Bài Học Nhân Quả: Cô Gái Đẹp Nhất Làng Bỏ Hôn Ước Về Làm Lẽ Phú Ông

NHÂN SINH CẢM NGỘ
113 người theo dõi
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Người đời vẫn nói cái nết đánh chết cái đẹp, đẹp thì được người ta nhìn, nết thì được người ta thương.
Vậy mà ở làng Yên Xuyên, cô gái đẹp nhất làng lại nhận lời về làm lẽ nhà Phú Âu.
Cô ấy tên Thắm, năm ấy 19 tuổi. Cô đã có nơi có trốn, đã ăn hỏi rồi.
Vậy mà giữa sân đỉnh cô đứng lên nói một câu, cô tự nguyện về nhà Bá Kình làm lẽ thứ ba.
Người ta hỏi cô có bị ép không? Cô đáp rằng không ai ép tôi cả.
Người ta hỏi thế còn anh Vạn thì sao? Cô đáp rằng nhà anh ấy nghèo, tôi theo không nổi đâu.
Tháng sau thì cưới. Cưới to, Bá Kình làm 30 mâm.
Cô Thắm mặc áo đỏ, ngồi kiệu, có người che lặng.
Đi qua đầu làng thì cô còn cười, và cả làng nhìn thấy cách cười ấy.
Từ hôm đó làng gọi cô là con Thắm ham dẩu, gọi suốt 35 năm.
Gọi ngoài chợ, gọi sau lưng, gọi cả trước mặt cô.
35 năm sau người ta đập cái bình vôi của cô ra.
Cô Thắm có một cái bình vôi, bình xanh men đâu, to bằng nắm tay.
Cô bình đóng vôi khô dày cả đốt ngón tay.
Cái bình ấy là của mẹ cô để lại, cô mang theo suốt đời.
Về nhà chồng, cô chỉ đem theo có ba thứ.
Một cái tay nải, một cái nón và cái bình vôi ấy.
Người ở trong nhà có lần cầm bình đi rửa.
Cô dặn lại, và lần ấy cô quát to đến mức cả nhà ngoái ra.
Đêm nào, cô cũng lấy cái bình vôi ấy xuống một lần.
Lấy xuống, rồi ôm vào ngực.
Ngồi rất lâu, không thắp đèn.
Người ở nhìn vào thì bảo mỡ ba nhà này lần thần rồi.
Người làng kể chuyện ấy cho nhau nghe.
Kể đến đâu, người ta dít răng đến đó.
Bỏ người ta đi lấy phú ông, rồi ôm cái bình vôi mà khóc.
Ham giàu thì được giàu, khóc cái nỗi gì.
35 năm sau, cái bình vôi ấy mới bị đập.
Người đập nó là ông Vạn, người đàn ông cô bỏ năm xưa.
Ông đập, vì trong bình vôi đóng cứng, không ngoai ra được.
Đập vỡ thì trong ruột bình có ba thứ, và ba thứ ấy lật cả làng lên.
Chuyện phải kể từ 36 năm trước.
Nhà cô Thắm ở xóm Chùa, nhà Tranh Hai Gian.
Cha cô là ông Trản, làm nghề đóng cối xay.
Cối xay cả tổng phần lớn là do tay ông.
Ông Trản đóng cối giỏi mà nghèo.
Nghèo vì ai nợ ông cũng cho khất nợ.
Nhà ai nghèo quá thì ông đóng không lấy tiền.
Vợ ông cần nhàn mạng, rồi bà cũng chịu.
Cô Thắm là con gái Út, năm ấy 19.
Người ta bảo cả tổng không ai bằng cô.
Ra chợ thì hàng bên cạnh cũng đông theo.
Cô biết thế, mà cô không lấy cái đẹp ấy ra làm gì.
Mẹ cô có một cái bình vôi cũ.
Bình ấy, ba dùng từ ngày về làm dâu.
Ba bảo bình vôi là cái ruột của người đàn ba trong nhà.
Đàn ông kiêng, không ai đụng vào bình vôi của vợ bao giờ.
Cả xóm khi ấy, ai cũng quý nhà ấy.
Nhà ai hỏng cối, ông chẳng sang chữa không lấy công.
