Gia Cát Lượng Bắc Phạt - Chiến Tranh Thục Ngụy(228-234)

Chiến tranh Thục Ngụy hay còn gọi là Gia Cát Lượng Bắc Phạt Là một cuộc chiến do nhà Thục Hán phát động chống lại Tàu Ngụy Từ năm 228 đến năm 234 trong thời Tam Quốc Tổng cộng là 5 lần Cuộc Bắc Phạt giành được thắng lợi một phần Quân Thục Hán chiếm được vài quận Khiến quân Ngụy tổn quân, mất tướng, lâm vào thế bất lợi Gây tổn thất đáng kể cho nền kinh tế của Tàu Ngụy Tuy nhiên, do vấn đề lương thực, Thục Hán không bao giờ chiếm được các mục tiêu chiến lược như Quan Trung, Lũng Tây, Trường An Quân Ngụy cũng đã nhiều lần cố gắng phản công nhưng đều bị quân Hán đánh bại Sự chuẩn bị của Thừa tướng Gia Cát Lượng Năm 222, Hoàng đế của nhà Thục Hán là Lưu Bị bị quân Đông Ngô đánh bại trong trận Di Lăng Ông không thể chiếm lại 3 quận Kinh Châu và làm suy giảm đáng kể sức mạnh của nhà Thục Hán Hoàng đế Lưu bị mất ngay sau đó, quyền hành cả nước được giao cho Gia Cát Lượng. Dưới sự điều hành của Thừa tướng Gia Cát Lượng, quốc lực của nhà Thục Hán dần dần hồi phục. Mối quan hệ liên minh giữa Thục Hán và Đông Ngô cũng được ông khôi phục. Năm 225, Gia Cát Lượng tiến quân về phía Nam, dẹp yên các thế lực phản loạn ở phía Nam nhà Thục Hán, đồng thời cung cấp vật tư cần thiết cho Bắc Phạt. Với sự thuận lợi đó cho phép quân đội đóng tại Hán Trung Do tướng quân Ngụy Diên làm thống đốc tiền đồn Bắt đầu huấn luyện binh lính chuẩn bị cho cuộc Bắc Phạt Tàu Ngụy Sau một thời gian chuẩn bị, căn cứ vào tình hình Vào năm 227, Gia Cát Lượng quyết định tấn công Tàu Ngụy Tiêu diệt họ Tàu, giành lại Giang Sơn cho nhà Hán Ông Trình Tấu lên hậu chủ lưu thiện xuất sư biểu và phân tích tình hình đề nghị tiến quân Nội dung nói rằng, nay phương Nam đã bình định, binh giáp đã đầy đủ đáng khích lệ ba quân Nay bắc định trung nguyên, thần xin đem hết lòng quyền mã trừ sạch gian ác phục hưng triều Hán về lại cố đô Như vậy là thần báo đáp được tiên đế mà chúng với chức phận dưới bệ rồng vậy thụ chánh hậu chủ lưu thiện chấp thuận dáng chiếu ra các thừa tướng cương nghị trung trinh dốc lòng vì nước vì thế tiên đế trao việc thiên hạ phù trợ quản nhân nay ban cho mau việt cùng với phó thác trọng quyền thống lĩnh bộ kỵ hai mươi vạn Mì Gõ Để không binh nắm giữ uyên nhưng thay trời chu phạt trừ hoạn dệt loạn chiếm lại kinh đô chính là dịp này khi bắc phạt Gia Cát Lượng cũng đã có lưu ý về vấn đề hậu phương ô Ông đã lưu tổng quản của Phủ Thừa Tướng, trưng cầu ý kiến quan thái thú quân độc là Dương Hồng Sau khi biết Trương Duệ không đảm đương nổi, Gia Cát Lượng cử hai người là Trương Duệ và Tưởng Uyển cùng quản lý công việc ở hậu phương Đạt hiệu quả đảm bảo cung cấp đầy đủ lương thực và quân số Sau khi điểm binh, chọn tướng, Gia Cát Lượng quyết định dẫn toàn quân tập trung về phía bắc của Hán Trung để tiến binh sang Kỳ Sơn, trực chỉ Trường An Nguyễn