TÓM TẮT CUỘC ĐỜI NGUYỄN TRÃI

Đình Sự
546 người theo dõi
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Tóm tắt video
Được tạo bởi AIVideo thuật lại cuộc đời bi tráng của Nguyễn Trãi, một vĩ nhân, nhà chính trị và quân sự kiệt xuất của Việt Nam. Từ vai trò quân sư chiến lược giúp Lê Lợi đánh đuổi giặc Minh giành độc lập, ông đã trải qua đỉnh cao vinh quang rồi rơi vào bi kịch thảm khốc của vụ án Lệ Chi Viên. Cuối cùng, danh dự của ông được vua Lê Thánh Tông minh oan, khẳng định giá trị nhân nghĩa trường tồn.
Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân, quân điếu phạt trước lo trự bão.
Những lời ấy đã trở thành một trong những tư tưởng nổi bật gắn liền với tên tuổi Nguyễn Trãi,
một con người đã dành cả cuộc đời cho vận mệnh của đất nước.
Thế nhưng, phía sau hào quang của một bậc vĩ nhân lại là một cuộc đời đầy thang trầm
và một kết cục bi thương đến ám ảnh.
Hôm nay, Xây xử sẽ cùng các bạn ngược dòng thời gian, lật lại những trang sử vàng son
nhưng cũng đầy bi phẩm của dân tộc để nhìn lại trọn vẹn cuộc đời của ước trai Nguyễn Trãi.
Ông là một nhà chính trị, nhà quân sự, nhà ngoại giao, nhà văn hóa kiệt xuất
nhưng cũng là nhân vật trung tâm của một trong những vụ án oan khuất
và thảm khốc nhất lịch sử phong kiến Việt Nam.
Và ngay bây giờ, hãy cùng Xây xử bước vào chặng đường đầu tiên
trong cuộc đời đầy thang trầm của bậc khai quốc công thần nhà Hậu Lê.
Nguyễn Trãi sinh năm 1380, hiệu là ước trai.
Quê gốc ở làng Chi Ngại, huyện Chí Linh, phủ làng Giang, nay thuộc tỉnh Hải Dương.
Nhưng sau đó gia đình ông rời đến làng Nhị Khê, huyện Thường Tín.
Xuất thân của ông mang trong mình sự kết hợp giữa hai dòng họ lớn
nhưng cũng là kết quả của một mối tình từng gây rúng động chốn kinh kỳ.
Cha ông là Nguyễn Phi Khanh, một thư sinh nghèo nhưng học giỏi, thi đổ thái học sinh.
Mẹ ông là Trần Thị Thái, con gái của tư đồ Trần Nguyên Đáng,
một vị tông thất và là đại thần quyền cao chức trọng bậc nhất cuối thời Trần.
Giai thoại kể rằng Trần Nguyên Đáng vì mến tài vị thư sinh nghèo
nên mời Nguyễn Phi Khanh về dinh thự dạy học cho con gái mình.
Lửa gần rơm lâu ngày cũng bén.
Nguyễn Phi Khanh và Trần Thị Thái nảy sinh tình cảm rồi vượt quá giới hạn.
Khi sự việc bại lộ, Nguyễn Phi Khanh hoảng sợ bỏ trốn.
Trần Nguyên Đáng biết chuyện không những không giận dữ
chém đầu kẻ bọc bèo đã làm nhục gia phong,
mà còn cho người gọi Phi Khanh về và nói
Vận nước sắp hết, tài làm quang của ta không thể giữ nổi cơ nghiệp nhà Trần.
Ngươi là kẻ có tài học, sau này làm nên công dân,
hãy cố gắng giữ lấy đạo thần tử để cứu lấy muôn dân.
Ta này tác hợp cho hai ngươi, đừng làm ta thất vọng.
Từ mối ân tình và sự bao dung ấy,
Nguyễn Trãi ra đời trong sự giao thời đầy biến động của lịch sử.
Tuổi thơ của ông là những tháng ngày êm đềm
sống tại vinh thự của ông ngoại ở kinh thành Thăng Long,
và sau đó là những ngày tháng lùi về sống ẩn giật
tại núi Côn Sơn khi Trần Nguyên Đáng cáo quan quy điện.
Dưới sự dạy dỗ nghiêm khắc nhưng đầy tình thương của ông ngoại và cha,
Nguyễn Trãi sớm bọc lộ tư chất thông minh,
say mê kinh sử và nuôi trí lớn.
Năm 1390, Trần Nguyên Đáng qua đời,
chỗ giữa lớn nhất của gia đình sụp đổ.
Nguyễn Phi Khanh đành đưa các con về lại quê nội ở làng Nhị Khê.
Đây là giai đoạn nhà Trần đang bước vào những ngày tháng suy tàn,
quyền lực rơi vào tay Hồ Quý Ly.
Mặc dù sống trong cảng nghèo khó ở làng quê,
Nguyễn Trãi vẫn miệt mại đèn sách,
lời cha dặn dò luôn văng vãng bên tai.
Phận làm trai sinh ra giữa thời loạn,
học đạo thắng hiền là để ra giúp đời, trị quốc an dân,
cỡ sao có thể vì cảnh nghèo mà nãn chí.
Năm 1400, Hồ Quý Ly chính thức phế bỏ nhà Trần,
lập ra nhà Hồ.
Ngay trong năm đó, nhà Hồ mở khoa thi thái học sinh đầu tiên
để kén chọn nhân tài.
Nguyễn Trãi khi ấy vừa tròn 20 tuổi,
đã lều chỏng đi thi và xuất sắc đổ thái học sinh.
Cha ông, Nguyễn Phi Khanh, cũng ra làm quang cho triều đại mới.
Nguyễn Trãi được bổ nhiệm làm ngự xử đại chánh trưởng,
một chức quang có nhiệm vụ can gián vua và giám sát bá quang văn võ.
