Nhân Sinh Tại Thế: 12 Câu Quán Niệm Giúp Bạn Bình Tâm Trước Biến Cố Cuộc Đời

Mời hai cầu quán niệm giúp bạn bình tâm trước biến cố. Thưa quý vị và các bạn, có một khoảnh khắc mà ai trong đời rồi cũng từng đếm trải. Nhận được một cú điện thoại lúc nửa đêm. Những dòng tin nhắn vỏn vẹn có vài chữ. Một tờ kết quả xét nghiệm úp xuống mặt bạn. Cánh cửa khép lại sau lưng một người. Chỉ trong một sát na, mặt đất tưởng vẫn chắc bỗng đất già dưới chân. Cái tách trà vẫn ninh ninh là bất biến, rơi xuống và vỡ tàn. Và chỉ khi đến lúc ấy, ta mới giật mình hiểu rằng nó chưa bao giờ thật sự là thường hẳng. Biến cố không bao giờ hỏi xin phép. Nó đến như cơn rông, cuốn phăng những điều ta ngỡ là chắc chắn nhất. Nhưng cổ nhân, sau hàng ngàn năm tĩnh lặng, quán chiếu, nỗi đau của kiếp người đã để lại cho ta không phải một lối thoát mà là một lối nhìn. Mời hai cầu quán niệm sau đây không phải bùa chú xua tan dòng bão. Chúng là 12 cách để ta đứng vững giữa dòng bão mà không bị nó nhấn chìm. Hãy nghe và cảm nhận, mỗi câu là một cánh cửa hẹp, nhưng phía sau là cả một bầu trời. Câu thứ nhất, cái này có nên cái kia có, cái này diệt nên cái kia diệt. Khi biến cố ập đến, phản xạ đầu tiên của tâm trí thường là một câu hỏi đầy oán trách. Tại sao lại là tôi? Như thể tai họa là mũi tên có chủ đích, được ai lo nhắm bắn riêng vào đời ta. Nhưng giáo lý duyên khởi của nhà Phật nhắc ta một sự thật rằng không có gì rơi xuống từ hư không. Mọi sự kiện trong đời, cả ngọt ngào, lẫn, cay đắng đều là điểm hội tụ của vô vàn điều kiện móc đối nhau như những mắt xích, lớp lớp tương sinh tường duyên, mất việc, chia ly, bệnh tật. Chú không phải là hình phạt của một bàn tay thủ nghịch, mà là hệ quả tự nhiên của một mạng lưới nhân duyên rộng lớn đến mức không một trị óc nào nắm trọn được. Hiểu được điều này, ta thôi vật lộn với câu hỏi tại sao, vốn không bao giờ có đáp án thỏa đáng, và bắt đầu lắng nghe câu hỏi đúng đắn hơn là bây giờ ta sẽ làm gì với điều đang có? Biên cố không nhắm vào riêng bạn, nó chỉ là một mắt xích trong chuỗi duyên vô tận. Khi tôi hỏi tại sao lại là tôi, bạn sẽ nghe thấy câu hỏi thật sự. Tôi đáp lại điều này như thế nào đây? Câu thứ 2 Vạn vật vô thường kể cả nỗi đau này. Người đời thường chỉ thốt lên hai chữ vô thường khi mất mát, như một tiếng thở dài cam chịu. Nhưng họ quên bất ngờ còn lại của chân lý ấy. Vô thường không thiên vị, nó cuốn đi tuổi xuân, nhưng cũng làm tàn cơn đau. Nó khiến hoa anh đảo rụng, nhưng chính vì rụng mà hoa mới đẹp đến nao lòng. Cái tách trà ta tưởng đứng yên trên bàn, thực ra đang đổi thay từng khoảnh khắc. Chỉ là sắc quan ta không đủ tinh tế nhảy bén để nhận ra cho đến ngày nó vỡ. Tâm ta cũng vậy. Đó là một dòng chảy không ngừng. Niệm trước chưa dứt, niệm sau đã sinh. Vậy thì cơn khủng hoảng đang nhấn chìm bạn lúc này, dù giữ dội đến đâu, cũng mang trong nó hạt giống của sự kết thúc. Không có dòng bão nào là vĩnh viễn, quy luật từng lấy đi của bạn cũng chính là quy luật sẽ chữa lành cho bạn. Nếu thế gian thật sự bất biến, ta đã