Ai ốm thì cô Thắm sang nấu hộ nồi cháo.
Người đời thương một người thì nhẹ như gió, mà ghét thì nặng như đá.
Ở đầu làng có một lò rèn.
Chủ lò là anh Vạn, 22 tuổi.
Anh mồ côi, ở một mình, làm ăn thật thải.
Anh với cô Thắm quen nhau từ hồi hai đứa còn chăn châu.
Anh Vạn rèn cho cô một cái châm sắt.
Châm thô, không đẹp, mà cắm rất chắc.
Anh bảo bạc thì anh không có.
Cô cười, cô cắm cái châm ấy lên đầu, cắm suốt mấy năm.
Năm cô 18 thì hai nhà ăn hỏi.
Lễ hỏi có một buồng cao và hai vuông vải.
Bên nhà anh Vạn chỉ có mình anh đi.
Ông chẳng bảo không sao, người mới là của, chứ lễ chỉ là cái hình.
Anh Vạn để dành tiền cưới.
Cứ mỗi cái lưỡi cày rèn xong thì anh bỏ vào cái chung một ít.
Anh tính hai năm nữa thì đủ.
Đủ rồi thì làm răm mâm, mời họ hàng hai bên là xong.
Cả làng khi ấy mừng cho hai đứa.
Người ta bảo con bé đẹp nhất làng mà lấy thằng thợ rèn thì là con nết.
Người ta bảo đấy mới đúng câu, cái nết đánh chết cái đẹp.
Câu ấy về sau nghĩ lại mới thấy đắng cay.
Mùa đông năm ấy, mẹ cô Thắm đổ bệnh.
Bệnh nặng, nằm liệt từ tháng 10.
Thầy làng bảo phải thuộc Bắc, mà thuộc Bắc thì đắt.
Một thang 400 đồng, uống ba tháng mới ăn thua.
Trong làng chỉ có bá Kinh là cho vay.
Ông Trạn sang nhà bá, ông đứng ở thềm mà xin.
Bá Kinh cho vay 30 quàn.
Cho vay dễ dàng, dễ đến mức ông Trạn mừng quá mà quên nghĩ sạch.
Văn tự viết ba điểu.
Vay 30 quàn, trả trong hai năm.
Lãi mỗi tháng ba phân, lãi trồng vào gốc.
Quá hạ thì chủ nợ đưa lên huyện, huyện xử theo lệ giam người đòi tiền.
Hôm ông Trạn sang ký văn tự, cô Thắm đi theo Trạn.
Cô đứng ở sân đợi, đợi hết một buổi.
Bá Kinh ngồi trong nhà nhìn ra sân.
Ông ta nhìn rất lâu, nhìn mà không nói gì.
Thuốc uống được hai tháng thì mẹ cô mất.
Mất vào dầm tháng trạp, mất trước Tết 10 ngày.
30 quàn tiêu hết mà người thì không giữ được.
Chuôn mẹ xong, nhà ông Trạn chỉ còn lại một món nợ dài.
Ông Trạn đóng cối trả nợ.
Đóng ngày đóng đêm, đóng cả ngày giam mộng một.
Mỗi cái cối được hai quàn, mỗi tháng đóng được ba cái.
Trả được một năm thì tay ông Jun đục không thẳng nữa.
Nhưng lãi ba phân một tháng thì chạy nhanh hơn tay ông.
Trả được bao nhiêu thì lãi ăn hết bấy nhiêu.
Hết hai năm, gốc vẫn còn nguyên 30 quàn.
Cậu cả lãi thì thành 48 quàn hai.
Ông Trạn giang xìn hết.
Ông quý ở sân gạch nhà bá Kinh, quý hết một buổi.
Bá Kinh ra thềm, ông ta nói rất nhẹ nhàng.
Ông ta bảo tôi thương ông lắm, mà lệ thì tôi không phá đi đâu.
Rồi ông ta nói thêm một câu.
Ông ta bảo nhà ông còn cái gì đáng giá thì đem sang gán.
Ông Trạn đáp rằng nhà tôi chỉ còn cái cối với bộ đục.
Bá Kinh cười, ông ta bảo tôi không nói cái cối.
Ông Trạn hiểu ra ngay câu ấy.
Ông đứng dậy, ông trả một tiếng rồi về.