Hai cha con cùng làm quang trong một triều đình,
mang theo hoài bão đem tại Kinh Luân ra để chấn hương đất nước,
vực dậy sức dân sau những năm tháng suy tàn của cuối triều Trần.
Thế nhưng, giấc mộng trị quốc an dân của chàng thanh niên Nguyễn Trãi
chưa kịp thực hiện được bao lâu,
thì những đám mây đen từ phương Bắc đã ùng ùng kéo tới.
Giặc Minh nhân cơ hội Hồ Quý Ly cướp mua nhà Trần,
mượn cớ Phù Trần Diệt Hồ đã xua hàng chục vạn quân tràn qua biên giới,
kéo theo những thảm kịch rúng động chia cắt tình cha con
và đẩy Nguyễn Trãi vào một ngã rẽ hoàn toàn khác của cuộc đời.
Năm 1406, mượn cớ Phù Trần Diệt Hồ,
nhà Minh xua 20 vạn đại quân tràn sang xâm lược nước ta.
Mặc dù cha con Hồ Quý Ly đã cố gắng xây dựng phòng tuyến kiên cố,
nhưng vì không thu phục được lòng dân,
quân đội nhà Hồ nhanh chóng tan vỡ trước sức tấn công vũ bão của Giặc.
Năm 1407, thành đà bàng thất thủ,
cha con Hồ Quý Ly cùng nhiều bá quan văn võ bị bắt,
trong đó có cả Nguyễn Phi Khanh.
Nhà Minh quyết định áp giải toàn bộ vương tôn quý tộc
và quăng lại nhà Hồ sang Trung Quốc,
biến nước ta thành quần giao chỉ để dễ bề cai trị.
Nghe tin cha bị giải đi,
Nguyễn Trãi cùng em trai là Nguyễn Phi Hùng đau đớn tột cùng,
quyết chí theo xe chở tù nhân lên tận Ngãi Bắc.
Dọc đường đi, hai anh em xót xa lệ tuôn thành dòng.
Đến ải Nam Quang, ranh giới cuối cùng giữa nước Việt và phương Bắc,
gió lạnh thấu xương lùa qua khe núi như báo hiệu một cuộc chi ly không ngày gặp lại.
Nhìn thấy con trai khóc lóc thạm thiết chạy theo xe tù,
Nguyễn Phi Khanh gượng đau, quay mặt lại nhìn Nguyễn Trãi mà nghiêm giọng mắng.
Con là người có tài, có trí.
Hãy quay về lo rửa nhục cho nước, trả thù cho cha.
Như thế mới là đại hiếu.
Cứ lẻo đẻo đi theo khóc lóc như đàn bà con gái thế này thì phóng có ích gì.
Lời dạy của cha như một gáo nước lạnh tác vào mặt,
làm bừng tỉnh chàng thanh niên đang chìm trong bi lụy.
Nguyễn Trãi lau nước mắt, cuối lệ cha ba lệ lệ từ biệt giữa ải Nam Quang.
Ông gạt nỗi đau tình thân, nuốt ngược nước mắt vào trong
để gánh vác móng nợ nước thù nhà.
Nguyễn Phi Hùng tiếp tục đi theo chăm sóc cha.
Con Nguyễn Trãi quay gót trở lại phương Nam,
bắt đầu con đường thực hiện lời thề rửa nhục cứu nước.
Tuy nhiên, con đường ấy không hề dễ dàng.
Vừa quay lại Thăng Long, Nguyễn Trãi đã bị quân Minh bắt giữ.
Thượng thư bộ binh của nhà Minh là Hoàng Phúc,
một kẻ xáo quyệt và có đôi mắt nhìn người,
nhận ra ngay tài năng xuất chúng của Nguyễn Trãi.
Hoàng Phúc nhiều lần đem chức tước bỗng lọc ra dụ dỗ,
hòng mua chuột ông làm quang cho trừ Minh.
Nhưng trước sau như một, Nguyễn Trãi kiên quyết cử tuyệt.
Không thuyết phục được, nhưng cũng tiếc tài không nở giết,
Hoàng Phúc quyết định giam lỏng ông ở thành Đông Quang.
10 năm bị giam lỏng ở Đông Quang là 10 năm Nguyễn Trãi
sống trong cảnh chim lồng cá chậu.
Tận mắt chứng kiến muôn dân chịu cảnh lầm than
dưới gót dày tàn bạo của quân xâm lược.
Nướng dần đen trên mọng lửa hung tàn,
vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vả.
Nỗi đau của nhân dân đã hung rút trong ông một ý chí phản kháng mảnh liệt.
Trong thời gian này, ông không để phí một ngày.
Bề ngoài, ông vờ như an phận,
nhưng bên trong lại âm thầm nghiên cứu binh thư,
nhìn ngắm địa hình núi sông, phân tích thời cuộc
và tìm kiếm đường lối đánh giặc.
Ông nhận ra rằng,
các cuộc khởi nghĩa thời bấy giờ liên tiếp thất bại
là do thiếu một chiến lược đúng đắn
và chưa quy tụ được sức mạnh của toàn dân.
Cuối cùng, cơ hội cũng đến.
Lợi dụng sự lơi lẫm của quân minh,
Nguyễn Trãi tìm cách trốn thoát khỏi thành Đông Quang.
Ông bắt đầu những ngày tháng lan bạc kỳ hồ,
dò la tin tức khắp nơi để tìm kiếm một mình chúa thực sự,
người đủ tầm vóc để gánh vác sứ mệnh giải phóng Giang Sơn.
Sau khi trốn thoát khỏi sự giam lỏng bức bối tại thành Đông Quang,
Nguyễn Trãi bắt đầu chuỗi ngày lưu lạc.
Khắp từ Bắc Chí Nam,
các cuộc khởi nghĩa của tôn thất nhà Trần
và các hào kiệt địa phương liên tiếp nổ ra,
nhưng đều bị quân minh dập tắt trong biển máu.
Sự tàn bạo của giặc càng lúc càng khốc liệt,
nhưng điều đó không làm Nguyễn Trãi nản trí.
