Vì Sao Người Giữ Chữ Tín Vẫn Bị Thử Lòng Bằng Chính Cái Đói Của Gia Đình?

Khi mẹ đang đói, ta có giữ nổi lòng ngay thẳng trước một chút lợi không thuộc về mình Câu chuyện này đặt lựa chọn ấy trước một cuộc thử thách bất ngờ Ở đầu chợ Nghĩa, có một cửa kho lợp ngói xám Sáng nào cũng mở trước khi những gánh rau kịp bày ra ven đường Người giữ kho tên Đinh Kha, 42 tuổi Dáng gầy, cổ tay nổi gân vì đã quen nâng bao và kéo dây buộc Ông không có tài ăn nói, cũng chẳng được chủ kho giao coi sổ lớn Việc của ông là đứng cạnh chiếc cân đòn, nhận gạo đã bán, trao gạo đúng lượng Và dọn sạch những hạt vãi khỏi mép bậc đá Trên chiếc bàn kê cân có một đấu gỗ cũ, vành sứt một răng nhỏ như bị ai cắn mất Mỗi lần đong, Kha xoay phần sứt quay về phía mình Gạt ngang miệng đấu, rồi mới đổ vào túi khách Có người hỏi sao không đổi chiếc mới Ông chỉ nói, cái cũ vẫn còn đúng cỡ, bỏ đi uổng Không ai biết chiếc đấu ấy đã ở trong nhà họ Đinh Từ trước khi ông biết viết tên mình Cuối thu năm ấy, mưa ít đến lạ Ruộng dưới chân đê nước chân chim Mấy giếng ngoài xóm cạn xuống gần đáy Gạo ở chợ lên giá từng phiên Người ta bớt một nắm cho mỗi bữa Mà vẫn phải tính xem qua được mấy ngày Kha làm công cho kho họ Tạ Ngày được tiền đủ mua gạo trắng pha với khoai Gặp hôm vắng khách thì chỉ được nửa công Mẹ ông, bà Đinh Thị Đã ngoài 70, lưng còng Nhưng mắt còn tinh Bà có thói quen xếp 3 chiếc bát lên mâm dù nhà chỉ có 2 mẹ con Chiếc bát thứ 3 là của cha Kha, ông Đinh Lễ, mất đã 16 năm Kha nhiều lần muốn cất bát, bà lại đem đặt xuống, bảo để đựng rau luộc cũng tiện Họ không nhắc đến người đã khuất nhiều, bởi hễ nhắc thì chuyện kho thóc năm xưa lại len vào giữa bữa ăn Kha còn một người cháu gọi bằng chú, tên Đinh Nhuận Con của người em trai Kha đang làm nghề kéo gỗ ngoài bến sông Nhuận 15 tuổi, thường ghé sang đỡ bà bổ củi và mang ít lá khoai Học subscribe cho kênh Nhuận cứ nhìn Để không bỏ lỡ những video hấp dẫn Cả họ Đinh ở xóm Nam sống bằng nghề đan sọt, cày thuê, kéo gỗ Họ không đông nhưng đi đâu cũng bị nhớ bằng một chuyện cũ 17 năm trước, khi trận lũ lớn làm đê vỡ, ông Đinh Lễ từng coi kho thóc trung dựng bên miếu Sau mùa cứu đó, trong sổ ghi thiếu 17 đấu thóc, dưới dòng thiếu có tên ông Lễ Những người kiểm kho năm ấy kết luận, người coi kho đã tự ý đem thóc đi mà không khai rõ Không ai nhìn thấy ông giấu một hạt nào Nhưng ông cũng không đưa ra đủ giấy nhận Để chứng minh số thóc ấy đã tới tay người cần Ông bị gạt khỏi công việc Nhà đem bán mảnh vườn nhỏ Trả một phần số thiếu Chuyện qua nhiều năm Tiếng xấu vẫn còn Nhất là khi ở làng có khoản gạo chung nào cần người giữ Người khác sai một lần Thì người ta trách người ấy Người họ Đinh có sơ suất Thường bị hỏi ngay Nhà các ông lại giống hồi trước chăng Kha không chắc cha mình đã làm đúng mọi việc trong cơn lũ Hồi ấy, ông mới 25 tuổi, theo đội chèo thuyền chở người qua bãi, về đến nhà chỉ nghe cha kể đã mở kho phát thóc cho những nhà kẹt phía đông đê, giấy ghi phần nào ướt, phần nào thất lạc. Cha nói, ta không lấy, rồi sau đó im lặng, không dám đến đình cãi nữa. Kha từng giận cha vì sự im lặng ấy, từng nghĩ nếu không làm gì khuất tất thì sao không đứng lên nói cho rành. Mãi đến khi tự đi làm, gặp những ngày vừa chạy việc, vừa chạy cơm, ông mới hiểu có người không im vì có tội, mà vì đã nói đến mỏi miệng, vẫn không ai muốn nghe. Dẫu vậy, hiểu cho cha không có nghĩa là biết chắc chuyện năm xưa đã xảy ra thế nào, Kha vẫn giữ trong lòng một khoảng trống, chưa có câu trả lời. Buổi chiều nọ, kho họ tạ giao sáu bao gạo cho một khách từ làng Vạn Liễu. Người phụ cân tên Mậu xúc gạo vào đấu, Kha đứng bên xếp lại từng túi, ghi ký hiệu bằng than lên sợi dây buộc. Đoạn cuối, khách vội về trước khi đóng cổng đỏ, giao người phu nhận hộ Cả sân ồn tiếng bánh xe lăn trên đá, tiếng người gọi nhau né ra Mậu đếm số túi xong liền về phía sau uống nước, để Kha kiểm lại chiếc thúng nhỏ còn sót Khi so số đấu trên thẻ tre với số đã xuất, ông thấy bên cạnh đống gạo giao xong Còn một túi đầy đúng một đấu, buộc riêng bằng sợi lạt mới Thẻ kho ghi số phát đã đủ, túi này không có dấu của khách, cũng chưa đưa vào sổ tồn Kha ngồi thụp xuống cân lại Đòn cân dừng thẳng, gạo không nhiều không ít hơn một đấu Ông tính thử, một đấu ấy nếu đem về nấu cháo lẫn khoai Mẹ con ông có thể cầm cự mấy bữa đến kỳ trả công Bên ngoài, người khách cuối đã đi khuất Mậu không biết có túi gạo nằm dưới chân cân Một con sẻ xuống sân mổ hạt vãi rồi bay Để lại đúng thứ yên tĩnh khiến người ta nghe rõ tiếng bụng mình Kha đưa tay chạm nút lạt Ông nhớ buổi sáng, mẹ đã phải lấy nước vo gạo hôm qua nấu với rau xam Bà còn rục ông ăn trước vì bảo mình chưa đói Kha biết bà nói dối đôi tay ông ở lại trên miệng túi lâu hơn mọi ngày từ cuối kho Mậu trở ra thấy vậy thì hỏi túi ấy của ai Kha đáp chưa rõ có lẽ xúc thừa lúc đổ thúng Mậu liếc thẻ gạo hạ giọng gđ ã không có trong sổ ngư ơi còn chờ ai đến nhận còn như gạo rơi gạo vãi gom lại Tiền công ở đây thiếu gì lần chủ giữ đến hết tuần lấy một đấu cũng chẳng khiến ai đói Kha nói gạo rơi vãi thì phải nằm dưới nền còn túi này buộc ngay ngắn có lạt mới Mậu cười nhạt người còn sợ người ta nhắc đến cha mình phải không Sợ thì cứ đem trình chủ Rồi coi ông ấy nghĩ sao khi thấy con nhà ấy ôm túi gạo chạy theo Anh ta bỏ đi, để lại câu nói cay hơn cái đói trong bụng Kha Kha xách túi gạo đi qua sân nhưng chân lại hướng về cổng Ông dừng ở bậc đá, từ cổng đến nhà chưa đầy một dặm Với nghề giữ kho 10 năm, ông biết cách giấu một đấu vào giỏ lá mà không ai nhận ra Nếu có người hỏi, ông có thể nói đó là phần mua chịu Chính ý nghĩ ấy làm ông sợ Nó quá dễ dàng, và bởi quá dễ, ông đã bắt đầu sắp xếp câu trả lời trước khi kịp chọn có làm hay không Kha quay lại bàn cân, đặt túi gạo lên, lấy tấm thẻ tre mới, rồi viết bằng nét chữ hơi run Một đấu gạo phát sinh sau khi giao 6 bao, chưa rõ chủ Ông đem cả túi lẫn thẻ vào phòng sổ, nơi tạ kiên, chủ kho, đang tính số hàng còn lại để khóa kho tối Tạ Kiên là người ngoài 50, giọng ít cao nhưng hễ hỏi thì chờ câu trả lời đến cùng Ông nhìn túi gạo, hỏi Kha định giao cho ai Kha đáp chưa biết, chỉ biết không thể tự coi nó là phần công. Ông chủ hỏi, nếu không ai đến nhận thì sao? Kha nói, phải ghi vào số gạo dư của kho, đến kỳ đối trừ sẽ rõ. Kiên nhìn đôi dép Kha đã vá ở gót, rồi nhìn đôi bàn tay thô ráp đặt ngay mép bàn. Nhà ngươi còn gạo không? Câu hỏi làm Kha đỏ mặt. Ông đáp nhà còn ít, nhưng việc nhà thiếu không giúp xác định chủ của túi gạo. Kiên không nói nữa, bảo đặt lên giá cân và niêm thẻ, sáng mai có người cùng đối sổ. Khi Kha ra tới cửa, ông chủ gọi lại Trả công trước 3 ngày vì biết kỳ lĩnh đã muộn Kha nhận tiền công có ghi vào sổ Không nhận phần gạo chưa rõ Bà Đinh Thị thấy con về có ít gạo mua ở chợ Thì lấy cái giá chóc vỏ Kha kể chuyện túi gạo thừa, không mong mẹ khen Chỉ muốn biết mình có quá cứng nhắc không Bà nghe rồi hỏi Con có chắc túi ấy không phải của mình Kha đáp chắc, bà nói Vậy thôi, ông hơi thất vọng Tưởng mẹ sẽ nói chuyện cha xưa Nhưng bà chỉ nhặt mấy hạt lẫn vỏ ra một chiếc đĩa nhỏ Đến khi chắt nồi nước luộc rau Bà mới thêm Đói làm người ta nghĩ ra lắm lý lẽ Điều đáng sợ không phải nghĩ Mà tưởng lý lẽ ấy biến của người thành của mình Kha đưa mẹ chiếc bát đầy hơn Bà đổi bát lại Tay nhanh đến nỗi ông không kịp ngăn Không ai nói thêm câu nào Nhưng tối ấy hai người ăn chậm Như cố kéo dài bữa cơm ít ỏi Sáng ngày kế Tạ Kiên cho mở sổ giao sáu bao gạo Khách bạn liễu xác nhận đã nhận đủ Mậu nhớ mình đong lần cuối Bằng chiếc đấu gỗ mới ở phía sau Nhưng không giải thích được vì sao có túi buộc riêng Kiên cho đặt nó lên cân lần nữa Rồi bảo đưa vào kho Có hai người ký dưới mục gạo dư Kha tưởng chuyện kết thúc tại đó Sau giờ trưa, Kiên mới gọi ông trở lại Hỏi có muốn nhận một công việc khác không Hợp buôn các chủ kho ở mấy làng Sắp lập kho cứu tế cho mùa giáp hạt Cần một người đã từng đong nhận hàng Biết đọc sổ đủ dùng Lại không phải người trong nhà những người góp gạo Kiên đã được nhờ đề cử Ông nói muốn thử một người trước khi giao chìa khóa và quyền ký nhận Rồi mới mở ngăn kéo đưa ra mẫu giấy ghi việc tự bỏ thêm một đấu gạo vào cuối phiên giao hàng Kha đọc mẫu giấy hai lần Hóa ra túi gạo không phải lỗi của Mậu hay phần giao sót cho khách Chính ông chủ đã bảo người tâm phúc đặt riêng Chờ xem người giữ kho xử trí Thấy Kha không vui, Kiên nói thẳng Ta cần biết người cầm sổ khi không ai trông sẽ làm gì Kha ngẩng lên Ông muốn thử tôi, sao lại chọn đúng thứ nhà tôi đang thiếu Kiên im lặng. Ông bảo từng nghe hoàn cảnh mẹ con Kha, vì thế thử thách mới có nghĩa. Nói đến đó ông tự dừng, dường như nghe thấy sự tàn nhẫn trong cách mình chọn. Kha đặt giấy xuống. Một người đang đói vẫn có thể làm điều đúng, nhưng không vì thế mà người no có quyền dùng cái đói của họ để thử. Kiên nhận câu ấy gấp lại giấy. Nói lần sau sẽ không thử người theo cách như vậy. Chưa ai trong phòng cất lời xin lỗi trước. Đến lúc Kha đứng dậy, ông chủ mới nói rõ mình đã xử sự không phải. Kiên vẫn giữ lời đề nghị Nhưng Kha chưa nhận ngay Ông muốn biết kho cứu tế lấy gạo ở đâu Ai được phát Ai có quyền sửa sổ Và lương của người giữ do ai trả Kiên bảo chưa có mọi đáp án Các chủ kho còn đang bàn Việc Kha được cử không có nghĩa Ông phải nghe bất kỳ người góp nhiều gạo nào Kha xin 3 ngày để về hỏi mẹ Và tìm hiểu quy lệ Ông chủ gật đầu Khi Kha vừa ra sân Mậu chạy tới hỏi có phải ông được lên làm quản kho lớn Kha đáp mới chỉ được mời chưa nhận Mậu bĩu môi Thảo nào ông chủ đích thân hỏi chuyện một đấu gạo Người có tiếng tốt cứ gặp may Kha không cãi Nhưng trên quãng đường về Ông vẫn nghĩ đến câu gặp may Thấy kỳ lạ vì phần việc trước mắt Có thể khiến nhà ông lại một lần Phải chịu tiếng thiếu thóc như cha ngày trước Ba ngày Kha xin không phải để làm cao Buổi sáng đầu tiên Ông ra sân đình hỏi người giữ việc giấy tờ Buổi chiều sang bến đò Hỏi phu thuyền xem thóc cứu tế Có qua sông đúng kỳ không Chuyện kho chung đã được bàn từ đầu tháng Sau khi nước giếng thấp đến mức một gạo Phải đợi dòng rỉ thêm Huyện cho phép các làng tự góp gạo Lập điểm phát cho hộ thiếu ăn Nhưng không cấp sẵn một kho đầy Tạ Kiên hứa góp 40 bao Chủ thuyền Bùi Tấn góp 2 chuyến vận tải Còn các nhà khá giả Chia nhau tùy sức Hương trưởng Đào Nghiêm phụ trách lập danh sách Thư lại trẻ Trịnh