Về đến nhà ông ngồi ở bậc cửa tới khuya.
Giáng hôm sau ông lên huyện, ông xin nộp mình chứ không gán con.
Huyện có một cái ngục riêng để giam con nợ.
Giam ở đó thì không phải tội, chỉ là giữ người.
Giữ cho tới khi nào nhà trả đủ thì thả ra.
Có người nằm trong đó ba năm, có người nằm tới khi tắt hơi.
Ông Trạn vào ngục vào tháng ba năm ấy.
Vào rồi thì cối say không ai đóng nữa.
Không ai đóng thì không có tiền trả nợ.
Không trả nợ thì ông nằm trong đó mãi, ai cũng biết như thế cả.
Mỗi tháng cô thắm lên thăm cha một lần.
Đi bộ mười bốn dạo, đi từ lúc gà gáy.
Cô đem theo cơm nấm và một nấm thuốc làm.
Đưa qua song cửa, đưa rồi ngồi nói chuyện với cha một khắc.
Tháng thứ nhất ông còn cười được.
Tháng thứ ba thì ông ho, ho từ trong ngực ho ra.
Tháng thứ năm thì ông không đứng dậy ra song cửa được nữa.
Người coi ngục phải rìu ông ra, rìu cho ông nhìn mặt con.
Cô thắm đi bộ mười bốn dặm về nhà.
Đi mà trong đầu cô chỉ có một con số.
Anh vạn gen cả đời cũng không dành nổi 48 quan.
Tháng thứ sáu thì bá Kình cho người sang gọi cô.
Gọi sang nhà nói chuyện, gọi vào buổi chiều.
Cô thắm mặc áo cũ, cô đi sang.
Đi một mình, cô không nói với ai một câu.
Bá Kình giót nước mời cô ngồi.
Cô không ngồi, cô đứng ở giữa nhà.
Ông ta nói chuyện bòng vo hết nửa canh giở.
Nói chuyện mùa màng, chuyện thời tiết, nói cả chuyện cái cối nhà ông ta long chân.
Rồi ông ta mới nói tới cha cô.
Ông ta bảo tôi nghe ông ấy yếu lắm rồi.
Ông ta bảo nằm trong ấy thêm một mùa đông nữa thì khó.
Nói xong, ông ta ngồi im, ông ta để cho cô tự hiểu.
Cô thắm hiểu ngay từ câu thứ hai.
Cô hỏi thẳng, ông muốn gì?
Bá Kình cười, ông ta bảo tôi muốn cô về đây.
Về làm lễ thứ ba, vào ngày cô về thì tôi xé cái văn tự kia.
Ông ta lấy tờ văn tự ra, đặt lên mặt bàn.
Ông ta gõ ngón tay lên đó, bạc ấy.
Ông ta bảo tờ này tôi xé, mà tôi cũng xin tha luôn cho ông ấy.
Đơn xin tha thì tôi viết, huyện thấy chủ nợ xin thì huyện thả ngay.
Cô thắm hỏi lại một câu nữa.
Cô hỏi, nếu tôi nhận thì bao giờ cha tôi ra?
Bá Kình đáp rằng, ngày cô bước qua cổng nhà này.
Ngày ấy tôi cho người đem đơn lên huyện, và trưa hôm sau thì ông ấy về.
Rồi ông ta ra thêm một điều nữa.
Ông ta bảo, tôi không muốn mang tiếng ép người.
Cô phải ra sân đình, phải nói trước làng là cô tự nguyện.
Nói xong thì tôi mới cho người đem đơn đi.
Cô thắm đứng im rất lâu.
Hai tay cô giấu sau lưng.
Móng tay cô bấm vào lòng bàn tay mình.
Bấm đến bật máu mà cô không hay.
Ông ta còn dạn cô một câu cuối.
Ông ta bảo chuyện này chỉ có hai người biết.
Cô hé ra cho ai một tiếng thì tôi rút đơn.
Rút đơn thì cha cô nằm lại trong ấy, và lần này thì nằm luôn.
Cô thắm quý trào ông ta một cái.
Cô nói hai chữ, được rồi.
Rồi cô ra khỏi cầm, cô đi bộ về xóm chùa.