Ông vừa đi, vừa ngang ống tình hình,
quyết tìm cho bằng được một vị minh chúa có đủ tầm nhìn,
ân uy và khả năng quy tụ sức mạnh toàn dân.
Cùng đi với ông lúc bấy giờ,
còn có người anh em họ là Trần Nguyên Hãng.
Hai người lặng lội vào xứ Thanh,
nơi núi rừng nương tựa nhau,
tạo thành địa thế hiểm yếu.
Tại đây, những lời đồn đại về một vị hào trưởng
ở đất Lam Sơn tên là Lê Lợi,
người thà chịu cảnh sống ẩn giật,
rèn vũ khí, tích trữ lương thảo,
chỉ nhất quyết không chịu ra làm quang cho giặc Minh,
đã thu hút sự chú ý của Nguyễn Trãi.
Nhận thấy đây chính là ngọn cờ tụ nghĩa
mà mình đang tìm kiếm,
Nguyễn Trãi và Trần Nguyên Hãng
lập tức băng rừng lội suối,
tìm đến căn cứ Lam Sơn.
Cuộc gặp gỡ giữa rừng núi Lam Sơn năm ấy
đã trở thành một trong những khoảnh khắc
mang tính bức ngoặt của lịch sử dân tộc.
Khi Lê Lợi đang trăng trở tìm phương kế
chống lại lực lượng giặc quá đổi hùng mạnh,
sự xuất hiện của một nho sĩ xuất chúng như Nguyễn Trãi
chẳng khác nào nắng hạn gặp mưa rào.
Tại Vinh Trãi, Nguyễn Trãi cung kính dân lên
vì chủ tướng bản Bình Ngô Sách,
cuốn cẩm nang đánh giặc mà ông đã ấp ủ,
nhưng ngậm suốt 10 năm bị giam cầm ở Đồng Quang.
Lê Lợi xem qua bản tấu, đôi mắt sáng lên, liền hỏi
Giặc Minh cậy thế nước lớn, quân đông,
vũ khí sắt bén, quân ta hiện tại lực mỏng,
lương ít, chỗ đứng chưa vững.
Tiên xin xem làm thế nào để đuổi được quân thù
giành lại Giang Sơn.
Nguyễn Trãi phòng thái đỉnh đạt, giỏng giạc đáp lời.
Thưa Minh Công, đánh thành là hạ sách,
đánh vào lòng người mới là thượng sách.
Kế sách đánh giặc Minh không nằm ở chỗ cậy sức đỏ gươm giáo,
mà cốt ở tâm công.
Trọng tâm của Bình Ngô Sách chính là thu phục nhân tâm,
dựa vào sức mạnh của muôn dân.
Chỉ cần lòng hướng về ta,
thì thành trì kiên cố đến đâu cũng có thể phá,
quân giặc đồng đến mấy cũng có thể tan.
Xin Minh Công hãy lấy nhân nghĩa để thắng hung tàn,
lấy chí nhân để thay cường bão.
Lê Lợi nghe xong, vỗ bàn tán thưởng, vô cùng tâm đắc.
Từ thời khắc đó, Nguyễn Trãi được Lê Lợi giữ lại bên mình,
phong làm tuyên thừa chỉ, trở thành vị quân sự thân tính nhất,
người vạch ra đường lối chiến lược quân sự và ngoại giao
cho toàn bộ cuộc khởi nghĩa.
Năm 1418, Lê Lợi chính thức phất cờ khởi nghĩa,
xưng là Bình Định Vương.
Tuy nhiên, những ngày đầu của cuộc kháng chiến vô cùng gian nan.
Quân Minh do Mộc Thạnh và Trương Phụ chỉ huy,
nhiều lần tổ chức các cuộc vây ráp quy mô lớn
nhằm tiêu diệt lực lượng Lam Sơn từ trong trứng nước.
Lực lượng mỏng, nghĩa quân phải đối mặt với vô vàng hiểm nguy,
ba lần phải rút chạy lên núi Chí Linh để bảo toàn lực lượng.
Có những lúc tuyệt lương, quân sĩ phải ăn rễ cây, măng rừng,
củ nâu, rồng rã hàng tháng trời, tinh thần kỳ quệ.
Giữa lúc muôn vàng khủng khó,
sự kiên định của Lê Lợi cùng trí tuệ của Nguyễn Trãi
đã trở thành chỗ dựa vững chắc cho toàn quân.
Không chỉ vạch định mưu kế tác chiến,
Nguyễn Trãi còn vận dụng triệt để chiến lược, tâm công.
Ông thay lời Lê Lợi thảo hàng loạt thư tử gửi cho các tướng lĩnh quân Minh.
Những bức thư ấy không chỉ phân tích rõ thời cuộc,
chỉ ra thế tất bại của giặc,
mà còn khơi gợi tâm lý hoang mang,
chán ghét chiến tranh của binh lính phương Bắc.
Bằng ngòi bút sắc như gươm giáo,
Nguyễn Trãi đã bẻ gãy ý chí chiến đấu của nhiều đạo quân địch,
khiến chúng không đánh mà tự tan,
hoặc ngoan ngoãn mở cửa thành đầu hàng.
Song song với việc đánh vào lộng địch,
Nguyễn Trãi cũng góp phần to lớn trong việc củng cố tinh thần quân sĩ,
giúp Lê Lợi bàn bố những lời hiệu triệu thấm đẫm tư tưởng nhân nghĩa,
khiến nhân dân khắp nơi nô nức kéo về tụ nghĩa dưới lá cờ Lam Sơn.
Lực lượng nghĩa quân nhờ vậy mà dần dần lớn mạnh
sau những lần tưởng chừng như sắp bị xóa sổ hoàn toàn.
Năm 1424, nhận thấy việc bám trụ tại vùng núi rừng Thanh Hóa không còn phù hợp,
Lê Lợi quyết định nghe theo kế sách của tướng Nguyễn Chích
chuyển hướng tấn công vào Nghệ An.
