toàn quyền Đồng Dương tại Sài Gòn, lúc này được gọi là dinh toàn quyền. Quan cảnh một con rạch ở Tù Đức năm 1890. Thời kỳ này, đường bộ chưa thông thương nhiều, nên ghê xuồng là phân tiện chuyên trợ chính hàng hóa. Một góc ảnh khác của con rạch ở Tù Đức. Quan sát kỹ sẽ thấy một người dân đang tranh thủ mò ốc, bắt cá lúc đứt rồng. Khung cảnh khá yên bình. Có lẽ không ai ngờ rằng 100 năm sau, nơi đây lại là đô thị nhộn nhịp. Một tấm ảnh hiếm hôi về miếu nổi cỏ vắp tỉnh Gia Định của tác giả Thompson chụp năm 1867. Miếu nổi còn có tên gọi khác là phù châu miếu, được xây dựng từ thời vô giọt lông, tức cách này hơn 3 thế kỷ. Ngày nay, miếu nổi này vẫn còn và vẫn thuộc địa phận quần cỏ vắp. Cầu Bình Tây ở chợ lớn năm 1888 ở trước chợ Bình Tây cũ, tức vị trí đầu tiên khác với vị trí chợ Bình Tây hiện tại. Đây là cái cầu gỗ đầu tiên do người Pháp xây dựng tại vùng Sài Gòn chợ lớn. Các sĩ quan Pháp đang tạo dáng chụp hình bên những chiếc xe ngựa năm 1902. Xe ngựa là phương tiện phổ biến thời kỳ đầu khi chiếm năm kỳ. Đến những năm thập niên đầu thế kỷ 20 thì mới bắt đầu xuất hiện những chiếc xe hơi hiện đại. Một sĩ quan Pháp tạo dáng độc đáo với khung cảnh làng quê vùng ven Sài Gòn năm 1902. Trong ảnh này có nhiều chi tiết gợi nhớ vùng quê xưa như bóng dừa, hàng cao, chiếc vó, bến nước, ghe chở hàng, v.v. Quan cảnh bến đó gần cục cờ thủ ngữ năm 1890 nơi này ngày nay là bến Bạch Đăng. Ghe xuồng tắp nạp trên sông Sài Gòn ảnh chụp năm 1890. Thời kỳ này đường thủy được sử dụng chính để vận chuyển giao thương giữa các vùng nên ta có thể thấy mặt sông Sài Gòn lúc này cũng nhiều ghe xuồng hơn ngày nay. Một góc ảnh khác trên sông Sài Gòn các ghe thuyền đang nêu đầu trên bến. Còn ảnh này chính là một lễ hội đua ghe ngò được tổ chức năm 1902 nhân ngày quốc khánh Pháp. Khúc sông này ngày nay chính là bến Bạch Đăng đoạn từ công trường Mê Linh quận 1 đến bến Nhà Rồng quận 4. Một góc ảnh khác có lễ hội đua ghe ngò. Không khí náo nhiệt có rất nhiều người đến xem và cổ vũ. Đua ghe ngò là một trò chơi thể thao của dân tộc Khmer. Khi người Pháp cai quản xứ Đông Dương đã giao thoa nét văn hóa này nên đã tổ chức các lễ hội đua ghe ngò tại Sài Gòn. Ngày nay đua ghe ngò thường được tổ chức vào lễ hội Occumbo Quý vị đang xem là một bức ảnh chụp năm 1890 các phương tiện như xe bò, xe ngựa đang đi trên đường Katina. Trước khi chính quyền Pháp đặt tên là Katina vào năm 1865 thì đường này đã được số 16. Một góc ảnh khác của đường Katina năm 1895 Thời Pháp thuộc đường Katina là một trong những con đường được chọn đầu tiên để xây dựng các công trình lớn sầm út như khách sạn Continental, khách sạn Grand nhà hát thành phố, nhà thao đức bà v.v. Các công trình này vẫn còn cho đến ngày nay. Một kến hàng rồng bán trái cây trên đường Katina năm 1895 Năm 1954 đường Katina được đổi tên thành đường Tự do Sau năm 1975 thì được đổi thành đường Đồng Khởi cho đến ngày nay. Quý vị đang xem là quan cảnh khu lăn cha cả thập niên 1860 Đây được xem là bức ảnh sớm nhất được chụp tại khu vực này Ngày nay vị trí này chính là nơi giao nhau với