Về tới nhà thì cô ngồi ở bậc cửa, ngồi tới lúc trời hứng.
Ba hôm sau làng họp, họp việc đắc đê.
Họp xong thì cô thắm xin nói một câu.
Lý đàm cho cô lên thẻm.
Cả sân đình quay lại nhìn vì ai cũng biết mặt cô.
Cô đứng trên bậc đá.
Cô nói rất to.
Cô nói tôi xin thừa với làng một việc.
Tôi nhận lời về nhà bá kình làm lẽ thứ ba.
Tôi tự nguyện, không ai ép tôi đâu.
Cả sân đình chết lòng.
Có bà bật kêu lên một tiếng rồi bịt miệng lại.
Có ông chửi đọng một câu rất tủng.
Không ai tin vào tay mình vì cô đã ăn hỏi rồi.
Anh Vạn hôm ấy cũng có mặt.
Anh vừa ở lò rèn ra, tay còn đen nhỏ.
Anh đứng ở giữa sân, anh không nói được câu nào.
Anh chỉ nhìn lên thẻm đình, nhìn rất lâu.
Có người hỏi to lên, thế còn thằng Vạn.
Cô thắm quay đầu về phía anh.
Cô nhìn thẳng vào mặt anh, cô nói rất rõ.
Cô nói nhà anh ấy nghèo, tôi theo không nổi.
Anh Vạn quay lưng đi khỏi sân đình.
Đám đông rạt ra cho anh đi.
Anh đi thẳng về lò rèn, anh không nói với ai một tiếng.
Về tới lò, thì anh ngồi xuống bên đe, ngồi tới tối.
Đêm ấy, cô thắm đem cái châm sắt sang trạng.
Cô để ở cổng lò rèn rồi cô về.
Cô không dám gọi cửa, vì gọi thì cô nói mất.
Sáng ra anh Vạn nhặt cái châm ấy lên.
Anh cầm cái châm trong tay, cầm rất lâu.
Anh định ném nó vào lò.
Ném vào lò thì nó chạy ra, thế là hết.
Nhưng anh không ném, anh nhét nó vào thắt lưng.
Ba hôm sau anh bỏ làng.
Anh gói bộ đồ rèn lại, gói vào một cái bọc.
Anh xuống kẻ chợ, xin vào làm ở lò người ta.
Đi hôm ấy anh không chào ai, cả làng cũng không ai giữ anh.
Lò rèn đầu làng tắt lửa từ hôm ấy.
Tắt suốt 30 năm, cỏ mọc lên tới cửa lò.
Người ta đi qua thì chỉ vào đấy mà kể chuyện.
Kể rằng con thấm ham giàu làm thằng Vạn bỏ sứ mà đi.
Cưới vào dầm tháng 8.
Bá Kỳnh làm 30 mâm, mời cả tổ.
Kiệu rước đi từ xóm chùa lên xóm trên.
Đi qua đầu làng thì đi ngang cái lò rèn tắt lửa.
Cô thấm ngồi trong kiệu, mặc áo đỏ.
Đi qua chỗ đông người thì cô vén dẻm lên.
Cô cười, cô cười cho cả làng nhìn thấy.
Cười vì bá Kỳnh đã dặn cô mà khóc thì tôi rút đơn.
Người đứng hai bên đường nhìn cái cưới ấy.
Nhìn xong họ về, họ kể lại cho nhau nghe.
Kể rằng con bé cưới tươi lắm, cưới như đi hội.
Cái cưới ấy về sau người ta nhắc lại suốt 35 năm.
Chưa hôm sau thì ông chẳng được thả.
Người coi ngục mở cửa, dìu ông ra tới cổng.
Ông đứng ở cổng ngục mà nheo mắt vì nắng.
Ông hỏi ai nộp tiền cho tôi, không ai đáp ông một câu.
Ông đi bộ về, đi hết 14 dặm.
Về tới đầu làng thì có người kể cho ông nghe.
Nghe xong ông đứng lại giữa đường.
Ông đứng đó rất lâu, rồi ông ngồi thục xuống bờ.
Đêm đầu tiên ở nhà chồng, cô thấm ngồi một mình.
Buồng mợ bào là gian trái phía tây, gian hẹp nhất nhà.
Trong buồng chỉ có cái phản, cái dương và cái bình vôi.
