Người Xưa Dạy: Bất Hiếu Với Cha Mẹ, Phúc Đức Sớm Muộn Cũng Hao Mòn

NHÂN SINH CẢM NGỘ
110 người theo dõi
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Tóm tắt video
Được tạo bởi AICâu chuyện xoay quanh Hà Dực, một thanh niên nghèo được cha hy sinh cả đời nuôi ăn học. Vì ham danh lợi và sợ bị khinh rẻ, Hà Dực chối bỏ cha mình để bước chân vào giới thượng lưu. Tuy nhiên, sự bất hiếu dẫn đến chuỗi bi kịch mất mát về gia đình, sự nghiệp và con cái. Cuối cùng, ông trở về quê hương sám hối, dùng cả phần đời còn lại để chuộc lỗi trước khi qua đời.
Người ta thường bảo, nước mắt chảy xuôi bao giờ cũng nhẹ tên
Còn nước mắt chảy ngược về nguồn lại nặng tựa ngàn cân
Trên đời này, cha mẹ có thể vì con mà bòn rút từng giọt máu tủy
Nhịn từng miếng cơm, dầm mưa dãi nắng mà lòng vẫn thấy ấm áp khôn cùng
Nhưng phận làm con, khi đã đủ lông đủ cánh bước ra chốn phồn hoa
Mấy ai còn nhớ nổi lối mòn dẫn về căn nhà rách nát năm xưa
Có những kẻ lầm tưởng rằng, nghèo khó là một vết nhơ
và gốc gác bần hàn là chiếc gông cùm
ghì chặt bước chân hoạn lộ.
Họ vội vã chối bỏ đấng sinh thành,
giấu biệt những giọt mồ hôi
mặn chát từng nuôi mình khôn lớn.
Ngỡ rằng làm như thế là rũ sạch
bùn nhơ để chạm tay vào đài cao danh vọng.
Thế nhưng, đời người như
cái cây giữa trời lộng gió, cành lá
xum xê đến đâu mà tự tay chặt đứt
gốc rễ, thì hoa trái dẫu rực rỡ
mấy hồi rồi cũng đến ngày héo úa
tàn lụi trong cô độc tột cùng.
Vào những năm cuối thời ung chính,
nơi ngã ba sông thuộc bến đỏ Giang Ninh, Trấn Thanh Trị
Có một đoạn sông nước chảy xiết quanh năm bồi đắp bãi sậy hoang vu
Nơi ấy, người qua đò mỗi buổi hoàng hôn thường nghe thấy tiếng đục
gỗ lách cách vang lên từ một giang lều nhỏ siêu vẹo sát mép nước
Tiếng kim loại va vào thớ gỗ đinh bộp,
vang dài giữa làn sương lạnh buốt, kiên nhẫn và mỏi mòn
Đó là thanh âm quen thuộc của một người thợ già đã dành chọn
nửa đời người để đẽo gọt từng then gỗ, từng mạn thuyền mục nát
Thế nhưng, ít ai biết rằng,
giữa những lớp răm bào phủ đầy mặt đất và mùi nhựa cây ngai ngái ấy,
từng có một chiếc then cài cửa bằng gỗ mun được
người cha già gọt rũa tỉ mỉ suốt nhiều tháng dòng.
Trên lưng then gỗ, khắc một chữ An vụng về nhưng sâu đậm.
Chiếc then ấy chưa một lần được cài lên cánh cửa
son nơi huyện thành Hoa Lệ,
mà cuối cùng lại chìm sâu dưới đáy bùn sông, lạnh ngắt và câm lặng.
Giữa đêm đông bút giá ấy, ánh lửa hắt ra từ ngọn đèn dầu lạc,
Chỉ đủ soi rõ đôi bàn tay nứt nẻ
dớm máu của người thợ già
Đang cặm cụi mài từng góc gỗ
Đôi mắt mờ đục thi thoảng lại ngước nhìn
Về phía huyện lỵ rực rỡ ánh đèn lồng xa xăm
Mảnh đất ven bến sông Giang Ninh này
Người ta gọi ông lão ấy là Hà Cảnh Thành
Nhưng mấy chục năm qua
Chẳng mấy ai gọi chọn cái tên cha sinh mẹ đẻ
Họ chỉ quen gọi là Hà Lão Bản
Gọi là Lão Bản cho sang miệng
Chứ thực chất
Ông chỉ có một chiếc lán che bằng phên nứa rột nát
Dựng tạm trên đồi đất bồi
Đồ nghề kiếm cơm vỏn vẹn
Chỉ có mấy lưỡi cưa
Vài cây đục chuôi tre sứt mẻ
Và một chiếc búa gỗ đã mòn vẹt đầu
Hà Lão Bản chuyên nghề vá thuyền gỗ
Đan đăng đó và nhận đóng những chiếc thuyền nan nhỏ
Cho dân trải quanh vùng
Cả đời ông gắn liền với con nước
Quanh năm ngâm mình dưới đáy sông
Để bịt khe dò dỉ cho thuyền bè qua lại
Đôi chân ông gân guốc nổi chằng chịt
Bàn tay thô ráp, nứt toác
Từng kẽ ra như vỏ cây xé già
Đóng phèn vàng ố
Vợ mất sớm sau một trận sốt rét rừng
Khi vừa sinh hạ đứa con trai độc nhất
Để lại cho ông một giọt máu đỏ hòn
Tên là Hà Dực
Ngày ấy không có sữa mẹ
Người cha vụng về ấy phải chắt từng thìa nước cháo hoa
Pha chút đường phèn bón cho con
Những đêm trở trời con lên cơn hen
Suyễn tím tái mặt mày
Hà lão bản chẳng kịp mang dép
Cứ thế cởi trần ôm con
Chạy bộ mười mấy dặm đường đất trơn trượt
Giữa cơn mưa tầm tã để gõ cửa thầy thuốc trên trấn
Khi đứa trẻ cất tiếng khóc oe oe qua khỏi cơn nguy kịch
Người cha mới ngã quỵ xuống bậu cửa
Hai bàn chân tứa máu vì dẫm phải đá nhọn
Mà trên môi vẫn nở nụ cười ngây dại
Thương con côi cút
Hà lão bản, dồn hết tâm can vào Hà Dực
Cái ăn ngon nhất trong bát cơm độn khoai
Luôn được ông gắp sang bát con
Manh áo lành lặn nhất
Luôn dành cho con mặc mỗi dịp lễ Tết
Còn mình thì quanh năm cuốn chiếc xà cạp rách tơi tả
Áo nâu vá chẳng vá đục đến mức chẳng còn nhận ra màu vải gốc
Hà Dực càng lớn càng thông minh đỉnh ngộ
Khuôn mặt khôi ngô
Vầng trán cao rộng khác hẳn cái vẻ
lam lũ của đám trẻ lang trải bãi sậy
Lên 7 tuổi
Thấy đám con em nhà phú hộ trong trấn cập cháp đi học
Hà Dực thường lén đứng ngoài cửa lớp nghe lỏm
Rồi lấy que củi vạch từng nét chữ xuống nền cát ven sông
Một buổi chiều muộn
Khi trở về sau chuyến lặn sông vất vả,
Hà Lão Bản bắt gặp con trai đang say sưa nắn nót viết chữ trên cát,
nét chữ ngay ngắn, thẳng thớm lạ kỳ.
Đứng lặng nhìn bóng lưng bé nhỏ của con gầy guộc
in trên nền trời chạng vạng, lòng người cha bỗng quặn thắt lại.
Ông thầm nghĩ, đời mình đã lặn ngụp dưới đáy bùn,
lẽ nào lại để đời con cũng mạt kiếp cầm búa, cầm đục như cha.
Sáng hôm sau, Hà Lão Bản bấm bụng bán đi chiếc
thuyền nan lưới cá duy nhất của gia đình.
Phương tiện kiếm cơm nuôi sống hai miệng ăn bao năm qua
Được mấy lạng bạc vụn
Ông cẩn thận bọc vào chiếc khăn vải thô sờn mép
Rồi dắt tay Hà Dực đến gõ cửa nhà cụ đồ họ Liễu
Nức tiếng nghiêm khắc trong trấn
Cụ đồ nhìn bàn tay nứt nẻ đóng phèn của người thợ thuyền
Rồi nhìn đôi mắt sáng long lanh đầy khát khao của đứa trẻ nghèo
Cụ thở dài một tiếng rồi gật đầu thu nhận
Kể từ ngày ấy gánh nặng trên vai Hà Lão Bản
Tăng lên gấp bội
Để có tiền mua giấy mực
Trả tiền học phí và mua sách vở cho con
Ông không nề hà bất cứ việc nặng nhọc nào
Hết đục thuyền, vá dỡ
Ông lại đi vác gỗ thuê thâu đêm bên bến cảng
Những đêm mùa đông, rét căm căm
Gió bắc lùa qua từng khe nứa của gian lều lá
Hà lão bản vẫn cặm cụi ngồi bên ngọn đèn dầu lạc leo lét
Tay cầm cây đục chuôi tre gọt rũa từng then mỏng
Tiếng đục lách cách
Lách cách vang lên đều đặn giữa đêm thanh vắng
Như nhịp đập của trái tim người cha
Cho giấc ngủ của Hà Dực thêm ấm áp
Mỗi khi con giật mình thức giấc
Thấy cha vẫn ngồi đó với tấm lưng còng
Và bàn tay dính máu vì dầm gỗ đâm
Hà Dực ôm lấy cổ cha nghẹn ngào
Cha ơi, khuya lắm rồi
Cha nghỉ đi kẻo ốm
Mai này con thi đỗ làm quan
Con nhất định sẽ mua cho cha áo gấm
Đón cha lên phố lớn
Không để cha phải dầm mưa dãi nắng thế này nữa
Hà Lão Bản chỉ cười hiền
Lấy vạt áo lau vội giọt nước mắt lăn trên má con
Khẽ xoa đầu đứa trẻ
Con chỉ cần học cho thành người
Biết giữ lòng ngay thẳng, nhớ lấy nguồn cội là cha mãn nguyện rồi
Cha quen cái khổ rồi
Khổ mấy cha cũng chịu được
Năm Hà Dực 16 tuổi
Kỳ khảo hạch đầu tiên tại huyện thành được mở ra
Trước ngày con lên đường
Hà Lão Bản thức trắng đêm trong đèn
Lấy chiếc túi vải thô mà người vợ quá cố
Từng tự tay theo chỉ đỏ một chữ
Tâm vụn về ở góc
Xếp ngay ngắn vào đó
Mấy phong bánh sắn nướng thơm lừng
Và một xâu tiền đồng mòn mép
Đó là từng đồng bạc lẻ
Ông đã chắt chiu ròng rã suốt 3 năm trời
Gói ghém kỹ lưỡng trong nhiều lớp vải vụn
Hà Dực khoác chiếc túi vải thô lên vai
Bước qua cây cầu ván gập ghềnh
Bắc qua con lạch nhỏ để tiến về phía con đường cái quan
Người cha già đứng tựa lưng vào cột mốc đầu bến
Mái tóc hoa râm bay rối bời trong gió sớm
Mắt ngấn lệ, dõi theo từng bước chân của con
Cho đến khi sương sớm nuốt chừng bóng dáng thanh mảnh ấy
Dưới dặng tre xa mờ
Và rồi tin vui truyền về bến sông Giang Ninh
Như một cơn gió lạnh
Hà Dực đỗ đầu kỳ thi khảo hạch của huyện
tên được viết ngay vàng đầu tiên
Cả xóm trải bãi sậy xôn xao
người ta nhìn người thợ thuyền già bằng ánh mắt trầm trồ, kính phục.
