Khả năng sống khỏe khi về già không chỉ phụ thuộc vào di truyền. Vận động, dinh dưỡng, giấc ngủ, hoạt động trí tuệ và kết nối xã hội đều có thể ảnh hưởng đến sức mạnh cơ bắp, khả năng nhận thức và mức độ độc lập của mỗi người.
Video phân tích 6 thói quen nền tảng dành cho người sau tuổi 60: đi bộ, ăn uống phù hợp, thử thách trí não, tập kháng lực, duy trì quan hệ xã hội và chăm sóc giấc ngủ. Đây là những yếu tố hỗ trợ quá trình lão hóa khỏe mạnh, không phải công thức bảo đảm kéo dài tuổi thọ.
NỘI DUNG CHÍNH
00:00 - Hai con người và hai hành trình tuổi già khác nhau 00:55 - Những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình lão hóa 02:47 - Thói quen 1: Duy trì đi bộ phù hợp với thể trạng 04:01 - Lợi ích của đi bộ ngoài việc tiêu hao năng lượng 05:31 - Sức mạnh đôi chân và khả năng sống độc lập 08:11 - Thói quen 2: Dinh dưỡng cho cơ thể đang lão hóa 12:49 - Thói quen 3: Thử thách trí tuệ và chăm sóc não bộ 17:17 - Thói quen 4: Tập kháng lực để hạn chế mất cơ 20:53 - Thói quen 5: Kết nối xã hội và sức khỏe tinh thần 25:40 - Thói quen 6: Giấc ngủ, trí nhớ và quá trình phục hồi
MIỄN TRỪ TRÁCH NHIỆM
Nội dung chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị y tế. Các thói quen trên có thể hỗ trợ sức khỏe nhưng không bảo đảm ngăn ngừa té ngã, đột quỵ, Alzheimer hay đảo ngược hoàn toàn tình trạng mất cơ.
Người có bệnh tim mạch, đau khớp, loãng xương, tiền sử té ngã hoặc hạn chế vận động nên trao đổi với bác sĩ hay chuyên gia phục hồi chức năng trước khi bắt đầu chương trình tập luyện mới.
Đăng ký kênh để tiếp tục cập nhật kiến thức sống khỏe và chủ động sau tuổi 60!
Một bác sĩ chuyên khoa Tim mạch và Đột quỵ chia sẻ rằng sức khỏe tuổi già không phụ thuộc vào gen mà do thói quen. Video cung cấp các hướng dẫn khoa học về vận động, dinh dưỡng, rèn luyện trí não, kết nối xã hội và giấc ngủ để giúp người trên 60 tuổi duy trì sự minh mẫn, thể chất khỏe mạnh và ngăn ngừa các bệnh lý như sa sút trí tuệ hay Alzheimer.
Cô chú hãy cùng tôi hình dung về 2 con người
với những ngã rẽ hoàn toàn khác biệt trong cùng 1 quãng đời.
Người đầu tiên đã bước sang tuổi 8, 12
nhưng mỗi buổi sáng vẫn thông thả dắt chú chó nhỏ đi dạo
và tự tay lo toan mọi việc trợ búa trong nhà.
Vào năm ngoái, bà còn một mình đáp chuyến bay
băng qua cả 1 quốc gia để tham dự lễ cưới của cô trau gái yêu quý.
Chí thuệ của bà minh mẫn, bước đi vững chãi
và xét theo bất kỳ tiêu chuẩn y khoa nào
thì bà cũng đang sở hữu một nền tảng thể chất thực sự viên mãn.
Người thứ 2 mới chỉ là tuổi 67
nhưng đã phải phụ thuộc hoàn toàn vào cung tập đi
và hoàn toàn mất đi khả năng tự lái xe suốt 2 năm qua.
Ông phải cậy nhờ sự chăm sóc của gia đình
cho những sinh hoạt vốn dĩ.
Trước đây, ông có thể tự làm mà chẳng cần phải suy nghĩ.
Cùng chung 1 đất nước, cùng chung 1 thế hệ
khoảng cách tuổi tác chỉ là 15 năm
nhưng họ dường như đang sống trên 2 dòng thời gian hoàn toàn cách biệt.
Trong nhiều năm nghiên cứu sâu rộng về khoa học lão hóa
tại podcast Tim Mạch
tôi nhận ra một sự thật cốt lõi
mà hiếm khi các tài liệu sức khỏe đại chúng
dám nói thẳng với cô chú.
Khoảng cách khổng lồ giữa 2 con người vừa rồi
hầu như chưa bao giờ xuất phát từ yếu tố di chuyển
hay gen sinh học.
Nó được quyết định bởi những thói quen rất cụ thể
được thực hiện một cách kiên trì
và thường bắt đầu ở giai đoạn nửa sau cuộc đời
mà nhiều người vẫn nghĩ là quá muộn.
Hôm nay, tôi sẽ đồng hành cùng cô chú đi sâu
phân tích 6 thói quen nền tảng đó
dưới góc nhìn y học hiện đại.
Là một bác sĩ chuyên khoa Tim Mạch và đột quỵ
tôi biết rõ phần lớn thông tin về tuổi già ngoài kia
thường quá chung chung
để có thể áp dụng
hoặc quá phức tạp
để thực hiện đều đạn mỗi ngày.
Những gì tôi chia sẻ hôm nay hoàn toàn khác biệt
đó là 6 thói quen
gắn liền với các cơ chế sinh học từng tận bên trong cơ thể.
Tôi sẽ giải thích từng tận
không chỉ bản chất của từng thói quen
mà còn làm rõ lý do tại sao
chúng lại mang đến tác động kỳ diệu
ở tuổi 60
trong khi lại không vận hành
theo cách tương tự
khi chúng ta ở tuổi 30 hay 40.