đường Hoàng Văn Thụ và đường Cộng Hòa của quận Tân Bình Ảnh quý vị đang xem chính là cầu Móng năm 1902 Cầu Móng bắt qua rạch bến ghé nối quận 1 vào quận 4 Đây được coi là một trong những cây cầu cổ xưa nhất tại thành phố này và vẫn còn cho đến ngày nay Quan cảnh trạm xe lửa ở trước khu chợ cũ Chợ này nằm ngay bến sông ngoài thành gia đình cũ nên mang tên là Chợ Bến Thành Sau này dù chợ được xây dựng lại ở chỗ khác nhưng vẫn mang tên là Chợ Bến Thành Cảnh vật bình dì ven kênh Tàu Hủ tại vùng chợ lớn năm 1902 Một khu nhà tại gia đình năm 1902 Mọi đồ vật trong khung hình hoàn toàn tự tự nhiên không có bóng dáng có vật liệu hiện đại như gạch, kính hay kim loại Một bức ảnh khác cũng chụp tại gia đình năm 1902 Cho đến nay thì những người trẻ này họ đã trải qua trọn một đời người và họ đã chứng kiến mọi diễn biến lịch sử của thành phố này Cảnh vật yên bình có một ngôi nhà ở Tân Định năm 1902 Ngày nay có lẽ người dân Tân Định cũng khó hình dung được một cảnh vật yên bình như thế từng tồn tại Một bức ảnh hiếm hội về Chùa Bà Thiên Hậu năm 1902 Chùa Bà Thiên Hậu nằm trong khu trung tâm trợ lớn xưa Ngày nay có địa chỉ số 710 đường Nguyễn Trãi quận 5 thành phố Hồ Chí Minh Còn đây chính là dinh thống đốc Nam Kỳ tức dinh Gia Long năm 1890 Ban đầu dự định được xây để làm bảo tàng thương mại để trưng bày sản phẩm Nam Kỳ Tuy nhiên ngay sau khi xây xong tòa nhà lại được Phó Tòn Quyền Đông Dương Henry Danny dùng làm tư dinh Sau đó tòa nhà được sử dụng hẳn làm dinh Phó Tòn Quyền Đông Dương hay còn gọi là dinh Phó Xói Cuối tập niên 1940 nơi này trở thành dinh Thụ Hiến Cho đến tập niên 1950 trở thành dinh của Thủ tướng Ngô Đình Chìm Năm 1954 được quốc trưởng Bảo Đại đổi tên thành dinh Gia Long Ngày nay sau bao lần thay đổi thì nơi này được sử dụng đúng với công năng dự tính ban đầu lúc xây dựng đó là viện bảo tàng Ảnh đang xem là phía trước tòa nhà Phó Tòn Quyền Đông Dương ngay góc đường Cathina và đường Laconia Còn đây là tấm ảnh Trước khi Opera House tức là nhà hát thành phố được xây dựng ở vị trí như ngày nay thì trước đó đã có một nhà hát nhỏ hơn được xây dựng ở vị trí của khách sạn Caravan hiện nay Quan cảnh bên ngoài dinh thăm biển Sài Gòn năm 1895 Khu vườn bên trái ảnh ngày nay là công viên Chi Lăng Sau năm 1955 được dùng làm trụ sở Bộ Giáo dục Sau này kiến trúc bên trong ảnh đã bị đập đi để xây dựng thành tòa nhà Vincom nằm giữa hai con đường Đồng Khởi và Lê Thánh Tôn như hiện nay Quan cảnh hàng cây thẳng thấp trên đường Cathina nhìn về phía nhà thờ Sài Gòn Lúc này nhà thờ mới được xây dựng chưa có hai tháp chuông Đến năm 1895 mới được trùng tu và gắn thêm hai tháp chuông cho đến ngày nay Bức ảnh đang xem chính là gai Sài Gòn gần chợ Bến Thành năm 1890 Gai Sài Gòn đầu tiên trước khi dời về khu Hòa Hưng Gai này khởi công xây dựng vào năm 1881 và hoàn thành vào năm 1885 Nó đã đánh dấu điểm khởi đầu cho tiếng đường sắt Sài Gòn-Mỹ Tho Còn đây là mẫu bức ảnh kia lại quan cảnh bên ngoài chợ Thủ Đức tập niên 1920 Con đường bên trái chợ chính là đường Nguyễn Tri Phương sau này được đổi thành đường Khao Phạm Cân