Đọc Tam Quốc Hiểu Đường Đời: 6 Nguyên Tắc Sinh Tồn Khi Bạn Phải Đi Con Đường Chẳng Ai Dám Đi

Đọc tan quốc, ngộ nhân sinh, sáu nguyên tắc sinh tồn khi bạn buộc phải đi con đường không ai đi. Mùa hè công nguyên năm 2007, trên thân những cây lớn vét một con đường ngập buồn. Có người đóng lên một tấm biển gỗ, chữ viết rõ ràng. Này, đang giữa mùa nóng, đường không thông, hãy đợi thu đồng rồi sẽ lại tiến quân. Đó là một lời nói dối, và nó là lời nói dối đã cứu sống cả một đảo quân. Người cho khắc dòng chữ ấy là Tào Tháo. Lúc đó, đại quân của ông đang mắc kẹt, mưa rầm không dứt. Con đường ven biển dẫn sang đất liêu Tây lầy lội lên mức, chỗ nông thì ngựa sẽ không qua được, chỗ sâu thì thuyền bè không nổi, con nồ hoàn chiếm cứ nơi hiểm yếu trên núi. Phía sau là Lương Thảo Cạn Dân, phía trước là một con đường mà cả thiên hạ đều biết là con đường duy nhất, và cả thiên hạ đều biết nó đang không đi được. Bạn có nhận ra tình cảnh ấy không? Và tôi tin là có. Bởi vì trong đời, ai rồi cũng có ít nhất một lần đứng trước một đoạn đường như thế. Là lúc bạn ngoài 40, công việc đã ổn định 20 năm, và bạn hiểu rất rõ rằng con đường ấy sẽ không dẫn bạn đi đâu nữa. Là lúc bạn quyết định bỏ phố về quê, trong khi cả họ hàng nhìn bạn như nhìn một kẻ thất bại. Là lúc bạn một mình gánh cha mẹ bệnh, một mình nuôi con, một mình giữ một cuộc hôn nhân hoặc một mình rời khỏi nó. Là lúc bạn khởi sự lại từ đầu, ở cái tuổi mà người ta đang nghĩ đến chuyện nghỉ ngơi. Ai cũng bảo, đường ấy không ai đi cả. Và đó chính là điều khiến bạn sợ. Nhưng tôi muốn nói với bạn một sự thật mà tôi phải mất rất nhiều năm mới thấm được. Đó là, con đường không ai đi, không nguy hiểm vì nó vắng. Nó nguy hiểm vì bạn không còn ai để nhìn theo và bắt trước. Mọi nỗi sợ, mọi cơn trao đảo, mọi lần nữa đêm trở mình tự hỏi, mình có điên không, đều mọc lên từ chỗ ấy, không phải từ con đường, từ sự vắng mặt của những cái bóng đi phía trước. Vậy thì, khi không còn ai để bắt trước, ta bám vào cái gì? Câu chuyện mùa hè, năm 2007 ấy, để lại cho hậu thế 6 câu trả lời. Và tôi tin, 6 câu trả lời đó vẫn còn nguyên giá trị cho bất cứ ai, ngày hôm nay. Đang phải bước vào một đoạn đời mà không có bản đồ. Và sau đây, là 6 câu trả lời, 6 nguyên tắc như thế. Nguyên tắc thứ nhất, đường đông người không chứng minh được điều gì cả. Chúng ta hãy quay lại chỗ đạo quân bị mắc kẹt. Con đường ven biển ấy không phải mới hỏng. Điền Tru, người sẽ xuất hiện ở phần sau, nói với Tào Tháo một câu rất lãnh giả. Con đường này thường xuyên có nước đọc, và cái kho ấy đã có từ rất lâu rồi. Rất lâu rồi. Nghĩa là bao nhiêu đoàn quân, bao nhiêu thương nhân, bao nhiêu sứ giả đã lội qua đó, đã chửi dùa nó, đã chấp nhận nó, đã coi nó là lẽ đương nhiên. Bởi vì đó là con đường chính thức. Đó