Cô ngồi tới canh và mới lấy cái bình vôi ra.
Thứ thứ nhất là tờ văn tự nợ.
Bá Kỳnh xé nó trước mặt cô hôm cưới, xé làm bốn mảnh.
Xé xong ông ta vứt xuống nền.
Cô nhặt bốn mảnh ấy lên, cô vứt phẳng và cô gói lại.
Thứ thứ hai là tờ biên nhận xóa nợ.
Tờ ấy Bá Kỳnh viết cho cô để cô yên tâm.
Trên tờ ghi rõ đã nhận đủ 48 quan 2.
Cô ghi cả ngày nhận.
Ngày ấy là dầm tháng 8 năm kia.
Thứ thứ ba là bản sao tờ đơn xin thang.
Đơn Bá Kỳnh gửi huyện, xin tha cho ông chàng.
Cô xin lại một bạn, xin lấy cớ để dâng lên bàn thờ mẹ.
Tờ ấy cũng đề dầm tháng 8, đề đúng cái ngày cô về nhà chồng.
Cô gấp ba thứ ấy lại, gấp thật nhỏ.
Cô nhát xuống cái cổ bình vôi bằng khoe quẹt.
Nhát sâu xuống tận đáy, rồi cô quẹt vôi mới lên trên.
Vôi khô lại thì biệt kín, 35 năm không ai moi ra nổi.
Làm lễ thứ ba trong nhà Bá Kỳnh thì không sướng.
Vợ cả cái quảng, hai vợ lễ trước đã có con.
Riêng cô thắm thì 35 năm không có muộn nào.
Không con thì trong cái nhà ấy chỉ hơn người ở một bực thang.
Ba cá sai cô đủ việc.
Gánh nước, dạ dũ, que sân, hàu cơm.
Ăn thì ăn dưới bếp, ăn sau cùng.
Người ngoài đến nhà thì cô phải xuống bếp, không được ngồi trên.
Ba cá có lần tát cô giữa sân gạch.
Tát vì cô làm vỡ một cái chén.
Cô đứng yên chịu, cô không đỡ tay.
Chịu xong, cô cúi xuống nhặt mảnh chén.
Nhặt từng mảnh mà không nói năng.
Ra chợ thì người làng cũng không nói chuyện với cô.
Có bà quay mặt đi khi cô lại gần.
Có bà nói to cho cô nghe thấy.
Nói rằng có tiền thì có tất, cần gì tình nghĩa.
Người ta bảo cô sướng lắm.
Bảo ở nhà ngói, ăn cơm trắng, mặc áo lụa.
Không ai biết cô ăn dưới bếp và ngủ ở gian trái.
Không ai biết 35 năm cô chỉ có 3 cái áo.
Ông chạn ra ngục thì về xóm chùa.
Về rồi ông đóng cối lại, đóng bằng 2 bàn tay run.
Ông không sang nhà bá kình lần nào.
Không phải vì giận con, mà vì ông không dám nhìn mặt con.
Mỗi tháng ông ra đầu ngõ ngồi một buổi.
Ngồi vào đúng ngày xăm, ngồi ở góc gạo.
Ngồi để nhìn xem con gái có đi chợ qua đấy không.
Nhìn thấy thì ông quay mặt đi và cô cũng quay mặt đi.
Cô thắm không được về thăm cha.
Bà cả không cho mà bá kình cũng không cho.
Cô chỉ lén đem đồ sang, đem lúc mở sáng.
Để ở cổng rồi về, không gõ cửa, không gọi một câu.
Ông chẳng biết ai đem mà ông không nói ra.
Ông cất gạo vào bổ, cất thuốc lên gác bếp.
Thuốc thì ông không uống, ông để dành.
Để dành 11 gói, và 11 gói ấy sau này còn nguyên niêm.
Ông chẳng mất năm cô thắm 32 tuổi.
Mất vào tháng trạp, mất một mình trong nhà.
Tháng xóm phát hiện sau 2 ngày.
Ông đi mà không kịp gặp con lần cuối.
Cô thắm xin về triệu tăng trại.
Cô quỳ ở sân gạch, quỳ mà xin bà cả.
Bà cả bảo mày là dâu nhà này, mày có bố nào nữa.