Cô chú hãy ở lại
và lắng nghe trọn vẹn
cả 6 thói quen quan trọng này
bởi vì thói quen cuối cùng
mà tôi giữ lại đến phút chót
chính là điều khiến cho nhiều người ngạc nhiên nhất
Nó hoàn toàn không liên quan đến
chuyện ăn uống kiêng khem
không đòi hỏi tập luyện thể lực khắc nghiệt
hay dùng bất kỳ loại thuốc bổ đắt tiền nào
Thế nhưng
những bằng chứng y học đằng sau
nó lại đang âm thầm
các nhà khoa học về tuổi thọ
tư duy về việc làm thế nào
để kéo dài 5 tháng khỏe mạnh của đời người
Trước khi chúng ta bắt đầu hành trình khám phá này
nếu cô chú tìm thấy
những giá trị thiết thực từ những gì tôi chia sẻ
xin hãy dành chút thời gian đăng ký
và theo dõi podcast Tim Mạch
để lan tỏa chi thức chăm sóc sức khỏe
chủ động đến cộng đồng
Giờ thì
chúng ta hãy cùng nhau
đi thẳng vào thói quen đầu tiên
đó là
đi bộ nhưng không phải theo cách thông thường
mà đại đa số mọi người vẫn đang làm
Hầu như tất cả
cô chú ở đây đều biết rằng
đi bộ rất tốt
cho sức khỏe tim mạch và hệ bẩn động
nhưng đó không phải là thông điệp chính
mà tôi muốn truyền đạt hôm nay
Điều cốt lõi tôi muốn phân tích
cho cô chú hiểu là
lý do tại sao đi bộ lại tạo ra
những chuyển hóa hoàn toàn khác biệt
đối với cơ thể
ở tuổi sau 60
Lời khuyên chung chung kiểu như
cứ đi đủ số bước chân mỗi ngày
thực ra đã bỏ sót
phần quan trọng nhất của bức tranh sức khỏe tổng thể
Sau 10 tuổi
cơ thể chúng ta trải qua
một cột mốc sinh học quan trọng
mà ít ai để ý
đó là các mạch máu bắt đầu suy giảm
độ đàn hồi tự nhiên
Thành của các động mạch
những hệ thống ống dẫn chịu trách nhiệm
co giãn theo nhiệt độc của trái tim
sẽ dần trở nên sơ cứng hơn
theo thời gian
Sự sơ cứng này
buộc cơ tim
phải làm việc vất vả hơn rất nhiều
để bơm máu đi nuôi dưỡng toàn bộ cơ thể
Áp lực gia tăng đó
chính là nguyên nhân hàng đầu
dẫn đến tình trạng tăng huyết áp
gây căng thẳng cho hệ thống tim mạch
và làm giảm suốt lưu lượng
tuần hoàn máu lên não ở người lớn tuổi
Do đó, đi bộ đúng cách
sẽ tạo ra những tác động sinh học sâu sắc
vượt xa khỏi ý nghĩa thiêu hao ca lô đơn thuần
Khi cô chú đi bộ
dẫu chỉ với một tốc độ vừa phải thôi
lưu lượng máu tuần hoàn qua
các mạch máu sẽ gia tăng đáng kể
Sự gia tăng lưu lượng dòng chảy này
tạo ra một lực tác động
mang tên là lực cắt lên thành mạch máu của chúng ta
Đáp lại lực cắt cơ học
lớp tế bào lót ở bên trong lòng mạch máu
được gọi là tế bào nội mô
sẽ bắt đầu sản xuất ra một loại phân tử
vô cùng quan trọng có tên là nitric oxide
Phân tử này đóng vai trò
như một chất dãn mạch hoàn toàn tự nhiên
và lành tính. Nó phát đi tín hiệu ra lệnh
cho các mạch máu của chúng ta được thả lỏng
và nới rộng ra một cách nhẹ nhàng
Khi cô chú duy trì thói quen này đều đặn ngày qua ngày
một điều kỳ diệu thực sự sẽ xảy ra
bên trong cơ thể. Các mạch máu thực sự
bắt đầu quá trình khôi phục lại tính đàn hồi
vốn có của chúng. Sự phục hồi ấy
không diễn ra hoàn toàn một sớm một chiều
nhưng chúng ta hoàn toàn có thể đo lường
được những chuyển biến tích cực đó
Rất nhiều công trình nghiên cứu khoa học
đã xác nhận hiệu quả sinh học tuyệt vời này
Các số liệu nghiên cứu luôn cho thấy rằng
những cô chú lớn tuổi
có thói quen đi bộ thường xuyên
khoảng 30 phút
trong phần lớn các ngày
của tuần đều thể hiện những
cải thiện rất rõ rệt về
độ cứng của động mạch
chỉ sau khoảng thời gian
ngắn ngủi 12 tuần lễ
so với những người có lối sống ít vận động
30 phút mỗi ngày trong vòng 12 tuần
Đó không phải là một sự
đánh đổi quá lớn lao hay
một cam kết khắc nghiệt gì, thế nhưng
phần thưởng về mặt sinh học
mà cơ thể nhận lại được thì vô cùng to lớn
Có một lợi ích khác của việc
đi bộ mà hầu như chẳng mấy ai
chịu nhắc đến với cô chú
Xin hãy thử hình dung về một người
đang đứng ngay dưới chân
một toàn nhà mà họ buộc phải
leo lên nếu đôi chân của họ
còn chắc khỏe. Hành trình leo núi
đó vẫn nằm trong tầm kiểm soát và hoàn toàn
có thể vượt qua. Ngược lại
nếu đôi chân đã trở nên suy yếu
thì ngay cả việc phải
bước qua 3 tầng lầu cũng
tạo cảm giác nặng nhọc giống như
đang phải leo qua một ngọn núi cao
trót vót. Logic tương tự cũng
áp dụng chính xác cho mọi vận động
sinh hoạt diễn ra trong đời sống
hàng ngày của chúng ta. Từ khoảnh khắc
đứng dậy, khỏi chiếc ghế ngồi
bước xuống khỏi lề đường
cho đến việc dơ tay với
lấy một món đồ đặt trên kệ cao
mỗi một động tác nhỏ nhặt đều phải
rút từ nguồn dự trữ
sức mạnh cơ bắp chức năng ở chân
mà việc đi bộ âm thầm duy trì mỗi ngày
Tôi từng điều trị cho một bệnh nhân
tên là George. Lúc đó
ông ấy đã bước sang tuổi 74
Ông ấy đã ngừng hẳn
thói quen đi bộ đều đặn