là con đường có trên bản đồ. Đó là con đường mà nếu bạn đi và thất bại, sẽ không ai trách bạn. Vì ai cũng đi như thế cả. Đây là cái bẫy êm mái nhất của đời người. Chúng ta nhầm lẫn giữa an toàn và quen thuộc. Một con đường đông người không có nghĩa là nó dẫn tới đích. Nó chỉ có nghĩa là nhiều người đã mắc kẹt ở đó cùng nhau. Và khi mắc kẹt cùng nhau, người ta thấy dễ chịu hơn nhiều so với khi đi riêng và đi được. Tôi đã thấy điều đó trong biết bao cuộc đời. Những người ở lại, một công việc bao mòn họ suốt 20 năm, chỉ vì đồng nghiệp của họ cũng ở lại. Những người sống một cuộc hôn nhân đã chết từ lâu, chỉ vì xung quanh nhai cũng sống như vậy. Bồn ngập đến gối, nhưng bên cạnh có người cùng ngập, nên nó thành bình thường. Bước đầu tiên để đi con đường không ai đi, vì thế không phải là dũng cảm. Nó là trung thực. Là dám nói ra một câu rất đơn giản mà rất ít người dám nói. Con đường này tôi đi nữa cũng không tới. Tào Tháo dám nói câu đó. Đại quân trong tay, thanh thế trong tay, nhưng ông nhìn thẳng vào vũng buồn và thừa nhận nó thắng mình. Chính cái thừa nhận ấy đã mở ra tất cả. Còn bạn? Bạn đã thừa nhận chưa hay vẫn đang chờ trời tạnh? Nhưng nếu đã thừa nhận rồi, thì việc thứ 2 cần làm lại khiến nhiều người kinh ngạc hơn. Bởi vì nó đi ngược hoàn toàn với bản năng của chúng ta. Và sau đây chúng ta đến với nguyên tắc thứ 2. Đi đường lạ thì đừng thông báo. Bản năng của con người khi quyết định đổi hướng là gì? Là công bố. Là đăng một dòng trạng thái đầy khí thế. Là gọi điện cho bạn bè thông báo. Là ngồi trong bữa cơm gia đình và tuyên bố rằng con sẽ làm khác. Chúng ta khao khát được công nhận ngay từ vạch xuất phát vì chính sự công nhận ấy tạm thời làm dịu nỗi sợ cô độc. Tào Tháo thì làm ngược lại. Ông không tuyên bố gì hết. Ông hạ lệnh lùi quân, lùi thật, rút thật để cho ai nhìn cũng thấy rồi cho khắc lên cây, tấm biển nói dối kia. Thám mã của Đạp Luân đến, đọc và tin rồi quay về báo rằng quân Tào đã bỏ cuộc vì trời nóng. Phòng bị của Âu Hoàn lập tức lỏng ra và trong lúc cả một dân tộc thiện chiến đang ngủ yên đảo quân ấy lặng lẽ vòng lên núi Từ Vô, xuyên qua Lư Long Tái, vượt Bạch Đàn, qua Bình Cương, trèo lên gò Bạch Lan. Khi Âu Hoàn phát hiện ra thì quân Tào chỉ còn cách lại bản doanh của họ 200 dạng. Một trận đạp đốn mất đầu hơn 20 vạn người quy hàng. Bài học ở đây sắc lạnh và rất ít người chịu học. Đó là Khi bạn còn yếu, sự chú ý là kẻ thù chứ không phải là bạn. Tạm quốc có một nhân vật chúng mình đều ngược lại bằng chính sinh bệnh của mình. Đó là Trương Âu. Ông là doanh sĩ, là tài hoa chính trực, ra tay chỉnh đốn quan trọng. Ông đi một con đường rất ít người dám đi. Nhưng ông đi một cách rực rỡ, ồn ào, ai cũng nhìn thấy. Khi ông gặp nạn, người bạn lạc thống dâng sớ biển hộ. Cang ngợi