Nhưng chẳng ai hay rằng,
chính tại nơi huyện thành ngập tràn son phấn và lụa là ấy,
những hạt mầm đổi thay đầu tiên trong tâm hồn
người học trò nghèo cũng bắt đầu âm thầm nảy nở.
Huyện thành Thanh Trì vào những ngày mùa thu tấp nập thuyền bè,
ngựa xe ngược xuôi như mắc cửi.
Đối với một thiếu niên 16 tuổi,
lần đầu bước chân ra khỏi bãi sậy bờ sông
Chốn thị tứ này chẳng khác nào một thế giới hoàn toàn xa lạ
Những mái ngói lưu ly phủ rêu phong,
những hiệu buôn tơ lụa răng cờ ngũ sắc bay phần phật trong gió
Và mùi thơm của bột quế,
của trà ướp hoa nhài từ các tửu lầu tỏa ra ngào ngạt
Khiến Hà Dực ngỡ ngàng đến ngột thở
Nhưng sự choáng ngợp ban đầu nhanh
chóng nhường chỗ cho nỗi mặc cảm tự ti
Ở học quán huyện thành,
phần lớn môn sinh đều là con em nhà quan lại địa phương
Hoặc con cháu các phú hộ buôn tơ bán muối nhiều đời
Họ khoác trên mình những chiếc áo lụa bóng bẩy,
chân đi hài nhung theo chỉ vàng
Mỗi buổi sáng đến trường đều có tiểu đồng cắp sách theo hầu
Giữa đám nho sinh ấy,
Hà Dực lạc lõng như một nhành lau mọc nhầm giữa vườn phù dung
Chiếc áo dài bằng vải thô nhuộm màu vỏ bàng của y
Dù đã được người cha già tỉ mỉ,
giặt sạch phơi khô trên bãi cát bên sông
Vẫn vương lại thứ mùi ngai ngái
Của bùn nước và khói bếp lá khô
Đôi giày vải của y mòn vẹt cả gót
Ngón chân cái
Thi thoảng lại lộ ra sau lớp chỉ khâu chắp vá
Ngày đầu tiên vào lớp
Khi Hà Dực rút từ trong chiếc túi vải
Thô ra những trang giấy bản vàng khè
Mép giấy nham nhở
Vì người cha phải dùng dao rọc củi để cắt từng tờ
Tiếng cười khúc khích lập tức rộ lên từ góc phòng
Một thiếu niên họ Tống
Con trai thứ của quan đốc học huyện
Phè phẩy chiếc quạt lụa chạm ngọc
Nhếch mép cười khẩy
Mùi tanh tao ở góc nào bốc lên nồng nặc thế này
Tưởng nơi cửa khổng sân trình phải thơm mùi mực nho thanh nhã
Hóa ra lại lẫn cả mùi bùn lầy
Của phường trài lưới hạ tiện
Cả lớp rộ lên tiếng cười cợt
Hà Dực ngồi chết chân tại chỗ
Hai tay nóng bừng như có than đốt
Bàn tay giấu dưới gầm bàn siết chặt
Lấy mép túi vải thô theo chỉ đỏ của mẹ
Siết chặt đến mức móng tay găm sâu
vào lòng bàn tay, tứa máu.
Y không dám cất lời, chỉ biết
cắn chặt môi, cúi gầm mặt xuống trang sách.
Giọt nước mắt nhục nhã trực trào ra
nhưng bị lòng tự ái ghim chặt lại.
Đêm hôm ấy, nằm trong góc
phòng trọ ẩm thấp sát chuồng ngựa sau
huyện quán, Hà Dực không tài nào
chập mắt. Tiếng thở phì phò của lũ ngựa
và tiếng gió rít qua khe
cửa sổ trống hoác như nhắc nhở Y
về khoảng cách một trời một vực
giữa mình và những kẻ sinh ra đã
ngậm thìa vàng. Y tự nhủ bằng
mọi giá phải ngẩng cao đầu, phải thoát
khỏi cái danh con kẻ hạ bạc.
Nhưng chính vào khoảnh khắc ấy,
trong tâm khảm của người thiếu niên nghèo,
sự phân biệt giữa việc vượt lên số phận
và chối bỏ nguồn cội đã bắt đầu
nhợt nhạt, dạn vỡ.
Để không bị khinh khi, Hạ Dực bắt đầu
quan sát và bắt chước. Y học cách
đi đứng khoan thai của đám con nhà giàu.
Học cách nâng chén trà bằng ba ngón tay.
Học cả cái giọng nói trau chuốt,
nhấn nhá từng chữ.
tiếng sóng nước của người vùng bãi bồi.
Một buổi chiều, đám đồng môn ngồi đàm đạo thơ phú ở lầu trà Vân Thủy,
nơi chỉ dành cho tao nhân mặc khách có tiền.
Khi có người hỏi về xuất thân của Hà Dực,
rằng vì sao tài văn chương lỗi lạc nhường ấy mà
y phục lại có phần đạm bạc,
Hà Dực thoáng khựng lại một nhịp thở.
Gương mặt khắc khổ,
bàn tay đóng phèn nứt nẻ của cha lướt qua tâm trí y như một nhát rào.
Nhưng nhìn những ánh mắt tò mò, dò xét xung quanh, y khẽ mỉm cười,
Giọng trầm xuống đầy vẻ thâm trầm
Tổ phụ tại hạ xưa kia
Vốn là bậc danh nho từng làm việc nơi dinh trấn
Chỉ hiềm phụ thân sinh thời
Ưa cảnh an bần lạc đạo
Tính tình quật cường không màng danh lợi
Nên mới lui về ẩn dật nơi thôn dã
Sớm tối lấy cỏ cây làm bạn
Tại hạ theo chí lớn của tổ tiên
Muốn tự mình lập thân nơi khoa cử
Chứ không cậy nhờ bóng mát tiền nhân
Lời nói dối thốt ra trôi chảy
Đến mức chính Hà Dực cũng giật mình
Đám nho sinh nghe xong liền ồ lên thán phục
Ánh mắt khinh miệt ban đầu lập tức biến thành sự kính nể
Dành cho một hậu duệ dòng dõi xa xút
Nhưng ôm trí lớn
Ngồi giữa những lời tâng bốc và tiếng cung chén rộn rã
Hà Dực cảm thấy một luồng khoái cảm kỳ lạ dâng lên trong lồng ngực
Y nhận ra rằng chỉ cần một lời nói dối khéo léo
Người ta có thể dễ dàng xóa sạch quá khứ lấm lem bùn đất
Vài ngày sau, bến đò Thanh Trì
Có một người phu đò quen của làng Bãi Sậy
Ghé vào cổng sau học quán tìm Hà Dực
Người phu đò áo đẫm mồ hôi
Trao tận tay y một bọc vải nhỏ
Và một giỏ bánh sắn nướng thơm lừng
Giọng hồ hởi
Cậu Dực này
Lão bàn ở nhà làm ngày làm đêm
Dầm chân dưới nước lạnh
Mấy hôm nay khớp gối sưng to lắm
Đi lại phải chống gậy tre
Nhưng lão dặn tôi phải mang ngay mớ bạc lẻ này
Và bọc bánh sắn
Do chính tay lão dậy từ canh ba nướng
Cho cậu lót dạ
Lão bảo ở thành đắt đỏ
Sợ cậu thiếu thốn mà học hành hao gầy
Hạ Dực cầm bọc bánh sắn còn hơi ấm nóng
Lòng y trùng xuống trong thoáng chốc
Nhưng đúng lúc ấy
Tiếng cười nói của đám bạn đồng môn
Từ ngoài cổng bước vào
Hạ huynh, ai đến tìm huynh thế
Có phải gia nhân từ trang viên dưới quê
Lên gửi thư nhà không
Nhìn người phu đò mặc chiếc áo cộc rách nát
Chân đất bê bết bùn non
Đang đứng tựa mạn cửa
Mặt Hạ Dực thoáng chốc tái mét
Nỗi sợ hãi bị lột trần thân phận bần hàn
Lấn át hoàn toàn lương tri
Y vội vàng nhét vội sấp tiền đồng vào túi áo
Rồi đón lấy giỏ bánh sắn
Bằng vẻ mặt lạnh tanh
Quay sang bảo người phu đỏ
Ta biết rồi, bác mau đi đi
Đây là chốn học hành tôn nghiêm
Người ngoài không phận sự, đừng lảng vảng trước cổng trường
Làm mất trật tự
Người phu đỏ ngẩn người ra trước thái độ lạnh nhạt
Của cậu thiếu niên mà mình từng bế bồng thuở nhỏ
Ông thở dài một tiếng
Lắc đầu, rồi lầm lũi
Quay lưng bước đi, khi đám bạn bước lại gần,
Hà Dực vội giấu chiếc giỏ bánh ra sau lưng áo.