khoảng 2 năm trước thời điểm chúng ta gặp nhau
lần đầu tiên. George bảo rằng
vì đôi đầu gối bắt đầu
đau nhất nên ông quyết định nghỉ ngơi
hoàn toàn cho khỏe. Đến lúc tôi trực tiếp
thăm khám, cơn đau khớp gối của ông
vẫn y nguyên như trước nhưng bù lại
ông đã bị sụt giảm một lượng cơ bắp có thể
nhìn thấy rõ ở cả vùng đùi và bắp chân
Giáng đi của ông đã
chuyển thành bước lê lết
thay vì những bước xài chân
rứt khoát ngày nào và khả năng
giữ thăng bằng cơ thể cũng suy giảm
trầm trọng. Chúng tôi đã
bắt đầu cho ông tập luyện lại
bằng những bài đi bộ trên mặt
phẳng chỉ vỏn vẹn 10 phút ngắn ngủi
đúng 10 phút mà thôi. Rồi
từ nền tảng đó chúng tôi tăng dần
thời gian lên. 6 tháng sau
George đã có thể đi bộ đều đặn
30 phút mỗi ngày. Giáng đi lê lết
ngày nào đã hoàn toàn biến mất
và kết quả đánh giá trình hình của ông
thậm chí còn được cải thiện đáng kể bởi vì
các khối cơ bắp xung quanh đã
trở nên mạnh mẽ hơn, khánh vác
và làm giảm bớt áp lực
đè nặng lên khớp xương
nghỉ ngơi hoàn toàn
không thể giúp chữa lành hay cứ vã
những khối cơ bắp đang già đi theo thời gian
chỉ có vận động mới làm được điều đó
Nếu cô chú
mới bắt đầu hành trình này, chỉ 5 phút
mỗi ngày cũng đã là quá đủ rồi
Bục tiêu cốt lõi không nằm
ở quãng đường dài hay ngắn, mà bí quyết
nằm ở sự kiên trì đều đặn
Cơ thể chúng ta luôn giữ
một cuốn sổ, ghi chép dòng tiền sinh học
và mỗi bước chân đi bộ
chính là một khoản tiền người tiết kiệm sức khỏe
Thế nhưng, chỉ riêng việc đi bộ
vẫn chưa đủ sức bảo vệ toàn diện
cho mọi hệ thống trong cơ thể
Có một hệ thống trong cơ thể đang lão hóa
mà việc tập luyện thể chất không thể chạm đến trọn vẹn
đòi hỏi chúng ta phải dành cho nó
một sự quan tâm hoàn toàn khác biệt
đó chính là nội dung cốt lõi
mà thói quen thứ 2 muốn hướng tới
Thói quen thứ 2 chính là
việc ăn uống dành riêng cho cơ thể
đang lão hóa, không đơn thuần chỉ là
ăn uống lành mạnh chung chung
Đây chính là điểm bất cập
của hầu hết các lời khuyên dinh dưỡng hiện nay
vốn chỉ nhắm vào đối tượng người cao tuổi
một cách hời hợp
Chúng thường là những khuyến nghị
dinh dưỡng tổng quát dành cho người trưởng thành
rồi đem áp dụng dập khuôn
lên một nhóm dân cư
mà tốc độ trao đổi chất, khả năng hấp thụ
cùng các nhu cầu dưỡng chất
đã thay đổi một cách căn bả
Sau cột mốc 60 tuổi, cơ thể của cô chú
bắt đầu kém hiệu quả hơn
trong việc hấp thụ một số loại vi chất dinh dưỡng nhất định
ngay cả khi cô chú vẫn đang
nạp chúng vào cơ thể
thông qua những bữa ăn đầy đủ hàm lượng
Vấn đề này hoàn toàn
không phải do sự thiếu hụt ý chí
hay tính kỷ luật cá nhân của cô chú
mà đó là câu chuyện của sinh lý học cơ thể
theo thời gian
Vitamin B12 chính là một trong những
ví dụ minh họa rõ ràng nhất
cho hiện tượng này
Loại vitamin thiết yếu này đòi hỏi
môi trường acid dạ dày đủ mạnh
để có thể hấp thụ vào máu
Khi bước qua tuổi 60
lượng acid dạ dày tự nhiên bắt đầu suy giảm
Đồng nghĩa với việc
ngay cả những cô chú ăn rất nhiều thực phẩm
giàu vitamin B12
vẫn có nguy cơ không hấp thụ được đầy đủ hàm lượng cần thiết
Thiếu hụt vitamin này
ban đầu không biểu hiện giống như
một bệnh lý rõ ràng
mà trông giống như tình trạng mệt mỏi kéo dài
xương mù não, suy giảm trí nhớ nhẹ
hoặc cảm giác tê dần
ở bàn tay và bàn chân
những triệu chứng thường bị nhầm lẫn
với quá trình lão hóa tự nhiên
Chất đạm lại là một ví dụ quan trọng thứ 2
mà các nghiên cứu y khoa gần đây
mới làm sáng tỏ tưởng tận
Người lớn tuổi
không chỉ cần lượng đạm
tương đương với người trẻ tuổi
mà thực tế họ lại cần nhiều hơn thế
quá trình tổng hợp đạm khơ bắp
cơ chế mà cơ thể sử dụng để xây dựng
và sửa chữa các mô cơ
trở nên kém hiệu quả hơn theo tuổi tác
các nhà khoa học gọi hiện tượng này
là sự kháng đồng hóa
các thớ cơ của cô chú trở nên khó kích thích hơn
và nếu lượng đạm nạp vào
vẫn giữ nguyên
trong khi khả năng sử dụng của cơ thể ngày càng suy giảm
cô chú sẽ mất dần khối lượng cơ
một cách chậm chạp, âm thầm
đi kèm với những hậu quả
nghiêm trọng lâu dài đối với sự dẻo dai
và tính độc lập trong sinh hoạt
Nhiều nghiên cứu hiện đại khuyến nghị
mức 2g đạm trên mỗi kg
trọng lượng cơ thể mỗi ngày
cao hơn đáng kể so với các khuyến nghị chung đã lỗi thời
mà nhiều người vẫn đang áp dụng
Cô chú hãy thử ngẫm xem điều này
có ý nghĩa như thế nào trong đời sống thực tế hàng ngày
Một người nặng khoảng 73kg
sẽ cần sấp xỉ
73-87g đạm mỗi ngày
2 quả trứng vào bữa sáng
cung cấp khoảng 12g
1 miếng ức gà vào bữa trưa
cung cấp thêm 30g nữa
Như vậy là cô chú đã thấy mình bị thiếu hụt so với nhu cầu thực tế
Tôi muốn làm rõ
một điều quan trọng