Vượng viết giấy nhận Nếu mỗi nơi đông mỗi kiểu, nếu một người vừa ghi vừa phát, Kha hiểu đến cuối mùa thế nào cũng có chỗ không rõ. Ông không sợ làm việc nặng, ông sợ giấy tờ lặng lẽ đẩy cái sai sang đầu người đứng cạnh cân. Đào Nghiêm tiếp ông trong gian nhà bên đình, người hương trưởng đã ngoài 60, có một bên mắt hơi mở, nói chuyện từ tốn như cân từng chữ. Ông lấy bản danh sách ghi các hộ cần cứu ra cho Kha xem, phía dưới có chữ ký đại diện bà thôn. Có những nhà Kha biết rõ thiếu gạo từ lâu Cũng có nhà khá giả được đánh dấu nhận Vì đang nuôi người ốm Đào Nghiêm bảo số gạo cấp theo miệng ăn và ngày thiếu Không phải chia đều ai cũng một đấu Kha hỏi khi một hộ không có trong sổ Mà vừa gặp nạn thì ai được thêm tên Nghiêm đáp trưởng thôn xác nhận rồi Trình lại Kha hỏi nếu trưởng thôn là người nhà của hộ ấy Thì ai xác nhận Trịnh Vượng đang mài mực gần đó bật cười Bảo chưa làm đã nghi hết mọi người Vậy ai còn dám góp Nghiêm không cười, ông đáp sẽ thêm hai người chứng vào những trường hợp thân thuộc Còn dặn Vượng viết điều đó thành hàng chữ riêng Kha đề nghị mỗi bao thóc nhập đều buộc một thẻ Ghi người góp, ngày nhận, số đấu và người đối cân Gạo phát ra phải ghi theo hộ, có người nhận hoặc người chứng nếu không biết chữ Cuối mỗi ba ngày, sổ mở cho đại diện ba thôn xem Vượng nghe đến đó gác bút Người ta nhờ ông cân gạo, đâu nhờ lập phép cho cả làng Kha nhìn Đào Nghiêm, không đáp Vượng Ông nói phải thống nhất trước Để người cầm cân không mang tội lúc có chuyện Đào Nghiêm suy nghĩ rồi đồng ý phần thẻ và đối cân Nhưng bảo công khai sổ, cân bàn với các nhà góp gạo Vì có người không muốn lộ mình góp ít hay nhiều Kha đề xuất chỉ công khai gạo nhập xuất Không ghi lời khen chê người góp Cũng không xếp họ trên dưới theo tiền Cách ấy làm Đào Nghiêm gật đầu Vượng ghi vào giấy, đầu bút ấn sâu Chỗ mực xòe ra như một vết bực không chịu khô Tối hôm đó, Kha mang chuyện về kể cho mẹ Bà ngồi vá vạt áo cũ của ông Bên chân có chén bột ngô vừa rang thơm để dành sáng mai Nghe ông nói có thể được quản kho cứu tế Bà ngừng kim khá lâu Kha tưởng bà mừng Nào ngờ bà hỏi Trong sổ ấy có ghi tên cha con không? Ông đáp kho mới thì cha đã mất Làm sao có tên? Bà lắc đầu Mẹ hỏi tên họ mình Có ai đem chuyện cũ ra không? Kha nói chắc có Bà sỏ kim qua vải Hụt hai lần mới được Mẹ không ngăn con làm, bà nói Nhưng ngày xưa cha con cũng nghĩ Cứ giúp người qua cơn nước là đủ Đến lúc người ta đem sổ ra hỏi Chẳng ai nhớ đường thuyền đã trèo qua đâu Kha không tìm được lời trấn an Ông chỉ xin bà kể lại rõ những gì mình còn nhớ Không thêm một chữ để bình trà Bà kể trận lũ năm ấy tới giữa đêm Kho thóc ở miếu đóng khi nước mới tới gốc đà Ông lễ đi cùng đội trèo Lúc dạng sáng Có đưa thóc sang xóm vạc Nơi mấy gia đình trèo lên gác tránh dòng nước Bà tận mắt thấy ông về lấy thêm đèn dầu và mực Ông bảo đã phát một số đấu trước Khi hi thư lại từ làng bên đến ghi Vì không thể để người chờ qua trưa Những tờ giấy ông nhét trong ống tre Sau đó bị ngấm nước Bà có phơi trên mái nhà Nhưng nhiều chữ đã nhòe Bà chỉ giữ một mẩu có tên bốn nhà Và hình chiếc thuyền vẽ bên lề Cất trong bọc vải đã sờn Mẩu giấy chưa đủ giải thích mười bài đấu Ông lễ biết thế Sau lần bị buộc trả số thiếu Ông bỏ việc rồi lặng lẽ đi làm thuê trên thuyền chở cát Ông ấy có sai, bà nói Sai vì nghĩ việc gấp không cần giữ dấu Nhưng mẹ không tin ông mang thóc về nhà Trong nhà mình lúc đó cũng đói Kha xin xem mẩu giấy cũ Chữ mực nâu đã lẫn màu vải Vẫn nhìn được tên bà Đỗ Mến Ông Nghị đánh cá và hai hộ ở cuối xóm vạc Dưới cùng có một dấu ngoằn ngoèo Giống chữ đủ, không có chữ ký người nhận Ông đặt nó bên đấu gỗ Chiếc đấu ấy năm xưa cha dùng đong thóc trên thuyền Vành sứt vì va vào cọc tre khi người chèo đổi hướng Bao năm Kha giữ nó để đo cho ngay Nhưng chưa từng nghĩ nó còn có thể gợi ra một câu hỏi cũ Bà Bảo Nghị đã mất Đỗ Mến chuyển về phía núi sống với con Còn hai nhà kia tản đi từ trận lũ Kha gấp giấy trả lại mẹ Không hứa sẽ tìm đủ chứng cứ Bởi ông biết một vật cũ không thể tự thành bằng chứng chỉ Vì người giữ nó quá mong được minh oan Đến ngày thứ ba Kha trở lại gặp Tạ Kiên Nói nhận việc nếu quy lệ do mình đề nghị Được ghi thành văn bản Và ai cũng chịu theo Kể cả người đưa gạo Kiên đưa bản đã có dấu của ba thôn, cho ông xem từng điều Mục công tiền ghi vừa phải, cao hơn việc coi kho riêng, nhưng không đến mức đổi đời Kha xin thêm một điều, tiền công người coi kho phải tính theo ngày làm, không được thưởng riêng theo số gạo giữ lại Kiên ngạc nhiên, Kha giải thích nếu thưởng vì còn nhiều gạo, người phát sẽ có lý do để bớt phần dân Nếu phạt vì hết gạo, người ấy sẽ che dấu số thiếu Kiên nghe xong cho bổ sung, rồi tự tay ghi câu không chi thưởng riêng từ gạo cứu tế vào bàn giao việc Vượng đứng chứng nhìn nét mực cuối trang, không nói gì Khi mọi người đóng dấu, Kha đặt chiếc đấu của mình lên bàn Xin đem theo làm vật so với đấu chuẩn ở huyện Họ đồng ý sau khi cân kiểm nó trước hai người Kho cứu tế đặt trong nhà chứa lúa cũ bên đường lên bến Mái được thay ba hàng ngói nên lát thêm gạch để chống ẩm Ngày mở kho, dân làng mang tới không chỉ gạo mà cả tre khô, bao