chẳng thể cảm được vẻ đẹp nào. Cơn đau hôm nay cũng vô thường như đoá hoa anh đảo. Nó đến rồi sẽ đi. Đó không phải là lời an nổi, đó là quy luật. Tiếp đến là điều thứ ba, không có cái tôi cố định để bị tổn thương. Ta sống cả đời với niềm tin sắt đá rằng có một cái tôi bền vững, một pháo đài bên trong cần được bảo vệ bằng mọi giá. Mọi biến cố đều bị diễn dịch thành một đòn đánh vào pháo đài ấy. Danh dự của tôi, kế hoạch của tôi, tương lai của tôi. Nhưng nếu nhìn cho thật kỹ, cái tôi ấy ở đâu? Nó là tấm thân đang đổi thay từng tế bào hay là dòng ý nghĩ chảy xiết không lúc nào dừng? Cái tôi mà ta ra sức bảo vệ thật ra không phải là một vật thể, mà là một tiến trình, là một động từ bị ta nhầm thành danh tử. Khi nới lỏng cái nắm chặt vào tôi và của tôi, điều kỳ lạ sẽ xảy ra. Vết thương không còn chỗ để bám rễ, nỗi đau vẫn đi qua nhưng nó không còn người chủ để hành hạ. Bạn cứ ngỡ mình là tòa thành cần được giữ, nhưng tòa thành ấy chưa từng tồn tại và chỉ có dòng sông đang chảy. Buồn cái tôi cố định và mũi tên của biến cố sẽ xuyên qua khoảng không. Tiếp đến là điều thứ tư. Thân tâm này chỉ là nam hoản đang vận hành. Khi đau khổ lên đến đỉnh điểm, ta sẽ đồng hóa hoàn toàn với nó. Tôi là nỗi tuyệt vọng này. Cách quan chếu của cổ nhân tinh tế hơn nhiều. Họ tách cái khối tôi đau khổ ấy ra thành 5 phần đang vận hành. Là sắc, tức là thân thể. Thọ là cảm giác. Tưởng là trí giác. Hành là tạo tác của tâm, tức là sự nhận biết. Cái tôi tưởng như một khối nguyên vẹn hóa ra chỉ là 5 dòng chảy tạm thời tụ lại, lao sao và không ngừng biến động. Khi ngồi xuống và nhìn rõ, à, đây là một cảm thọ khó chịu đang sinh khỏi. Đây là một ý tưởng đang được tâm dạy nên. Bạn lập tức có một khoảng cách. Bạn không còn là cơn bão. Bạn là bầu trời đang quan sát cơn bão đi qua. Khoảng cách ấy, dù chỉ rộng bằng một sợi tóc, đã là tự do. Bạn không phải nỗi đau. Bạn là kẻ đang quan sát năm uẩn lao sao tụ lại rồi tan ra. Chỉ cần gọi đúng tên từng thứ một, cơn bão liền lùi lại một bước. Và đó là bước đầu của bình an. Tiếp đến là câu thứ năm. Khổ là sự thật, không phải sự trừng phạt. Có một nỗi khổ kép mà hầu hết chúng ta tự chuộc lấy. Mũi tên thứ nhất là biến cố tự thân như cơn bậy, sự mất mát, thất bại. Mũi tên thứ hai, đau hơn nhiều, là câu chuyện ta tự kể. Đáng lẽ ai điều này không được phép xảy ra? Mình đã làm gì sai? Sao đời bất công với mình đến thế? Mũi tên thứ hai biến một sự kiện thành một bản án. Nhưng những bậc sắc ngộ đã chỉ ra điều mà ta không muốn nghe. Đó là khổ không phải là tai nạn hy hữu, cũng chẳng phải là án phạt dành riêng cho kẻ kém may. Sình, lão, bệnh, tử. Yêu phải xa, ghét phải gần, cầu mà không được. Và khổ sẽ luôn là tấm vải được dệt sẵn vào kiếp người. Đón nhận sự thật ấy không phải đầu hàng, đó là cách rút mũi tên thứ hai ra khỏi vết thương, để chỉ còn phải chịu một nỗi đau thay vì hai. Khổ đau không gõ cửa nhà bạn vì bạn xứng đáng bị trừng phạt. Nó là một phần của việc được sống. Ngưng hỏi tại sao lại là tôi, bạn sẽ rút được mũi tên thứ hai và mũi tên đó do chính bạn tự bắn. Tiếp đến là câu thứ sáu. Mọi sự đều không có tự tính cố định. Hai chữ thảm họa không nằm trong sự việc, nó nằm trong cái nhãn ta dán lên. Giáo lý tính không, không nói rằng mọi thứ là hư vô, mà nói rằng không sự vật nào có một bản chất cố định, độc lập, tự nó tồn tại. Một biến cố tự thân nó trống rỗng ý nghĩa. Chính tâm ta đã rót vào đó và răn nhãn cho nó. Hết may, hết rủi, rồi lại đến tốt, rồi lại đến xấu. Người nông dân mất ngựa tưởng là họa, ngựa trở về kéo theo cả đàn lại là hóa phúc. Con trai cưới ngựa ngã gãy chân tưởng là họa, nhờ gãy chân mà thoát khỏi cuộc trinh chiến chết người lại là hóa phúc. Câu chuyện tài ông thật mãi nhắc ta rành giới giữa phước họa mong manh và lưu chuyển không ngừng. Điều bạn đang nguyên rủa hôm nay rất có thể là hạt mông của một món quà mà bạn chưa nhìn ra. Khi thôi vội vàng kết án sự việc, bạn để ngò cánh cửa cho những khả thể mà tâm trí hoảng loạn không bao giờ thấy được. Sự việc không tự mang nhãn thảm họa chính là bạn rán lên nó. Khi gỡ tấm nhãn này xuống, bạn sẽ thấy rằng các bạn đang khóc than hôm nay biết đâu là hạt giống của điều bạn sẽ biết ơn vào ngày mai. Tiếp đến là điều thứ bảy tâm nên không trụ vào đâu cả. Đây là câu nói từng làm bừng tỉnh biết bao tâm hồn ưng vô sở trụ như sinh kỷ tâm. Hãy để tâm không bám trụ vào bất cứ đâu mà sinh khỏi. Khi biến cố qua đi điều khiến ta khổ thường không còn là sự việc nữa mà là cái tâm cứ dựng lèo cắm trải ngay giữa vết thường. Ta tua đi tua lại cuộc cãi vã mà đã chấm dứt từ lâu. Ta ôm chặt lời xỉ nhục như giữ một báu vật cải đắng. Ta neo mình vào một quá khứ đã chết. Tâm bám trụ là tâm tủ ngục. Không trụ vào đâu không có nghĩa là vô cảm hay lãnh đạm mà là để dòng sông kinh nghiệm chảy qua mà không dựng đập ngăn nó lại. Cảm xúc đến thì hãy đón nhận trọn vẹn rồi để nó đi. Đừng giữ làm tù binh. Một con thuyền chỉ tự do khi nó không cắm neo xuống bùn lầy của ngày hôm qua. Nỗi đau lớn nhất không phải là biến cố mà là cái tâm cứ dựng lèo cắm chảy ngay giữa vết thường. Hãy để dòng sông chảy qua bạn. Đừng say đập. Tâm không trụ vào đâu là tâm tự do đi khắp nơi. Tiếp đến là câu thứ 8. Không nho không sạch đừng vội phán xét tốt xấu. Thậm chí con người là một cỗ máy phân loại không ngừng nghỉ. Việc này tốt, việc kia xấu. Ngày này may, ngày nọ rủi. Chính lối tư duy nhị nguyên, cứng nhắc ấy lại là gốc dễ của phần lớn khổ đau. Ta gian nhãn một biến cố là tồi tệ rồi tự nhốt mình trong cái nhãn ấy không cho mình quyền nhìn thấy gì khác. Lời dạy không nho không sạch mời ta nới lỏng cái bập bênh nhị nguyên trong đầu. Nó không xóa bỏ đạo đức hay sự phân biệt phải trái trong hành động mà là nó phá vỡ cái thói quen vội vã đóng đình mỗi sự việc vào một thái cực tuyệt đối. Cùng một cơn mưa người mong nắng thì rùa người trông lúa thì mừng bản thân cơn mưa chẳng nhơ chẳng sạch khi gỡ được cặp kính nhị nguyên đang đeo bạn nhìn biến cố với một sự bình thản trong suốt và nó sẽ là như nó là trước khi tâm bạn kịp nhuộm màu lên nó tâm trí con người