Nam Cực Hành Trình Sinh Tồn Của Hải Cẩu Con

Giữa mặt biển đóng băng trắng xóa Có một lỗ nhỏ tròn như miệng giếng Rồi một cái đầu tròn dần dài nhô lên hít một hơi Đó là hải cẩu Weddell Loài thú sống xa về phía nam hơn mọi loài thú khác Suốt mùa đông dài tăm tối Nó sống dưới lớp băng dày Và chỉ ngoi lên thở qua những lỗ như thế này Dưới băng, nước chỉ quanh âm 2 độ Nhưng vẫn dễ chịu hơn cái rét trên mặt băng Nó dùng răng gặm mép băng Giữ cho lỗ khỏi đóng lại Tháng 10, mùa xuân về Nắng trở lại Và nó mới leo hẳn lên mặt băng Những con cái nặng 4 500 cân nằm dài Như những tảng đá xám giữa nền trắng Chúng lên đây để sinh con Hải cẩu Weddell sinh con Ngay trên băng Giữa cái rét âm 20 độ Một con cái nằm nghiêng Thân mình co lại từng đợt Hai chiếc vây sau nhỏ xíu ló ra trước tiên, con non trượt xuống mặt băng, ướt sũng, hải cẩu mẹ cúi xuống hít hà, nhớ lấy mùi của con. Ít phút sau, con non đã rút vào thân mẹ tìm vú, nó nặng chừng 25 cân, và sữa mẹ béo tới mức mỗi ngày nó lớn thêm gần 2 cân. Những ngày đầu, hai mẹ con gần như không rời nhau, con non ngủ vùi bên thân mẹ, chỉ thức dậy để bú. Bộ lông tơ sám bạc của nó sẽ rụng dần sau vài tuần Hải cẩu mẹ ăn rất ít trong thời gian này Nuôi con bằng chính lớp mỡ của mình Khắp bãi băng, những con cái khác cũng lần lượt sinh con Chỉ một, hai tuần nữa, con non sẽ phải theo mẹ chui qua lỗ băng Xuống làn nước tối bên dưới Cùng lúc ấy, trên những mỏm đá ven biển Những con chim cánh cụt đầu tiên đang kéo về làm tổ Còn ở mép băng phía Bắc, nơi biển bắt đầu mở ra, hải cẩu báo đang đợi mùa hè. Nó săn cả chim cánh cụt lẫn hải cẩu non. Tháng 11, trên mặt băng bắt đầu xuất hiện những hàng chấm đen trắng nối đuôi nhau. Đó là chim cánh cụt Adélie, loài nhỏ có vòng trắng quanh mắt. Suốt mùa đông, chúng sống ngoài biển, kiếm ăn quanh những tảng băng trôi. Dưới nước, chúng bơi nhanh như cá. Nhưng để về nơi làm tổ, nhiều đàn phải đi bộ hàng chục cây số trên mặt băng. Gặp chỗ dốc, chúng nằm sấp, đầy bụng trượt đi cho đỡ tốn sức. Đích đến là những mỏm đá trơ trọi ven biển, nơi tuyết đã tan. Ở đây không có cỏ hay cành cây Nên thứ quý nhất là đá cuội Chúng gom từng viên Xếp thành một vòng tròn nhỏ Để trứng không lăn ra ngoài Đá hiếm Nên con nào cũng canh tổ mình thật kỹ Vậy mà vẫn có con rình lúc tổ bên cạnh vắng chủ Để tha đi một viên Cả bãi đá inh ỏi tiếng kêu giành chỗ Trên mặt băng gần đó Con hải cẩu non Vẫn nằm bên mẹ Mỗi ngày một tròn hơn Tổ xong Chim mái đẻ hai quả trứng Con trống và con mái thay phiên nhau ấp Con này nằm trên tổ Thì con kia ra biển kiếm ăn Mỗi lượt có khi kéo dài cả tuần Con ở lại gần như không được ăn gì Khoảng năm tuần sau Trứng mới nở Trong khi ấy Con hải cẩu non đã nặng gần gấp đôi lúc mới sinh Nó bắt đầu trườn ra mép lỗ băng Nhìn xuống là nước tối Mà mẹ vẫn lặn xuống mỗi ngày Sắp tới lượt nó phải xuống đó Con hải cẩu Weddell non giờ đã trưởng 2 tuần tuổi Nó chưa từng rời mặt băng Hải cẩu mẹ không thể nằm mãi trên băng Nó cần xuống nước kiếm ăn Và chẳng bao lâu nữa Con non cũng phải tự lặn tìm cá và mực Hôm nay con non sẽ học bơi Hải cẩu mẹ trườn tới bên một lỗ băng Cúi nhìn xuống là nước tối Dưới đó có