Diên hiến kế dẫn một đội 5.000 kỵ binh cộng thêm 5.000 lính tải lương Từ Hán Trung vòng sang hang Tý Ngọ để lẻn đến tập kích Trường An Giống như ngày xưa Hàn Tín đã làm vậy Nhưng Gia Cát Lượng không đồng ý cho thi hành Bởi kế của Ngụy Diên quá khinh địch và tỷ lệ thành công quá thấp Diễn biến của cuộc chiến Chiến dịch lần thứ nhất Mùa xuân năm 228 Gia Cát Lượng thống lĩnh mười vạn đại quân xuất phát từ Hán Trung đi về hướng Bắc để chinh phạt Ngụy Gia Cát Lượng quyết định xuất quân ở Kỳ Sơn, trận đầu đánh chiếm Lũng Hữu, trận tiếp theo sẽ đánh chiếm Quan Trung, đánh chắc, thắng chắc Ông Loan tin rằng đại quân của Thục sắp sửa theo đường hẻm Tả Cốc đánh vào Mi Thành Đồng thời cử Triệu Vân, Đặng Chi đem một bộ phận binh lực đi chiếm Kỳ Cốc và làm ra vẻ như muốn đi theo đường Tả Cốc để tiến lên phía Bắc Nhằm thu hút sự chú ý của quân Tào Trong khi đó Gia Cát Lượng tự mình dẫn quân chủ lực tiến theo đường Kỳ Sơn về hướng Tây Bắc Với khí thế đang lên, quân Thục nhanh chóng phá được nhiều điểm kháng cự của quân Tào Ngụy và tiến ra Thiên Thủy Quân Thục đã đánh bại nhiều viên tướng của Ngụy như Tào Chân, Tào Thuần Họ còn có ý định liên kết với hàng tướng của Ngụy là Mã Đạt cùng nhau hội ứng tấn công Về phía quân Tào Ngụy, họ không thể ngờ rằng Thục Hán nhỏ bé lại có thể dám đánh Ngụy nên ở phía Lũng Hữu không hề bố trí quân đội phòng ngự Quân Thục xuất quân từ Kỳ Sơn, thế như chẻ tre, nhanh chóng chiếm được 3 quận thuộc đất Lũng Hữu là Thiên Thủy, Nam An, An Định, dụ hàng được danh tướng Ngụy là Khương Duy gây xôn xao cả miền Quan Trung Trong cuộc Bắc phạt lần thứ nhất, Mã Tốc đã bày kế ly gián để Ngụy đế Tào Phi cách chức đại đô đốc của Tư Mã Ý, khiến quân Ngụy thua hết trận này đến trận khác Trước tình hình nguy ngập, triều đình Tào Ngụy sử dụng lại Tư Mã Ý, sai đem quân đóng ở Uyển Thành, phong Tư Mã Ý làm phiêu kỵ tướng quân, chủ quản công việc quân sự ở Kinh Châu và Dự Châu. Năm 220, khi Mạnh Đạt đầu hàng Ngụy và được Tào Phi tin cậy giao chức quản lý Tân Thành, Tư Mã Ý không tin ông ta và can gián Tào Phi đừng trọng dụng Đạt, nhưng ý kiến không được nghe. Năm 227, Mạnh Đạt bắt đầu các cuộc thương lượng với Ngô và Thục, hứa hẹn sẽ quay sang chống Ngụy khi có cơ hội và Gia Cát Lượng sẽ sử dụng Mạnh Đạt cố gắng kiềm chế binh lực quân Ngụy từ hai bên sườn, phối hợp với kế hoạch đem quân Thục ra Kỳ Sơn đánh chiếm vùng Thượng Dung. Tuy nhiên, ông đã lưỡng lự trước những lời hối thúc của Gia Cát Lượng Và Gia Cát Lượng đã buộc ông ta phải hành động bằng cách tiết lộ ý muốn làm loạn của Mạnh Đạt cho Thân Nghĩa Người đang cầm quyền ở Ngụy Hưng Khi Mạnh Đạt biết âm mưu đã bị lộ, ông ta bắt đầu chiêu tập binh mã để hành động Sợ Mạnh Đạt khởi binh ngay, Tư Mã Ý gửi cho ông ta một bức thư nói Trước kia, ông hàng Ngụy và được giao phó bảo vệ biên giới chống Thục Người Thục