#7:Soi Bàn Tay 5 Phút: 12 DẤU HIỆU Gan Đang Hỏng Mà Không Hề Đau | Bác Sĩ Giải Thích Rất Rõ

Tôi muốn kể cho cô chú nghe về một người đàn ông tôi từng nghe kể lại năm nay 52 tuổi chưa từng uống rượu, không hút thuốc, nhìn bề ngoài hoàn toàn khỏe mạnh, cân đối, da dẻ hồng hào, nhưng chỉ cần nhìn vào lòng bàn tay ông. Người có kinh nghiệm nhận ra ngay gan ông đang gặp vấn đề nghiêm trọng. Điều đáng sợ nhất là ông không hề hay biết gì suốt nhiều năm qua. Cách phân biệt đơn giản, cô chú nhìn vào góc trăng cái vòng cung trắng nhỏ ở góc móng. Nếu vẫn thấy rõ góc trăng đó khả năng chưa phải móng Terry, còn nếu móng trắng đều đến mức không phân biệt được đâu là góc trăng, đó là điều cần lưu tâm. Nếu cô chú thấy những tỉnh mạch xanh nổi rõ và tỏa ra quanh rốn của mình hoặc người thân, đó là dấu hiệu cần đi khám ngay. Có một hậu quả đi kèm mà cô chú không thể tự nhìn thấy, nhưng cần biết để không chủ quan. Theo một nghiên cứu đăng trên tạp chí Journal of Hepatology, tình trạng teo cơ gặp ở khoảng 40 đến 7% người bệnh sơ gan tiến triển, tức là cứ 10 người thì có từ 4 đến 7 người gặp phải. Dấu hiệu thứ 9, cô chú thử đặt lòng bàn tay áp phẳng xuống mặt bàn như đang đặt tay nghỉ ngơi bình thường. Nếu lòng bàn tay áp xác xuống được hoàn toàn thì tốt, nhưng nếu một hoặc nhiều ngón tay cứ cong vào, không chịu dũi thẳng ra được, đó là dấu hiệu đáng chú ý. Tình trạng này gọi là co cứng cân gan bàn tay, phần mô dưới da lòng bàn tay dày lên và co rút lại, kéo ngón tay cong vào, thường là ngón áp út và ngón út. Tình trạng này có liên quan đến bệnh gan, đặc biệt ở những người uống rượu bia nhiều năm liền, dù cũng có thể do di truyền, nhưng khi thấy dấu hiệu này đi kèm với các dấu hiệu khác đã kể, luôn nên kiểm tra thêm chức năng gan. Nếu cô chú đang thấy đúng dấu hiệu nào trong số này ở bản thân hoặc người quen, để lại bình luận cho tôi biết, và nếu chưa theo dõi kênh, đây là lúc bấm đăng ký, vì phần tiếp theo là phần quan trọng nhất của cả video. Đây là dấu hiệu tôi đã nhắc đến ngay từ đầu video, và đây là một câu chuyện có thật. Một buổi tối trực cấp cứu, người ta đưa vào một người đàn ông khoảng 55 tuổi. Bạn ông tìm thấy, ông bất tỉnh ở nhà, gọi không đáp ứng. Trong khi tim đập bình thường, huyết áp ổn, đường huyết bình thường. Dùng kích thích đau để thử phản xả, cũng không có phản ứng gì. Nhưng có một điều được nhận ra ngay lập tức, một mùi ngọt ngọt thoảng nhẹ từ hơi thở ông. Không phải mùi rượu, không phải mùi hoa quả, mà là một thứ mùi rất đặc trưng. Y học gọi đó là hơi thở mùi gan, là mùi của các chất độc tích tụ trong máu khi gan không còn lọc được nữa. Xét nghiệm máu ngay lập tức cho thấy nồng độ ammonia trong máu cực kỳ cao. Hóa ra, ông đã không đi vệ sinh được suốt 3 ngày. Nghe có vẻ đơn giản, nhưng đây là điều xảy ra bên trong. Tuy khuẩn trong ruột già phân giải đạm, và sinh ra ammonia liên tục. Bình thường gan lọc ammonia ra khỏi máu trước khi nó kịp lên đến não. Nhưng khi gan suy yếu, ammonia tích lũy trong máu và đầu độc dần não bộ, gây ra tình trạng gọi là bệnh