thể có hải cẩu khác Và không phải con nào cũng hiền Không thấy động tĩnh gì, hải cẩu mẹ trượt xuống trước, con non nằm lại trên mép băng, chần chừ nhìn theo, từ dưới lỗ, mẹ ngoi lên gọi con, lần này đến lần khác, con non nhích tới mép lỗ, rồi lại lùi, rồi cuối cùng, nó lao xuống, con non bám sát, sau mẹ giữa những vách băng xanh, không dám rời xa mẹ. Lần lặn đầu chỉ kéo dài vài phút, nó trồi lên lỗ thở, hít lấy hít để, rồi nó trèo lên mặt băng, ướt sũng và mệt nhoài. Ngày hôm sau, nó lại xuống, ở dưới lâu hơn một chút, phải nhiều tuần nữa, nó mới lặn giỏi như mẹ. Nhưng mùa hè đang tới, và băng sẽ không ở đây mãi. Khi băng bắt đầu nứt vỡ, hải cẩu báo sẽ tiến vào sát những bãi băng này. Đầu tháng 12, trên bãi đá ven biển, những quả trứng đầu tiên bắt đầu nứt. Chim non Adeli mới nở chỉ nhỏ bằng nắm tay, phủ một lớp lông tơ xám mỏng. Nó chưa tự giữ ấm được nên phải rúc dưới bụng bố mẹ suốt ngày đêm. Con trống và con mái vẫn thay phiên nhau Một con giữ tổ, con kia ra biển Ngoài biển, chúng lặn bắt nhuyễn thể Loài tôm nhỏ sống thành những đàn khổng lồ Rồi chúng quay về, bụng căng đầy mồi Giữa hàng nghìn tổ giống hệt nhau Chúng tìm về đúng tổ mình nhờ tiếng gọi Nghe tiếng gọi quen, chim non ngẩng đầu Há mỏ đòi ăn Chim lớn mớm cho nó phần mồi mang về từ biển Chỉ vài tuần, chim non đã nặng gấp hàng chục lần lúc mới nở Trên mặt băng gần đó, con hải cẩu Weddell non giờ đã lặn khá thạo Mùa hè đã tới và lớp băng quanh nó mỏng dần theo từng ngày nắng Chim non lớn nhanh đến mức chỉ một con đi biển thì không kiếm đủ mồi Từ đó, cả chim trống lẫn chim mái cùng ra khơi Chim non ở lại bãi đá Những chim non tụ vào nhau thành từng nhóm Đứng sát nhau cho ấm và an toàn hơn Nhưng trên bãi đá, gần như lúc nào cũng có cánh chim lượn Những con chim lông nâu xải cánh rộng cứ lượn vòng Chờ một con chim non đứng lẻ Chúng là chim cướp biển Loài chim biển lông nâu làm tổ ngay cạnh các bãi chim cánh cụt Chọn chỗ ấy là có lý do Suốt mùa hè, chúng kiếm ăn chủ yếu bằng trứng Và chim non của chim cánh cụt Một con chim cướp biển đáp xuống rìa bãi đá. Đứng im quan sát, nó chẳng vội. Chim cánh cụt trưởng thành dơ cánh sông, tới là đuổi được nó. Nên nó chờ một con chim non đi lạc khỏi nhóm, hay một tổ vừa hở ra. Có khi chúng săn theo cặp, một con xà xuống như chim cánh cụt rời tổ, con kia trực sẵn phía sau. Nhiều lần, chúng bị xua đi mà chẳng được gì. Ở rìa bãi đá, một con chim non lông sơ xác đứng tách khỏi nhóm Chim cướp biển đã thấy nó, nó xả xuống Một con chim cánh cụt trưởng thành gần đó lao tới kịp Và chim cướp biển phải bay lên Nhưng mùa hè còn dài và nó sẽ còn quay lại Chim cướp biển cũng dọn sạch xác những chim non không qua khỏi Rất nhiều chim non sẽ không sống được tới ngày ra biển Còn những con sống sót rồi cũng phải xuống nước, nơi có kẻ săn mồi đáng sợ hơn nhiều Cuối tháng 12, băng biển ven bờ đã vỡ thành từng mảng trôi Trên một tảng băng trôi, một con hải cẩu báo nằm dài phơi mình Con cái có thể dài hơn 3 mét, nặng chừng 400 cân Nó có cái đầu to, dẹt, hàm rộng với những răng nanh nhọn dài Trên băng, nó trườn chậm chạp và nặng nề Chim cánh cụt đứng ngay gần đó mà chẳng hề bỏ chạy Nhưng dưới nước thì khác Xuống nước, thân hình nặng nề ấy bỗng nhanh Và uyển chuyển lạ thường Nó lượn bên dưới mép băng Ngước nhìn những bóng đen trên mặt nước Nó ăn cả nhuyễn thể, cá và mực Nhưng mỗi mùa hè, nó lại kéo về gần các bãi chim cánh cụt Hải cẩu báo thường săn một mình Nó rình ngay dưới mép băng Nơi chim cánh cụt phải nhảy xuống Những con hải cẩu Weddell non lặn qua lỗ băng gần đó Cũng nằm trong tầm săn của nó Trên bãi đá, chim cánh cụt trưởng thành Vẫn đi lại giữa tổ và biển mỗi ngày Mỗi lần ra khơi, chúng đứng rồn ở bờ nước Nhìn xuống rất lâu Cho tới khi một con nhảy xuống trước Và cả nhóm ả theo Hơn một tháng nữa Sẽ đến lượt chim non phải nhảy xuống làn nước ấy Còn hải cẩu báo thì cứ chờ Giữa mùa hè, nắng chiếu gần như suốt ngày đêm trên mặt băng Còn hải cẩu Weddell non giờ đã gần 2 tháng tuổi Bộ lông tơ xám bắt đầu rụng Bên dưới, lớp lông mới ngắn và dày đã mọc lên Hợp với làn nước lạnh Còn non giờ nặng hơn trăm cân Gấp bốn lần lúc mới sinh Còn hải cẩu mẹ thì gầy rộc đi Suốt thời gian ấy, nó ăn rất ít Sống nhờ lớp mỡ tích sẵn Hai mẹ con vẫn nằm cạnh nhau trên băng. Thỉnh thoảng, chúng chạm mõm vào nhau. Nhưng rồi một ngày, hai cậu mẹ trượt xuống lỗ băng và không quay lại. Nó bơi ra vùng nước sâu, nơi những con đực giữ lãnh thổ dưới băng. Con non đã thôi bú. Từ nay, nó phải tự kiếm ăn. Những lần bắt mồi đầu tiên, nó vụng về và thường trở lên tay không. Trong những tuần đầu tự lập, nó gầy đi trông thấy, nhưng nó không hoàn toàn một mình Quanh các lỗ băng, những con non cùng tuổi tìm đến nhau Chúng ghé mõm, vờn nhau giữa những mảng băng vụn Qua những lần vờn nhau, chúng tập lặn, tập đuổi bắt Cũng trong những ngày này, mặt băng ven bờ mỏng dần và nứt ra Biển đang mở, tháng riêng, giữa mùa hè Nam Cực Những mảng băng vỡ trôi dần ra khơi để lại mặt biển trống Mặt nước lộ ra dưới nắng và biển bỗng đầy sinh vật Băng tan thả tảo bám dưới băng ra nước Nuôi những đàn nhuyễn thể khổng lồ Mỗi con chỉ dài bằng ngón tay Nhưng cả đàn có thể nhuộm đỏ một vùng nước Rất nhiều loài ở đây sống nhờ chúng Những vị khách lớn nhất cũng đã tới Cá voi lưng gù bơi hàng nghìn cây số từ vùng biển ấm về đây kiếm ăn Chúng há miệng nuốt cả đàn mồi Rồi ép nước ra qua những phiến sừng lọc Suốt mùa hè Chúng ăn gần như không nghỉ Tích mỡ cho cả năm Một con cá voi trồi lên thở Hơi nước phụt thành cột cao Trên những tảng băng trôi Hải cẩu ăn cua nằm nghỉ thành từng nhóm Tên gọi là vậy Nhưng chúng không ăn cua Mà sống nhờ nhuyễn thể Rằng chúng có khía như chiếc lược Lọc mồi ra khỏi nước Hải cầu báo cũng ăn nhuyễn thể Nhưng mùa này nó còn chờ một bữa khác Trên bãi đá, chim cánh cụt Adélie trưởng thành đi về giữa tổ và biển không ngớt Mỗi chuyến, chúng mang về đầy bụng mồi Chim non đang lớn rất nhanh Giữa tháng Giêng, bãi đá đầy những chim non lông tơ xám, béo tròn Chúng giờ đã to gần bằng chim trưởng thành Chim lớn cùng ra biển Chim non đứng chen nhau thành từng nhóm lớn Đứng sát nhau, chúng khó bị chim cướp biển tách lẻ Khi một con chim lớn từ biển về, cả nhóm nhao nhao chạy tới Nhưng nó chỉ cho con của chính mình ăn Nhận ra con nhờ tiếng kêu Có khi chim lớn quay