xuẩn ngốc và vẫn ghét ông vì không chịu theo giúp Quan Vũ Khổng Minh cũng vậy và ông ta đang tìm cách tiêu diệt ông Có lẽ ông cũng cho rằng tin ông chuẩn bị làm loạn chỉ là một âm mưu của Lượng thôi Mạnh Đạt đọc thư cho rằng mình không còn nguy hiểm gì nữa Và không gấp rút chuẩn bị Ông tin rằng Tư Mã Ý đang phải chấn giữ vùng biên giới giữa Ngụy và Thục Phải mất hàng tháng để về gặp Tào Duệ xin quân rồi mới tới Tân Thành được Tuy nhiên Tư Mã Ý ngay lập tức lên đường tới Tân Thành trong 8 ngày Nhanh chóng đánh bại Mạnh Đạt còn chưa kịp chuẩn bị và giết ông ta Ở phía tây, Ngụy Minh Đế Tào Duệ lập tức sai tướng Tào Chân đem quân chi viện cho Mi Thành nhằm ngăn chặn Triệu Vân Ông lại sai Trương郃 dẫn 50.000 kỵ binh và bộ binh tiến nhanh đến Nhai Đình vòng đường sau đánh tập hậu vào quân Thục, hòng chiếm lại Lũng Hữu Tào Duệ cũng tự mình đến Trường An để chỉ huy tác chiến Theo ý kiến của Tư Mã Ý là tập kích vào Nhai Đình chặn con đường huyết mạch của quân thục. Khi quân Thục tiến đánh Trung Nguyên vấn đề lương thảo có ý nghĩa then chốt Hầu hết lương thực được vận chuyển từ Tây Xuyên qua Hán Trung để vào Trung Nguyên Một trong những trọng điểm trên con đường huyết mạch này là Nhai Đình Nhai Đình nằm ở khoảng giữa sông Vị và núi Mạch Tích Là con đường huyết mạch để đi từ Thiền Tây và Lũng Hữu Lúc này, Gia Cát Lượng có ý đánh chiếm hai quận Quảng Nguyên và Lũng Tây Nhằm chiếm trọng cả vùng Lũng Hữu Bỗng nghe tin đại quân của Trương Hợp đang đánh vòng từ hướng Tây Nhằm bảo đảm an toàn hai bên sườn, để phát triển cuộc tấn công, Gia Cát Lượng lập tức hạ lệnh cho tiên phong Mã Tốc đem tiền quân đánh gấp lấy Nhai Đình. Trước đó để đối địch với danh tướng Trương Hợp, mọi người đều cho rằng nên dùng mãnh tướng Ngụy Diên hoặc Ngô Ban đã dày dặn kinh nghiệm trận mạc, nhưng Gia Cát Lượng lại chọn Mã Tốc làm tiên phong. Ông được lệnh cùng Vương Bình cầm quân khẩn cấp ra trấn thủ Nhai Đình. Trước khi đi, Gia Cát Lượng 5 lần 7 lượt dặn dò Mã Tốc phải đóng quân dưới đường và giữ lấy nguồn nước như thế mới cố thủ được Tuy vậy Mã Tốc là con người chỉ biết bày binh bố trận trên sa bàn Lưu Bị khi còn sống cũng lưu ý đến chuyện này nhưng Gia Cát lại không lưu tâm Nhất là khi Mã Tốc đưa ra kiến nghị đúng đắn trong cuộc bàn tiến Gia Cát Lượng lại tin tưởng Mã Tốc hơn Vì vậy trong cuộc chinh phạt lần này, Gia Cát Lượng giao trọng trách tướng tiên phong cho Mã Tốc Tuy nhiên, Mã Tốc không tuân theo sự bố trí của Gia Cát Lượng, phớt lờ sự thuyết phục của Phó tướng Vương Bình, nhất quyết đóng quân trên núi hoang và không lập thành trì ở nơi nguy hiểm. Kết quả là Trương Hợp dẫn các tướng của mình bao vây ông trên núi. Hợp sai người cắt nguồn nước của quân Hán Quân Hán rơi vào nội chiến vì thiếu nước Mã Tốc bỏ quân bỏ chạy Trương Hợp lợi dụng tình hình đó để tấn công Quân Hán bị đánh bại Chỉ có Vương Bình dẫn đầu một ngàn người tự vệ bằng cách đánh chống Trương Hợp cũng nghi ngờ quân Hán có phục kích nên không truy đuổi Thế là Vương Bình tập hợp quân phân tán và rút về phía quân của Gia Cát Lượng Cùng lúc đó, cánh Triệu Vân cũng thất bại, bị Tào Trân đẩy lui Sau đó Tào Trân lập tức dẫn quân về phía Bắc thu hồi các quận đã đầu hàng quân thục khi trước Quân Thục lúc này bị mất hết thế trận thuận lợi, Gia Cát Lượng buộc phải dẫn quân lui về Hán Trung Cuộc Bắc phạt đầu tiên khiến Tào Ngụy vô cùng sốc nhưng đã thất bại Sử sách chép rằng Sau khi về đến Hán Trung Khi Gia Cát Lượng hạ lệnh chém Mã Tốc Người đã cả gan làm trái quân lệnh Tưởng Nguyện can rằng Thiên hạ chưa được bình định Mà giết mất tướng tài Nhẽ nào lại không đáng tiếc lắm sao Gia Cát Lượng trả lời rằng Sở dĩ Tôn Vũ làm chủ được thiên hạ Chính là nhờ ông ta biết giữ gìn quân pháp rất nghiêm minh Nay nghiệp lớn thống nhất chưa thành Mới giao tranh với kẻ địch lần đầu Mà đã có người phá vỡ quân pháp Như vậy làm sao có thể chiến thắng kẻ địch được Và để giữ nghiêm quân luật Gia Cát Lượng gạt nước mắt chém Mã Tốc Sau đó viết tờ tấu lên Lưu Thiện Xin hạ tước vị của mình xuống ba bậc Đồng thời công bố sai lầm của mình Cho cả nước được biết Làm gương cho mọi người tự vạch khuyết điểm của mình Chiến dịch lần thứ 2 Sau thất bại trong lần đầu ra quân, Gia Cát Lượng tranh thủ thời gian chỉnh đốn quân đội, rèn binh luyện tướng chuẩn bị Bắc phạt Tháng 12 năm 228, quân Đông Ngô do Lục Tốn chỉ huy bất ngờ đánh bại quân của Tào 休 ở Thạch Bình Đồng thời yêu cầu Thục Hán giúp đỡ, nhân cơ hội quân chủ lực của Ngụy phải sang tri viện cho mặt trận phía Đông Lực lượng phòng ngự vùng Quan Trung giảm thiểu, vì thế Gia Cát Lượng liền tổ chức cuộc Bắc phạt lần thứ hai Nhưng ngay trước khi xuất quân, quân Thục đã chịu một mất mát lớn khi danh tướng Triệu Vân, người cuối cùng trong ngũ hổ tướng đã lâm bệnh và qua đời Bản thân Gia Cát Lượng cũng không tin tưởng nhiều vào lần xuất chinh này, nên chỉ đem theo lương thực đủ để dùng trong một tháng Quân Thục đi qua Tản Quan, tuy vậy lần này quân Ngụy phòng thủ kỹ càng, địa thế ở Trần Thương vô cùng hiểm trở, dễ giữ, khó đánh, được coi là nơi các nhà quân sự phải chiếm bằng được Trước đó Tào Chân đã cho kênh Ghiền u không thành công h Hai bên rằng có khiến quân Thục hao tổn lương thực rất nhiều Gia Cát Lượng chỉ huy quân đội đánh dọc dã hai mươi ngày mà không thể phá được thành Về phía quân Ngụy thì Đại tướng Trương Hợp dẫn viện binh vừa đến Do đó Gia Cát Lượng chủ động dỡ bỏ vòng vây Sau đó Tào Chân cùng với Tư Mã Ý đem quân đến truy kích quân Thục rút lui Bộ tướng của Trương Hợp là Vương Song dẫn quân truy kích Nhưng bị quân Thục phục kích và giết chết tại Kỳ Sơn Chiến dịch lần thứ 3 Mùa xuân năm 229, Gia Cát Lượng phát động chiến dịch Bắc Phạt lần thứ 3, trận đầu