là cái máy dán nhãn tốt xấu không ngừng nhưng cơn mưa chẳng nhơ chẳng sạch khi gỡ cặp kính nhị nguyên xuống bạn sẽ thấy sự việc như nó vốn là và sự bình thản đến từ đó Tiếp đến là câu số 9 Hãy thành thật và soi xét rằng phần lớn nỗi thống khổ trong một cơn khủng hoảng không đến từ sự mất mát thực mà từ cái bản ngã đang gồng mình bảo vệ lãnh thổ của nó Ta đau không hẳn vì ta bị phản bội mà vì hình ảnh một người không đáng bị phản bội trong ta bị tổn thương Ta khổ không hẳn vì thất bại mà vì cây tôi luôn phải thành công bị bóc chẳng Ngã chấp là sự bám víu cố chấp của cây tôi đó chính là kẻ thồi phồng mọi vết xước thành vết thương chí mạng Nó đòi hỏi mình phải luôn đúng luôn được trọng bỏng luôn nắm quyền kiểm soát Mỗi lần đời không chiều theo đòi hỏi ấy nó lại quản quại Buồn ngã chấp không phải tự hạ thấp mình mà là đã đặt xuống được cái gánh nặng vô hình ta đã vác suốt đời mà không hề hay biết Khi cây tôi nhỏ lại thế giới rộng lớn ra và biến cố bỗng có chỗ để rung chứa Phần lớn cơn đau không đến từ vết thương mà từ cái bản ngã đang gồng lên để bảo vệ thể diện Đặt nó xuống một lát đi bạn sẽ ngạc nhiên thấy gánh nặng mình đang mang bấy lâu nay nhẹ tênh thế nào Tiếp đến là câu thứ 7 Quay về quan sát hơi thở Thân Thọ Tâm Pháp Khi cơn bão ý nghĩ cuốn ta đi Những kịch bản tương lai đen tối Những đoạn phim quá khứ tua lại Ta cần một mỏ neo Tứ niệm sứ là chiếc neo ấy Một thực hành cụ thể Chứ không phải chiếc lý xuông Trước hết Quay về với thân để cảm nhận sức nặng của cơ thể Hơi thở vào ra Hai bàn chân chạm đất Thân thể luôn ở trong hiện tại Dù tâm trí có phiêu bạt đến đâu Kế đến là hãy quán thọ Ghi nhận cảm giác đang khởi lên là dễ chịu, khó chịu hay trùng tính mà không lập tức phản ứng Rồi quán tâm Thấy trạng thái tâm đang là tham là sân hay đang lắng dịu Và cuối cùng là quán pháp Thấy mọi hiện tượng đến rồi đi như mây trôi nước chảy Bạn không cần dẹp được cơn bão Bạn chỉ cần tìm về với hơi thở Và phát hiện rằng Giữa tầm bão vẫn có một điểm tựa không hề lay chuyển Khi tầm trí cuốn bạn vào quá khứ và tương lai Hãy hạ cánh xuống hơi thở Thân thể luôn sống trong hiện tại Trả về với nó Và bạn sẽ tìm thấy điểm tựa duy nhất Không bao giờ phản bội bạn Giây phút này Tiếp đến là câu thứ 11 Mở lòng tự bi với người Và với chính mình Có một nghịch lý mà người ta trải đời mới thấu Trong khủng hoảng Bản năng bảo ta co lại, dựng tường Hóa cứng để tự vệ Nhưng chính sự co cứng ấy lại giam ta sâu hơn Trong nhà tù của cái tôi nhỏ bé Hình ảnh vị Bồ Tát Lắng nghe tiếng kêu của thế gian Nhắc ta về một con đường ngược lại Mở lòng ra Thay vì khép lại Tự bi không phải là sự yếu đuối ủy mị Mà là một dạng can đảm hiếm hoi Đó là giám mềm lòng giữa lúc cả thế giới Xùi tà hóa đá Khi quay sang một người cũng đang khổ Và lặng lẽ giúp họ Ta bất ngờ tìm thấy lối ra khỏi vùng lầy của chính mình Và đừng quên Người cần lòng tự bi nhất Người ta hay quên nhất Lại chính là bản thân ta Hãy đối xử với chính mình Trong cơn hoạn nạn Như đối xử với một người bản thân đang gục ngã