ông vượt trội hơn tất cả, trói loại dạng người đương thế. Và nhà sư học thời Nam Bắc Châu, Bùi Tùng Chi, về sau nhận xét rằng, đó chẳng khác gì đổ thêm dầu vào lửa. Bùi Tùng Chi dẫn lại lời trang tử. Ông viết, danh tiếng là món đồ chung của thiên hạ, không thể lấy về mình quá nhiều. Trương Âu không chết vì làm sai, ông chết vì làm đúng quá lộ liễu. Cho nên, nếu bạn đang chuẩn bị rẽ sang một hướng mà chưa ai đi, thì xin hãy nhớ rằng, hãy để việc bạn làm lớn lên trong im lặng. Đừng thông báo về hành trình, hãy thông báo về kết quả. Tấm biển gỗ nói dối kia, không phải là sự hèn nhát. Nó là lớp áo giáp duy nhất mà kẻ yếu có thể mặc. Nhưng, im lặng không có nghĩa là mù lỏa. Bạn vẫn cần biết mình đang đi đâu, về đâu. Và đây là chỗ mà hầu hết mọi người bỏ lỡ một cơ hội lớn. Và ta đến với nguyên tắc thứ 3. Không ai đi, không có nghĩa là không ai biết. Con đường Lưu Long đã sụp lỏ và bỏ hoang từ thời Hán Quang Vũ Đế, gần 200 năm. Trên giấy tờ, nó không tồn tại. Thế nhưng Điền Chú nói với Tào Tháo, vẫn còn một lối mòn khuất có thể dỏ dẫm bả đi. Vẫn còn, tức là có người biết. Và Điền Chú là ai? Là một kẻ mà theo mọi tiêu chuẩn thời đó, chẳng là gì cả. Ông không trực tước, không bình quyển. Sau khi chủ cũ là Lưu Ngu bị Công Tôn Toản giết, ông dẫn cả tộc mấy trăm người vào sâu trong núi Từ Vô, chọn chỗ bằng phẳng mà dựng làng. Ông tự cày ruộng, nuôi cha mẹ, dân chạy loạn kéo đến. Mấy năm sau thành hơn năm nghìn hộ. Ông đặt ra hơn hai mươi điều ước về sát thương, trộm cắp, kiện tụng. Đặt lễ cưới hỏi, mở trường ngọc. Sự chép, nơi ấy yên đến mức của rơi ngoài đường không ai nhặt. Viên thiệu nhiều lần cho gọi, đưa cả ấn tưởng quân, ông không đi. Viên thượng gọi, ông cũng không đi. Một người như thế trong con mắt thiên hạ là kẻ ngoài lề. Nhưng chính kẻ ngoài lề ấy nắm trong tay thứ mà mười vạn đại quân không có. Đó là sự hiểu biết về một con đường không có trên bản đồ. Tào Tháo hiểu điều đó. Quân chưa tới nơi, ông đã cho sứ giả vào núi mở trước. Và điều thú vị là, Điền Trù rục người nhà thu xếp hành lý thật nhanh. Sợ lên trọng, vì ông đã âm thầm chọn xong từ lâu. Người bạn hình ngung đi trước ông một bước. Ông khen là, kẻ tỉnh thức trước tiên trong dân chúng. Đây là điều mà tôi nghĩ rằng bạn nên khắc ghi vào lòng. Đó là, mỗi khi bạn sắp đi một con đường mà xung quanh nói là không ai đi. Hãy đi tìm cho bằng được một người đã từng ở đó. Người ấy hầu như không bao giờ nổi tiếng. Người ấy thường đứng bên dĩa. Không có chức danh hảo nhoáng. Không xuất hiện trong các bài báo. Có thể là một ông chú đã bỏ phố về quê 10 năm trước. Một người đàn bà đã ly hôn ở tuổi 50 và vẫn sống tử tế. Một người thợ già đã làm nghề bạn định làm suốt 30 năm trong im lặng. Họ không bán khoa học. Họ chỉ có một lối mòn trong tri