Bảo rằng để tăng bố đẻ thì mang xuôi vào nhà người ta.
Cô sang xin bá kình.
Ông ta khi ấy đã 71, nằm nhiều hơn ngồi.
Ông ta nghe xong thì phải tay.
Ông ta bảo bà cả nói thế nào thì cứ thế mà làm.
Đám ma cha cô không được về.
Cô ở trong gian trái, cô quỳ quay mặt về hướng xóm chùa.
Cô đặt một bát cơm với 3 nén hương xuống nền.
Cô quỳ như thế suốt buổi đưa đám, quỳ tới lúc tê chân.
Cô có xé một mảnh vải trắng để chít khăn.
Chít thì không dám chít ra ngoài đầu.
Cô gấp nhỏ lại, giấu trong tay áo.
Giấu suốt 3 năm tàng, giấu đến khi mảnh vải mùn ra.
Đám ma ông chẳng có mấy chục người đi đưa.
Người ta hỏi con gái ông đâu?
Người ta tự đáp nó ở nhà ngói, nó không thèm về.
Câu ấy loang khắp 3 xóm và nó ở lại trong làng hơn 20 năm.
Bá Kỳnh chết năm, cô thấm 48 tuổi.
Đám ma to nhất tổng trong 10 năm.
Cả tổng đi đưa, kèn trống suốt 3 ngày.
Cô thấm chít khăn tang đi sau cùng, đi lẫn vào hàng người ở trong nhà.
Trôn xong thì nhà ấy chia ra tải.
Chia cho con trai, bà Cả và 2 bà Lễ có con.
Cô thấm không con nên không có phần.
Trong tờ chia ra tải không có tên cô một chữ nào.
7 ngày sau thì bà Cả đuổi cô.
Bà bảo nhà này nuôi mày 35 năm là đủ.
Bà bảo mày không đẻ được thì mày về mà cày ruộng.
Cô thấm không cãi một câu, cô đi thu đổ.
Cô thu được đúng một tay nải.
Trong tay nải có 3 cái áo và 1 cái nón.
Và cái bình vôi cũ của mẹ cô.
35 năm cô vào nhà ấy với 3 thứ và cô ra cũng với 3 thứ ấy.
Cô đi ra khỏi cổng nhà Bá Kình lúc quá trưa.
Cổng đóng lại sau lưng cô.
Cô đi bộ về xóm chùa, đi hết một dặm rưỡi.
Về tới nơi thì cái nhà tranh của cha cô đã đổ một nửa.
Cô thấm dựng lại cái nhà ấy.
Dựng bằng tre và rạng, dựng một mình.
Dựng mất 20 ngày và không ai ra giúp.
Từ đó cô ở đó, ở đúng cái gian mẹ cô nằm ngày xưa.
Cô sống bằng nghề cấy thuê và mỏ cua.
Người ta vẫn thuê cô vì cô cấy nhanh mà thẳng hạng.
Thuê thì thuê mà không ai ăn cùng mâm.
Chưa ra bờ ruộng, cô ngồi riêng một góc, ngồi quay lưng lại.
Ra chợ, người ta bán cho cô nhưng không nói chuyện.
Có lần một đứa bé chào cô, mẹ nó kéo tay nó lại.
Cô nghe hết, cô vẫn sách giỏ đi.
Về tới nhà thì cô ngồi ở bậc cửa mà ăn.
Trong nhà cô có hai vật.
Một là cái bình vôi của mẹ.
Hai là cái châm sắt anh vạn rèn cho năm xưa.
Cái châm ấy đêm cô đem trả, sáng ra anh vạn nhặt mà nó lại về tay cô.
Người trả lại là bà hàng nước đầu làng.
Bà ấy bảo hôn anh vạn đi, anh gửi lại bà một vật.
Anh dạng nếu bao giờ cô ấy khổ thì đưa cho cô ấy.
Bà giữ 35 năm và bà đưa cho cô đúng cái năm cô bị đuổi về.
Năm cô thấm 54 tuổi, có người về làng.
Người ấy đi ngựa, có hai người thợ theo sau.
Đó là ông vạn, thợ rèn ở cây chợ.
Ông về vì làng mời ông đúc lại quả chuông đình.