Đây là một quyết định mang tính chiến lược
mở ra thời kỳ phản công vũ bão của nghĩa quân Lam Sơn.
Từ Nghệ An, sức mạnh của quân khởi nghĩa như vỡ bờ,
lần lượt giải phóng Tân Bình, Thuận Hóa rồi tiến thẳng ra Bắc
bao vây thành Đông Quang, sao huyệt cuối cùng của quân Minh.
Lúc này vai trò của Nguyễn Trãi lại càng được thể hiện rõ nét hơn bao giờ hết.
Hàng chục vạn quân Minh bị vây hảm trong các thành trị kiên cố.
Trận chiến bấy giờ không chỉ giải quyết bằng gươm đao mà còn bằng ngòi bút.
Nguyễn Trãi liên tiếp soạn thảo các bức thư gửi cho tổng binh nhà Minh là Vương Thông.
Lời lẽ trong thư vừa mềm mỏng vừa đanh thép,
bẻ gãy mọi lý lẽ của kẻ thù.
Trong một bức thư dụ hàng, Nguyễn Trãi viết thẳng thừng.
Cổ nhân có câu, kẻ biết thời thế mới là hào kiệt.
Nay viện binh của các ông chưa thấy đâu,
mà lương thảo đã cạn kiệt, binh sĩ mỏi mệt, lòng người chi rẻ.
Nếu chịu mở cửa thành quý hàng, rút quân về nước,
thì ta đảm bảo sẽ cấp đủ bến thuyền, lương thảo cho các ông về đến nơi an toàn.
Còn nếu ngoan cố giữ thành, chờ viện binh,
một khi thành vỡ, ngọc đá đều nát, bấy giờ có hối cũng không kịp.
Dù bị dồn vào chân thường, Vương Thông vẫn cố tình trì hoãn,
hy vọng vào đạo viện binh 15 vạn người do Liễu Thăng và Mộc Thành chỉ huy đang rầm rập kéo sang.
Nắm bắt được ý đồ này, Lê Lợi và Nguyễn Trãi quyết định tương kế tự kế, vây thành, diệt viện.
Cuối năm 1427, tại ải Chi Lăng, đạo quân hùng hậu của Liễu Thăng
bị quân ta phục kích đắng cho tàn tác, bản thân Liễu Thăng bị chém bêu đầu.
Cánh quân của Mộc Thành nghe tin cũng khiếp vía mà tháo chạy về nước.
Tình thất trận truyền đến Đông Quang, Vương Thông rụng rời tay chân,
ý chí kháng cự hoàn toàn sợp đổ. Không còn cách nào khác, y đành chấp nhận đầu hàng.
Cuối năm 1427, hội thề Đông Quang lịch sử diễn ra.
Thể hiện tư tưởng nhân nghĩa mút ngàn, Lê Lợi và Nguyễn Trãi không những không giết hàng binh
mà còn cấp cho hàng vạn con ngựa, hàng trăm chiếc thuyền cùng lương thảo
để quân mình rút về nước an toàn.
Đầu năm 1428, đất nước sạch bóng cân thù, Lê Lợi lên môi hoàng đế lập ra nhà hậu Lê.
Khắp chuỗi hân hoang, mùn dân mở hội.
Trong không khí tự hào ấy, Nguyễn Trãi đã thay mặt Lê Thái Tổ
chấp bút viết nền Bình Ngô Đại Cáo, bản tuyên môn độc lập thứ hai của dân tộc.
Bằng ngòi bút thấm đẫm hào khí, ông giỏng giạc tuyên bố trước toàn thiên hạ.
Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân, quân điếu phạt trước, lo trừ bạo.
Như nước Đại Việt ta từ trước, vốn xưng nền văn hiến đã lâu.
Bản Đại Cáo không chỉ tổng kết lại 10 năm kháng chiến gian khổ mào anh liệt,
mà còn khẳng định chủ quyền độc lập văn hiến lâu đời của dân tộc ta.
Cống hiến của Nguyễn Trãi cho sự nghiệp Bình Ngô là không thể đồng đếm.
Ông được Lê Thái Tổ phòng làm quang phục hầu, bàn quốc tính họ Lê,
trở thành một trong những đệ nhất khai quốc công thần của triều đại mới.
Hòa bình lặp lại, gian sơn thu về một mối.
Thế nhưng lịch sử đã nhiều lần chứng minh chung hoạn nạn thì dễ,
cùng hưởng thái bình lại vô cùng gian nan.
Bước vào trốn quan trường của triều đại mới,
Nguyễn Trãi sớm nhận ra những cơn sóng ngầm đang cuộn trào
dưới lớp vỏ bọc yên bình của triều hậu Lê.
Khi khoát lên mình chiếc lông bào,
vị minh chúa hào sản núi rừng Lam Sơn năm xưa là Lê Lợi.
Này đã trở thành một bậc đế vương đầy quyền uy,
nhưng cũng chất chứa vô vàng sự đa nghi.
Triều đình lúc bấy giờ chi làm hai phe phái rõ rệt.
Một bên là các võ tướng xuất thân từ Thanh Hóa,
những người đã vào sinh ra tử lập nên chiến công.
Bên kia là các quan văn, những nho sĩ trí thức như Nguyễn Trãi.
Các võ tướng cậy công khai quốc thường tỏ ra kiêu ngạo,
lỏng quyền và chèn ép quan văn.
Nguyễn Trãi với tư tưởng nhân nghĩa
luôn khuyên can nhà vua tập trung vào việc khoan thư sức dân,
xây dựng luật pháp, phát triển giáo dục
để giữ yên bờ cõi muôn đời.
Có lần giữa buổi trường nghị, Nguyễn Trãi thẳng thắng tấu trình.
Tâu bệ hạ, nay thiên hạ đã thái bình,
gườm giáo nên xếp lại.
Việc cấp bách bây giờ là chăm lo cho đời sống của muôn dân,
mở mang trường học, định lại pháp luật.