chiếm được hai quận là Vũ Đô và quận Âm Bình thuộc đất Lũng Hữu, sau đó thừa thế thu quân. Do lập được công trong chiến dịch chiếm 2 quận này nên Lưu Thiện đã phục chức Thừa tướng cho Gia Cát Lượng. Tuy nhiên năm sau, Tào Ngụy muốn thay đổi tình thế từ bị động chuyển sang tấn công nên đã xuất binh tấn công Hán Trung Nhưng vì trời mưa liên miên, đường núi bị đứt đoạn, quân Ngụy đành bỏ giữa chừng, lui quân trở về Mặc dù vậy, Gia Cát Lượng cũng không đuổi đánh Mặt khác trong năm Kiến Hương thứ 7 này, Liên minh Tôn Lưu lại có nguy cơ tan vỡ khi vào năm đó tôn quyền xưng đế, cử sứ thần tới thành đô, yêu cầu cùng tôn ngôi vua Nhiều đại thần trong Thục bất bình, Gia Cát Lượng nhận định kẻ thù lớn nhất của nước Thục vẫn là Ngụy nên việc bảo vệ liên minh Tôn Lưu cùng chống kẻ thù là chuyện quan trọng. Chiến dịch lần thứ tư, mùa xuân năm 231, Gia Cát Lượng một lần nữa phát động bắc phạt, dùng bò gỗ vận chuyển ngũ cốc và bao quanh núi Kỳ Sơn, tấn công quân Ngụy. Lúc này Tào Trân, người từng chỉ huy cuộc phòng ngự chống lại những cuộc bắc phạt của Gia Cát Lượng qua đời, Tư Mã Ý lên thay chức và đảm nhiệm vị trí đối đầu trực tiếp với Gia Cát Lượng ở Kỳ Sơn. Tư Mã Ý nghĩ rằng quân Thục lương thảo ít, không thể đánh lâu dài nên dựa vào thế đất hiểm yếu để cố thủ, không chịu đánh. Ông tránh ra tranh với quân Thục trong mọi tình huống và bị các tướng dưới quyền chế nhạo, họ cho rằng ông nhút nhát. lúc này Gia Cát Lượng trở mãi cho kênh Ghiền không bỏ lỡ những video hấp dẫn Khi không thể phòng thủ mãi và bị các bộ tướng thúc ép Ông đành phải cho các tướng ra giao chiến, tấn công các vị trí của quân Thục Tư Mã Ý đành phải cử Trương Hợp đem quân đi đánh vào phía nam của quân Thục ở Kỳ Sơn Gia Cát Lượng cho Ngụy Diên, Ngô Ban, Cao Tường ra nghênh địch Trương Hợp thua to, quân Ngụy bị tiêu diệt Khi dọn dẹp chiến trường, quân Thục thu hoạch hơn 3.000 thủ cấp, 500 bộ giáp và 3.000 nỏ Sau khi bị tổn thất, Tư Mã Ý rút quân về Thiên Thủy, tiếp tục cố thủ không ra đánh Tháng 6, Gia Cát Lượng thấy lương thực không đủ, nhận được chiếu chỉ của Lưu Thiện ra lệnh cho quân viễn chinh phương bắc rút lui. Gia Cát Lượng đành phải dẫn quân về. Trên đường rút, Gia Cát Lượng dùng sách lược tác chiến ở hậu phương, bày nhiều kế hay, cách đánh hiểm cho quân lính mai phục ở Mộc Môn. Danh tướng Ngụy là Trương Hợp đuổi theo bị dụ và lọt vào vòng vây mai phục ở Mộc Môn, bị phung tên bắn như mưa và chết tại đây. Quân sĩ nhà Thục khí thế ầm ầm, mọi người hăng hái xông lên, quân Ngụy đại bại trận này, Tư Mã Ý buộc phải dẫn quân rút lui, trong Ngụy lược viết, quân Lượng lui về, Tư Mã Ý sai Trương Hợp đuổi theo, Hợp nói, quân pháp dạy, vây thành tất phải mở lối thoát cho giặc, quân địch chạy chứ nên đuổi theo, ý không nghe, hợp bất đắc dĩ phải tiến binh, vì quân thục bố trí mai phục trên núi cao, cung nỏ bắn