dứa, đá kê chân sạp Một cụ già đưa ba bát gạo trộn nếp Bảo ít quá không đáng ghi tên Kha vẫn lấy thẻ nhỏ Ghi đủ ba bát quy ra phần của một đấu Theo phép đo thống nhất Cụ nắm tay ông Nói Ta đâu cần người ta nhớ Kha đáp Không nhớ người góp để khen Nhưng phải nhớ Có từng ấy gạo Đến lúc Phát thiếu còn biết thiếu từ đâu Họ cùng nhìn người khuân hàng xếp bao lên sạp Nơi mỗi dây thẻ buộc một nút như nhau Không phân biệt bao của người giàu hay người nghèo Tạ Kiên đứng ở cửa, lần đầu thấy tên mình không được viết lớn hơn tên những người góp vài bát Người đến nhận gạo đầu tiên là bà Gó Lành, ở xóm Hạ Tay bồng cháu nhỏ của con gái đi làm xa Bà không biết viết, đi trước đi sau ba lần vì sợ người ta hỏi giấy Vượng tìm mãi mới ra tên bà trong sổ nhưng ở cột số người ăn lại ghi một Bà nói, có hai miệng, đứa cháu tuy còn nhỏ cũng ăn cháo Vượng bảo phải chờ trưởng xóm xác nhận Bà ôm cháu bước xuống khỏi hàng, nép gần cột Kha nhìn quy lệ, xin hai người khác xác nhận đứa trẻ đang ở cùng bà Người bán đậu bên cạnh và trưởng nhóm thợ tre đều biết Cùng đứng ra nói, Đào Nghiêm chưa tới, Vượng chưa muốn sửa Kha không tự ý ghi thêm, nhưng đề nghị kho tạm phát phần của bà trước Giữ phần cháo vào túi có thẻ chờ xác nhận trong ngày Cách ấy không để ai đói vì nét bút cũng không cho người giữ kho lén phá lệ Chiều Đào Nghiêm đến, nghe hai người chứng rồi ký bổ sung Bà lành nhận túi gạo thứ hai, đứng nơi bậc cửa, mãi mới chịu đi Nhuận bắt đầu tới kho giúp đánh dấu thẻ trên bao theo lời mời của Tạ Kiến Cậu chưa đủ tuổi giữ cân, chỉ ngồi ở bàn thấp ghi số thẻ vào tấm bảng để người khác kiểm Một buổi trưa, trong lúc hai chú cháu xếp giấy, có người nhìn thấy Nhuận và bảo Họ định giờ nắm cả sổ lẫn cân, coi chừng 17 đấu cũ biến thành 27 Nhuận bật dậy định cãi, Kha kéo tay áo cậu, chờ người kia đi khỏi Rồi mới bảo cậu viết lại số bao vừa kiểm Nhuận nghẹn giọng, chú không nghe người ta nói sao? Kha đáp nghe, vậy sao chú không nói gì? Kha chỉ lên trang sổ Lúc này có 36 bao ở kia Đếm sai một bao là thật Câu kia đáng giận Nhưng đừng để tức giận làm mình đếm sai Rồi phải tìm dịp nói cho rõ Cậu đặt bút Lần đầu hiểu sự im lặng của chú Kha Với chịu nhận mình có lỗi Đầu tháng sau Một đoàn xe bò từ vùng thượng chợ tới chở gạo do nhà Lâm Bá góp Lâm Bá có ruộng nhiều và ba cối xay Trước giờ không thiếu tiếng tốt Vì những chuyến gạo mùa giáp hạt Ông đem tới 20 bao Dặn riêng Trịnh Vượng rằng Bao nào cũng đủ số như đã ghi trên phiếu gửi Vượng niềm nở Nhận tờ giấy có dấu đỏ Vội bảo phu xếp lên sạp Không cần mở bao vì trời sắp tối Kha đang phát gạo cho xóm Hạ nghe vậy bước đến Xin cân từng bao trước khi ký Phu xe than trễ đường Lâm bá nhíu mày Ta góp chứ không bán Lại còn phải đứng chờ người làm thuê xét từng hạt Kha cúi đầu đáp Vì là gạo góp nên càng phải ghi cho đúng Người khác không có mặt ở đây sẽ tin vào số này Lâm bá không trả lời, nhưng bảo phu mở túi đầu tiên Bao thứ nhất thiếu gần nửa đấu so với số ghi Bao thứ hai cũng nhẹ Lâm bá nói có thể bao mới hong nên hụt hơi Gạo ráo thì cân nhẹ là lẽ thường Kha không bác ngay Ông mời người của Lâm bá tự chọn bao Cùng cân bằng quả cân niêm dấu của huyện Mỗi bao đều ít hơn mức phiếu ghi Có bao gạo phía đáy còn ẩm Vượng dụ cứ ghi theo lời người góp Rồi gộp sai biệt vào hao hụt vận chuyển Vì không ai muốn làm mất mặt một nhà lớn Kha lắc đầu Ghi dư lúc nhận, mai phát đủ theo sổ là gạo từ đâu ra Lâm Bá nhìn quanh, các phu xe đã cúi mặt Ông nói mình giao việc say đong cho quản cối Không tự tính từng bao, xin cho trở về cân lại Kha đồng ý, nhưng ghi rõ chỉ tiếp nhận phần đã cân, phần còn lại chờ đối chiếu Lâm Bá đem xe về, trước khi đi dặn vượng chiều khác tới nói chuyện riêng Đêm ấy, Vượng đến nhà Kha Anh mang theo một túi đỗ xanh, nói là vợ vừa rang nhiều, không phải quà của ai Ngồi trên phản chưa ấm chỗ, Vượng đã hỏi sao Kha cố làm khó Lâm Bá, người bỏ cả tiền xe mang gạo đến cứu dân. Kha rót nước nguội, bảo nếu gạo tới ít hơn trên giấy thì sửa giấy, không có chuyện coi ân nghĩa nặng hơn con số. Vượng cười, con số còn có chỗ nắn, lòng người mất rồi không kéo lại được. Anh nói Đào Nghiêm đang cần Lâm Bá tiếp tục giúp, nếu Kha giữ phép quá chặt, việc cứu tế đứt giữa chừng thì ai chịu. Bà Đinh Thị trong buồng ho nhỏ, Vượng quay sang bọc đỗ xanh, bảo để bà ăn cho lại sức. Kha đẩy bọc về phía khách, không nặng lời Tôi biết anh có lòng, nhưng đỗ xanh này mang về đi Đừng để lần sau chúng ta phải tính một món quà vào sổ không có cột Vượng đứng dậy, quay miệng cứng lại Anh bảo mình chỉ mong người ta bớt xem sổ sách quan trọng hơn mạng người Kha ngồi rất lâu sau khi Vượng đi Ông không xem mình đã thắng một cuộc tranh cãi Những lời anh ta nói chạm vào điều khó nhất Nếu chỉ đòi giấy đúng mà bỏ qua người đang chờ Thì cái đúng ấy có giúp ích gì? Nhưng nếu để con số tùy người có thế lực sửa, người chờ gạo sẽ chịu thiếu mà chẳng biết thiếu từ đâu. Ông lấy hai miếng gỗ nhỏ làm lại bảng đối cân, treo một bên thẻ theo người gửi. Một bên thẻ đã nhận thực để mọi người có thể nhìn tận mắt. Bà mẹ thức dậy uống nước, thấy con chưa ngủ thì hỏi, có phải lại có người bảo con làm khó? Kha gật, bà chỉ nói, ngày xưa cha con có lòng mà không đủ giấy. Con bây giờ có giấy rồi thì giữ giấy cho đúng, nhưng giữ sao đừng quên người ở phía ngoài cửa. Ông cất đèn, nhớ cả hai nửa lời ấy Hai hôm sau, Lâm Bá cho đưa trở lại 17 bao gạo Lần này, ông tự đứng gần bàn cân, theo dõi phu mở miệng bao, đổ từng lượt Số gạo thực nhận vẫn thấp hơn phiếu mới ông mang đến 3 đấu rưỡi Người quản cối của nhà ông, Quách Tứ Quả quyết nhà mình đong đúng bằng đấu tre lâu nay vẫn dùng Còn kho cứu tế dùng đấu gỗ vành rộng, làm sao khỏi lệch Khà mời Tứ đem đấu tre đến so Đặt cả hai trước mọi người, nhìn ngang miệng chúng gần bằng nhau Nhưng khi đổ thóc từ đấu tre vào đấu chuẩn, chưa đến vạch đã hết Đáy đấu tre được đệm một lớp gỗ mới, nhẵn đến mức phải lật ngược mới thấy Tứ bảo đấu cũ bị mọt nên thợ đóng dày lên, không ai tính chuyện ăn bớt Kha không vội gọi đó là gian dối, chỉ yêu cầu ghi lại số nhận thực và mời hai bên ký Lâm bá nhìn đáy đấu khá lâu, quay sang người quản cối hỏi ai bảo sửa Tứ đáp từ mùa trước, Lâm bá không tiếp lời nữa, tự tay viết lại phiếu theo số cân của kho Cùng lúc, mực trong sổ kho xảy ra một chuyện khác Ngày thứ ba kiểm cuối kỳ Sổ gạo có trong nhà chứa ít hơn tổng tồn tính Từ các thẻ phát 12 đấu Khà tự đong 3 lần Người phụ cân hợi đong lại 2 lần Kết quả tranh không lớn Nền kho khô, niêm bao còn nguyên Sổ xuất có đủ người nhận Vượng đứng cạnh cột thờ dài bảo đã nói trước mà Lúc mới nhận của các nhà cứ bớt đôi ba bát mỗi bao Thì đến cuối thành 12 đấu Giờ sửa sổ nào cho vừa Khá xem từng trang, phát hiện hai chuyến gạo từ nhà Lâm Bá trước đó Được Vượng chép theo số phiếu gửi Dù trên bảng đối cân Khá ghi số thật thấp hơn Số tranh phần lớn vì vậy Nhưng tính lại vẫn còn gần ba đấu chưa biết ở đâu Ông khoanh hai loại sai biệt bằng hai vệt mực khác màu không xóa số cũ Một phần ta biết lý do, ông nói Phần còn lại phải tìm Vượng cầm trang sổ lên, giọng mỗi lúc một gấp Bây giờ ông cứ nộp nguyên sổ này Họ sẽ bảo kho thiếu gạo Đào Nghiêm đang dự định xin thêm gạo huyện Thấy 12 đấu thiếu thì ai còn tin Ngươi không sợ giống chuyện cha ngươi sao Cái tên cha làm tay kha cứng lại Vượng nói thêm Mình có thể chép lại sổ tổng theo số đã cân Chuyển 3 đấu chưa rõ thành gạo hao hụt khi chuyển xe Phía phát gạo không bị ảnh hưởng ngay Việc cứu tế còn tiếp tục Anh tin đó là điều lợi cho dân Không phải riêng anh Kha nhìn những dòng người nhận bằng dấu điểm chỉ Tự hỏi họ sẽ nghĩ gì khi một ngày phát hiện số gạo tính trên bảng không khớp với bao ngoài sạp Ông đáp chưa thể nộp sổ tổng khi chưa ghi rõ khoản tranh Nhưng cũng không thể sửa một khoản chưa biết thành khoản đã biết Vượng đặt bút mạnh xuống bàn, gãy ngòi, không ai nhặt ngay Đào nghiêm nghe báo liền mời Kha tới Ngoài sân có Tạ Kiên và đại diện Ba Thôn đang đợi Họ muốn dùng chính cuốn sổ chưa khớp để xin thêm viện gạo Vì nhiều hộ đã hết mùa khoai Kha trình bày từng khoản bằng lời rõ ràng Nhắc gạo thực nhận của lâm bá Khác gạo trên phiếu Còn gần ba đấu đang đối chiếu Kiên nói Nếu Kha chắc phần thiếu không do người giữ kho lấy Ông có thể đứng ra bảo đảm bằng tài sản của mình Kha lắc đầu Bảo có lời bảo đảm cũng không khiến số gạo mọc lại Một người đại diện thôn gõ xuống bàn Không quyết sớm thì dân ăn gì Ông định vì ba đấu mà giữ cả kho Đào nghiêm hỏi thẳng nếu ký sổ còn chênh Kha nhận trách nhiệm gì Ông đáp chịu kiểm công việc của mình, chịu công khai lỗi sổ và tìm nguyên nhân Nhưng ông không nhận tội lấy gạo khi chưa có chứng cứ, cũng không đẩy bừa cho người khác Cuộc họp kết thúc không êm, Hội kho quyết định tạm ngừng cho Kha ký xuất Giao hội cân cùng Vượng trong 2 ngày để sổ sách được rà soát Người khác coi đó là cách công bằng, Kha hiểu mình đang bị đặt xuống khỏi vị trí vừa nhận Về tới nhà, ông thấy bà Đinh Thị ngồi chờ bên chén cháo loãng Bà biết chuyện từ người bán mắm qua ngõ, hỏi chỉ một câu Họ có nói con lấy gạo không? Kha đáp chưa ai nói thẳng Nhưng nhiều người đang nghĩ Bà gật đẩy chén cháo lại gần Ông nhìn thấy đôi bàn tay gầy của mẹ dừng ở mép mâm Lần đầu, trong nhiều năm Bà nói có lẽ hai mẹ con nên chuyển xuống nhà em trai Kha ở bến Tìm việc khuân vác mà làm Đừng gắn đời mình với sổ thóc nữa Ông biết bà không yếu lòng Chỉ không muốn một lần nữa đứng bên người mình thương Mà nghe người ngoài gọi là kẻ trộm Kha thú thật ông cũng sợ Nếu sổ không khớp, hội kho có thể bắt người ký trả số thiếu như cha ngày trước Ông vừa không còn tiền dự phòng, vừa không muốn mẹ đem bán nốt đôi vòng đồng bà giữ từ hồi cưới Bà bảo vòng cũ chẳng đáng bao, nhưng nếu phải đổi lấy yên ổn, thì cũng đổi Kha hỏi, mẹ có tin con không lấy? Bà ngước nhìn, mẹ tin con, nhưng ngày xưa mẹ cũng tin cha con, vẫn không giữ được tiếng cho ông ấy Câu nói ấy nặng hơn một lời trách Kha cúi đầu, rồi xin mẹ cho thêm 2 hôm Ông không nghĩ chỉ bằng lòng tốt sẽ được minh oan Phải có con số, có người khác nhìn thấy Có lời giải thích mà người không thương họ Đinh Cũng không thể dễ dàng bác bỏ Bà lấy bọc vải cũ đưa cho con Bên trong là mẫu giấy lũ năm xưa Bảo cứ giữ vì có thể chẳng bao giờ dùng được Nhưng bỏ đi thì còn gì để hỏi Hôm kế, khi không được ký xuất Kha ngồi già thẻ ở hiên kho dưới sự chứng kiến của Hợi Ông không đụng vào bao gạo đã niêm Chỉ xin xem bảng đo đấu của từng lượt nhập Và thùng hạt vãi sau mỗi ngày Trên thẻ nhập từ bến sông Có hai chuyến gạo ẩm Lúc nhận người ta cân cả bao gai còn ướt Khi gạo được đổ ra hong Bao gai phơi khô nhẹ đi Số cân chênh đúng một phần Phần kia đến từ vụ đổi đấu của nhà Lâm Bá Kha cho Hợi lấy bao tương tự ra cân Trong tình trạng khô và thấm nước Ghi cả hai mức trước mặt nhân chứng Chênh gần ba đấu còn lại, khi quy đổi ra trọng lượng không còn là ba đấu gạo hẳn hói, mà là một phần bao đậm nước, một phần gạo vãi đã gom về thùng phụ nhưng chưa ghi nhập. Ông thấy nhẹ ngực nhưng chưa dám mừng, phải kiểm lại đủ thẻ từng chuyến, không thể chọn một phép tính đẹp để thay toàn bộ sự thật. Kha đem bản đối chứng xin họp ngay trong kho, nơi mọi người có thể nhìn thấy sạp và quả cân. Vượng trước tiên cho rằng ông bày trò để tự thoát việc tạm đình. Kha đáp, nếu kết quả khác, ông sẽ nhận khác, nhưng đã tìm ra một chỗ sai thì cần so đến cùng Hợi làm người cân, Nhuận đọc số thẻ dưới sự giám sát của trưởng xóm, còn một phu xe nhà Lâm Bá mang sổ chuyến Sau nửa ngày, tổng gạo nhập thực tế thấp hơn phiếu gửi đúng phần chênh đã ghi Phần gạo ẩm thay đổi trọng lượng vì đã hong, còn thùng gạo vãi được tính bổ sung Số tồn thực và số tồn theo trong sổ mới cân lại khớp trong giới hạn gạo bám bao đã có định mức Không có mười hai đấu thóc bị giấu Điều đáng trách là việc dùng hai phép đo khác nhau rồi chép cùng một con số Trong đó có lỗi của Vượng khi ghi phiếu chưa kiểm Và lỗi của Kha vì không đối chiếu sổ tổng sớm hơn Trịnh Vượng nhìn những tờ thẻ trải trước mặt, không giấu mặt cũng không xin lỗi vội Anh nói lúc nhận hàng trời mưa Người ta hối, nếu bao nào cũng mở sẽ trễ kho Anh mới lấy số trên phiếu để giữ tiến độ Kha bảo hiểu vì sao anh làm thế Chính ông cũng có hôm chỉ muốn đóng cửa cho nhanh Nhưng nếu ghi tạm thì phải ghi chữ tạm Không được biến thành số đã kiểm Vượng nhìn Đào Nghiêm Nhận mình đã quên ghi hai chữ ấy Hội kho yêu cầu anh chép lại sổ tổng Để nguyên trang cũ kẹp bên cạnh Chứ không xé bỏ Kha đề nghị việc đối sổ hàng ngày từ nay Do hai người thay nhau kiểm Không để một người vừa nhận Vừa ghi Vừa tự xác nhận Kiên đồng ý Đào Nghiêm tuyên bố Kha được ký xuất trở lại Nhưng không phải ai cũng vui Vì việc ấy cho thấy một người giữ kho nghèo Đã buộc những người có chữ phải làm đúng phần của mình Cửa kho mở lại sáng hôm sau Bà quá lành nhận phần gạo như thường lệ Nghe chuyện liền mừng rỡ Bảo Kha cuối cùng đã thoát tiếng trộm Ông đáp mình chưa bị buộc tội chính thức Chỉ có con số cần tìm Bà lành nói nhưng có người đã nói rồi Kha nhìn ra sân Thấy một nhóm người ngừng trò chuyện khi ông bước đến Họ vẫn giữ lời đồn mà chưa nghe báo đối sổ Ông chợt nhớ cha năm xưa Giấy chính thức chỉ ghi Thiếu 10 bài đấu Còn người ngoài lại kể Đinh Lễ lấy 10 bài đấu Khoảng cách giữa hai câu ấy lớn đến mức một người có thể chết mà không đi hết Kha hỏi Đào Nghiêm liệu khi nào sổ cũ được kiểm giống cách họ vừa làm Nghiêm nhìn ông lâu Ông hương trưởng từng ngồi trong hội kiểm kho thừa trước khi còn là một chức dịch trẻ Và cái nhìn của ông cho biết câu hỏi ấy không thể trả lời bằng một chữ được Đào Nghiêm gọi Kha đến hiên đình sau phiên phát gạo lúc người khác đã về Ông thừa nhận năm ấy mình có mặt trong buổi kết sổ Đã nhìn thấy khoản thiếu mười bài đấu và bỏ phiếu buộc Đinh Lễ đền một phần Khi được hỏi, có từng nhìn thấy ông lễ mang thóc về nhà không? Nghiêm đáp không, vậy ông dựa vào đâu? Kha hỏi, Nghiêm nói theo phép, người giữ kho ký suất mà không có giấy nhận thì phải chịu trách nhiệm Kha đáp trách nhiệm sổ có thể đúng, nhưng sao lời chịu trách nhiệm biến thành lời ăn cắp, truyền hết đời này sang đời khác? Nghiêm không cái, ông bảo mọi chuyện cũ vẫn được giữ trong tủ giấy của Miếu Nếu Kha muốn mở lại, cần đủ đại diện hội kho cũ hoặc người thừa kế cùng chứng kiến, không thể tự lấy về Ông nói thêm có vài trang đã mục, chẳng chắc còn rõ Kha đáp chỉ xin được đọc và hỏi lại người còn sống Ông không cần một bản kết luận viết sẵn để chiều lòng mình Nhuận cùng chú đi tìm bà Đỗ Mến trước Đường lên xóm dốc xa hơn ông tưởng, mấy đoạn cầu gỗ phải dắt xe qua Bà Mến nay đã yếu chân, ở cùng con gái Nghe tên Đinh Lễ thì nhớ người đàn ông trèo đò, mang thóc trong đêm vỡ đê Bà kể hôm đó, xóm vạc có mấy nhà tránh nước trên gác Trẻ nhỏ kêu đói, ông Lễ cùng hai người trèo thuyền chở gạo tới Bảo đợi giấy thì tới chiều Ông đong trước cho nhà bà bốn đấu, dặn khi nước rút nhờ người biết chữ đến miếu điểm chỉ nhận Bà đã tới miếu ba hôm sau, nhưng cửa đóng, người giữ giấy bảo cứ về vì họ ghi sau Ta không biết họ ghi hay chưa, bà nói Ta chỉ biết nhà ta được gạo Kha hỏi còn ai chứng Bà nhắc tên một người phu thuyền là Phùng Nhất Nay bán dầu ở Bến Đông Và người con ông nghị đánh cá từng đi theo thuyền Kha chép từng tên Không hỏi bà có chịu đứng ra bên cha mình không Vì lời chứng chỉ có ích Nếu người kể được tự do nói điều họ thật nhớ Từ xóm dốc về Hai chú cháu ghé Bến Đông trước khi trời tối Phùng Nhất bán dầu dưới mái tròi nghiêng Tuổi hơn 70 nhưng giọng còn