Gượng cười bảo, đó chỉ là một người phu hồ quen biết dưới quê,
tiện đường ghé qua hỏi thăm.
Đợi đám bạn đi khuất vào thư viện,
Hà Dực xách giỏ bánh sắn đi thẳng ra góc tường phía sau chuồng ngựa.
Mùi bánh sắn nướng bùi bùi, thơm lựng mùi lá chuối tiêu nướng,
thứ mùi hương thân thương mà suốt những năm tháng ấu thơ
y từng háo hức đợi cha mang về sau mỗi buổi chợ chiều.
Nhưng giờ đây, nhìn những chiếc bánh bọc trong manh lá chuối khô queo
Y chỉ thấy đó là dấu tích của sự nghèo hèn, thấp kém
Hà Dực ngập ngừng vài giây
Rồi cắn răng ném cả chiếc giỏ bánh vào sâu
trong rãnh nước đen ngòm cạnh bãi đổ rác
Chiếc giỏ rơi tõm xuống dòng nước đục ngầu
Những chiếc bánh sắn trắng muốt văng ra
Từ từ chìm vào lớp bùn đen hôi thối
Hà Dực quay lưng rảo bước thật nhanh, lòng tự nhủ
Chờ khi ta đỗ đạt làm quan lớn
Ta sẽ bù đắp cho cha gấp trăm, gấp ngàn lần những thứ bánh quê mùa này
Nhưng y không hiểu rằng
Có những hạt mầm phản trắc một khi đã gieo xuống
Thì mảnh đất lương tri sẽ vĩnh viễn không còn nguyên vẹn như xưa
Ba năm sau, khoa thi hương mở ra tại tỉnh thành
Hà Dực bằng tài năng thiên bẩm và sự bền bỉ khác người đã đỗ Á nguyên
Tên tuổi chấn động khắp cả huyện Thanh Trị
Từ một môn sinh nghèo sống chui rúc sau chuồng ngựa
Nay y bước ra với tư thế của một bậc tân khoa đính đạt
Được quan tri huyện đích thân mời vào nhà môn giữ chức
Thư lại trưởng quản sổ sách địa chính
Một chức vị béo bở
Mở toang cánh cửa bước vào chốn quan trường thực thụ
Tài hoa và vẻ ngoài khôi ngô, nho nhã của Hà Dực
Nhanh chóng lọt vào mắt xanh của Thẩm viên ngoại
Người nắm giữ hiệu buôn tơ lụa lớn nhất nhì trấn Giang Ninh
Và có mối giao hảo sâu sắc với nhiều quan lớn trên tỉnh
Thẩm gia có một cô con gái duy nhất
Tên là Thẩm Ngọc Giao
Dung mạo kiều diễm
Nhưng tính tình kiêu kỳ
Từ nhỏ đã quen sống trong nhung lụa
Mắt nhìn người chỉ đo bằng tất lụa thước vàng
Thấy Hà Dực tiền đồ sán lạn
Lại nghe lời đồn y là hậu duệ danh nho ẩn giật
Thẩm viên ngoại chủ động bắn tin mối lái
Ngỏ ý muốn kén y làm rể quý
Hà Dực đứng trước cơ hội đổi đời
Ngàn năm có một
Đám cưới với Thẩm tiểu thư
Không chỉ đem lại cho y một gia tài kế sù
Mà còn là chiếc đòn bẩy vững chắc nhất
Để y bước chân vào hàng ngũ thượng lưu trong huyện lỵ
Để làm vừa lòng nhà gái, Hà Dực giấu kín như bưng mọi
tin tức về người cha thợ thuyền già nơi bãi sậy ven sông
Khi Thẩm viên ngoại gặng hỏi về gia cảnh để
chuẩn bị sinh lễ và định ngày bái đường
Hà Dực cúi đầu, vẻ mặt u uất giả tạo
Thưa nhạc phụ, gia phụ vốn tính tình cô độc
Sau khi mẫu thân qua đời, thì ngài thề cả đời nương nhờ cửa Phật
Phát nguyện bế quan tụng kinh nơi thâm sơn cùng cốc ở phương xa
Tuyệt nhiên không dính dáng đến hồng trần thế tục
Trước khi bế quan, ngài đã dặn dò tại
hạ tự mình quyết định chuyện nhân duyên
Không cần câu nệ nghi lễ nơi trần thế
Thẩm viên ngoại nghe vậy chỉ chép miệng thở dài
Cho rằng đó là phong cốt lập dị của bậc cao nhân lánh đời
Bèn gật đầu đồng ý, đứng ra lo liệu toàn bộ hôn sự cho đôi trẻ
Ngày đại hôn diễn ra vào một ngày cuối xuân, nắng rực rỡ
Phủ đệ Thẩm ra cờ hoa dập trời
Đèn lồng đỏ giăng mắc từ đầu ngõ đến tận bến sông
Tiếng kèn xà na, tiếng trống hội rộn rã vui tươi
Kiệu hoa tám người khiêng lộng lẫy theo dòng phượng
Đưa nàng dâu mới về đình
Khách khứa ra vào tấp nập
Toàn là quan viên nhamôn
Trưởng quầy các đại phường
Và những bậc khoa bảng có tiếng trong vùng
Hà Dực khoác trên mình bộ áo gấm đỏ
Theo hoa văn chỉ vàng lấp lánh
Đầu đội mũ cánh chuồn
Cưỡi trên lưng tuấn mã dẫn đầu đoàn dước
Mặt mày rạng rỡ phong quang tột bậc
Cùng lúc ấy
Tin con trai lấy vợ giàu sang
Và được bổ nhiệm chức quan nơi huyện lỵ
Cũng theo miệng dân buôn muối
Truyền về tận lán thuyền bãi sậy Giang Ninh
Hà lão bản
Nghe tin con thành gia lập thất
Vừa mừng vừa tủi
Người cha già run rẩy
Chắp tay vái lạy lên bàn thờ vách nứa của người vợ quá cố
Hai hàng nước mắt lăn dài trên gò má nhăn nheo như vỏ cây khô
Ông không trách con
Vì sao ngày vui đại sự của cả đời
Lại không gửi một phong thư báo cho cha già
Ông chỉ nghĩ đơn giản rằng
Con mình bận trăm công nghìn việc nơi nhã môn
Hoặc có lẽ sợ cha già đường xá xa xôi đi lại vất vả
Suốt nửa tháng ròng rã trước đó
Dù hai khớp gối đau nhức buốt đến tận tủy xương mỗi khi trở trời
Hà lão bản vẫn thức trắng từng đêm bên ngọn đèn dầu lạc
Ông gom góp hết những khúc gỗ mun tốt nhất mà
mình cất giữ dưới đáy sàn thuyền bao năm qua
Tỉ mỉ đẽo gọt một chiếc then cài cửa thật đẹp
Lưng chiếc then gỗ ấy,
bàn tay run rẩy chai sần của ông nắn nót khắc một chữ
An thật sâu
Người thợ thuyền già nghĩ bụng
Con ta nay đã có nhà cao cửa rộng,
ta nghèo hèn chẳng có vàng bạc cho con.
Chỉ có chiếc then gỗ này, rèn từ tâm can người cha,
mong nó giữ cho gia đạo của con đời đời được bình an, ấm êm.
Sáng sớm hôm ấy, gom góp thêm vài chục đồng kém,
cuối cùng dắt vào cặp quần.
Hạ lão bản cẩn thận bọc chiếc
then gỗ vào tấm khăn vải thô đã giặt sạch bong.
Rồi chống cây gậy tre vượt hơn 30 dặm đường đất gập ghềnh lên huyện.
Đến trước cổng phủ đệ thầm ra
Khi trời đã quá trưa
Tiệc rượu bên trong đang độ náo nhiệt nhất
Tiếng cười nói dập dìu
Tiếng trúc tụng vang rội
Hòa cùng mùi rượu quế thơm nồng
Bay qua bờ tường hoa rực rỡ
Nhìn cánh cổng sơn son thếp vàng uy nghi
Với đôi lân đá sừng sững
Hạ lão bản bỗng thấy mình nhỏ bé
Và thảm hại khôn cùng
Manh áo nâu vá vai của ông bạc phết màu mưa nắng
Gấu quần bết bùn đất khô trắng xóa
Đôi chân gầy guộc trần trụi
run lên từng hồi vì kiệt sức.
Ông rụt rè bước lên bậc thềm đá hoa cương.
Chưa kịp cất lời thì hai tên gia đình mặc áo
nẹp tay cầm gậy gỗ đã trừng mắt quát tháo.
Lão già ăn mày ở xó xỉnh nào tới đây?
Hôm nay là ngày đại hỷ của Hà Đại Nhân và Thẩm tiểu thư.
Khách khứa toàn bậc quyền quý,
không có chỗ cho lũ hạ tiện đến xin cơm thừa canh cặn.
Mau xéo đi kẻo ăn đòn nát xương.