Xin bệ hạ hãy bớt các hình phạt nặng nề,
đừng vì những lời giềm pha mà nghi kị công thần,
kéo làm rạng nước khối đại đoàn kết
đã cùng nhau gây dựng bề thời khói lửa.
Nhưng những lời can gián tâm huyết ấy
lại trở thành cái gai trong mắt nhiều kẻ quyền thần.
Bọn họ liên tục giềm pha ông trước mặt vua.
Sự đa nghi của Lê Thái Tổ cũng ngày càng lớn,
dẫn đến những cuộc thanh trần công thần đẫm máu.
Năm 1429, Trần Nguyên Hãng, vị danh tướng kiệt xuất
và cũng là anh em họ của Nguyễn Trãi,
bị hãm hại, vu oan tội mưu phản.
Út ức tột cùng, Trần Nguyên Hãng đã nhảy xuống sông Tự Vẫn
trên đường bị áp giải Vị Kinh.
Cái chết của Trần Nguyên Hãng kéo theo một cơn ác mộng
dán xuống đầu Nguyễn Trãi.
Do có quan hệ họ hàng thân thiết,
ông lập tức bị bắt giam vào mục để điều tra.
Đứng trước bậc đế vương từng một thời vào sinh ra tử,
nay lại nhìn mình bằng ánh mắt đầy dò xét,
Nguyễn Trãi ngẩn cao đầu, khẳng khái nói.
Hạ thần một lòng trung quân ái quốc,
vì nghiệp lớn mà mười năm nếm mật nằm gai,
trời cao đất dày đều thấu tỏ.
Này nếu bệ hạ nghe lời dẹm pha mà nghi ngờ,
hạ thần cam tâm xin chịu tội chết,
tuyệt nhiên không oán tháng ngửa lời.
Biết Nguyễn Trãi là người đức độ,
lại là vật đại công thần có uy tín lớn,
Lê Thái Tổ không tìm được bằng chứng,
nên đành phải thả ông ra.
Dù giữ được mạng sống,
nhưng từ đó Nguyễn Trãi bị tước hết thực quyền,
chỉ còn giữ những chức quan nhàn rỗi.
Ông bị đẩy ra ngoài rìa của những quyết sắc lớn lao của triều đình.
Năm 1433, Lê Thái Tổ băng hà.
Thái tử Lê Nguyên Lòng lên ngôi khi mới 11 tuổi,
tức vua Lê Thái Tông.
Quyền hành trong triều rơi vào tay đại tư đồ Lê Xác,
một võ tướng thất học, độc đoán và tàn bạo.
Dưới sự thao túng của Lê Xác,
triều đình càng thêm rối reng,
những bậc trung thần bị bài xích, hãm hại.
Nhận thấy chốn quan trường đầy rẫy mưu mô thủ đoạn,
không còn chỗ cho lý tưởng nhân nghĩa của mình dung thân,
Nguyễn Trãi đã đưa ra một quyết định xót xa.
Năm 1438, ông Dân Sớ xin cáo quan,
lui về ở ẩn tại Côn Sơn, quê ngoại năm xưa.
Những năm tháng tại núi rừng Côn Sơn
là khoảng thời gian bình yên hiếm hoi
ở nửa cuối cuộc đời ước trai.
Ông rủ bỏ áo mảo chốn quan trường,
trở thành một người bạn của thiên nhiên,
ngày ngày ngoạn cảnh, ngâm thơ,
làm bạn với suối rừng, hạt trắng, thông xanh.
Bầu tâm sự của một bậc vĩ nhân,
lò nước thương đời,
được ông gửi gắm trọn vẹn vào tập
Quốc âm thi tập bằng chỉ nôm.
Tưởng chừng như cuộc đời của vị khai quốc công thần
sẽ khép lại một cách êm đềm
giữa khói sóng Côn Sơn,
thì vòng quay của định mệnh một lần nữa
lại vô tình cuốn ông vào cơn lốc xoáy
của quyền lực.
Năm 1437,
vua Lê Thái Tông bước vào tuổi 15,
chính thức tự mình nhiếp chính.
Vị hoàng đế trẻ tuổi với tư chất thông minh
đã nhanh chóng nhìn thấu
những lộng hành của phe phái Lê Xác.
Bằng những ước cờ quyết đoán,
vua Thái Tông đã loại bỏ Lê Xác,
thu hồi lại toàn bộ quyền lực
về tay hoàng tộc.
Giữa lúc triều chính
đang cần những bậc hiện tại thực sự
để kiến thiết đất nước,
nhà vua chợt nhớ đến vì lão thần Nguyễn Trãi
đang cáo quan quy ẩn ở Côn Sơn.
Một bước chiếu chỉ ân cần
từ Thăng Long,
nhanh chóng được gửi đến chốn rừng Trúc.
Trong buổi hội triều,
ngay khi Nguyễn Trãi trở lại,
vua Lê Thái Tông bước xuống tận Thêm Rồng,
nắm lấy tay ông mà thiết tha nói.
Chậm nay tuổi đã trưởng thành,
tự mình gánh vác cơ nghiệp
của liệt tổ liệt tông.
Bọn quyền thân ngu dốt bấy lâu nay lộng hành
làm lưu mờ những bậc hiện tại trung nghĩa.
Quốc gia đại sự
trăm mối ngỗng ngang.
Chậm rất cần những bậc lão thần
đức trọng vọng như tiên sinh ra sức phỏ tá.
Xin tiên sinh đừng
vì oán hờn chuyện cũ
mà bỏ mặt chậm, bỏ mặt muôn dân.
Nghe những lời chân thành
từ vị vua trẻ,
ngọn lửa nhiệt huyết can trường
ngỡ đã tàn lụi trong lòng vị anh hùng áo vải
năm xưa bỗng chốc
bùng cháy trở lại.
Nguyễn Trãi quỳ xuống, ngẹn ngào đáp.
Thần chỉ sợ
tuổi cao sức yếu,
tài hèn trí mọn không gánh vác nỗi thánh ân.