rằng tôi không hề kêu gọi cô chú
thay đổi toàn bộ chế độ ăn uống của mình
ngay trong ngày hôm nay
vì điều đó hiếm khi
mang lại hiệu quả bền vững
Những gì tôi gợi ý là cô chú hãy thêm một nguồn đạm
có chủ đích vào mỗi bữa ăn
như trứng, cá, sữa chua, hy lạc
các loại đậu, thịt nạc
và hãy quan sát xem
nguồn năng lượng cũng như độ săn chắc của cơ bắp
thay đổi như thế nào trong những tuần tiếp theo
Những điều chỉnh nhỏ nhưng được thực hiện đều đặn
theo thời gian sẽ tạo ra sự tích lũy kỳ diệu
Vấn đề bù nước cũng xứng đáng
được đề cập một cách riêng biệt
và nghiêm túc. Sau tuổi 60
cảm giác khát nước của cơ thể trở nên
kém, nhạy bén hơn trước rất nhiều
tín hiệu khát của cơ thể
bị suy yếu. Có nghĩa là
vào thời điểm cô chú thực sự cảm thấy khát
cơ thể đã ở
trong trạng thái thiếu nước nhẹ
Tình trạng mất nước mạn tính ở mức độ nhẹ này
góp phần gây ra tình trạng mây mù nhận thức
táo bón, khó chịu ở các khớp xương
và các bệnh lý nhiễm trùng
đường tiết niệm. Nước uống không phải
là một điều gì đó quá hào nhoáng hay thú vị
nhưng nó đang âm thầm
thực hiện nhiều công việc quan trọng
trong cơ thể cô chú hơn là
hầu hết mọi người thường nghĩ đến. Mục tiêu
của chúng ta không phải là
xây dựng một chế độ ăn uống
hoàn hảo theo sách vở, mà là
một chế độ dinh dưỡng được tinh chỉnh phù hợp
cho cơ thể mà cô chú đang sở hữu ở hiện tại
chứ không phải cơ thể
của những năm 40 tuổi trước kia
Nếu cô chú vẫn đang theo dõi chương trình
và những chia sẻ này hữu ích với mình
xin hãy hoan hỉ gõ số 2
xuống phần bình luận ngay lúc này
để tôi biết rằng cô chú vẫn đang đồng hành
cùng tôi trên sóng Podcast Tim Mạch
sự ủng hộ chân thành của cô chú
bằng cách nhấn thích,
chia sẻ và đăng ký kênh
chính là động lực lớn lao để chúng tôi
tiếp tục lan tỏa những giá trị y khoa
thiết thực. Bây giờ chúng ta
hãy cùng nhau bước sang
thói quen thứ 3, đó là
bảo vệ bộ não thông qua những thử thách
có chủ đích và khoa học
Hãy để tôi cung cấp cho
cô chú một con số cụ thể
có thể làm thay đổi hoàn toàn cách suy nghĩ
về vấn đề này. Bộ não con người
chứa khoảng 86 tỷ tế bào thần kinh
và mỗi tế bào
thần kinh lại kết nối với
hàng ngàn tế bào khác thông qua
các đường dẫn truyền gọi là Synapse
Điều mà hầu hết
mọi người không biết chính là các đường dẫn
truyền thần kinh đó không hề mang tính
bịnh viễn theo thời gian. Chúng
tồn tại và duy trì được
là nhờ vào việc chúng ta
thường xuyên sử dụng chúng. Nếu cô chú
ngừng sử dụng, bộ não sẽ bắt đầu quá trình
cắt tiề chúng đi. Một tiến trình thoái
hóa thần kinh diễn ra nhanh hơn khi
tuổi tác ngày 1 tăng cao. Thuật ngữ
mà các nhà khoa học sử dụng
để chỉ khả năng duy trì và
xây dựng các kết nối mới của bộ não
chính là tính dẻo thần kinh. Và
điều quan trọng nhất mà các nghiên cứu cho chúng ta
biết về tính dẻo thần kinh sau tuổi 60
là nó không hề biến mất. Nó
có chậm lại theo thời gian, nhưng vẫn
duy trì sự nhạy bén và sẵn sàng
đáp ứng trước các thử thách mới mẻ.
Bộ não của chúng ta tiếp tục hình thành
các con đường dẫn truyền
thần kinh mới khi nó đối mặt với những trải
nghiệm thực sự mới mẻ, chứ không phải
những trải nghiệm lặp đi lặp lại. Đây
là một điểm phân biệt vô cùng
quan trọng mà các cô chú cần phải
lưu ý thật kỹ trong đời sống hàng ngày của mình.
Việc giải ô chữ vào mỗi buổi sáng chắc chắn
là vẫn tốt hơn là không làm gì cả.
Nhưng một khi bộ não của cô chú
đã thành thạo định dạng đó
thì nó không còn là một thử thách có ý nghĩa nữa.
Đó lúc này chỉ còn là một thói quen.
Và theo định nghĩa khoa học
các thói quen đòi hỏi rất ít
nỗ lực từ hệ thống thần kinh của chúng ta.
Những gì mà các công trình nghiên cứu
đã liên tục chỉ ra là
lợi ích nhận thức cao nhất
luôn đến từ các hoạt động liên quan đến
việc học một kỹ năng mới, đặc biệt là
kỹ năng kết hợp giữa
sự phối hợp nhịp nhàng của cả
tâm trí lẫn thể chất, chơi một loại
nhà cụ, học một ngoại ngữ mới
hoặc bắt đầu theo đuổi một bộ môn thủ công
đòi hỏi độ chính xác cao
của vận động tinh. Những hoạt động này kích hoạt
đồng thời nhiều hệ thống thần kinh khác nhau
từ đó tạo ra sự kích thích
chéo giữa các mạng lưới tế bào
mà theo các chuyên gia đây là
cơ chế mang tính bảo vệ
mạnh mẽ nhất chống lại sự suy giảm
nhận thức. Tôi còn nhớ
câu chuyện về một người phụ nữ tên là
Clara đã đến gặp tôi thông qua
một đồng nghiệp cũ. Ở tuổi
71, bà đã nghỉ hưu sau nhiều
năm đứng lớp giảng dạy và
theo lời chính bà tự miêu tả
những ngày tháng tuổi già của bà trở nên
vô cùng thoải mái nhưng lại vô cùng
nhàm chán và dễ đoán định. Thức
dậy, uống cà phê, xem
TV, ăn trưa, đi dạo
một vòng, ăn tối rồi đi ngủ.