loạn xả, Hợp bị trúng tên vào bắp đùi, chiến dịch lần thứ 5. Khác với các chiến dịch lần trước, trong chiến dịch này quân Thục đã tranh thủ sự trợ giúp của quân Ngô Để tiếp tục thực hiện hữu nghị với Tôn Quyền, Gia Cát Lượng đã cử vệ úy Trần Trấn làm sứ giả sang nước Ngô chúc mừng Tôn Quyền xưng đế Trần Trấn cùng Tôn Quyền lên đứng ở đài lễ, uống máu ăn thề liên minh, ký kết minh ước chia đất sau khi diệt được Ngụy Bản minh ước còn nêu rõ, hai bên một lòng chung sức cùng thảo phạt Ngụy Nếu có kẻ nào xâm hại nhà Hán, nước Ngô sẽ đánh, mỗi nước giữ phần đất của mình Không xâm phạm lẫn nhau Bản ký kết đồng minh quân sự này Khiến quan hệ Thục Ngô được phát triển lên một bước củng cố Từ đó các sứ thần hai bên đi lại với nhau Quan hệ được thắt chặt Mùa xuân năm 234 Sau 3 năm chuẩn bị thuyết phục nông dân học võ Dùng bò và ngựa gỗ để vận chuyển thóc lúa ra tiền tuyến Chuẩn bị cho một cuộc bắc phạt trường kỳ Tháng 4 năm 234 Quân Thục hành quân đến huyện Mi Cắm trại tại đồng bằng Ngũ Trượng phía nam sông Vị Thủy Gia Cát Lượng cho rằng các cuộc bắc phạt trước đó đã thất bại do không vận chuyển được lương thực Nên bắt đầu cho binh lính làm ruộng với các cư dân Ngũ Trượng Ông cũng giữ nghiêm quân kỷ tuyệt đối cấm việc chiếm đoạt của cải và thóc lúa của dân chúng Vì vậy quân Thục và dân cải trong vùng tương đối hòa thuận không xảy ra xung đột gì Trong chiến dịch lần này, chỉ huy quân Ngụy là Tư Mã Ý một lần nữa biết rằng vấn đề của quân Thục chính là tiếp lương nên ông cho áp dụng kế sách đóng cổng thành cho kênh Ghiền không chịu ra giao chiến mà cho quân Thục khiêu khích thấy Tư Mã Ý mãi không chịu ra giao chiến Gia Cát Lượng gửi video hấp dẫn glĩnh Tư Mã Ý vờ xin Tào Duệ cho phép tấn công quân Thục Tào Duệ biết ý phái người tới chỗ Tư Mã Ý thuyết phục tướng sĩ bình tĩnh Vào tháng 8, Gia Cát Lượng lâm bệnh do làm việc quá sức tình trạng ngày càng trầm trọng, tin Gia Cát Lượng lâm bệnh nặng truyền đến Thành Đô, Lưu Thiện cử Lý Phúc đến thăm Gia Cát Lượng và hỏi về kế hoạch tương lai của đất nước Gia Cát Lượng nằm trên giường bệnh dặn dò Lý Phúc Trước mắt sự nghiệp bắc phạt chưa thành công Hy vọng Đại Thần Triều Đình vẫn một lòng như cũ Tận tâm phò tá Lưu Thiện Kế tục hoàn thành sự nghiệp phục hưng nhà Hán mà mình chưa hoàn thành được Lại yêu cầu Lý Phúc truyền lời cho nhà vua rằng Sau khi ông ta mất không cần đưa về thành đô chôn cất Cứ an táng ở núi Định Quân tại tiền tuyến là được Để tượng trưng chí hướng giang ngựa bọc thây chết ở sa trường Lý Phúc ghi nhớ lời di trúc của Gia Cát Lượng Liền mau chóng trở về thành đô báo cáo lại với Lưu Thiện Cuối tháng 8 năm 234 Gia Cát Lượng qua đời trong doanh trại ngũ trượng nguyên Thọ được 54 tuổi Quân thục đành phải lặng lặng rút lui Khi Tư Mã Ý được tin Gia Cát Lượng đã chết, liền hạ lệnh cho quân ngụy tấn công Tuy nhiên Dương