nhớ. Và một lối mòn có thật thì đáng giá hơn 10 tấm bản đồ đẹp. Có điều là khi đã tìm được lối mòn ấy rồi, bạn sẽ đối diện với điều đau đớn nhất của toàn bộ hành trình. Và đó là lúc chúng ta đến với nguyên tắc thứ tư. Bỏ lại xe nặng. Đừng mới không trở nổi hành lý cũ. Trước khi rẽ vào lối mòn, tào tháo là một việc mà bất cứ vị tướng nào cũng phải dùng mình. Ông bỏ lại toàn bộ xe lương, xe nặng khí giới cầm cảnh, chỉ dẫn quân nhẹ mà đi. Bỏ lại hậu cân. Bỏ lại mạng lưới an toàn. Bước vào cái mà sửa sách gọi bằng cụm tư lạnh người, là vùng đất không người. Tôi nghĩ đây chính là chỗ mà đa số chúng ta gục ngã. Không phải vì thiếu can đảm để đi, mà vì tham lam muốn mang theo tất cả. Chúng ta muốn đổi nghề, nhưng vẫn muốn giữ nguyên mức thù nhập cũ. Chúng ta muốn sống thật với mình, nhưng vẫn muốn được cả họ hàng, người quen biết vỗ tay. Chúng ta muốn bước vào một cuộc đời mới, nhưng vẫn kéo theo cái danh phận cũ, thói quen cũ, vòng bạn bè cũ, và cả cách người ta từng nhìn về mình. Không được đâu. Lối mòn khuất trong núi ấy, chỉ vừa cho người đi nhẹ, xe lương không qua nổi. Bạn buộc phải chọn, hoặc giữ xe, hoặc là lên đích. Danh tướng Trương Liêu ở Hợp Phi, hiểu điều này đến tận Sương Tủy. Bảy nghìn quân giữ thành, mười vạn quân tôn quyền kéo tới. Các tướng bàn nhau rằng, ít không địch nổi nhiều, tốt nhất là cố thủ. Chỉ mình Trương Liêu nói, cơ hội thành bại nằm ở cả trận này. Các ông nếu còn ngờ, thì một mình Liêu này quyết. Đêm đó, ông triêu mộ tám trăm tử sĩ, mổ bò khao quân. Sáng ra, ông mặc giáp cầm kích sông lên trước, hô to tên mình, đánh thẳng vào dưới cờ tôn quyền. Ông đã bỏ lại thứ nặng nhất, là sự đồng thuận của tập thể. Ông chấp nhận rằng, trong khoảnh khắc quyết định, có thể sẽ chẳng ai đi cùng. Nhưng đây là một chỗ ngoặt, mà rất nhiều người mạnh mẽ đã hiểu sai. Là bỏ lại xe nặng, không có nghĩa là bỏ lại con người. Tiếp theo, chúng ta sẽ đến với nguyên tắc thứ năm. Đừng để sự cô độc biến bạn thành kẻ tàn nhẫn với người đi cùng. Vẫn trận ở phía ấy, có một chi tiết nhỏ mà tôi cứ nhớ mãi. Đó là khi Trương Liêu đã phá vây thoát ra được, những người lính còn kẹt lại trong vòng vây gào lên. Tướng quân bỏ chúng tôi sau. Ông quay ngựa lại, lao ngược vào chỗ chết, cứu nốt số quân còn lại rồi mới ra. Và trước đó, một chi tiết nữa, là lý điển mà Nhạc Tiến vốn có hiềm khích rất sâu với Trương Liêu. Những đêm ấy, lý điển nói với ông, sẽ gác lại tư thủ. Người đi con đường không ai đi mà giữ được điều đó, giữ được người từng ghét mình chịu đứng cạnh mình vào đúng đêm sinh tử, mới là người đi được đến cuối cùng. Chúng ta hãy nhìn sang mặt trái để thấy cái giá. Trương Phi thuộc Hán, là mảnh tưởng bậc nhất thiên hạ. Một mình đứng chặn câu trương bản, quắc mắt quát lớn. 20 kỵ binh sau lưng mà