Không phán xét Chỉ có dịu dàng Bản năng bảo bản hoa đá để tự vệ Nhưng đá thì cô độc và lạnh lẽo Hãy can đảm và mềm lòng Với người khác Và nhất là với chính mình Lòng tự bi là cánh cửa duy nhất Bước ra khỏi nhà tù của cái tôi Và câu thứ 12 Cái chết có thể chỉ là một cánh cửa Và đây là một biến cố tối hậu Là sự rốt ráo của Niết Bản Cây bóng phủ sau mọi nỗi sợ hãi khác Ta sợ mất việc Mất tình Mất danh Thế nhưng tận cùng ta sợ mất chính là sự tồn tại Thế nhưng cổ nhân không nhìn thấy Cái chết như một dấu chấm hết Bi thường tận yếu Một đứa trẻ đứng bênh cỗ quan tài của người thân Hồn nhiên vui đùa Vì nó chưa học được cách khiếp sợ Và nó chỉ thấy thế giới vốn vận hành như vậy Cái chết Dưới ánh nhìn tỉnh thức Có thể không phải là bức tường tận cùng Mà là một ngưỡng cửa Của sự ra đi không phải chấm dứt Mà là vượt qua Là bước sang chặng kế tiếp Khi ta dám nhìn thẳng vào biến cố lớn nhất của đời người Mà không nào đúng Thì mọi mất mát nhỏ hơn bỗng thu lại Đúng kích thước thật của chúng Nếu ngay cả cái chết còn có thể là một cánh cửa Thì còn cơn rông nào đủ sức hủy diệt được ta Ta sợ mọi mất mát Vì sau cùng ta sợ cái chết Nhưng nếu cái chết chỉ là một cánh cửa Không phải là bức tường Thì còn biến cố nào đủ lớn để nhấn chìm bạn Hãy nhìn thẳng vào điều lớn nhất Mọi điều khác Đều thu nhỏ lại Cuối cùng chúng ta sẽ đến với đời kết Giữ một điểm tựa giữa cơn rông 12 câu quan điệm mà Tân Phú Khánh Vừa chia sẻ tới quý vị và các bạn Không hứa hẹn một cuộc đời không rông bão Chúng cũng chẳng phải là liều thuốc gây tê Để ta khỏi cảm nhận nỗi đau Điều chúng trao tặng tinh tế hơn thế Nó là một chỗ đứng Vô thường dạy ta rằng Không gì kéo dài mãi mãi Kể cả nỗi đau Vô ngã và duyên khởi cười bỏ ảo tưởng rằng Tay họa nhắm riêng vào ta Tính không gỡ những tấm nhãn Ta vội vàng rán lên đời Và lòng từ bi mở cho ta cánh cửa Bước ra khỏi nhà tù của cái tôi Người hiện đại chúng ta sống giữa Một thời đại nghịch lý Chưa bao giờ tiện nghi đến thế Mà cũng chưa bao giờ trông tranh đến thế Ta có trong tay Vô số công cụ để kiểm soát thế giới bên ngoài Nhưng lại đánh mất nghệ thuật an trú Trong thế giới bên trong Biến cố sẽ vẫn đến Và đó là điều chắc chắn và duy nhất Nhưng giữa biến cố và phản ứng của ta Luôn tồn tại một khoảng lặng Và trong khoảng lặng ấy là tất cả tự do Của con người Vậy nên khi cơn rông tiếp theo gõ cửa Mà chắc chắn là nó sẽ gõ cửa Bạn không cần phải kháng cự nó Hãy hít một hơi thở thật sâu Đặt bàn chân vững xuống mặt đất Và lặng lẽ nhắc mình Một trong 12 câu trên Bạn không thể chọn cơn rông Nhưng bạn luôn có thể chọn cách Mình đứng giữa nó Và đôi khi chỉ riêng việc đứng vững thôi Không bỏ chạy, không gục ngã Đã là một cả sự giác ngộ vĩ đại rồi Chúng tôi xin kết thúc Bài chia sẻ của mình tại đây Xin chân thành cảm ơn quý vị và các bạn Đã dành ra thời gian quý báo của mình Để lắng nghe bài chia sẻ này Một lần nữa xin kính chúc quý vị và các bạn Cùng gia đình luôn luôn được hạnh phúc Thành công và bình yên trong cuộc sống Xin chân trọng, kính chào và hẹn gặp lại