não gan. Người bệnh có thể bắt đầu bằng việc hay quên, nói chậm, ngủ nhiều bất thường, rồi tiến dần đến nhầm lẫn, hôm đó và cuối cùng là hôn mơn. Con cháu ngủ sớm hơn mà cô chú có thể tự kiểm tra, ngay bây giờ, cô chú dơ hai tay ra phía trước, cổ tay ngửa lên, giữ nguyên, nguyên tư giế, đó khoảng 15 giây. Nếu cổ tay và bàn tay giật giật theo nhịp, không kiểm soát được giống như đang vỗ cánh chậm, đó là dấu hiệu thứ 10, cho thấy ammonia đã bắt đầu ảnh hưởng đến não. Quay lại câu chuyện người đàn ông đó, ông được dùng thuốc nhuận tràn đặc biệt để giúp ruột thải bớt ammonia ra ngoài. Và thật kỳ diệu, chỉ trong vòng vài giờ, ông dần tỉnh lại, nhận ra người thân nói chuyện được. Một loại thuốc nhuận tràn đơn giản đã cứu ông khỏi cơn hôn mê. Nhưng không phải ai cũng may mắn được phát hiện kịp thời như vậy. Nếu cô chú làm thử động tác dơ tay tôi, vừa hướng dẫn mà thấy tay rung giật bất thường, đặc biệt nếu đi kèm hay quên hoặc lú lẫn gần đây đừng chờ đợi, hãy đến cơ sở y tế ngay. Nhóm dấu hiệu cuối cùng là điều nhiều người Việt mình đã quen gọi tên, nhưng chưa chắc đã hiểu đúng cơ chế đằng sau. Dấu hiệu thứ 11 là vàng da, dấu hiệu dễ nhìn thấy nhất. Nhưng điều ít người biết là vàng mắt thường xuất hiện trước vàng da. Cô chú hãy nhìn vào lòng trắng mắt mình trong gương. Nếu thấy có sắc vàng, dù rất nhạt, đó là tín hiệu cần chú ý ngay. Chuyện gì đang xảy ra? Khi hồng cầu già đi và bị phá vỡ, cơ thể sinh ra một chất màu vàng gọi là bilirubin. Bình thường gan xử lý và đào thải bilirubin qua mật rồi qua phân, đó là lý do phân có màu vàng nâu tự nhiên. Nhưng khi gan không làm được việc đó nữa, bilirubin tích tụ trong máu, ngắm vào da và mắt tạo ra màu vàng đặc trưng. Khi bilirubin cao đủ mức, nó còn theo đường thận ra ngoài qua nước tiểu, làm nước tiểu chuyển sang màu vàng sẵm như nước trà đặc, thậm chí màu nâu. Nếu cô chú thấy mình hoặc người thân có da vàng, mắt vàng, kèm nước tiểu sẵm màu, đừng chờ đợi, hãy đến cơ sở y tế ngay trong ngày hôm đó. Dấu hiệu thứ 12. Cô chú có bao giờ thấy trên người xuất hiện những vết bầm tím mà hoàn toàn không nhớ mình đã va đập vào đâu không? Hoặc chỉ một vết trầy nhỏ mà máu chảy rất lâu mới cầm? Đây không phải chuyện bình thường của tuổi già. Để máu đông lại, cơ thể cần hai thứ, yếu tố đông máu và tiểu cầu. Yếu tố đông máu là các loại đạm do gan sản xuất. Gan yếu thì yếu tố đông máu giảm. Tiểu cầu do tủy xương tạo ra, nhưng cần một loại hốc môn do gan sản xuất để điều tiết. Gan yếu thì hốc môn đó giảm, tiểu cầu trong máu cũng giảm theo. Thêm vào đó, trong bệnh gan, lá lách thường to ra và bắt đầu giữ lại tiểu cầu, khiến số lượng tiểu cầu lưu thông trong máu càng ít hơn nữa. Kết quả là chạy máu dễ, khó cầm, bầm tím dễ dàng dù chỉ va chạm nhẹ. Nếu điều này đang xảy ra thường xuyên với cô chú, hãy làm xét nghiệm máu để kiểm tra chức năng gan và số lượng tiểu cầu. Cho đến đây, có thể cô chú đang cảm thấy hơi lo lắng, điều đó hoàn toàn dễ hiểu. Nhưng tôi muốn nói thật với cô chú một điều, bệnh gan là một trong số ít bệnh mà chúng ta có thể