Bà không hề mắc bệnh tật gì nguy hiểm
nhưng lại đang trải qua thứ mà bà gọi là
sự mờ tối dần dần của độ sắc sảo
tinh thần. Bà quyết định bắt đầu học
vẽ màu nước, không phải ở trình độ
nâng cao gì ghê gớm mà chỉ là những
lớp học vỡ lòng dành cho người mới
bắt đầu tại một trung tâm sinh hoạt cộng đồng địa phương
3 tháng sau. Bà
miêu tả trạng thái tư duy của mình
giống như việc hệ thống đã
được kết nối trở lại trực tuyến. Bà
ngủ ngon hơn rất nhiều, cảm thấy tò mò
hơn với những cuốn sách mình đọc
và bắt đầu tham gia các lớp học tiếng ý trực tuyến
có phải hoàn toàn nhờ vào
bức tranh vẽ hay không? Có lẽ là không phải
hoàn toàn như vậy. Nhưng việc đưa vào
một thử thách mới mẻ, kích hoạt
đa giác quan đã làm được điều
mà không một loại thực phẩm bổ sung nào
có thể sao chép được. Cô chú không nhất thiết
phải trở thành một nghệ sĩ lớn,
cũng không cần phải thông thạo một ngoại ngữ nào đó
đến mức trôi chảy. Điều cốt lõi
ở đây chính là sự mới mẻ
có chủ đích là việc cô chú
chủ động lựa chọn làm một điều gì đó
mà bộ phải não, thực sự
phải vận động và nỗ lực để học hỏi.
Đó mới chính là khích thích
sinh học, giữ cho các con đường
thần kinh luôn tươi mới và sống động.
Hệ thống não bộ và các khối cơ bắp
trên cơ thể chúng ta có mối liên kết
chặt chẽ hơn rất nhiều so với những gì
mà phần lớn mọi người thường nghĩ.
Do đó, thói quen tiếp theo sẽ giải quyết
một can thiệp thể chất cụ thể
nhằm bảo vệ đồng thời cả hai
yếu tố này theo cách mà việc đi bộ
đơn thuần không thể nào đạt được. Điều này
thường làm cho rất nhiều cô chú
cảm thấy bất ngờ khi nghe đến.
Trước khi tôi tiết lộ thói quen thứ tư,
xin cô chú hãy
để lại một bình luận ngay lúc này
để chia sẻ tên, độ tuổi
và nơi cô chú đang theo dõi podcast ti mạch.
Tôi đọc từng bình luận một
và luôn muốn biết rõ
mình đang được đồng hành cùng ai.
Bây giờ, chúng ta hãy cùng nhau
đi đến thói quen thứ tư vô cùng quan trọng.
Thói quen thứ tư chính là
tập luyện kháng lực. Một thói quen
mà đa số người lớn tuổi thường tìm cách
né tránh, nhưng lại là thứ mà họ đang
cần nhất. Sau cuộc mốc tuổi 60
cơ thể con người
sẽ tự nhiên mất đi khoảng từ
1-2% khối lượng cơ bắp mỗi năm
nếu không có bất kỳ sự can thiệp tích cực
nào. Đến khi chạm ngưỡng
tuổi 70, sự suy giảm đó
tích tụ lại và tạo ra những hệ lụy không nhỏ.
Khi bước sang tuổi
75, một người bình thường
nếu không có bất kỳ biện pháp nào để ngăn chặn
quá trình lão hóa tự nhiên, sẽ mất đi
một lượng khối lượng cơ bắp đáng kể
khiến cho nguy cơ gặp phải chấn thương
do té ngã cao hơn
rất nhiều so với 15 năm trước đó.
Trong thực tế, đời sống
té ngã chính là nguyên nhân
hàng đầu dẫn đến tử vong do chấn thương
ở những người lớn tuổi trên 65
Đó hoàn toàn không phải là một số
liệu thống kê nhỏ nhặt hay vô nghĩa
mà cô chú có thể phất lờ. Yếu tố
có thể thay đổi mạnh mẽ nhất
Quyết định nguy cơ té ngã này
chính là sức mạnh cơ bắp
đặc biệt là vùng chân,
phần cơ lõi trung tâm và vùng hông
Tập đoạn kháng lực hiện được ghi nhận là
phương pháp can thiệp duy nhất
có bằng chứng khoa học nhất quán về khả năng đảo ngược
chứ không chỉ
làm chậm lại quá trình mất cơ
ở người lớn tuổi. Cơ chế sinh học
nằm sau quá trình này là điều mà cô chú
rất nên tìm hiểu thấu đáo. Khi một
cơ bắp được đặt dưới tài trọng phù hợp
những tổn thương vi mô sẽ xuất hiện
bên trong các sợi cơ, cơ thể sẽ
tiến hành sửa chữa những tổn thương đó
và trong quá trình tự chữa lành, nó làm
cho các sợi cơ trở nên dày hơn
và khỏe mạnh hơn một chút. Quá trình này
được gọi là tổng hợp protein cơ bắp
và nó vẫn diễn ra hiệu quả
ở những người lớn tuổi. Dẫu rằng
nó diễn ra chậm hơn và đòi hỏi
nhiều kích thích hơn so với người trẻ
tuổi nhưng nó thực sự hoạt động và đem lại
kết quả tích cực rõ rệt. Có một vấn đề
mà tôi muốn trực tiếp đề cập ngay lúc này
bởi vì đây là lời phản đối mà
tôi thường xuyên nghe nhất từ những cô chú
đã bước qua tuổi 65
đó là họ sợ bản thân sẽ
bị thương khi tập luyện. Đó là một nỗi
lo lắng hoàn toàn dễ hiểu
và nó hoàn toàn xứng đáng
nhận được một câu trả lời thực tế xác đáng
nguy cơ chấn thương
từ việc tập luyện kháng lực được
định lượng và điều chỉnh điều lượng phù hợp
ở những người lớn tuổi khỏe mạnh thực chất là rất
thấp. Nhiều tổng quan hệ thống đã
khẳng định rõ ràng điều này qua nhiều năm
nghiên cứu. Trong khi đó nguy cơ chấn
thương bắt nguồn từ cơ bắp yếu ớt
khả năng giữ thăng bằng kém và sự
suy giảm sức mạnh chức năng lại cao hơn đáng kẻ
Bản thân việc tập luyện không phải là
mối nguy hiểm. Sự vắng mặt của
việc tập luyện mới chính là mối nguy hại
lớn nhất. Cô chú hoàn toàn
không cần phải đến phòng tập thể hình
đắt đỏ hay trang bị những cỗ máy phức tạp.