Hà Lão bản hoảng hốt xua tay
Lưng càng còng dập xuống
Giọng run rẩy ngắt quãng
Hai vị tiểu ca bớt giận
Lão, Lão không phải ăn mày
Lão là cha đẻ của Hà Dực
Lão từ dưới bến sông lên
Lão chỉ muốn xin gặp con một lát
Trao cho nó cái bọc này rồi Lão về ngay
Không dám làm phiền tiệc rượu đâu
Hai tên gia đình đưa mắt nhìn nhau
Một tên bĩu môi cười khẩy
Nhưng nhìn vẻ mặt run rẩy thành khẩn của ông Lão
Hắn cũng bán tín bán nghi
Bèn chạy tọt vào bên trong sân thông báo
Lúc ấy, Hà Dực đang tươi cười nâng chén thù chén tạc
cùng viên đốc học và các vị bô lão nơi sảnh chính
Nghe tên gia đình ghé tai thì thầm vài câu
Sắc mặt y lập tức biến đổi,
từ hồng hào chuyển sang trắng bệch như tờ giấy quyến
Chén rượu trên tay y run lên bần bật
Sóng sánh rơi vài giọt xuống vạt áo gấm đỏ rực
Thẩm Ngọc Giao ngồi bên cạnh nhận ra sự bất thường
Khẽ liếc mắt liếc nhìn chồng
Mày liễu hơi nhíu lại đầy vẻ nghi ngại
Hà Dực nuốt ngụm nước bọt nghẹn ứ nơi cổ họng
Y vội buông chén rượu
Bước nhanh ra hành lang bên hông sảnh
Lén nép mình sau bức rèm lụa xanh biếc
Ngăn cách sân trước và cổng lớn
Qua khe rèm mỏng, y nhìn thấy tất cả
Dưới ánh nắng chói chang của buổi trưa hè
Người cha già gầy gò
Như một que củi khô
Đang đứng nép mình bên chân cột đá ngoài cổng
Tấm lưng còng dạp xuống
Chiếc áo nâu vá chằng vá
đục ướt đẫm mồ hôi dính chặt vào bờ vai xương sẩu
Đôi bàn tay nứt nẻ
run rẩy đang ôm chặt lấy chiếc bọc vải
thô vào lòng như sợ ai cướp mất
Ánh mắt đục mờ ngập tràn âu lo
Nhưng vẫn không ngừng ngóng
Trông vào cánh cửa đóng kín
Trái tim Hà Dực thắt lại trong một khoảnh khắc ngắn ngủi
Ký ức về những đêm mùa đông lạnh buốt
Tiếng đục gỗ lách cách du y ngủ
Và giọt nước mắt nóng hổi của cha
Rơi trên má y thửa hàn vi
Bỗng ùa về như một cơn lốc
Đã có một giây, Y muốn lao ra ôm chầm lấy người cha khốn khổ
Mặc kệ tất cả những phù hoa giả tạo này
Thế nhưng, đúng lúc ấy, tiếng thầm viên
ngoại cười sảng sảng vang lên từ sảnh đường
Hạ Hiền tế đâu rồi?
Mau lại đây uống một chén với tri phủ đại nhân
Và tiếng lụa là sột soạt
Tiếng trang sức vàng ngọc va vào nhau leng keng của Thẩm Ngọc Giao
Đang bước ra tìm chồng
Nhìn lại bộ áo gấm lộng lẫy mình đang mặc
Nhìn thấy cánh cửa danh vọng thênh thang đang mở rộng trước mắt
Hà Dực hiểu rằng, chỉ cần Y bước ra nhận người cha thợ thuyền này,
tất cả những lời nói dối về dòng dõi danh nho,
toàn bộ thể diện của thầm gia và tiền đồ hoạn lộ của
Y sẽ lập tức vỡ vụn thành tro bụi.
Khuôn mặt Hà Dực đanh lại, lạnh lùng như một phiến đá mùa đông.
Y quay sang tên gia đình đang đứng chờ lệnh,
hạ thấp giọng, tàn nhẫn buông ra từng tiếng.
Ta không có người thân nào như thế.
Đó chỉ là một kẻ tâm thần dưới quê thấy người sang bắt quàng làm họ.
Đuổi lão đi, bảo đại nhân bận tiếp khách quý triều đình
Không rảnh tiếp phường của ngôn
Nếu còn lảng vảng trước cổng, cứ dùng gậy mà đánh đuổi
Nói xong, Hà Dực xoay người, rứt khoát vén rèm bước trở lại sảnh tiệc
Nụ cười giả tạo lập tức nở trên môi như chưa từng có chuyện gì xảy ra
Ngoài cổng lớn, nghe tên gia đình lạnh lùng buông lời sỉ nhục
Và đóng sầm cánh cửa gỗ lim nặng trịch lại trước mặt
Hạ lão bản lảo đảo lùi lại hai bước
Đôi mắt già nua đục ngầu, mở to trừng trừng
Tai vẫn nghe rõ tiếng cười đùa rộn rã
Và tiếng nâng ly của con trai
Từ sâu bên trong vọng ra
Chiếc bọc vải thô trượt khỏi đôi bàn tay run rẩy
Rơi cạch xuống thềm đá bụi bặm
Chiếc thẻ gỗ mun khắc chữ An
Văng ra một nửa
Trơ trọi dưới ánh nắng gắt gao
Không một tiếng khóc, không một lời oán thán
Người cha già cúi xuống
Run rẩy nhặt lại chiếc bọc vải
Ôm chặt vào ngực rồi quay lưng
Từng bước khập khiễng lê chiếc gậy tre
đi ngược về con đường đất bụi mù dẫn về bến sông Giang Ninh.
Bóng lưng còng dạp ấy cô độc và nhỏ bé biết bao,
tan biến dần dưới bóng chiều tà.
Để lại sau lưng tiếng pháo cưới nổ vang trời rực rỡ,
nhưng lạnh ngắt tình người.
Sau ngày quay gót rời khỏi cánh cổng son thầm phủ,
Hà Lão Bản lầm lũi trở về bến sông Giang Ninh như một chiếc bóng tàn.
Ông không kể với bất kỳ ai về chuyến đi ấy.
Lán thuyền ven bãi sậy vẫn ngày ngày đỏ lửa hong ván,
Nhưng tiếng búa đục gõ vào thớ gỗ mục
Nay rỗng và rời rạc hơn xưa
Đôi mắt người thợ già đục mờ đi trông thấy
Hai khóe mắt rũ xuống
Thành những nếp gấp xám xịt hằn sâu
Nỗi nhọc nhằn và câm lặng
Cũng trong chuỗi ngày ấy
Một trận mưa dầm cuối thu đưa một đứa trẻ phong trần
Trôi giạt về mép bến đò
Cậu bé tên Tiểu Thuận, chạc 14 tuổi
Cha mẹ đều vùi thây trong cơn lũ lớn
Mạn thượng nguồn
Lưu lạc đến đây, đói lả bên gốc cây dâu
Hãy subscribe
cho kênh Ghiền
ơi đáy ngực ông
bỏ lỡ những
video hấp dẫn
Đặt vào tay cậu
Đóng thuyền trước hết phải biết lựa thớ gỗ
Gỗ cong thì mộng phải lựa chiều
Gỗ thẳng thì then phải chêm chặt
Người ta treo thuyền trên mặt nước sâu thẳm
Mạng sống chỉ trông cậy vào từng then chốt này
Đục then mà gian dối
Lấy vỏ chét ngoài cho bóng bẩy
Ra giữa dòng gặp sóng cả ắt vỡ tan
Làm thuyền cũng như làm người
Cái tâm giữ không ngay thì giường cột ắt gãy
Tiểu Thuận chắp hai tay cung kính giả giàn
Từ ấy một mực coi ông như người cha thứ hai
Sớm tối đỡ đần bưng bát nước lá
Sắc từng ấm dâng cho ông uống
Trong khi đó
Ở huyện Thành cách 30 dặm đường
Cuộc sống của Hà Dực ngỡ như đã chạm tới
Đỉnh cao viên mãn
Giữ chức thư lại nhà môn
Y ra vào có nhà dịch bẩm báo
Sau lưng có thế lực buôn tơ lụa của Thẩm gia nâng đỡ
Căn nhà ngói năm gian khang trang
Lát gạch Bát Tràng
Sân trước trồng hải đường
Phòng trong thơm ngát mùi trầm hương thượng hạng
Bạn bè đồng khoa dập dìu qua lại
những lời tâng bốc, chúc tụng vang lên
không ngớt. Thế nhưng, sâu trong
màn nhung trướng gấm, sự bình yên của
Hà Dực bắt đầu dạn nứt bởi những điều
vô hình khó gọi thành tên. Cứ mỗi
độ đêm về, khi trốn thị thành chìm
vào tịch mịch, Hà Dực lại trằn trọc
không sao chập mắt. Giữa không gian
tĩnh lặng thoảng hương trầm, tai y
bỗng văng vẳng, nghe thấy tiếng đục gỗ
lách cách, lách cách
vang lên từ trên xà nhà. Tiếng
kim loại gõ đều đặn, nhẫn nại
như nhịp tim của một người cha đang thức trắng đêm bên bờ sông lạnh.
Y choàng tỉnh, mồ hôi vã ra ướt đẫm, manh áo lót bằng lụa mỏng.
Ngơ ngác nhìn quanh gian phòng sáng mờ ánh đèn dầu,
nhưng tuyệt nhiên không một bóng người.
Chỉ có tiếng gió lùa qua kẽ rèm trúc.
Chưa hết, giữa căn phòng thơm nước hương
hoa quế và trầm kiến của Thẩm tiểu thư,
Hà Dực thi thoảng lại ngửi thấy một mùi ngai ngái kỳ lạ.
Đó là mùi bùn phù sa sông Giang Ninh,
Mùi nhựa cây trám khô nồng nặc và mùi khói than lá ẩm
Thứ mùi đã thấm đẫm vào từng thớ thịt của
y suốt những năm tháng nghèo hèn
Y vùng dậy, xả nhà hoàn, đốt thêm trầm hương xua đuổi
Nhưng thứ mùi ấy dường như không bốc lên từ không gian
Mà dì ra từ chính ký ức tăm tối bị trôn vùi trong lồng ngực y
Mùa đông năm ấy, Thẩm Ngọc Giao sinh hạ một đứa con trai đầu lòng
Phủ họ Thẩm, mở tiệc ăn mừng ba ngày đêm
Rượu chảy như suối, pháo nổ vang rền từ đầu phố đến cuối ngõ
Ai nấy đều khen Hà Thư lại phúc trạch sâu dày,
công danh rạng rỡ, lại sớm có người nối dõi tông đường.
Thế nhưng, đứa trẻ vừa lọt lòng đã mang một nét kỳ dị.
Nó không hề chịu bú sữa mẹ, cũng chẳng bú vú em.
Hễ người ta đưa bầu sữa lại gần, đứa bé lại tím tái mặt mày,
khóc ngằn ngặt từng hồi xé ruột xé gan như bị ai bóp nghẹt cổ họng.