vang Nghe hỏi trận lũ, ông cao mặt vì tưởng họ đến đòi món nợ cũ Ông bảo chính mình đã trèo thuyền với Đinh Lễ Tới bốn nhà bên vạc Nhưng khi về, chẳng được thanh toán đủ công đỏ Trên kèo tròi treo một túi giấy bọc dầu có tờ sổ đỏ rách cảnh Ghi những chuyến còn nợ tiền Dòng cũ nhất mang ký hiệu gạo của miếu Và các số 4, 5, 3, 5 Nhất nói mình ghi để xin công chèo thuyền Không ghi thay phiếu nhận gạo Kha nhìn tờ giấy, không dám coi nó đã đủ minh oan Tuy nhiên, phép cộng 17 đấu hiện rõ cùng ngày nước vỡ đê Và 4 dấu vạch đối chiếu với mẫu giấy mẹ giữ Ông xin Nhất cùng tới miếu khi hội mở giấy Nhất ngần ngừ Ta không thích dây đến trước dịch Năm ấy ta cũng bị mắng vì ra bến không chỉnh Kha bảo ông có thể nói cả việc sai đó Không ai được yêu cầu ông giấu phần nào Nhất gấp giấy, bảo mình sẽ đến nếu có giấy mời mang dấu của làng Trước ngày mở sổ cũ, Kha còn đến quán thừng của con trai ông Nghị Nhờ anh hỏi người chị cả từng trực tiếp đỡ bao thóc năm lũ Nhưng dặn chị xin kể điều chị thật nhớ Hội mở sổ cũ được tổ chức sau ngày chợ phiên Tạ Kiên nhận lời đến làm người chứng vì kho họ tạ từng vận chuyển thóc cho miếu trong đợt lũ Còn Đào Nghiêm mời 2 cụ đã tham gia ban sổ và 1 người của ba thôn Những cuốn giấy buộc lạt được đặt trên bàn dài Mực ở nhiều trang đã nhạt, riêng dòng 17 đấu chưa có giấy người nhận, vẫn đọc được, ngay cạnh tên Đình Lễ và dấu khò. Trong quyết định cuối năm, ghi ông Lễ phải đền vì suốt khi chưa nhận phép, không có chữ nào kết tội ông đem gạo về nhà. Kha đọc lớn đúng từng chữ, rồi hỏi vì sao lời người ta kể về cha suốt bao năm lại khác. Một cụ trong hội nói, dân nghe thiếu gạo thì đoán lấy gạo, việc đồn khó quản. Kha đáp lời đồn khó quản thật, nhưng người có quyền từng nghe vẫn không sửa, làm cho nó dễ tồn tại. Đào Nghiêm cúi mặt, không đẩy trách nhiệm cho người vắng mặt Phùng Nhất đem sổ đỏ ra trước hội, xác nhận 4 lượt phát và lý do giữ giấy Bà Mến đi cùng con gái, kể 4 đấu mình nhận Người con ông Nghị đưa lời chị cả viết Có 2 người trong xóm làm chứng Chị nhớ cha đã nhận 5 đấu gạo và nhờ người làng đong lại 2 nhà còn lại, 1 nhà con cháu đã chuyển đi xa 1 nhà chỉ còn người cháu được nghe kể Không có chứng trực tiếp đầy đủ Đào nghiêm bảo vậy vẫn chưa chứng minh hết 17 đấu Khá đồng ý. Ông chỉ ra sổ đỏ, ghi đúng 4 lượt tổng cộng 17. Giấy mẹ giữ có đủ tên 4 hộ, lời người nhận và người treo xác nhận phần đáng kể. Trong khi hồ sơ cũ không có bằng chứng, Đinh Lễ giữ lại gạo. Nếu cha tôi sai phép phát gạo, cứ ghi ông sai phép, ông nói. Nhưng nếu không có bằng chứng ông lấy một đấu nào, xin đừng gọi ông là kẻ ăn thóc. Hai việc ấy không phải một. Hội im lặng. Lần này không phải vì ai đang đợi người khác quỳ xuống. Một cụ họ Trần còn giữ trách nhiệm kiểm miếu năm xưa Nói mình từng khuyên Đinh Lễ chờ đủ đấu Ông Lễ không nghe Nếu mở một tiền lệ cho người nào cũng tự phát Mai đây kho chung sẽ rối Khả không bác điều đó Ông kể chính sổ cứu tế vừa rồi suýt tranh 12 đấu Vì nhận hàng theo 2 phép đo Nếu không ai ghi rõ Sẽ lại có người bị nghi Ông không xin hội viết rằng cha mình hoàn toàn đúng Ông xin sửa phần kết luận Sao cho tương xứng với điều đã biết Và điều chưa biết Cuộc tranh luận kéo qua giờ ngọ Sau cùng, hội đồng ý ghi bổ sung vào hồ sơ mười bảy đấu là phần xuất khẩn chưa đủ chứng từ Có các nguồn chứng thực việc đưa gạo tới xóm vạc Không có căn cứ xác định định lễ chiếm dụng Việc ông xuất gạo không chờ giấy phép vẫn là sai sót thủ tục trong cảnh khẩn cấp Ba thôn sẽ niêm bảng ghi ở đình Đọc công khai vì câu chuyện năm xưa đã công khai làm hại danh dự một gia đình Bản ghi không khiến Kha bật khóc hay thấy mọi chuyện biến mất Ông cầm bút, xin thêm một hàng nêu gia đình Đã trả một phần tiền đền năm ấy Để người đọc hiểu họ từng gánh hậu quả thực Hội hứa sẽ xem lại khoản đền theo sổ quý cũ Chưa ai nói có thể hoàn ngay Kha bảo như vậy là đúng Không nên lấy tiền cứu tế hiện tại để bù việc xưa Khi ra khỏi đình Ông thấy bà Đinh Thị đứng dựa bên cột Tay cầm chiếc khăn đã phai màu Nhận định chạy tới khoe đã minh oan cho ông ngoại Nhưng bà ra hiệu đừng ồn Bà chỉ hỏi con Họ có viết rõ không? Kha đưa bản sao Bà đọc chậm mấy hàng tới chữ không có căn cứ chiếm dụng Thì đặt ngón tay lên giấy ngồi xuống bậc gạch Bao năm bà nghe người ta gọi chồng bằng một cái tên khác Hôm nay có người ghi lại tên ông cho đúng Bà vẫn không biết phải đặt nét mặt thế nào Kha ngồi xuống bên mẹ cho đến khi sân đình vắng Chuyện chưa dừng ở bản giấy Sáng hôm sau ở chợ có người nói hội sửa sổ Vì Tạ Kiên đứng sau chống lưng cho Kha Để giữ người quản kho đã chọn Một người khác bảo nếu ngày trước ông lễ thật không lấy sao phải đền tiền Kha nghe mà không tìm từng người để cãi Ông xin Đào Nghiêm Dán cả trang quyết định cũ cùng bản bổ sung cho kênh La La Để ai muốn có thể thấy Vì sao một khoản trách nhiệm quản kho School Để không Đã bị kể thành một vụ ăn cắp Đào Nghiêm đồng ý Và tự mình đọc lại trước đại diện các thôn Ông nhận khi còn trẻ bỏ lỡ những Đã bỏ qua lời giải thích của một người không có đủ giấy Cho rằng xử cho xong việc là giúp làng yên video hấp dẫn Chính cách làm ấy Làm tiếng xấu đi xa hơn quyết