Những động tác đứng lên ngồi xuống từ
một chiếc ghế, đứng thẳng hoàn toàn
rồi từ từ ngồi xuống và lặp lại liên tục
chính là một bài tập kháng lực
vô cùng hợp lý và hiệu quả
cho nhóm cơ đập phía trước. Những động tác
chống đẩy vào tường sẽ tạo thách thức
lành mạnh cho vùng ngực, vai và
bắp tay sau. Các bài tập bước
lên một bậc thềm thấp sẽ kích hoạt toàn diện
các nhóm cơ hông và cơ mông.
Đây không phải là những bài tập khởi đầu
theo nghĩa xem nhẹ hay qua loa.
Chúng chính là điểm khởi đầu hoàn toàn
đúng đắn, với liều lượng và cường độ
được tính toán chính xác cho từng thể trạng.
Mục tiêu cốt lõi là tạo ra
thử thách vừa đủ cho cơ bắp,
trao cho chúng một lý do chính đáng
để duy trì sự sống động và săn chắc.
Trước khi chúng ta tiến xa hơn trong
podcast tim mạch ngày hôm nay, tôi muốn
hỏi cô chú một câu hỏi nhỏ.
Trong số các thói quen chúng ta đã điểm qua
cho đến lúc này, thói quen nào
mà cô chú đã và đang thực hiện đều đạn mỗi ngày
và thói quen nào mà cô chú
vẫn còn đang né tránh hoặc chưa áp dụng.
Hãy chia sẻ suy nghĩ đó để cùng
lan tỏa năng lượng tích cực.
Bây giờ, chúng ta hãy bước sang
thói quen thứ 5,
đó là kết nối xã hội, biến số trường thọ
mà khoa học đã từng đánh giá
thấp trong suốt một thời gian dài.
Vào năm 2023,
Tổng nghị sĩ Hoa Kỳ đã đưa ra
một khuyến cáo chính thức tuyên bố sự cô đơn
là một đại dịch sức khỏe cộng đồng
không chỉ là một cuộc đấu tranh cá nhân
hay một lựa chọn
lối sống đơn thuần,
mà là một đại dịch y tế công cộng với những tác động
có thể đo lường được lên tỷ lệ tử vong
tương đương với mức độ nguy hại
của việc hút 15 điếu thuốc lá
mỗi ngày. Con số đó
vẫn khiến nhiều người phải dừng lại suy ngẫm
khi lần đầu tiên nghe thấy
15 điếu thuốc lá mỗi ngày.
Khoa học đằng sau hiện tượng này
hoàn toàn không có gì là bí ẩn
hay khó hiểu. Tình trạng
cô đơn mãn, tính kích hoạt phản ứng
căng thẳng của cơ thể, làm gia tăng
nồng độ cortisol, loại hormone
căng thẳng chính yếu. Việc duy trì nồng độ
cortisol cao trong thời gian dài
sẽ ức chế chức năng biễn dịch
làm gia tăng tình trạng viêm toàn thân
phá vỡ cấu trúc giấc ngủ tự nhiên
và đẩy nhanh quá trình lao hóa
cấp độ tế bào của cơ thể con người.
Một số nghiên cứu y học gần đây
đã chỉ ra mối liên hệ
trực tiếp giữa tình trạng cô đơn mãn tính
và độ dài của telomere.
Những lớp màng bảo vệ
ở đầu nhiễm sắc thể
đóng vai trò như một dấu ấn sinh học
đo lường tốc độ lao hóa của tế bào
trong cơ thể chúng ta. Mặc dù bằng chứng khoa học
vẫn đang tiếp tục được làm rõ qua thời gian
nhưng xu hướng tác động là hoàn toàn
nhất quán và rõ ràng. Đây không phải là
vấn đề cảm tính hay tâm trạng
buồn vui thông thường, mà chính là
những tổn thương sinh lý có thể
đo lường được bằng các thiết bị
y tế hiện đại. Nhưng điều này
lại trở nên đặc biệt quan trọng
đối với cô chú bước qua
độ tuổi 60, khi
những biến động lớn của cuộc đời
trong giai đoạn này như nghỉ hưu
con cái, trưởng thành, gia riêng
hay sự mất đi của bạn đời
và những người bạn thân thiết
thường âm thầm làm
suy sụp hệ thống xã hội
mà chúng ta đã dày công xây dựng suốt
nhiều thập kỷ. Sự suy sụp
diễn ra theo cách không hề kịch tính hay đột ngột
mà nó giống như một sự
bào mòn dần dần qua từng ngày tháng
Đó là những cuộc điện thoại thưa dần
những lời mời gặp gỡ
ít đi và những khoảng
thời gian kéo dài qua nhiều ngày mà
không có lấy một cuộc trò chuyện thực sự
sâu sắc với bất kỳ ai
Tôi hay nhớ về câu chuyện của một bệnh nhân
tên là Arthur
Người đàn ông đã 76 tuổi khi người vợ
gắn bó suốt 49 năm qua đời
Ông ấy không bỏ ăn
cũng không nằm liệt dường nhưng
ông ngừng nói chuyện, ngừng giao tiếp thực sự với
mọi người xung quanh. Con gái ông
gọi điện thoại tuần 2 lần nhưng ông
chỉ trả lời theo quán tính cơ học và
hoàn toàn vắng bóng sự kết nối tâm hồn
Trong suốt năm tiếp theo cô con gái
nhận thấy những thay đổi đáng sợ vượt ra ngoài
nỗi buồn mất người thân, khi ông trở nên
lú lẫn hơn hay quên lịch hẹn khám bệnh