Đôi mắt non nớt của đứa trẻ không bao giờ nhìn vào gương mặt mẹ cha,
Mà cứ trừng trừng nhìn vào khoảng tối mờ mịt
Sau cánh cửa son then cài kiên cố
Như thế nơi ấy đang có một bóng người gù lưng
Đứng lặng lẽ trong giá bút
Bao nhiêu danh y trong huyện được mời đến
Kê đủ các thang thuốc an thần
Hồi tì chỉ tốn bạc vạn
Mà tiếng khóc thét nửa đêm của đứa trẻ
Vẫn như nhát búa nện vào tâm can Hà Dực
Kéo theo sự bực dọc
nhức mốc cay nghiệt của người vợ tiểu thư
Hà Dực bế đứa bé trên tay
Đứng lặng nhìn qua khung cửa sổ phụ đề
Ngoài trời, một cơn gió chướng từ phía
bến sông bất ngờ thổi ngược lên thành
Cuốn theo đám lá vàng khô rào rạc đập vào song cửa
Nghe như tiếng ai đang cào móng tay lên lớp ván thuyền mục rỗng
Mùa đông năm Ung Chính thứ mười ba bút giá khác thường
Sông Giang Ninh đóng một lớp băng mỏng ven bờ
Những búp sẩy sơ xác quặt quẹo dạp mình
dưới những cơn gió bắc gầm rít liên hồi
Nơi lán thuyền siêu vẹo, bệnh phong hàn của Hà Lão Bản
Chuyển biến xấu sau những đêm dầm nước vá đỏ
Toàn thân ông phù nề, đôi bàn chân đóng phèn năm xưa nay sưng
tấy tím tái, hơi thở mỏng manh như sợi khói bếp chiều mưa.
Nằm trên chiếc phản gỗ ọp ẹp lót dơm khô, mắt người thợ
già chỉ nhìn đăm đăm ra con đường đất dẫn lên huyện thành.
Biết mình chẳng còn sống được bao lâu, ông run rẩy thò bàn tay gầy
chơ xương dưới manh chiếu, rút ra một mảnh giấy bổi đã ố vàng.
Bằng màu than củi sót lại nơi lò sưởi
Ông nắn nót vạch từng chữ siêu vẹo
Méo mó
Dực Nhi
Cha ôm nặng
Khi nào việc quan rảnh rỗi
Về nhìn cha một lần
Gấp mảnh giấy lại thành hình tam giác nhỏ
Ông thều thào nhờ bác phu đò già
Bác lên huyện mua muối
Làm ơn ghé qua cổng nhà môn trao tận tay thằng Dực giúp tôi
Bảo nó
Tôi không đòi hỏi gì đâu
Chỉ mong được nhìn mặt nó trước khi nhắm mắt
Lá thư đầu tiên mang theo mùi khói bếp phù sa được gửi đi
Hà Dực nhận được giữa lúc đang bận
Chuẩn bị sổ sách đón đoàn
Khâm sai đại thần kinh Lý qua huyện
Cầm mảnh giấy lem nhem bụi than trong tay
Tim y thắt lại một nhịp
Nhưng rồi nhìn đống sổ sách ngổn ngang
Và nghĩ đến cơ hội thăng tiến lên chức tri sự
Y cắn răng nhét mảnh giấy vào đáy hòm văn thư
Tự bảo lòng
Xong việc triều đình, ngày mai ta sẽ thu xếp về thăm
Nhưng ngày mai của y trôi qua
Bằng những bữa tiệc rượu chiều đãi quan trên
Bằng những toan tính danh lợi không dứt
Mười ngày sau
Lá thư thứ hai của bác phu đò lại đến
Cha ho ra máu
Mộng gỗ đã gãy
Sợ không chờ được con
Lần này
Thầm Ngọc Giao vô tình bắt gặp phong thư ám khói
Nằm trên bàn giấy
Nàng nhíu mày
Dùng hai ngón tay kẹp lấy mảnh giấy bẩn thỉu
Quẳng thẳng vào chậu than đang cháy
Giọng đầy nghiến
Chàng nay đã làm mệnh quan triều đình
Người qua lại toàn bậc quyền quý
Ba cái thư thư từ quê mùa rách nát này
Cứ để lẳng vẳng trong nhà
Người ta nhìn vào lại
Tưởng chàng xuất thân từ xó bùn đáy nước
Chuyện bên nhà dưới ấy
Gửi cho mấy lạng bạc mướn người lo là xong
Chẳng việc gì phải nhấp nhổm
Làm lỡ mất đại sự tiếp đón quan phủ
Hà Dực đứng chết chân nhìn mảnh giấy cuộn tròn
Rồi hóa thành tro tàn đen nhánh trong chậu than
Y mở miệng định nói
Nhưng nhìn vào ánh mắt sắc lạnh
Đầy quyền uy của người vợ
Và nghĩ đến chiếc ghế tri sự đang treo lơ lửng
Y lại nuốt nghẹn lời nói vào trong
Lặng lẽ gật đầu
Đến ngày thứ 15 của tháng chạp
Một sáng mờ sương trắng xóa cả bến sông Giang Ninh
Hà lão bàn tỉnh lại sau cơn mê sảng kéo dài
Ánh mắt ông bỗng trở nên trong trẻo lạ thường
Đó là sự hồi quang phản chiếu của ngọn đèn sắp cạn dầu
Bàn tay run rẩy lần tìm chiếc túi vải thô thêu chỉ đỏ năm xưa
Người thợ già run run đặt nó vào tay Tiểu Thuận
Trong túi chỉ còn lại cây đục chuôi tre đã mòn vẹt
Và chiếc then gỗ mun khắc chữ An bị sứt một góc nhỏ
Thuận à, thầy đi đây
Giữ lấy cây đục này mà mưu sinh
Nhớ lấy lời thầy, đục mộng phải ngay, tâm người, chớ để cong queo.
Thầy ơi, cậu Dực sắp về rồi, thầy ráng đợi thêm chút nữa thôi thầy ơi.
Tiểu Thuận ôm lấy bàn tay lạnh ngắt của ông lão,
nước mắt giàn giụa nhỏ xuống lớp dơm khô.
Hà lão bàn khẽ mỉm cười, ánh mắt hướng ra dòng sông mờ mịt khói sương,
miệng thì thào gọi một tiếng.
Dực nhi, rồi từ từ khép mắt, hơi thở cuối cùng trôi đi nhẹ như một
chiếc lá lìa cành, không một người thân thích ruột thịt kề bên.
Dân chài xóm bãi sậy nghe tin
Ai nấy đều rơi nước mắt xót thương
Cho người thợ già cả đời vì con
Họ cùng tiểu thuận gom góp từng cọc tre
Tấm ván mục đóng tạm một cỗ áo
Quan mỏng manh
Đám tang diễn ra trong buổi chiều đông mưa phùn gió bấc
Không tiếng kèn trống họ
Không một dải khăn tang của người con trai thành đạt
Chỉ có tiếng mõ gỗ cốc
Cốc của bác phu đỏ
Vang lên buồn bã giữa màn sương lạnh
Người ta đắp cho ông một nấm mộ đất con con
Trên ngọn đồi sỏi đá sau bãi sậy
Cắm một nhành tre buộc lạt để đánh dấu
Ba ngày sau tin cha mất mới truyền đến tai Hà Dực
Qua lời một tiểu đồng đi chợ huyện
Lúc ấy Hà Dực vừa nhận sắc phong thăng
Chức tri sự
Đang cùng đồng liêu nâng chén rượu mừng trong tửu lầu
Nghe tin dữ
Chén rượu ngọc trên tay y rơi soảng xuống sàn gỗ
Vỡ tan tành
Mặt y xám ngoét như tro tàn
Trời đất chung quanh bỗng chốc đảo lộn
Nhưng giữa những lời chúc tụng rộn rã
Và ánh mắt dò xét của bạn bè cùng gia đình bên vợ
Y không dám bật lên một tiếng khóc than
Thầm Ngọc Giao ghé tai Y lạnh lùng bảo
Người đã chôn cất mồ yên mả đẹp rồi
Nay chàng vừa thăng quan
Nếu về quê mang tang sẽ bị đình chức
Theo lệ triều đình
Bao công lao đổ sông đổ biển hết
Cứ gửi bạc về cho người làng làm tuần tiết là chọn nghĩa rồi
Đêm hôm ấy
Hà Dực trốn ra bờ tường sau hoa viên
Nơi góc khuất tối tăm nhất của phủ đệ
Y lén lút cắm một nén hương tàn
Xuống gốc cây hải đường
Quỳ sụp xuống đất
Nước mắt tuôn trào nghẹn ngào gọi cha
Nhưng đúng lúc y vừa cúi đầu bái lại
Một ngọn gió xoáy từ đâu thốc mạnh tới
Bẻ gãy gập nén nhang đang cháy dở
Tàn nhang đỏ rực bay ngược thẳng vào mắt Hà Dực
Làm y cay xè, đau buốt tận óc tủy
Giọt nước mắt hòa cùng máu đỏ dì ra nơi khóe mi
Người đời thường lầm tưởng rằng
Quả báo sẽ giáng xuống như một tiếng sét giữa trời quang
Âm vang và hủy diệt trong chớp mắt
Nhưng không
Nhân quả của trời đất tựa như dòng nước ngầm rỉ qua chân thành lũy
Chậm rãi, âm thầm, từng giọt từng giọt khoét rỗng nền móng
Cho đến khi cả tòa lầu cao tự sụp đổ mà kẻ bên trong chẳng kịp trở tay
Sau đêm tàn hương bắn vào khóe mắt
Con mắt bên trái của Hà Dực luôn đỏ ngầu
Thì thoảng lại co giật nhức nhối từng cơn
Y dùng đủ thứ thuốc nhỏ đắt tiền của
hiệu thuốc thọ nhân đường trên chấn
Nhưng hễ gió bấc thổi qua
Mắt lại cay xè như có tàn than rơi vào
Nước mắt tự ứa ra rỉ máu loãng
Xong, nỗi đau thể xác ấy chẳng thấm tháp vào đâu
So với những biến cố liên tiếp ập xuống mái ấm phủ đệ
Đứa con trai nhỏ của Hà Dực
Giọt máu mà y đặt trọn kỳ vọng
Để nối dõi dòng dõi danh giá
Ngày một héo mòn như nhành cây bị cắt đứt rễ
Cậu bé đã hơn một tuổi
Nhưng chân tay mềm nhũn, cổ không cất nổi
Cả ngày chỉ nằm thiêm thiếp trên nệm gấm
Mỗi khi hoàng hôn buông xuống
Đứa trẻ lại giật mình tím tái
Cất tiếng khóc khàn đặc, the the như tiếng chim cú giữa đồng không
Thẩm Ngọc Giao tính tình vốn dĩ kiêu kỳ
Nay thấy con bệnh tật dai dẳng thì tâm tính đâm ra cáu bẳn, nghi kỵ
Nàng đổ bạc vạn mời hết ngự y về hưu,
đến các thầy cúng danh tiếng về lập đàn giải hạn.