Ông về tới đầu làng thì ông dừng lại ở cái lò rèn cũ.
Lò tắt 30 năm, cỏ mọc khín cửa.
Ông đứng nhìn rất lâu, ông không bước vào.
Rồi ông hỏi người làng một câu, hỏi khẽ thôi.
Ông hỏi cô thấm bây giờ ra sao.
Người ta đáp rằng bá kình chết, bà cả đuổi cô ấy về.
Đáp rằng cô ấy ở cái nhà tranh xóm chùa, cấy thuê mà sống.
Nói xong, người ta còn thêm một câu, ham giàu thì cuối đời trắng tay chứ sao.
Ông vạn không sang, ông ở lại làng 4 tháng đúc chuông.
4 tháng ấy, hai người không gặp nhau lần nào.
Có hôm ông đi ngang ngõ nhà cô.
Ông đi chậm lại, rồi ông đi luôn.
Điếp nào, ông cũng lấy một vật trong tay nải ra.
Vật ấy ông giữ 30 năm.
Đó là cái châm sắt ông rèn năm 22 tuổi.
Cái châm ông gửi bà hàng nước là cái thứ 2.
Ông rèn thêm một cái giống hệt cách xưa.
Mùa đông năm ấy trời rét đậm.
Nhà cô thấm 3 ngày không có khói.
Bà hàng nước để ý, bà sang đầy cửa.
Cô nằm nghiêng trên phản, mặt quay vào trong.
Mặt cô không đau đớn gì.
Một tay cô vẫn ôm cái bình vôi vào ngực.
Bếp lạnh từ lâu, trong nồi chỉ còn nước lã.
Trên đầu giường có một cái hộp nhỏ.
Trong hộp là cái châm bằng sắt.
Làng bàn nhau chun cô.
Bàn một lúc thì có người nhắc lại chuyện năm xưa.
Nhắc rồi thì mấy người bỏ về.
Cuối cùng chỉ có bà hàng nước và 3 người nữa nhận đi.
Tin ấy đến tay ông Vạn lúc ông đang đúc chuông.
Ông đặt cái búa xuống, ông không nói gì.
Ông sửa tay, ông thay áo, rồi ông đi.
Ông đi thẳng sang xóm chùa, đi bộ, đi rất nhanh.
Đám ma cô thấm có 6 người.
Ông Vạn khiêng đầu đòn, khiêng một mình một góc.
Chun ở gò đất sau xóm, cạnh mộ cha mẹ cô.
Chun xong, ông Vạn ở lại.
Ông ngồi bên nấm đất tới tối.
Ba hôm sau, ông Vạn sang dọn cái nhà ấy.
Trong nhà chẳng có gì đáng lấy.
Một manh chiếu, 2 cái nồi và 3 cái áo vá.
Trên đầu giường thì có cái bình vôi và cái hộp đựng châm.
Ông Vạn cầm cái bình vôi lên.
Ông nhận ra nó ngay, vì hồi trẻ ông thấy mẹ cô dùng.
Ông định đem đặt lên mộ cô.
Đặt lên mộ thì phải rửa, mà rửa thì phải cạy hết vôi khô ra.
Ông lấy dao cạy cái cổ bình.
Vôi đóng 35 năm thì cứng như đá.
Cạy nửa buổi mà không ra được một mảnh nào.
Ông ngồi xuống thềm, ông cầm cái bình mà xoay đi xoay lại.
Xoay rồi, ông thấy nó nặng.
Nặng hơn một cái bình vôi bình thường nhiều.
Ông lắc thử thì bên trong không kêu.
Không kêu nghĩa là trong ruột không rỗng, có cái gì chèn kín ở trong.
Ông đặt cái bình lên bậc đá.
Ông lấy cái búa nhỏ trong thắt lưng gõ một cái.
Bình vỡ là mấy mảnh.
Vôi khô bung da trắng cả thêm.
Trong đống vôi ấy có ba gói giấy nhỏ, gói bằng lá chuối khô.
Gói thứ nhất là bốn mảnh giấy dách.
Ghép bốn mảnh lại thì thành một tờ văn tự.
Tờ ấy ghi ông chạn vai ba kình 30 quan.
Ghi lại ba phần, ghi cả khoản giam người nếu quá kỳ.