phòng ngừa và cải thiện đáng kể nếu phát hiện sớm. Rượu bia vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh gan. Không cần phải uống đến mức say sỉnh mỗi ngày. Chỉ cần uống đều đặn kéo dài trong nhiều năm, mỗi bữa vài lon bia, mỗi tháng vài chục buổi nhậu là đủ để gan bị tổn thương tích lũy dần. Gan không có cách nào để báo đau khi bị tổn thương, nó chỉ im lặng mà yếu dần đi. Nếu không bỏ hoàn toàn được, hãy giảm dần và tạo ra những ngày không uống rượu trong tuần. Vì theo Tổ chức Y tế Thế giới, không có ngưỡng rượu nào được xem là hoàn toàn an toàn cho gan. Nhưng trong những năm gần đây, nguyên nhân hàng đầu không còn chỉ là rượu bia nữa, mà là gan nhiễm mỡ ai kể cả người không uống rượu không biết phì. Nguyên nhân chính đến từ ăn nhiều tinh bột trắng, đường, đồ chiên xào nhiều dầu mỡ, ít vận động, đường huyết không ổn định. Tin tốt là gan nhiễm mỡ có thể hồi phục nếu thay đổi lối sống đủ sớm. Đây là điều y học đã chứng minh rõ ràng. Việt Nam cũng là một trong những quốc gia có tỷ lệ nhiễm viêm gan B khá cao. Ước tính khoảng 8-10% dân số đang mang virus viêm gan B mạng tính, tức là cứ 10 người thì có 1 người, mà phần lớn không biết mình đang mang bệnh. Tin tốt là đã có vắc xin phòng viêm gan B hiệu quả cao và nằm trong chương trình tiêm chủng quốc gia. Nếu cô chú chưa tiêm, hãy hỏi trạm y tế gần nhất. Còn viêm gan C, trước đây được xem là khó kiểm soát, thì khoảng 15 trở lại đây đã có các phát đồ điều trị hiệu quả cao. Quan trọng nhất vẫn là phải biết mình có nhiễm hay không, và cách duy nhất để biết là xét nghiệm máu. Xét nghiệm chức năng gan thật ra rất đơn giản và không tốn kém. Chỉ cần một lần là xét nghiệm men gan sẽ, sẽ cho thấy gan có đang bị tổn thương không. Xét nghiệm albumin cho thấy gan có đang sản xuất đủ đạm không. Xét nghiệm bilirubin cho thấy gan có đang xử lý chất thải tốt không. Một lần siêu âm bụng để nhìn thấy hình dạng, kích thước và cấu trúc của gan. Tôi khuyến khích cô chú, đặc biệt nếu đã ngoài 45 tuổi, nên làm xét nghiệm chức năng gan định kỳ mỗi năm một lần, xem như một thói quen kiểm tra sức khỏe thường niên, không cần chờ đến khi có triệu chứng mới đi khám, vì như tôi đã nói ngay từ đầu video, gan rất hiếm khi đau trước khi bệnh đã nặng. Tôi kể những dấu hiệu này, những câu chuyện này, không phải để cô chú sợ hãi và lo lắng suốt đêm. Tôi kể vì tôi muốn cô chú có ý kiến thức trong tay. Kiến thức là thứ duy nhất có thể bảo vệ cô chú trước khi bệnh tật tìm đến. Để tôi nhắc lại toàn bộ 12 dấu hiệu một lượt thật nhanh. 1. Móng tay có vạch trắng nằm ngang, 2. Móng tay trắng bệt mất màu hồng, 3. Đầu ngón tay phình to như dùi trống. 4. Bụng phình to vì tích dịch. 5. Tỉnh mạch nổi rõ quanh rốn. 6. Lòng bàn tay đỏ ở hai bên rìa. 8. Teo cờ thái dương và lòng bàn tay. 9. Ngón tay co, cứng không dũi thẳng được. 10. Tay rung giật khi dơ ra phía trước. 