Sân phủ lúc nào cũng mịt mù khói nhang và tanh nồng mùi máu gà hiến tế.
Tiền bạc trong nhà bắt đầu hao hụt như nước chảy chỗ trũng.
Một buổi trưa oi ả, khi người hầu đang dọn dẹp lại thư phòng,
Thầm Ngọc Giao tình cờ bước vào và phát hiện chiếc túi vải thô thêu
chỉ đỏ nằm khuất sau chồng sách cổ dưới đáy hòm gỗ lim của chồng.
Chiếc túi đã sờn rách mép, bụi bám xám xịt,
bên trong còn vương lại vài sợi dăm bào khô khốc của sườn thuyền.
Khi mở ra, một mùi ngai ngái của phù
sa và nhựa trám sọc thẳng vào mũi nàng.
Đúng lúc Hạ Dực từ nhà môn trở về bước vào phòng,
Thầm Ngọc Giao tay cầm chiếc túi vải ném thẳng vào ngực y,
Giọng the the gắt gỏng
Đây là cái thứ rác rưởi hạ đẳng gì
Tại sao trong một thư phòng thanh nhã
Của bậc quan viên lại giấu giếm
Cái bao tải rách của phường trài lưới này
Hạ Dực, rốt cuộc chàng giấu thiếp
Những chuyện bẩn thỉu gì dưới quê nhà
Chiếc túi vải rơi cạch xuống nền gạch hoa
Nhìn dòng chữ thêu chỉ đỏ
vung về của người mẹ quá cố
Và vết ố mồ hôi của người cha già
In trên thớ vải thô
Hạ Dực run rẩy cúi xuống nhặt
Môi mấp máy nhưng không sao thốt nên lời
Nhìn vẻ lúng túng, chột dạ đến tái dại của chồng
Thẩm Ngọc Dao bỗng vỡ lẽ ra điều gì đó
Nàng lùi lại một bước
Ánh mắt khinh miệt bùng lên dữ dội
Hóa ra lời đồn người cha thợ thuyền
Chết rũ xương ngoài bãi sậy là thật
Hóa ra dòng dõi danh nho lánh đời
Chỉ là trò lừa bịp bỉ ổi
Của một kẻ hạ tiện bám váy nhà họ Thẩm để leo cao
Trời ơi
Thẩm gia ta rước phải thứ nghiệt súc dối cha
Lừa vợ thế này
Bảo sao con ta sinh ra ốm o quặt quẹo
Vận rủi cứ bám riết không tha
Những lời mắng nhiếc sắc như dao cạo
Xé toạc chút thể diện cuối cùng của Hà Dực
Y đứng chết chân giữa phòng
Hai tay ôm chặt chiếc túi vải thô vào lòng
Chiếc lưng thẳng thớm của viên tri sự uy nghiêm
Nay bỗng chùng xuống
Cong gập hệt như dáng hình còng quẹo
Của người cha già bên bến đò năm nào
Chưa dừng lại ở đó
Tai họa ập đến rồn rập
Một đêm cuối đông khô hanh
Kho hàng tơ lụa lớn nhất của Thẩm gia ngoài bến sông
Bất ngờ bốc cháy
Ngọn lửa bùng lên dữ dội từ kho chứa dầu chàm và vải mộc
Thiêu rụi toàn bộ cơ nghiệp tích cóp ba đời
của nhạc phụ thành tro bụi chỉ sau một đêm
Thẩm viên ngoại nghe tin uất ức thổ huyết, ngã bệnh liệt giường
Cùng lúc ấy, một phong thư mật từ đô sát
viện tỉnh thành gửi thẳng xuống huyện đường
Quan khâm sai tra xét vụ án dân lận sổ sách, điền địa thời ung chính
Đã phát hiện hàng loạt sai phạm nghiêm trọng trong việc đo đạc
Bớt xén ruộng công thành ruộng tư tại vùng đất bồi Giang Ninh
Mọi giấy tờ phê duyệt,
ký triện thu nộp hoa lợi đều mang thủ bút của thư lại Hà Dực năm xưa
Sợi dây oan nghiệt bắt đầu thắt chặt lại quanh cổ kẻ chối bỏ nguồn cội
Mùa thu năm Càn Long thứ nhất,
trời đất thanh trì sám xịt một màu ảm đạm
Nha dịch từ tỉnh thành rầm rộ kéo đến phủ đệ Hà Dực
Chiếc sắc phong tri sự vừa treo chưa ấm chỗ đã bị giật xuống,
gãy đôi trên thềm đá
Hà Dực bị tước bỏ mũ áo, cách chức điều tra
Dù Thẩm gia đã dốc những đồng bạc vụn cuối cùng chạy vạy lo lót
Để y thoát khỏi cảnh lưu đày nơi biên ải
Nhưng toàn bộ tư dinh, bổng lộc và tài sản của Hà Dực
Đều bị niêm phong để bồi hoàn công quỹ
Căn nhà từng rộn rã tiếng cười nói của tao nhân
Mặc khách này trơ trọi những dải niêm phong trắng toát
Dán chéo ngoài cửa lớn
Thẩm Ngọc Giao bế đứa con đỏ hòn
Ánh mắt lạnh băng, không một giọt nước mắt
Nhìn người chồng đang quỳ gối giữa đống giấy tờ bừa bãi
Nàng dứt khoát tháo chiếc vòng ngọc phỉ thúy ném xuống bàn
Cất giọng cạn tình
Nhà họ Thầm
Ta mù mắt mới gả con cho một kẻ vong ân phụ nghĩa
Kẻ đến cha đẻ dầm mưa dãi nắng nuôi
mình ăn học còn dám phủi tay chối bỏ
Thì vợ con có xá gì đối với ngươi
Đừng bao giờ vác mặt đến tìm mẹ con ta nữa
Nàng quay lưng bước lên chiếc kiệu nhỏ
của nhà ngoại đã đợi sẵn ngoài ngõ
Hà Dực hoảng loạn lao theo
Vấp ngã sóng xoài trên nền sỏi nhọn
Hai bàn tay cào xước bùn đất
Giao Nhi, để ta nhìn mặt con một lần
Xin nàng cho ta bế con một lần thôi
Tấm rèm kiệu buông xuống rất khoát
Chiếc kiệu lắc lư rời đi giữa cơn mưa rầm xối xả
Mang theo đứa con trai đỏ hỏn
Bỏ lại Hạ Dực nằm đơn độc giữa vũng bùn lầy nhơ nhớp
Trước cổng căn nhà bị tịch biên
Thế nhưng, số phận dường như vẫn chưa chịu buông tha cho kẻ lầm đường
Chỉ nửa tháng sau, ngày dọn về nhà ngoại
Đứa bé phát bệnh đậu mùa cấp tính
Cơ thể vốn dĩ suy kiệt, không chống trọi nổi
Cơn sốt cao co giật
Thầm ra sai người quẳng đứa bé
Đang hấp hối sang căn lều rách nát
Mà Hạ Dực đang thuê tạm ven chân thành
Buông một câu tàn nhẫn
Nhục nhã nhà họ Hà
Sống chết mặc bay
Đêm hôm ấy
Ngoài trời sấm sét rền vang
Mưa như trút nước qua mái tranh rột nát
Hà Dực ôm đứa con nhỏ teo tóp vào lòng
Truyền hơi ấm của lồng ngực mình cho đứa trẻ
Đứa bé thở từng hơi ngắt quãng
Yếu ớt như một con chim non trúng tên
Đôi mắt mở to đục mờ của nó
Nhìn trừng trừng lên trần lều rột
Rồi bàn tay bé xíu
Run rẩy dơ lên
Quờ quạng nắm chặt lấy cổ tay áo
Rách tả tơi của cha
Một tiếng sét
Đánh chát chúa xé rách màn đêm
Đứa trẻ co giật một cái
Bàn tay nhỏ bé
Từ từ buông lơi
Rơi tõm xuống tấm chiếu rách
Nó đã trút hơi thở cuối cùng
Căn lều rơi vào một khoảng lặng chết chóc
Chỉ còn tiếng mưa gõ vào tàu lá chuối lộp độp
Lộp đột
Hà Dực không gào thét
Y ngồi bất động như một pho tượng đá giữa bóng tối
Hai mắt trừng trừng nhìn vào gương mặt tím tái của con trai
Từng mảnh ký ức xưa cũ bỗng chốc vỡ òa tràn về như thác lũ
Năm Y lên 3 tuổi, cũng trong một đêm mưa bão bùng như thế này
Y lên cơn hen co giật, người cha già hớt hải
Đã cởi trần ôm chặt Y vào lòng, lấy thân mình che mưa gió
Chạy bộ mười mấy dặm đường đất trơn trượt tìm thầy cứu mạng
Người cha ấy đã cứu sống Y bằng cả tính mạng và máu tủy của mình
Còn Y, Y đã đền đáp người cha ấy bằng một chén rượu chối tử
Bằng một cánh cửa son đóng sầm tàn nhẫn
Và bằng một nấm mồ không bia phủ đầy cỏ dại ngoài bến sông
Nước mắt của Hà Dực trào ra, nóng hổi và mặn chát
Rơi lã chã trên khuôn mặt lạnh ngắt của đứa con thơ
Y ôm thi thể cứng đờ của con vào lòng, gục đầu xuống nền đất ẩm ướt
Bật lên những tiếng nấc nghẹn ngào, xé xé nơi cuống họng
Con ơi, cha có tội với ông
Cha có tội với ông nên trời mới bắt con phải trả thay cho cha thế này
Cha sai rồi, cha sai thật rồi
Sáng hôm sau mưa ngớt hạt
Người dân huyện thành bắt gặp một kẻ điên đầu tóc bù xù
Chân trần dướm máu
Tay ôm bọc vải thô bên trong
Có thi thể một đứa bé sơ sinh
Lầm lũi bước đi giữa con đường đất trũng nước
Không kèn trống, không áo tang
Không một bóng người đưa tiễn
Hà Dực mang con ra một gò đất hoang
Bên gốc liễu cằn cỗi sau chân thành
Y không có tiền mua lấy một cỗ ván mỏng
Phải dùng hai bàn tay trần cào
từng lớp đất thịt cứng queo để đào
một cái huyệt nhỏ. Móng tay y bật máu
đất cát dính vào từng kẽ thịt
đau buốt tận óc tủy. Nhưng y
không dừng lại. Khi lấp những nhát đất
cuối cùng phủ kín nấm mồ con
Hà Dực bẻ một nhành liễu khô cắm
lên trên để làm dấu. Nhìn
nấm đất đỏ quạnh trơ trọi giữa gió đồng hun hút
y chợt dùng mình nhận ra
hình ảnh này sao mà quen thuộc đến
thắt lòng. Nấm mộ của con trai y lúc này
trơ trọi và lạnh lẽo
hệt như nấm mồ đất mà người dân xóm chài từng đắp cho cha
y ngoài bãi sậy Giang Ninh.