huyết áp khó kiểm soát và
sụt tới 6.5kg
mà không rõ nguyên nhân y khoa nào
Nhận ra vấn đề, cô đã đưa ông đến
tham gia một câu lạc bộ ăn trưa
dành cho cựu chiến binh
mỗi tuần một lần
Nơi ông miễn cưỡng tham gia buổi đầu tiên
nhưng rồi lại tiếp tục quay trở lại vào những lần sau
Chỉ trong vòng 3 tháng ngắn ngủi
con gái ông chia sẻ rằng đôi mắt của
bú cô đã thực sự hồi sinh và
sáng dựng trở lại. Các dữ liệu
nghiên cứu y khoa về vấn đề này
là cực kỳ nhất quán
Khi những người cao tuổi có mối liên hệ xã hội
vững chắc, có tỷ lệ suy giảm nhận thức
bệnh lý tim mạch và tỷ lệ tử vong
Do mọi nguyên nhân thấp hơn đáng kể
so với những người bị cô lập xã hội
hoàn toàn độc lập với chế độ
ăn uống, tập luyện hay
chăm sóc y tế thông thường
Sự kết nối không phải là một phần
phụ da tùy chọn cho quá trình lão hóa lành mạnh
mà đó là một nhu cầu sinh học
cốt lõi của cơ thể. Cô chú không cần
phải quen biết quá nhiều người
Mà điều quan trọng là cần những mối quan hệ thực sự chất lượng
với sự tiếp xúc đều đặn
và những
cuộc trò chuyện thực tâm
chứ không phải chỉ ngồi cùng một phòng với
chiếc tivi đang mở
Chỉ cần một mối quan hệ được duy trì
bằng sự chân thành và ý thức vun đắp
còn có giá trị bảo vệ sức khỏe nhiều hơn
cả chục mối xã giao hời hợt bên ngoài
Vì vậy tôi mong cô chú
hãy chủ động liên hệ với một ai đó
ngay trong tuần này, không phải đợi đến khi
cảm thấy hứng thú mà là làm ngay lúc này
Nếu như chia sẻ vừa rồi
từ podcast Tim Mạch đang giúp ích cho
sức khỏe của cô chú, xin hãy dành chút
thời gian nhấn vào nút thích để lại
bình luận số 5 ngay dưới video
và đăng ký kênh để
ủng hộ tôi tiếp tục mang đến những
nội dung y học bổ ích. Bây giờ
chúng ta đã bước đến
thói quen quan trọng nhất mà tôi đã nhắc đến từ đầu
Thói quen mà
hầu hết mọi người đều bỏ quên
vì nó không có bất kỳ hành động
thể chất nào rõ rệt, nhưng
các nghiên cứu lại cho thấy, nó có thể
mang lại hiệu quả, bảo vệ sức khỏe
lớn hơn cả năm. Thói quen trước cộng lại
Thói quen này liên quan đến những gì
diễn ra trong cơ thể khi cô chú không
thức, đó chính là giấc ngủ
Một quá trình sinh học mà chúng ta bấy lâu
nay vẫn thường xem nhẹ như một lựa chọn
tùy ý. Để tôi giải thích cho cô chú hiểu
những gì thực sự diễn ra bên trong
bộ não khi chúng ta ngủ, bởi vì phần lớn
mọi người vẫn lầm tưởng giấc ngủ
chỉ đơn thuần là thời gian để nghỉ ngơi
nhưng thực chất không phải như vậy. Trong
chú kỳ giấc ngủ sâu, bộ não kích hoạt một cơ chế
sinh học cực kỳ tinh vi, gọi là
hệ thống thanh thải dịch não tủy lymphatic
Đây là một mạng nưới, các kinh vi
thể mở rộng xung quanh các tế bào
thần kinh, đảm nhiệm sứ mệnh
rửa trôi toàn bộ các sản phẩm phụ truyền hóa
độc hại, tích tụ suốt nhiều giờ
thức giấc. Một trong những chất thải
nguy hiểm nhất chính là protein
beta-amyloid, loại protein đóng vai trò
là dấu ấn bệnh lý cốt lõi
của căn bệnh Alzheimer. Hệ thống
lymphatic này mới chỉ được giới
y học phát hiện vào năm 2012
nghĩa là trong phần lớn chiều dài
lịch sử y học hiện đại, chúng ta
hoàn toàn mù tịt về cơ chế tự vệ
này của não bộ. Giờ đây,
các nghiên cứu đã chứng minh quá trình dọn dẹp
cấp độ tế bào này phụ thuộc hoàn toàn
và rất ngủ sóng chậm. Hiệu quả
của nó suy giảm chậm chậm ở những
cô chú thường xuyên ngủ ít hơn 6
đến 7 tiếng mỗi đêm. Một công trình
nghiên cứu công bố trên tạp chí khoa học
uy tín Nature Communications
vào năm
2021, khảo sát
dữ liệu từ gần 8.000 người tham gia
được theo dõi suốt một phần tư thế kỷ
đã đưa ra một con số
đáng giật mình. Những người duy trì
thói quen ngủ từ 6 tiếng trở xuống
mỗi đêm khi ở độ tuổi 50 và
60 sẽ đối mặt với nguy cơ
mắc chứng sa sút trí tuệ cao hơn
30% về sau so với
những ai ngủ từ 7 tiếng trở lên.
Tôi xin phép được nhấn mạnh lại con số này.
Nguy cơ cao hơn 30%
trí tính riêng từ thời lượng ngủ
không đủ. Đây không phải là một kết quả
phỏng đoán mơ hồ, mà là
một trong những mối liên hệ vững chắc nhất trong
các nghiên cứu về sự trưởng thọ hiện nay.