Nay bệ hạ đã có lời
phán xét anh minh.
Thần xin nguyện đem chúc tàn hơi cuối cùng này
để đền ơn chi ngộ
dẫu gan ốc lầy đất
cũng cam lòng.
Thế là ở tuổi gần 60,
Nguyễn Trãi một lần nữa bước vào chốn
quang trường.
Ông được vua giao cho nhiều trọng trách
từ việc sắp xếp lại cơ cấu hành chính,
chấn chỉnh thi cử,
cho đến việc đồn đốc chế tác nhã nhạc cung đình.
Đặc biệt trong giai đoạn này
bên cạnh Nguyễn Trãi
luôn có hình bóng của người thiếp yêu Nguyễn Thị Lộ.
Bà là một người phụ nữ
tài sắc vẹn toàn,
thông minh xuất chúng, am tường kinh sử,
không kém gì đấng mây râu.
Mớn tài của bà,
vua Lê Thái Tông đã phá lệ
phòng cho Nguyễn Thị Lộ
chức lễ nghi học sĩ.
Ngày đêm hầu cận để dạy dỗ cung nữ
và tư vấn chiếu chỉ cho nhà vua.
Những tượng sự sủng ái
của hoàng đế sẽ là vần hào quang
soi sáng chặn đường cuối đời
của Nguyễn Trãi.
Nhưng chớ trêu thay,
chính sự ưu ái đó cùng với sự can thiệp của ông
vào những mâu thuẫn khốc liệt giống hậu cung
đã vô tình chăm ngòi
cho ngọn lửa tử thần,
thiêu rụi cả gia tộc họ Nguyễn.
Lúc bấy giờ hậu cung nhà Lê
là một chiến trường không tiến súng
nhưng lại vô cùng đẫm máu.
Vua Lê Thái Tông
sủng ái thần phi Nguyễn Thị Anh
và lập con của bà
là ban cơ làm thái tử.
Tuy nhiên trong cung
có tiệp dư mô thị Ngọc Giao
cũng đang mang thai.
Lo sợ cái thai của Ngọc Giao sẽ đe dọa
đến ngai vàng của con mình,
Nguyễn Thị Anh đã rách tầm hãm hại
vu an giá hỏa để ép vua
Không nỡ đứng nhìn một sinh linh
vô tội và một người phụ nữ hiền lành
bị vùi dập.
Nguyễn Trãi và Nguyễn Thị Lộ
đã đánh liều đứng ra can nhan nhà vua.
Nguyễn Trãi bèn Tâu
Tâu bệ hạ
tiệp dư thân mang cốt nhục của hoàng gia
chuyện hậu cung nhiều ẩn khuất
chưa tỏ tường. Nếu vội vàng
kết tội e rằng sẽ làm tổn hại
đến thánh ân và huyết mạch
của liệt tổ.
Xin bệ hạ cho phép thần
được đưa tiệp dư đi lắng tạm
ở chùa Huy Văn để tỉnh dưỡng
đợi ngày sinh nở rồi mới định đoạt.
Nể lời lão thần
vua Thái Tông ưng thuận
quyết định nhân nghị ấy
đã cứu mạng Ngô Thị Ngọc Giao
và giữ lại được giọt máu hoàng gia
người sau này chính là
Minh Quân Lê Thắng Tông.
Nhưng đổi lại nó biến Nguyễn Trãi
và Nguyễn Thị Lộ thành cái gai
khổng lồ là kẻ thù không đội
Một thế lực hát ám trong bóng tối
cung đình đã bắt đầu gian lưới
chỉ chờ cơ hội để gián đòn trí mạng
Và cơ hội ấy
cuối cùng cũng đến vào mùa thu
năm 1442
Vua Lê Thái Tông
thân chinh đi tuần ở miệng Đông
duyệt binh tại thành Trí Linh
Nhận chuyến đi này, nhà vua đã ghé thăm
Côn Sơn, nơi ở của Nguyễn Trãi
Tại đây
vua tội đã có những ngày đạm đạo
việc nước, ngầm thơ ngoạn cảnh
vô cùng tao nhã
Niềm vui ngắn chẳng tẩy gan
khi hoàng đế cất bước rời Côn Sơn
để quay về Thăng Long
Ông không hề biết rằng
mình đang bước vào một chuyến đi
không có ngày trở lại
Đoạn xa giá của vua Lê Thái Tông
rầm rập tiếng về kinh thành Thăng Long
sau chuyến tuần thú miệng Đông
Chiều ngày 4 tháng 8 năm Nhâm Tuất
tức năm 1442
Đoạn người ngựa dừng chân nghỉ ngơi
tại Lệ Chi Viên
hay còn gọi là vườn nhãn
này thuộc huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh
Không gian tỉnh lặng của khu vườn
triểu quả không ai ngờ lại là
bước phong nền cho một trong những thảm án
tàn khốc nhất lịch sử Đại Việt
Đêm hôm ấy
vua Lê Thái Tông đột ngột lên cơn sốt rét
mồ hôi vả ra như tắm
lòng thể vô cùng bất an
Lễ nghi học sĩ Nguyễn Thị Lộ
người luôn túc trực hậu cận
Bạn nhà vua suốt kiến đi
đã thức trắng đêm để sắc thuốc, dân trà
lo lắng chăm sóc hoàng đế
Nhưng mọi nỗ lực đều vô vọng
Đến canh ba, vị hoàng đế
trẻ tuổi vừa tròn 20
người đang nắm giữ vận mệnh của cá
một vương triều đã trúc hơi thở cuối cùng
trong sự bàn hoàng tột độ
của những người có mặt
Các đại thần đi theo hộ giá như Trịnh Khả
Nguyễn Xí, vô cùng hoảng sợ
Chủng hoàng vù không thể giữ
linh cửu, họ bèn bí mật
Hoàng thượng băng hạ đột ngột
Việc này nếu truyền ra ngoài
e rằng thiên hạ sẽ đại loạn