định thật Có người hỏi ông xin lỗi thế, đã đủ chưa? Nghiêm đáp không đủ, nhưng ít ra từ nay hội nào cũng phải ghi dành giữa chuyện thiếu chứng tử và chuyện có bằng chứng lấy của Ông cho lập quy lệ ấy vào sổ mới, dưới dòng mang dấu tay của chính mình Một buổi chiều, hội kho học quyết định nên giữ ai quản tiếp khi mùa cứu tế chuyển sang kho dự trữ nhỏ của ba thôn Có người đề nghị chọn người có họ hàng đông để huy động gạo nhanh Người khác muốn thuê thư lại có chữ đẹp, khỏi phải mất công chép sửa như lần trước Kha nghe mọi người bàn mà không tự bước lên xin Đào nghiêm đưa ra cuốn sổ ký vừa rồi Cho xem đủ dòng sửa có ghi ngày Đủ thẻ người nhận Và cả vụ tranh 12 đấu đã được giải thích công khai Ông hỏi những người dự họp Có ai muốn nhận một công việc Mà hễ số sai phải báo trước lúc có lời đồn không Một cụ trưởng nhóm đan tre Nói mình chọn Kha Không phải vì Kha chưa từng sai Mà vì khi có số không khớp Ông không chọn cách xóa đi cho yên Hội nhất trí giao ông phụ trách kho dự trữ Nhưng bổ nhiệm thêm hai người đối kiểm Mỗi mùa lại xem xét lại Không trao chìa khóa và con dấu suốt đời cho một nhà Kha nhận việc trước mặt mọi người Biết đây là cơ hội làm công ăn lương chắc hơn Chứ không phải món thưởng rơi xuống nhờ một đấu gạo Kha xin hội một điều cuối Khi phát gạo cho nhà người quản kho Cũng phải qua danh sách và người chứng Không được vì thương mà cho thêm Cũng không vì sợ tiếng mà gạt đi Đầu đông, mẹ ông có đợt nằm mệt Không đi chợ được Trong nhà thiếu gạo hai hôm Nhuận định lén mang một bát gạo từ kho tới Bảo chẳng ai trách nếu mượn ít rồi trả Kha chặn lại, đưa cháu ít tiền công đã ứng trước Và nhờ đi mua ngoài chợ Bà Đinh Thị nghe được, không khen con làm người cứng như đá Bà chỉ gọi Nhuận vào ăn cùng Lấy phần dao để ở chiếc bát thứ ba đổ qua bát cậu Bà nói, nếu cháu cần xin gạo từ kho Thì cứ đi ghi tên đúng lệ như mọi người Kha nhìn mẹ, hiểu lòng tự trọng không phải luôn nhịn đói cho người khác thấy Mà là biết nhận sự giúp đỡ theo cách công bằng Và không biến việc mình coi giữ thành của riêng Đến ngày giỗ Đinh lễ, họ hàng họ Đinh ngồi kín sân nhỏ Người bác đọc bản bổ sung của hội cũ và mẫu ghi ở sổ thuyền Đọc luôn việc ông Lễ đã tự xuất gạo không đủ giấy trong cơn lũ Nhuận thay chú đọc tên bốn hộ phía xóm Vạc Những cái tên viết bằng nét mực sứt Và có chỗ vẫn chưa tra lại được Không ai hô rằng người khuất đã sáng như gương Bác họ chỉ nói từ nay Con cháu phải học cả điều ông Lễ Dám làm lẫn điều ông đã phải trả giá Cứu người cần kịp thời Nhưng đã cầm của chung Thì việc khẩn càng phải tìm người chứng Để người sau khỏi mang tiếng Bà Đinh Thị đặt chiếc bát thứ ba lên mâm cúng Lần này Kha không còn thấy nó như dấu Của một câu chuyện chưa khép Ngoài cổng, mấy người hàng xóm mang sang gói muối, giỏ củi, không ai hỏi xem nhà họ Đinh đã được trả bao nhiêu tiền, vì điều họ vừa lấy lại vốn không đếm được bằng tiền. Sang mùa xuân, chiếc đấu gỗ vành sứt được treo bên cửa kho dự trữ, cạnh chiếc đấu chuẩn mới đóng dấu của ba thôn, Kha không dùng đấu cũ để cấp gạo nữa, bởi gỗ đã mòn và phép đo phải theo cái chuẩn còn kiềm được. Ông giữ nó lại để nhắc những người học việc về chỗ mà một hạt gạo có thể làm người ta cân nhắc lòng mình. Hôm ấy có cậu trai mới đến làm phụ Thấy trên vành đấu sứt một răng liền hỏi Tại sao không bỏ nó đi Khá tháo chiếc đấu xuống Cho cậu nhìn đường khía do cha mình để lại Ông không kể cả cuộc đời cha Chỉ chỉ hai dòng trên sổ mới Một dòng ghi gạo nhận Một dòng ghi gạo phát Cái gì của ai thì phải rõ Ông bảo nếu chưa rõ đừng vội nhận làm của mình Cậu trai gật đem đấu cũ treo lại ngay ngắn Rồi trở vào bàn đông để kiểm thẻ của buổi sáng Chiều về, Kha mang theo ít gạo mua bằng tiền công Đi ngang đình thấy bản bổ sung cho chuyện năm cũ vẫn được giữ trong tủ giấy Còn bảng quy lệ đối sổ treo nơi ai cũng đọc được Trẻ con chạy chơi trên sân, có đứa gọi ông là người coi kho Không đứa nào gắn thêm chữ nhà ăn thóc như những năm trước Kha không biết bao lâu mới hết mọi lời dị nghị Ông chỉ biết hôm nay nếu một người hỏi lại Trong làng đã có giấy và có người dám trả lời cho đúng Về nhà, bà Đinh thị xới cơm, vẫn đặt 3 chiếc bát lên mâm, chiếc thứ 3 đựng rau, kha đỡ lấy bát mẹ đưa Phần cơm lần này không đầy hơn người khác cũng chẳng thiếu Ông nhớ buổi chiều một đấu gạo từng nằm dưới chân cân, nhớ bàn tay mình đã ở lại trên nút lạt rất lâu Một đấu gạo không làm người ta giàu, nhưng cách một người đặt nó xuống có thể khiến những thế hệ sau không còn phải cúi mặt khi nghe gọi tên họ mình Cảm ơn quý vị đã lắng nghe câu chuyện hôm nay cùng Sổ Tay Nhân Quả Có những lựa chọn nhỏ chẳng ai nhìn thấy Nhưng chính lúc ấy người ta biết mình đang giữ điều gì cho bản thân và cho những người đi sau Nếu câu chuyện gợi quý vị nhớ tới một lần phải chọn giữa cái lợi trước mắt và điều mình tin là đúng Hãy like và chia sẻ để thông điệp được lan xa Đừng quên đăng ký kênh Sổ Tay Nhân Quả để tiếp tục lắng nghe những câu chuyện về tình người và cách đối nhân xử thế Kính chúc quý vị và gia đình bình an giữ được lòng ngay thẳng trong những điều bình dị nhất Hẹn gặp lại quý vị trong câu chuyện tiếp theo