Nghi đã làm theo lời dặn của Gia Cát Lượng là cho quân vẫy cờ, đánh chống đàng hoàng tiến quân Làm cho Tư Mã Ý với bản tính đa nghi tưởng rằng Gia Cát Lượng vẫn chưa chết Tư Mã Ý sợ rằng Gia Cát Lượng chỉ giả chết để lừa mình, ngay lập tức rút quân Ông ta vội vàng cho quân quay về doanh trại cố thủ Việc Tư Mã Ý phải bỏ chạy trước một Gia Cát Lượng đã chết khiến câu chuyện Tư Mã Ý sợ quân thục đã được truyền tụng trong một chuyện cười. Gia Cát chết vẫn dọa được Trọng Đạt sống. Nhờ kế này của Gia Cát Lượng, quân Thục mới an toàn rút về Hán Trung, đánh giá về chiến dịch bắc phạt. Trong cuộc bắc phạt, tài binh lược của Gia Cát Khổng Minh được thể hiện rõ Trong cuộc bắc phạt vào tháng 5 năm 231 Dù điều kiện bất lợi hơn, viễn chinh đường xa, quân ít hơn, lương thiếu Nhưng Gia Cát Lượng đã thắng Tư Mã Ý trong tất cả các ý đồ tác chiến Từ Thượng Khuê đến Kỳ Sơn, quân Thục Hán đều đánh cho quân Ngụy bại trận triệt để Khiến cho Tư Mã Ý không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tiếp tục đóng cửa thủ vững Nhờ tài quản trị của Gia Cát Lượng, dù bắc phạt nhiều lần nhưng quốc lực Thục Hán không suy giảm nhiều, tình hình đất nước trở nên khởi sắc Ngược lại, nước Ngụy bị quân Thục Hán đánh thiệt hại nặng, lại thêm thâm hụt tài chính lớn khi Tào Duệ làm hoàng đế Vì vậy, sau khi Gia Cát Lượng qua đời, nhà Ngụy vẫn không thể kéo sang tấn công và Thục Hán vẫn yên ổn được gần 30 năm nữa Một số quan điểm dựa vào việc Gia Cát Lượng bắc phạt 5 lần vẫn không thành công để chê bai, cho rằng tài năng quân sự của Lượng là không cao. Những quan điểm như vậy là không xác đáng, vì không xét đến hàng loạt những bất lợi rất lớn mà Gia Cát Lượng phải đối mặt như quân số của Tào Ngụy đông hơn gấp 3 lần, có lợi thế về kỳ binh, lại thủ sẵn trong thành lũy vững chắc, quân Thục Hán phải hành quân đường xa hiểm trở, thường bị thiếu lương do việc vận chuyển khó khăn. Với những khó khăn như vậy, những gì Gia Cát Lượng làm được đã là rất thành công Những quân sư, tướng lĩnh nổi tiếng khác thời Tam Quốc khi gặp những khó khăn như vậy đều chẳng thể làm được như Gia Cát Lượng Nhìn chung chiến dịch bắc phạt kết thúc không trọn vẹn nhưng theo nhiều tác giả Trong cuộc chiến này, Gia Cát Lượng không đeo đuổi danh lợi Chỉ một ý chí đánh giặc diệt Ngụy, phục hưng nhà Hán Đặt sự hưng vong của quốc gia lên trên danh lợi và vinh nhục của cá nhân với tấm lòng tha thiết Ông từng tuyên bố rằng, nếu như diệt được nước Ngụy, chém đầu Tào Thụy, đưa hoàng thượng về cố đô Lạc Dương thì đến lúc đó tôi cùng chư vị đồng liêu được thăng quan tấn tước, cho dù được thưởng mười loại báu vật tôi cũng xin nhận huống chi là cửu tích. Về phía quân Ngụy, do có công lao to lớn trong việc ngăn chặn quân Thục, năm 235, Tư Mã Ý được thăng chức thái úy, trở thành vị thống soái trông coi toàn bộ việc quân của Tào Ngụy.