Giặt giá nhân cơ hội mà nổi lên
Tạm thời tuyệt đối không được phát tàn
Hãy cứ đưa thi hại hoàng thượng lên xe ngựa
Kéo rèm kính, vờ như ngài đang ngủ
Rồi cấp tốc ngày đêm chạy về kinh thành
Mọi việc diễn ra đúng như kế hoạch
Khi đoạn sa giá về đến Thang Long
Thi hại nhà vua được đưa vào cung
Bây giờ triệu định mới chính thức phát tàn
Cả kinh thành chìm trong cờ trắng
Và tiếng khóc thang
Nhưng giữa lúc bá quàng văn võ
Còn đang ngờ ngát trước cái chết
Quá đổi bất ngờ của hoàng đế
Thì thần phi Nguyễn Thị Anh
Người đàn bà quyền lực nhất chốn hậu cung
Đã nhanh chóng chấp lấy thời cơ
Sự ra đi của Lê Thái Tông
Chính là cơ hội vàng để bà ta đưa
Con trai mình là ban cơ
Khi ấy mới 2 tuổi lên môi báu
Đồng thời đây cũng là dịp
Ngàn năm có một để nhổ cái gai
Trong mắt là Nguyễn Trãi và Nguyễn Thị Lộ
Những người đã từng cứu mạng
Mẹ con hoàng tử Tư Thành
Tức Ngô Thị Ngọc Giao
Không chừng trừ, Nguyễn Thị Anh
Buôn rèm nhếp chính, giỏng dạc
Tuyên bố trước quần thần
Tiền đế đang tuổi tráng niên
Lòng thể vốn khỏe mạnh
Cớ sao qua một đêm tại lễ chi viên
Lại đột ngột băng ha
Việc này chắc chắn có kẻ mưu đồ thí quân phản nghịch
Tiện tì Nguyễn Thị Lộ
Đêm hôm đó túc trực bên cạnh
Dừng thuốc cho tiền đế
Tội ác ranh ranh không thể chối cãi
Ác vụ này lại là thiếp yêu của Nguyễn Trãi
Không có lệnh của y
Á đàn bà kia làm sao dám
Làm chuyển tay chơi
Lập tức bắt giam Nguyễn Thị Lộ
Và áp giải Nguyễn Trãi về kinh để đính tôi
Lệnh xé gió băng ra
Hàng trăm cấm quân võ trang đầy đủ
Âm ập kéo đến
Bắt giam Nguyễn Trãi và toàn bộ gia quyến
Vì lão thần 62 tuổi
Người từng viết nên những án
Thiên cổ hùng văn
Người từng đem mưu trí
Hóa giải hàng vạn quân thù
Này lại đứng lặng người
Bất lực trước mũi gươm
Của chính những cấm binh nhà hậu lê
Bất chấp những lời kêu an
Nguyễn Trãi bị tống vào ngục tối
Một phiên tòa chấp nhoán được lập tra
Dưới sức ép của Thái hậu Nguyễn Thị Anh
Và những quyền thần vốn đã ghen ghét Nguyễn Trãi từ lâu
Một bản án đã được định sẵn
Mà không cần bất kỳ bằng chứng xác đáng
Hay sự trà xét công tâm nào
Tội dân thí quân
Tức là giết vua
Được dán xuống đầu vợ chồng ức trai
Trong chế độ phong kiến
Đây là tội ác xếp vào hàng thập ác
Tội nặng nhất trời đất không dung
Hình phạt chắc chắn là vạn kiếp
Bất phục
Ngày 16 tháng 8 năm 1442
Bản án nhiệt ngã nhất lịch sử
Được tuyên
Tru di tam tộc họ Nguyễn
Án lệnh ban ra
Không chỉ Nguyễn Trãi, Nguyễn Thị Lộ
Mà toàn bộ gia tộc họ Nguyễn
Từ họ cha, họ mẹ
Cho đến họ vợ
Bất kể già trẻ lớn bé
Đều bị đưa ra pháp trường khép án tử
Ngày hành hình
Kinh thành thăng lòng mây đen vần vũ
Cả một đời công hiến cho nước, cho dân
Để rồi đến cuối đời
Nguyễn Trãi lại phải tận mắt chứng kiến
Hàng trăm người thân yêu trong gia tộc mình
Bị hành quyết bạo tàng
Máu của vị khai quốc công thần
Và dòng họ nhụm đỏ
Có cả một góc pháp trường
Những tiếng khóc xé lòng vang vọng
Khép lại cuộc đời của một vĩ nhân
Tài hoa nhưng bạc mệnh
Để lại một nỗi hàm oan
Thấu tận trời xanh
Một vết nhờ không thể gột trữa
Trong lịch sử vương triều nhà Lê
Sau thảm án tru di tam tộc
Mọi di sản, trước tác, chiến lược
Và thơ văn của Nguyễn Trãi
Đều bị Triều Đình ra lệnh thiêu hủy
Cấm tàn trữ và lưu truyền
Một vì sao sáng chói
Những tên của dân tộc bỗng chốc
Bị vùi lấp dưới lớp trò tàn
Của những mưu toan chính trị tàn độc
Thế nhưng mầm sống của tư tưởng nhân nghĩa
Và huyết mạch của vị anh hùng
Vẫn kiên cường nảy mầm
Từ trong cái chết
Vào cái ngày định mệnh
Khi lính Triều Đình ập đến lùng sụt gia quyến họ Nguyễn
Một người thiết của Nguyễn Trãi
Là Phạm Thị Mẫn đang mang thai
Nhờ sự giúp đỡ của một người học trò
Của Nguyễn Trãi là Lê Sa
Bà đã may mắn trốn thoát
Khỏi vòng vây chạy trốn vào Sứ Thanh
Sau đó nương náu ở vùng Sơn Nam
Tại đây
Bà sinh ra một người con trai
Đặc tên là Nguyễn Anh Vũ
Nguyễn Anh Vũ lớn lên