11. Da vàng, mắt vàng, nước tiểu sẫm màu. 12. Bầm tím dễ dàng, chảy máu khó cầm. Nếu cô chú nhận ra một hoặc vài dấu hiệu trong số này, đừng tự chẩn đoán cho mình. Hãy đi xét nghiệm để có câu trả lời chính xác. Còn nếu chưa có dấu hiệu nào, đây chính là thời điểm tốt nhất để xây dựng thói quen bảo vệ gan. Đừng cố thay đổi mọi thứ cùng một lúc. Chỉ cần chọn một điều để bắt đầu ngay từ tuần này. Giảm hẳn hoặc ngưng hẳn rượu bia. Thay bớt cơm trắng bằng gạo lứt. Hoặc đơn giản là ăn ít cơm lại một phần. Tăng rau xanh. Thêm đạm từ cá và đậu hủ thay cho thịt mỡ. Đi bộ 30 phút mỗi ngày. Ngay cả đi bộ quanh khu phố cũng đủ tốt. Giữ cân nặng ở mức hợp lý. Tiêm vaccine viêm gan B nếu chưa tiêm và xét nghiệm máu định kỳ mỗi năm một lần. Đây là cái bẫy khiến rất nhiều người bỏ giữa đường. Sau vài tuần ăn uống lành mạnh hơn, thấy người nhẹ nhõm, da dẻ hồng hào hơn. Trong đầu xuất hiện ý nghĩ chắc ổn rồi. Thôi quay lại như cũ một chút, cũng không sao. Rồi từng chút một, mọi thói quen cũ quay trở lại. Cảm thấy khỏe hơn, không đồng nghĩa với gan đã lành hẳn. Gan cần thời gian dài hơn nhiều để thật sự phục hồi. Hôm nay tôi đã chia sẻ với cô chú 12 dấu hiệu bệnh gan. Từ những đường vạch trắng nhỏ trên móng tay cho đến cơn ruông tay báo hiệu não đang bị ảnh hưởng. Tôi muốn cô chú nhớ một câu này. Gan không phải cơ quan chờ đến lúc kiệt sức mới lên tiếng. Nó vẫn đang lên tiếng mỗi ngày, chỉ là bằng một thứ ai nghĩ tới, nằm ở những nơi trên trồng hơi thở. Trên móng tay, trên da xin cô chú làm. Và đây là điều sẽ là ngay hôm nay. Đứng trước gương, nhìn vào móng tay, lòng bàn tay, và lòng trắng mắt của mình đúng một lần, chỉ mất một phút, nhưng có thể cho cô chú một manh mối quan trọng. Cô chú đã nghe đến tận đây. Điều đó cho tôi thấy cô chú thật sự quan tâm đến sức khỏe của mình. Gan là cơ quan có khả năng tự phục hồi đáng kinh ngạc nếu được phát hiện và chăm sóc đúng lúc, không bao giờ là quá muộn để bắt đầu. Giờ tôi muốn nghe từ cô chú. Trong 12 dấu hiệu vừa rồi, dấu hiệu nào khiến cô chú bất ngờ nhất? Vì trước giờ chưa từng nghĩ nó liên quan đến gan. Cô chú viết cho tôi ở phần bình luận bên dưới. Tôi đọc từng bình luận một. Và điều cô chú kể lại sẽ là gợi ý cho video tiếp theo của tôi. Nếu video này hữu ích, hãy bấm thích và chia sẻ cho người thân, cho bạn bè, đặc biệt là những ai trên 45 tuổi, hoặc có thói quen uống rượu bia đều đặn nhiều năm. Không phải vì kênh của tôi, mà vì người thân của cô chú. Người cần nghe điều này nhất thường không tự tìm thấy nó. Và cô chú có thể là cầu nối. Nếu cô chú chưa theo dõi kênh, xin bấm đăng ký. Mỗi tuần tôi mang đến một chủ đề mà cô chú thật sự cần biết sau tuổi 60. Còn những điều tôi chia sẻ hôm nay là thông tin sức khỏe chung dựa trên các nghiên cứu và tài liệu y khoa đã công bố. Không thay thế buổi khám trực tiếp, nhưng có thể giúp cô chú đặt được câu hỏi đúng trong lần khám tới. Nếu cô chú đang điều trị bệnh hoặc dùng thuốc đều đặn, xin đừng tự ý thay đổi gì. Hãy mang thông tin này hỏi lại người đang trực tiếp theo dõi sức khỏe của mình. Mỗi người một hoàn cảnh. Gan của cô chú đã âm thầm làm việc suốt mấy chục năm, mà chưa một lần thang mệt. Đã đến lúc chúng ta quan tâm lại cho nó. Hẹn gặp lại cô chú ở video tiếp theo.