Vòng xoay nhân quả đã khép lại một vòng trọn vẹn,
tàn khốc và chuẩn xác đến từng vết đầu.
Mùa đông năm Càn Long thứ hai, gió bấc lại lùa về trên dòng Giang Ninh.
Mặt nước bến sông đục ngầu, cuộn chảy dưới làn sương xám xịt.
Từ con đường cái quan dẫn xuống doi đất bãi sậy,
một bóng người gầy guộc,
tả tơi đang khập khiễng, lê từng bước nặng nhọc.
Đó là Hà Dực.
Chẳng còn dáng dấp của một viên chi sự áo gấm
Đĩnh đạc ngày nào
Cũng chẳng còn nét phong lưu của bậc Á Nguyên
Từng khiến bao kẻ cúi đầu kính cẩn
Hà Dực giờ đây chỉ là một kẻ cùng đinh
Trên mình khoác mảnh áo vải thô
Chắp vá rách bươm
Mái tóc sơ sát điểm bạc quá nửa búi
Vội bằng một nhánh tre gãy
Bàn chân trần nứt toác
Bết đầy bùn đỏ đông cứng vì sương muối
Mỗi bước dẫm lên đá dăm lại rỉ máu
Thứ duy nhất y mang theo bên mình
Là chiếc túi vải thô theo chỉ đỏ của mẹ
Bên trong bọc nắm đất lấy từ nắm mồ
Con trai bên gốc liễu cằn cỗi
Nơi chân thành
Đi qua dặm tre đầu xóm
Y bắt gặp bà ba bên nước đang lom khom
Bưng thao cám cạnh quán nước siêu vẹo
Bà lão ngước đôi mắt kèm nhem nhìn kẻ lạ mặt
Rồi chiếc thao trên tay bỗng rơi tuột xuống đất
Bà ba đứng sững sờ
Môi mấp máy
Cậu, cậu Dực đấy ư
Hà Dực dừng bước
Không dám ngẩng đầu nhìn thẳng vào mắt người đàn bà xóm trải từng cho
y bát canh dao thừa Hàn Vi
Y cúi gầm mặt xuống lớp bùn nhão, hai vai run lên bần bật,
chỉ khẽ gật đầu một cái trong im lặng
Bà ba nhìn manh áo rách tả tơi của y,
nhìn bàn tay gầy trơ xương đang ôm chặt chiếc túi thô trước ngực
Thở dài một hơi thật dài,
tiếng thở dài nặng nặng như gom hết mọi cay đắng của kiếp người
Về muộn quá rồi con ơi, cha con nằm trên đồi sỏi ba năm nay rồi,
cỏ may phủ kín cả lối đi
Lời nói bình thản mà xót xa ấy
Như một nhát búa giáng thẳng vào lồng ngực Hà Dực
Y không đáp
Chỉ lảo đảo quay lưng bước về phía lán thuyền cũ ven bến sậy
Từ xa
Tiếng đục gỗ lách cách
Lách cách
Lại vang lên đều đặn
Thanh âm quen thuộc ấy khiến bước chân
Hà Dực bỗng khựng lại giữa bãi lau
Từng nhát búa nện lên thớ gỗ lim
Tiếng then mộng va chạm ken két
Làm lồng ngực y nghẹn ứ
Trong một thoáng ngơ ngẩn
Y ngỡ rằng cha mình vẫn còn đó
Vẫn đang ngồi bên bếp lửa mù mịt khói than
Còng lưng đẽo từng mạn thuyền để nuôi y ăn học
Nhưng khi bước lại gần mép lều
Vén tấm phên nứa rách lên
Người ngồi bên đống răm bào
Không phải là dáng hình còng queo của cha
Đó là Tiểu Thuận
Cậu bé mồ côi năm nào nay
Đã trở thành một chàng trai vạm vỡ
Hai cánh tay gân guốc cuộn tròn
Đang chăm chú tỉ mỉ
Đục từng đường mộng ghép then thuyền
Trên góc vách nứa đơn sơ của gian lán
Một chiếc bàn thờ nhỏ bằng gỗ mộc mạc
Được lau chùi sạch sẽ
Trên đó không có bài vị cầu kỳ
Chỉ có một bát hương bằng gốm thô
Một ngọn đèn dầu lạc leo lét
Tỏa ánh sáng vàng ấm áp
Và bên cạnh là chiếc then gỗ mòn khắc chữ an
Xước một góc nằm ngay ngắn
Tiểu Thuận nghe tiếng bước chân bèn dừng búa
Ngẩng đầu lên
Nhìn thấy Hà Dực đứng chết lặng nơi ngưỡng cửa
Ánh mắt cậu thoáng dao động
Nhưng không hề có sự ngạc nhiên hay thù ghét
Cậu lặng lẽ đặt chiếc đục chuôi tre
Mòn vẹt xuống tấm ván thuyền
Bước lại gần chiếc bàn thờ
Rồi quay sang nhìn Hà Dực
Giọng trầm tĩnh
Thầy mất vào một buổi chiều rét buốt
Trước khi nhắm mắt
Thầy không trách cậu một lời nào
Thầy chỉ dặn giữ lấy cây đục này
Gian con rằng
Người làm thuyền mộng phải ngay
Tâm người chớ để cong queo
Còn chiếc then này
Thầy dặn nếu một ngày cậu quay về
Hãy trao tận tay cho cậu
Hà Dực run rẩy đón lấy chiếc then gỗ mun từ tay Tiểu Thuận
Ngón tay y chạm vào vết khắc chữ An Thô Giáp
Sâu hấm
Vết khắc mà người cha già đã thức trắng bao đêm đông buốt giá
Để gọt rũa cho y ngày đại hôn
Nước mắt của người đàn ông
Từng nếm trải đỉnh cao danh vọng rồi rơi xuống vực thẳm
Bỗng trào ra như thác vỡ đê
Y ôm chiếc then gỗ vào ngực
Lảo đảo lao ra khỏi lán thuyền
Chạy ngược lên ngọn đồi sỏi sau bãi sậy
Gió bắc trên đồi thổi lồng lộng
nơi sườn đồi hoang vắng.
Một nấm mộ đất con con nằm trơ trọi giữa trời chiều ảm đạm
nhành tre đánh dấu năm xưa nay đã khô mục,
gãy gập gùi mình trong lớp cỏ dài.
Hà Dực ngã quỵ xuống trước nấm mộ
Hai đầu gối y đập mạnh vào lớp sỏi nhọn buốt nhói
nhưng y không hề cảm thấy đau.
Y bò dạp người tới, ôm chầm lấy nấm đất lạnh ngắt
áp khuôn mặt đẫm lệ vào lớp cỏ may khô ráp,
cất lên tiếng khóc xé ruột xé gan.
Cha ơi, con về rồi.
Thằng Dực bất hiếu của cha về rồi đây
Tiếng khóc của y lạc lõng giữa đồng không mông quạnh
Bị gió bắc cuốn đi tan tác trên mặt sông Giang Ninh mù mịt sương mờ
Không có tiếng đáp lại, không có lời trách mắng
Chỉ có tiếng sóng nước vỗ oạp vào bờ sậy xa xa
Như một tiếng thở dài trầm uất của đất trời
Giờ đây, y đã hiểu trọn vẹn thế nào là
nỗi đau tột cùng của kiếp nhân sinh
Con muốn phụng dưỡng mà cha mẹ chẳng còn
Sám hối thật sự nơi trần thế này
Chưa bao giờ là những lời cầu xin trời Phật xá tội
Càng không phải là những giọt nước mắt lăn vội rồi thôi
Nợ ân tình sâu nặng tựa núi Thái Sơn
Một khi đã phụ bạc
Thì cả một đời còn lại phải dùng từng hơi thở
Từng giọt mồ hôi
Để trả dần từng chút một trong câm lặng
Hà Dực không bỏ đi biệt xứ
Cũng không tìm đến cái chết
Để trốn chạy quá khứ nhơ nhớp
Y ở lại bến sông Giang Ninh
Xin tiếp thuận cho mình được làm một người phu phụ
Việc nơi lán thuyền của cha năm xưa
Người dân xóm chài bãi sậy ban đầu nhìn
y bằng ánh mắt đầy ngờ vực và cay nghiệt
Đi ngang qua lán, những người đàn bà lớn tuổi thường bĩu môi thì thầm
Kẻ bỏ cha bỏ gốc, nay mất hết mới mò về bám víu
Đám trẻ con chăn trâu trên đê thi thoảng lại
ném những viên sỏi nhỏ vào vách lán tre chọc
Trước tất cả những lời xỉ vả và sự ghẻ lạnh ấy,
Hà Dực chỉ lặng lẽ cúi đầu tiếp nhận
Y không một lời biện minh, không một ánh mắt oán trách
Y biết rằng, những nhục nhã mà
Y đang chịu đựng hôm nay vẫn còn quá nhẹ so với vết thương
lòng mà người cha già phải mang xuống đáy mồ 3 năm về trước.