Trong sự che chở đùm bạp của nhân dân
Mang trong mình dòng máu duy nhất
Còn xót lại của vị Đại Công Thần
Âm thầm chờ đợi
Ngày ánh sáng công lý trở lại
Và rồi lịch sử đã không để
Cho nỗi oan khuất ấy
Phải chìm trong bóng tối mãi mãi
Năm 1460
Sau nhiều biến cố thăng trầm của Triều Chính
Người con trai năm xưa
Từng được Nguyễn Trãi và Nguyễn Thị Lộ cứu mạng
Hoàng tử Tư Thành
Đã chính thức bước lên ngai vàng
Lấy hiệu là Lê Thánh Tông
Là một vị minh quân
Anh kiệt vàng vỏ song toàn
Lê Thánh Tông đã kiến thiết
Nước Đại Việt phát triển đến đỉnh cao
Rực rỡ nhất trong thời phong kiến
Nhưng sâu thẳm trong lòng vị hoàng đế
Vĩ đại ấy
Thảm án Lê Chi Viên
Vẫn luôn là một nỗi trăng trở không ngùi
Ông biết rất rõ
Ân nhân cứu mạng của mẹ con mình
Đã bị vù oan
Năm 1464
Tức là 22 năm sau vụ án Lê Chi Viên
Vù Lê Thánh Tông
Chính thức ban chiếu chỉ minh oan
Cho Nguyễn Trãi
Giữa bá quàng vang vỏ
Nhà vua giỏng dạc tuyên bố
Ước trai tâm thượng quang khuê cát
Tấm lòng của ước trai
Sáng vằn vặt như sao khuê trên trời
Cỡ sao một bậc tôi trung
Vì nước, vì dân như vậy
Là phải chịu nỗi oan mưu sát tiên đế
Này trậm chính thức rửa sạch
Tội danh thí quân trong Nguyễn Trãi
Phục hồi chức tước
Tán trụ bá
Ban cho tên thủy là Tế Văn Hầu
Không chỉ phục hồi danh dự
Trong Nguyễn Trãi
Vụ Lê Thánh Tông còn lệnh cho các quan lại
Đi tìm kiếm những người thân thuộc
Con cháu của ông còn sống sót
Khi tìm được Nguyễn Anh Vũ
Nhà vua lập tức ban cho chức
Đồng Tri Châu
Cấp cho ruộng đất để duy trì hương khói
Cho dòng họ Nguyễn
Đồng thời nhà vua cũng hạ lệnh cho Đại thần
Trần Khắc Kiệm thu thập
Tìm kiếm lại những di cảo thơ văn
Của Nguyễn Trãi đã bị thất lạc
Và cấm đoán trong dân gian
Để lưu truyền cho muôn đời sau
Nhờ quyết định anh Minh này
Những tác phẩm vĩ đại như
Bình Ngô Đại Cáo
Quốc âm thi tập
Ước trai thi tập mới được giữ lại
Và trở thành di sản vô giá
Của văn học nước nhà
Người oan múc trời cuối cùng
Đã được hóa giải
Sự minh oan của vua Lê Thánh Tông
Không chỉ trả lại sự trong sạch cho một con người
Mà còn trả lại cho lịch sử dân tộc
Một biểu tượng người sáng
Về lòng yêu nước, thương dân
Và trí tuệ mưu lược vĩ đại
Cuộc đời của Nguyễn Trãi
Từ một cậu bé sinh ra
Trong biến cố giao thời
Trở thành vị quân sư lỗi lạc
Giúp Lê Lợi đánh đuổi quân Minh
Sáng lập nền Vương Triều Hậu Lê
Cho đến khi trở thành nạn nhân
Của thảm án tàn khốc nhất lịch sử
Là một bản hùng ca bi tráng
Ông vĩ đại
Ở tài năng kinh bàng tế thế
Vĩ đại ở tầm nhìn chiến lược
Lấy nhân nghĩa để thắng hung tàn
Nhưng vĩ đại hơn cả
Là một tấm lòng luôn đau đấu
Vì sự bình yên của muôn dân trăm họ
Hơn 500 năm sau ngày ông mất
Năm 1980
Tổ chức giáo dục khoa học
Và văn hóa Liên Hợp Quốc
UNESCO
Đã vinh danh Nguyễn Trãi là danh nhân văn hóa thế giới
Ghi nhận những đóng góp
To lớn của ông
Không chỉ cho lịch sử dân tộc Việt Nam
Mà còn cho kho tàn văn hóa nhân loại
Một vị sao khuê
Từng bị mây đen quyền lực che khuất
Này đã tỏa sáng rực rỡ
Vĩnh hằng trên bầu trời lịch sử
Thưa các bạn
Chúng ta vừa cùng nhau đi qua trọn vẹn cuộc đời
Đầy thăng trầm, on liệt
Nhưng cũng thấm đậm nước mắt của ước trai
Nguyễn Trãi
Hy vọng qua video này
Các bạn đã có một cái nhìn chân thực và sâu sắc hơn
Về một trong những nhân vật vĩ đại nhất
Của lịch sử Việt Nam
Để từ đó thêm tự hào
Và trân trọng những di sản
Mà cha ông ta đã đánh đổi bằng cá máu
Và nước mắt
Cảm ơn các bạn đã dành thời gian theo dõi
Và đồng hành cùng kênh Say Xử
Trong suốt chặng đường lịch sử vừa qua
Nếu các bạn thấy video này cuốn hút
Và mang lại nhiều giá trị
Đừng quên nhấn nút thích, chia sẻ video
Và đăng ký kênh
Để không bỏ lỡ những câu chuyện lịch sử
Thú vị tiếp theo
Cũng đừng ngần ngại để lại bình luận bên dưới
Chia sẻ cảm nghĩ của các bạn về Nguyễn Trãi
Hoặc đề xuất những nhân vật lịch sử
Mà các bạn muốn Say Xử làm
Trong các video tới
Xin chào và hẹn gặp lại