đại quân Tàu không ngài dám tiến. Ở Ba Tây, ông đánh bại Trương Cáp bằng mưu, khiến vùng ấy yên ổn nhiều năm. Ông từng tự tay cởi trói cho lão tướng nghiêm nhàn và mời lên ngồi ghế khách vì khâm phục khí tiết. Ông có phong độ của bậc quốc sĩ. Thế nhưng, ông kính trọng người quân tử mà không thương xót kẻ dưới. Ông hành hình quá tay, thường xuyên đánh roi tương sĩ, rồi vẫn để họ hầu cận bên mình. Lưu Bị đã cảnh báo ông nhiều lần, đó là con đường rước họa phải sửa ngay đi. Nhưng ông bỏ ngoài tai. Và công nguyên năm 221, trước ngày xuất quân, hai thuộc tướng là Trưng Đạt và Phạm Cương ám sát ông trong trướng, cắt lấy thủ cấp, xôi giỏng chạy sang Đông Ngô. Một hồ tướng đi khắp nửa hoa hạ, trải mấy chục trận lớn nhỏ trong 37 năm, không chết ngoài xa trường, mà chết dưới đau của chính người mình từng đánh. Tôi kể chuyện này, không phải để chúng ta hủ dọa nhau. Tôi kể ra, vì tôi đã thấy nó lặp lại quá nhiều lần trong đời thường. Là khi một người phải đi con đường cô độc, áp lực sẽ làm họ cứng lại. Cứng quá thì hóa sắc, sắc quá thì cướp vào chính những người còn chịu ở lại. Người bạn đời im lặng, gánh củng, đứa con không hiểu vì sao cha mẹ luôn cáu gắt, cãi vã. Người cộng sự đã tin mình từ ngày đầu. Con đường không ai đi, vốn đã ít người, nhưng xin đừng tự tay làm nó vắng thêm. Và nếu như bạn đã đi được đến đây, thì còn một điều cuối cùng, điều khó nuốt nhất. Và chúng ta sẽ đến với nguyên tắc thứ 6. Đó là, có thể con đường ấy sẽ không bao giờ được ghi tên. Chúng ta đi con đường riêng với một hy vọng thầm kín rằng, dù một ngày nào đó người ta sẽ hiểu, rồi sẽ có lúc cả thiên hạ quay lại, gật đầu và nói rằng bạn đã đúng. Nhưng sự thật thì phũ phàng hơn thế. Tao Tháo, cả đời ông đi ngược rằng, ông phá bỏ nguyên tắc trọng danh tiết của Đông Hán. Ba lần hạ lệnh cầu hiền, công khai tuyên bố tiến cử người tai trước câu nệ phẩm hạnh. Thời bình mới chuộng đức hạnh, thời loạn thì phải thưởng cho kẻ có công, có năng. Ông muốn dựng lên một trả tựa mới. Sử gia đương đại Dịch Trung Thiên nhận xét rằng, ông vừa đi trước thời đại, lại vừa sai thời điểm. Cái cột trụ mà ông muốn thay, cuối cùng lại trở thành nền móng của ngôi nhà. Con trai ông vừa lên ngôi, thì trần quần liền dâng lên phép cửu phẩm. Và mọi thứ ông đánh đổi cả đời để chống lại, đã quay trở về, mặc áo mới. Còn Gia Cát Lượng, ở phía bên kia, cũng đi một con đường không ai đi. Hoàng đế làm nguyên thủ trên danh nghĩa, thừa tướng chịu trách nhiệm thực sự về chính sự. Một cuộc cải cách thể chế có thể nói là tiến bộ bậc nhất đương thời. Thế nhưng, nó chỉ có thực hành, không có lý đoạn, và không bao giờ trở thành luật pháp. Ông mất, cuộc thí nghiệm dừng lại. Nước thục mất, lý tưởng ấy tan. Ngay cả những người thờ phụ ông về sau cũng chỉ nhắc mãi, phục