lưng chạy đi, chim non đuổi theo khắp bãi Cuộc đuổi bắt ấy là một phép thử Con nào khỏe, theo kịp chim lớn mới được ăn Cuối tháng Giêng, lông tơ của chim non bắt đầu rụng Từng mảng lông xám bong ra để lộ lớp lông đen trắng bóng bên dưới Chính lớp lông mới này giữ cho nước lạnh không thấm vào người Có con trông như mặc chiếc áo rách, đầu còn trỏm lông tơ Ăn mang về thưa dần, chim lớn ở ngoài biển lâu hơn Rồi có ngày không về nữa, chim non đói và cơn đói kéo chúng ra phía mép nước Đầu tháng 2, chim non Adélie đã thay xong lông Chúng kéo nhau xuống bờ nước Nơi chưa con nào từng bước vào Bãi bên cạnh Chim cánh cụt quai mũ non cũng vậy Loài này có một vạch đen mảnh dưới cằm Như chiếc quai mũ Không ai dạy chúng bơi Vì chim lớn đã ra khơi cả Chúng đứng rồn ở mép đá Nhìn xuống làn nước rất lâu Rồi một con liều nhảy Cả nhóm ùa theo Ngoài kia, hải cẩu báo đã chờ từ nhiều tuần nay Với nó Đây là mùa săn dễ nhất trong năm. Chim non bơi vụng về, đầu nhấp nhô trên sóng. Chúng chưa biết lặn sâu, chưa biết lẩn trốn. Bên dưới, một cái bóng lớn lướt tới. Cái bóng ngoạm lấy một con chim non. Mặt nước sủi bọt trắng, con mồi vẫn còn giãy giụa. Nó quật con chim trên mặt nước, xé ra từng mảnh. Trong lúc ấy, những chim non khác hoảng loạn bơi vào bờ. Một con leo được lên tảng băng nổi. Hải cẩu báo vẫn lượn quanh ngay bên dưới Một con hải cẩu báo có thể bắt nhiều chim non trong một ngày Nhưng đàn chim quá đông Trong khi nó bận với một con Phần đông đã kịp bơi thoát ra khơi Cuộc săn kéo dài suốt nhiều ngày Mỗi sáng lại có những nhóm chim non mới xuống bờ nước Và mỗi sáng hải cẩu báo lại có mặt Những gì nó bỏ lại không bị lãng phí Mòng biển kéo tới tranh nhau mổ thịt nổi trên mặt nước Có chim non thoát được lên bờ Ngực đẫm máu Nhưng chim cướp biển đã đứng chờ gần đó Dù vậy, phần lớn chim non Vẫn sống sót qua những ngày đầu Chúng bơi ra xa bờ Nơi hải cẩu báo khó tìm thấy chúng hơn Ngoài khơi Chúng sẽ tự học lặn bắt nhuyễn thể Như con hải cẩu Weddell non Giờ chúng phải tự kiếm sống Con hải cẩu báo Sau những bữa no Leo lên băng trôi nằm ngủ Có khi vài con nằm chung một tảng băng, dưới nước chúng săn riêng, nhưng trên băng lại nằm gần nhau. Vì sao thì người ta vẫn chưa rõ. Tháng 3, mặt trời bắt đầu lặn trở lại. Đêm mỗi ngày một dài, chim cánh cụt Adeli trưởng thành bắt đầu thay bộ lông cũ. Suốt mấy tuần thay lông, chúng không xuống nước được, chỉ đứng im chịu đói. Thay xong, chúng rời bãi, ra biển theo những tảng băng trôi. Bãi đá trở lại vắng lặng, chỉ còn những vòng đá cuội. Hải cầu báo cũng rời đi, theo mép băng lên phía Bắc. Mùa săn chim non đã hết. Tới tháng 4, gió lạnh tràn về và mặt biển bắt đầu đóng băng. Những mảnh băng tròn như chiếc bánh kép trôi sát vào nhau, rồi liền thành một lớp. Chẳng bao lâu, cả vùng biển trắng xóa một màu băng. Dưới lớp băng ấy, con hải cẩu Weddell non vẫn ở lại Nó đã biết lặn, biết bắt cá, biết tìm đường về lỗ thở Nó cũng đã biết gặm mép băng, giữ cho lỗ thở khỏi đóng lại Mùa đông dài lại bắt đầu Tháng 10 năm sau, khi nắng về, những con cái sẽ leo lên mặt băng này Và từ một lỗ nhỏ tròn như miệng giếng Một cái đầu tròn, dâu dài sẽ lại nhô lên