Khi con người bước qua tuổi 60
cấu trúc giấc ngủ có sự biến đổi tự nhiên
trong đó giấc ngủ sâu bị thu hẹp
lại. Náo bộ dành ít thời gian hơn
cho các giai đoạn sóng chậm, nơi hệ thống
thanh thải lymphatic hoạt động mạnh mẽ nhất
thực tế này làm cho chất lượng
và tính ổn định của giấc ngủ
trở nên quan trọng hơn bao giờ hết
đối với người lớn tuổi để cải thiện
giấc ngủ một cách khoa học.
Có 3 yếu tố cốt lõi mà
các bằng chứng y khoa đang ủng hộ
mạnh mẽ. Yếu tố đầu tiên là
việc tiếp xúc với ánh sáng, đặc biệt là
ánh nắng mặt trời buổi sáng trong vòng
1 tiếng sau khi thức dậy, giúp đồng hồ
sinh học nhận biết thời điểm ngày mới bắt đầu
Thói quen này neo giữ
toàn bộ nhịp địa thức ngủ, giúp cô
dễ dàng chìm vào giấc ngủ hơn
khi màn đêm buông xuống. Yếu tố thứ 2
liên quan đến thân nhiệt, khi nhiệt độ
cốt lõi của cơ thể phải giảm xuống khoảng
1-2 độ F để khởi động quá trình ngủ
Việc giữ phòng ngủ mát mẻ
trong khoảng 65-68 độ F
sẽ hỗ trợ đắc lực cho sự
sụt giảm thân nhiệt tự nhiên này. Yếu tố thứ 3
chính là tính kiên định
đi ngủ và thức dậy vào cùng
1 khung giờ cố định mỗi ngày, kể cả
vào dịp cuối tuần. Sẽ rèn luyện
hệ thống sinh học đáng tin cậy hơn bất kỳ
loại thực phẩm chức năng nào. Có 1 khía cạnh
vô cùng quan trọng về giấc ngủ mà
chúng ta thường bỏ quên trong các cuộc thảo luận
đó là giấc ngủ chính là khoảng
thời gian ký ức cảm xúc được
xử lý và củng cố trọn vẹn. Những
cô chú ngủ kém sau các sự kiện căng thẳng
thường có xu hướng dễ phát triển tình trạng
lo âu và trầm cảm kéo dài liên quan đến
những sự kiện đó. Giấc ngủ chưa bao giờ là
sự vắng mặt thụ đậm của ý thức mà
là một quá trình duy trì cảm xúc và nhận thức vô cùng
năng động. Vì vậy chúng ta cần đối xử
với giấc ngủ một cách xứng đáng. Khi nhìn nhận
toàn diện bức tranh sức khỏe
sức mạnh thực sự của các thói quen
không nằm đơn lẻ ở bất kỳ hành vi nào
mà nằm ở sự hỗ trợ đắn đo qua
lại lẫn nhau. Đi bộ giúp mạch máu
dẻo dai và đôi chân vững vàng
chế độ dinh dưỡng phù hợp cho cơ thể lão hóa
cung cấp nguyên liệu cho cơ bắp và não bộ
trong khi thử thách
trí tuệ có chủ đích
giữ cho các đường mòn thần kinh luôn
hoạt động sắc bén. Việc rèn luyện
sức đề kháng đóng vai trò bảo vệ khối cơ bắp
giúp cô chú tránh khỏi nguy cơ thể chất nguy hiểm nhất
khi bước vào tuổi xế chiều. Sự kết nối
xã hội, duy trì môi trường sinh học
ổn định giúp cho tất cả
rất ngủ sâu, đều đặn
và được bảo vệ trọn vẹn
chính là khoảng thời gian quý giá để bộ não tự động
dọn dẹp các chất thải truyền hóa
củng cố ký ức và sửa chứa hệ thống cơ thể
Không có bất kỳ thói quen nào
trong số này đòi hỏi tiền bạc
hay máy móc đắt tiền
và chúng ta cũng không cần phải chờ đến khi có
sức khỏe hoàn hảo mới bắt đầu thực hiện
Tất cả những gì cô chú cần
là một quyết định dũng cảm
để bắt đầu
với một thay đổi nhỏ
rồi để thay đổi đó làm bàn đạp
cho những bước tiếp theo dễ dàng hơn
Trong suốt sự nghiệp y khoa của mình
tôi từng chứng kiến nhiều
cô chú ở độ tuổi 70 hay 8 tuổi
đã tạo ra những bước chuyển
mình thực sự làm thay đổi quý đạo
sức khỏe. Sự thay đổi ấy không diễn ra
quá kịch bản hay chỉ sau một đêm
mà diễn ra từ từ, ổn định
và đo lường được qua rãng đi
tư duy và khả năng tự chăm sóc
bản thân. Cô cụ mà tôi từng nhắc đến
tên là Margaret
người từng tâm sự rằng bà đã có giai đoạn trượt dài
ở tuổi 60 mà bản thân không hề
hay biết cho đến khi quyết định thay đổi từng chút một
Nếu những chia sẻ trong podcast
tim mạch mang lại giá trị hữu ích
cho cô chú, hãy bấm theo dõi để
không bỏ lỡ những nội dung y khoa dựa trên
chứng cứ khoa học dành riêng cho người lớn tuổi
Nội dung sắp tới sẽ
tiếp tục mở rộng những gì chúng ta
vừa bàn luận hôm nay về các thói quen sống khỏe
Có một câu hỏi sâu xa hơn mà chúng ta
chưa giải đáp
triệt để đó là làm thế nào để biết
chính xác quá trình lão hóa đang diễn ra
ra sao trước khi triệu chứng xuất hiện
Có những chỉ dấu sinh học
có thể đo lường thông qua xét nghiệm
máu định kỳ hoặc tự theo dõi
để giúp cô chú biết tuổi sinh học
so với tuổi thật. Nội dung đó
sẽ được phân tích chi tiết trong tập phát sóng
tiếp theo của podcast tim mạch
để mang lại những góc nhìn bất ngờ cho cô chú
Cuối cùng tôi xin gửi lời
cảm ơn chân thành đến cô chú đã đồng hành
Chúc cô chú luôn an yên, tinh tấn
và tràn đầy sức khỏe để tận hưởng
trọn vẹn từng ngày tháng bình yên bên gia đình
Xin thân ái, chào tạm biệt
và hẹn gặp lại cô chú trong những tập tiếp theo