Từ một bàn tay thư sinh chỉ quen cầm bút lông lướt trên giấy hoa tiên,
nay Hà Dực phải làm quen với những công việc nặng nhọc nhất.
Y vác những xúc gỗ, nặng hàng tạ từ dưới thuyền lên bờ, vai áo rách,
cọ sát vào thớ gỗ, xước rách da thịt, dì máu thấm đỏ cả manh áo nâu.
Y ngâm mình dưới dòng nước buốt giá hàng giờ đồng hồ để chét chám
Bịt đáy thuyền cho dân chài trong những đêm mưa lũ
Đôi bàn tay mềm mại ngày nào dần trở nên thô ráp
Nứt toác từng kẽ da sâu hoắm
Đóng phèn vàng ố hệt như đôi bàn tay của Hà lão bản năm xưa
Mỗi khi cầm cây đục chuôi tre sứt mẻ gọt từng thớ gỗ
Nhát đục sượt qua làm rách ngón tay
Nhìn giọt máu đỏ tươi nhỏ xuống dăm bào trắng muốt
Hà Dực không hề băng bó
Y cắn răng chịu đựng cơn đau buốt buốt
Tận tim gan, thầm tự nhủ
Mỗi nhát đục này là để gọt bớt
Một phần tội nghiệt của đời con
Không chỉ phụ đóng thuyền
Hà Dực còn dựng lại một chiếc đò gỗ nhỏ cũ kỹ
Mỗi sớm tinh sương hay những đêm mưa bão
Mịt mùng khi các phu đò khác
Đều ngại sóng to gió lớn không dám nhận khách
Hà Dực lại lặng lẽ cởi trần
Này, cầm mái chèo đưa đón dân nghèo
Người già và con em xóm chài qua sông
Mà tuyệt nhiên không lấy một đồng tiền công
Một buổi chiều mùa đông lạnh giá
Nước sông dâng cao cuồn cuộn phù sa đỏ rực
Một người đàn bà bế đứa con nhỏ
Sốt cao co giật co giật
Đứng khóc thét bên bến lở
Không phu đỏ nào dám mạo hiểm chèo thuyền
Sang bờ bắc tìm thầy thuốc
Vì dòng nước xoáy quá dữ
Nhìn đứa trẻ tím tái mặt mày
Trong vòng tay người mẹ nghèo
Ký ức về đứa con trai đã mất
Và hình ảnh người cha già cõng mình chạy bộ trong mưa bão
Lại bùng cháy dữ dội trong tâm can Hà Dực
Không một chút ngần ngại
Y nhảy phát xuống thuyền
Cởi dây néo, cất giọng khàn đặc
Lên thuyền mau, tôi đưa hai mẹ con sang sông
Giữa dòng nước siết
Sóng lớn đập dữ dội vào mạn thuyền nan chao đảo
Hà Dực gồng hết sức bình sinh
Hai bàn tay chai sạn bám chặt lấy mái chèo gỗ
Cơ bắp cuộn lên căng cứng
Từng thớ thịt run rẩy
Chống chọi với cơn thịnh nộ của dòng sông
Nước sông lạnh buốt tạt vào mặt
Vào ngực cay xè
sáng một niềm kiên định lạ thường,
y không màng đến tính mạng của chính mình nữa.
Trong đầu chỉ có một ý nghĩ duy nhất, phải cứu sống đứa trẻ này.
Khi mũi thuyền cập được vào bờ bắc an toàn,
người mẹ ôm con vừa khóc vừa sụp lại cảm tạ.
Hạ Dực chỉ khẽ mỉm cười,
lắc đầu rồi lặng lặng quay thuyền trở lại giữa làn mưa trắng xóa.
Bà ba bến nước đứng trên bờ nhìn thấy toàn bộ cảnh tượng ấy.
Bà đứng lặng rất lâu rồi khẽ lau giọt
nước mắt lăn trên gò má nhăn nheo,
quay sang bảo với những người trải lưới xung quanh.
thằng Dực nó đã tìm
mình lại được đôi bàn tay của
chăm nó rồi sau mười năm dòng giá chuốt lỗ bên bến sông
người dân làng bãi sậy
y không còn ai buông
lời cay nghiệt nữa họ không quên tội lỗi năm xưa của y nhưng họ nhìn thấy
sự kiên trì chịu đựng và tấm lòng của y qua từng nhát chèo từng chiếc
then thuyền vững chãi một sự tha thứ không lời đã âm thầm bao bọc lấy bến đò
Giang Ninh mười mấy năm trôi qua trên bến sông Giang Ninh nhẹ tên tựa như một cái
chớp mắt nhưng lại khắc sâu vào đời người bao vết hằn không thể xóa nhòa những
cây sậy non
ven bờ đã mấy mùa trổ bông trắng xóa rồi rũ mục thành đất bùn.
Trên dải đất bãi bồi lán thuyền của Hà Lão Bản năm xưa nay đã
được Tiểu Thuận dựng lại thành một xưởng mộc khang trang hơn.
Ngày ngày tấp nập tiếng búa gõ then,
tiếng cưa xẻ gỗ của những người thợ trẻ.
Nhưng trên gian vách chính giữa xưởng, nơi bàn thờ gia tiên mộc mạc,
cây đục chuôi tre mòn vẹt và chiếc then gỗ mòn khắc chữ An,
Sứt góc vẫn được đặt trang trọng bên cạnh bát hương gốm thô,
khói trầm quanh năm lãng đãng quyện vào mùi gỗ mới.
Mùa thu năm Càn Long thứ 18, một trận mưa rầm rề kéo dài
suốt ba ngày đêm khiến nước sông Giang Ninh dâng cao,
ngập trắng những rặng bần ven bãi.
Sáng hôm ấy, khi mưa vừa dứt và một vệt nắng
sớm nhạt nhòa xuyên qua lớp sương mù dày đặc,
Tiểu Thuận bước ra bến đỏ bỗng thấy chiếc thuyền gỗ
nhỏ của Hà Dực vẫn neo nguyên dưới gốc liễu già,
Nhưng không có bóng người cầm mái chèo như mọi bận
Bước vào gian buồng nhỏ phía sau xưởng thuyền
Tiểu Thuận thấy Hà Dực nằm nghiêng trên chiếc chõng tre
Mắt nhắm nghiền thanh thản
Mái tóc của y đã bạc trắng như cước
Khuôn mặt hốc hác đầy những nếp nhăn sâu hóm
Nhưng không còn vương lại chút nét âu lo
dằn vặt nào của những năm tháng đọa đày
Hai bàn tay chai sạn nứt nẻ
Gân guốc hệt như bàn tay của người cha già năm xưa
Vẫn ôm chặt chiếc túi vải thô thêu chỉ đỏ trước ngực
Bên trong chiếc túi vải ấy, ngoài nắm đất khô nơi nấm mồ con trai
Chỉ còn vỏn vẹn một chiếc then gỗ nhỏ khác
do chính tay Hà Dực cặm cụi đẽo gọt trong những đêm cuối đời
Trên lưng then gỗ vụng về ấy, y chỉ nắn nót khắc một chữ
Hiếu, Hà Dực đã ra đi trong một giấc ngủ êm đềm
giữa tiếng sóng vỗ thì thầm của dòng sông quê mẹ
Thanh thản như một người phu chèo đò vừa hoàn
thành chuyến đò cuối cùng sau một đời dông bão
Dân làng xóm chài bãi sậy cùng Tiểu Thuận đưa tiễn
Y lên ngọn đồi sỏi sau làng
Họ đắp cho y một nấm mộ đất con con,
đặt nằm sát bên cạnh nấm mộ của Hà Lão Bản.
Trên triền đồi lộng gió ấy,
hai nấm đất lặng lẽ tựa vào nhau giữa ngút ngàn cỏ may xanh biếc.
Không bia đá hoa cương, không câu đối tán tụng,
chỉ có tiếng gió thu thổi qua rặng tre rì rào,
như tiếng thì thào trò chuyện của hai cha
con sau bao năm cách biệt âm dương.
Người qua đò Giang Ninh sau này, mỗi khi nhìn lên ngọn đồi sỏi,
Vẫn thường nghe người ta kể lại câu chuyện về người thợ thuyền già
Và đứa con trai từng đỗ đạt làm quan
Họ kể lại không phải để đay nghiến một lỗi lầm
Mà để nhắc nhở nhau rằng
Con người ta sống ở đời
Có thể bay cao bay xa đến tận chân trời góc biển
Nhưng nếu tự tay bẻ gãy chiếc then cài giữ lấy cội nguồn
Thì lầu cao gác tía đến mấy
Cũng chỉ là trốn nương thân tạm bợ
Nước mắt chảy xuôi là lẽ thường của tạo hóa
Nhưng biết giữ lại một chút ân tình chảy ngược về cội rễ
Ấy mới là cái phúc sâu dày nhất
Của một kiếp nhân sinh
Mỗi câu chuyện trần thế khép lại
Tiếng sóng nước bến sông rồi cũng sẽ trôi đi
Nhưng đạo nghĩa làm người
Và tình thâm phụ mẫu
Thì vẫn luôn ở lại nơi sâu thẳm nhất
Của mỗi mái nhà
Nếu những khung hình và nỗi niềm vừa qua
Gợi lại trong lòng bạn
Một chút lắng động về cội nguồn
Xin hãy bấm đăng ký
Để đồng hành cùng chuyện xưa quê nhà
Để chúng ta cùng ngồi lại bên nhau mỗi chiều
Lắng nghe những chuyện xưa tích cũ
Và giữ trọn chữ tình
Chữ Hiếu giữa dòng đời vội vã