Gói thứ hai là tờ biên nhận xóa nợ.
Ghi đã nhận đủ 48 quan hai.
Cuối tờ có ghi ngày, ngày dầm tháng 8.
Dầm tháng 8 năm ấy chính là ngày cô thắm về nhà chậu.
Gói thứ ba là bản sao tờ đơn xin tha.
Đơn ba kình gửi huyện xin thả ông chạn.
Trên đơn cũng để dầm tháng 8 để đúng cái ngày ấy.
Ba tờ giấy ấy đặt cạnh nhau thì không cần ai nói thêm.
Ông Vạn ngồi trên bậc đá mà nhìn ba tờ giấy.
Ông ngồi rất lâu, ngồi tới lúc mặt trời xuống.
35 năm, ông tin cô ham sầu.
35 năm ấy, ông giữ trong người một cái trâm.
Tháng hôm sau, ông đem ba tờ giấy ra sân định.
Ông đồ trong làng đọc to lên cho cả làng nghe.
Đọc tới cái ngày dầm tháng 8 thì cả sân định lặng đi.
Có bà cụ khóc giống lên rồi ngồi thục xuống thèm.
Ba hôm sau, cả làng ra gò đất sau xóm.
Mộ cô thắm mới đáp, cỏ chưa kịp mọc.
Người ta thắp hương, cắm chín cả nấm đất.
Rồi cả làng quỷ xuống trong xương, quỷ hết một buổi.
Có bà cụ quy mà đấm vào ngực mình.
Bà cụ ngay trẻ là người nói câu có tiền thì có tất.
Nói giữa chợ, nói cho cô thắm nghe thấy.
Bà cụ quy đó mà nhắc lại câu ấy.
Nhắc rồi bà cụ khóc thành tiếng.
Quả chuông đình đúc xong vào tháng chạp năm ấy.
Ông vạn đúc, ông đúc mất 4 tháng.
Đúc xong, ông xin làng một việc, xin cho khách thêm một dòng.
Làng đồng ý và ông tự tay khắc dòng ấy lên vành chuông.
Dòng ấy không khác tên người cũng chuông.
Dòng ấy chỉ có một câu ngắn.
Câu ấy là cái nết đánh chết cái đẹp mà có cái nết không ai nhìn thấy.
Khắc xong, ông lấy rẻ lau đi lau lại chỗ chữ ấy.
Chuông treo ở đình, treo tới bây giờ.
Sáng bồng một và ngay rằm thì có người thịnh.
Ông vạn ở lại làng, ông mở lại cái lò rèn cũ.
Ông rèn tới năm 70 tuổi và ông không lấy ai.
Người đời hay nói cái nết đánh chết cái đẹp.
Câu ấy đúng nhưng người ta chỉ hiểu được một nửa.
Nửa người ta hiểu là đẹp mà không có nết thì bỏ đi.
Nửa người ta hay quên là có cái nết cả làng nhìn 35 năm mà không thấy.
Cô Thắm chỉ cần nói ra một câu là xong.
Nói ra thì anh vạn hiểu mà cả làng cũng hiểu.
Nhưng bá Kỳnh đã dặn cô hé một tiếng thì tôi rút đơn.
Rút đơn thì cha cô nằm lại trong ngục và lần ấy thì nằm luôn.
Ở đây, người làm ơn mà được cảm ơn thì nhiều.
Người làm ơn mà bị chửi 35 năm thì hiếm.
Cái khó không phải là bán mình chuộc cha.
Cái khó là bán xong rồi phải cười cho cả làng nhìn thấy.
Nhân quả không phải lúc nào cũng đến ngay đời này.
Có khi nó đi chợ 35 năm, đi qua một cái bình vôi.
Nhưng nó chưa bỏ sót ai bao giờ.
Người lấy cái nợ 30 quàn mà đổi một đời người thì chết đi không ai thắp cho một nén.
Còn người bị chửi 35 năm thì được cả làng thắp hơn trăm năm.
Cho nên gieo gì gặt nấy chỉ là sớm hay muộn thôi.
Chuyện làng yên duyên kể tới đây là hết.
Bà con nghe rồi, thấy ai trong đời mình giống cô Thắm thì kể lại rùm cho một câu.