hứng hán thất, xuất sư chưa thắng. Còn điều thực sự có ý nghĩa thì gần như không ai nhắc tới. Có người nói, những nhân vật vĩ đại đều cô độc, và tôi tin là vậy. Cho nên, nếu bạn quyết định đi, thì xin hãy đi với một tâm thế đã gột sạch. Đi vì con đường ấy đúng với mình, chứ không phải vì phần thưởng ở cuối đường. Phần thưởng có thể không bao giờ tới, tên bạn cũng có thể không bao giờ được gọi. Nhưng không phải vì thế, mà lấy cớ là lý do để chúng ta quay lại vũng buồn. Và cuối cùng chúng ta khép lại, người biết đường và cái giá ông từ chối nhận. Sau trận Liễu Thành, Tào Tháo luận công bàn thửa, Điền Trù được phong Đình Hầu, thực ấp 500 hộ. Nhưng ông từ chối, Tào Tháo lại phong lại, ông vẫn từ chối, phong lần nữa vẫn từ chối, từ chối cho đến 4 lần, đến mức có quan lại đàn hạc ông rằng, cố giữ mình trong sạch để mua danh, đáng đưa ra trị tội. Tào Tháo phải say Hạ Hầu Đôn đến khuyên, Hạ Hầu Đôn ở lại một đêm, sáng hôm sau vỗ vai ông mà nói, tiên sinh chủ thượng thành ý đến thế, chẳng lẽ ông không nghĩ tới tấm lòng ấy sao? Điền Trù đáp một câu, và tôi nghĩ đó là một trong những câu đẹp nhất mà thời đại ấy để lại. Ông nói rằng, tôi Há có thể đem bán con đường Lưu Long để đổi lấy Tức Lọc. Ông sống thêm 7 năm nữa, mất năm 45 tuổi, đến cuối vẫn không nhận Tức Hầu. Còn Tào Tháo trên đường Khải Hoan trở về, đi qua Kiệt Thạch bên bờ biển. Ở đó ông dừng lại, nhìn sóng và viết một bài thơ. Rồi trên đường viết thêm một bài nữa. Trong đó có 4 câu, mà 1.800 năm sau vẫn còn có người đọc lên trong những đêm mất ngủ. Đó là, Lão ký phục lịch, trí tại thiền lý, liệt sĩ mộ niên, trắng tầm bất dĩ, ngựa già trong chuồng, trí ngoài ngàn dọc, anh hùng bóng xế, tráng trí không vơi. Hai người đàn ông, một người có được chiến thắng, một người có con đường, một người mang về thiên hạ, một người mang về đúng thứ mình đã bước vào núi để giữ. Tôi không biết bạn đang đứng ở đoạn nào. Có thể bạn vẫn đang lội trong vũng buồn quen thuộc và tự nhổ răng đợi trời tạnh. Có thể bạn vừa nhìn thấy một lối mòn khuất sau rẳng cây chỉ đủ rộng cho một người và chưa dám bước. Nhưng tôi biết điều này. Con đường Lư Long đã bỏ hoang gần 200 năm. Cỏ phủ, đá lỏ, không tên trên bản đồ, không ai đi. Nhưng nó vẫn dẫn tới nơi cần tới. Còn con đường của bạn. Cái lối mòn mà cả nhà, cả họ, cả đám bạn đều bảo là không ai đi ấy. Nó dẫn tới đâu? Tôi không trả lời được câu đó. Chỉ có người dám dò dẫm bước vào mới biết mà thôi. Tâm Vũ Khánh xin kết thúc bài chia sẻ của mình tại đây. Xin chân thành cảm ơn quý vị và các bạn đã dành ra thời gian quý báu của mình để lắng nghe bài chia sẻ này. Một lần nữa xin kính chúc quý vị và các bạn cùng gia đình luôn luôn được hạnh phúc, thành công và bình an trong cuộc sống. Xin chân trọng, kính chào và hẹn gặp lại.