GIẤC MƠ Đang cố gắng nói với bạn điều gì về bản thân? Khoa Học Thần Kinh Hé Lộ Sự Thật

Cô bác có bao giờ giật mình tỉnh dậy lúc 2-3 giờ sáng không? Tim đập loạn, mồ hôi ướt lưng, vì vừa mơ thấy điều gì đó kinh khủng lắm. Hoặc ngược lại, sáng ra thức dậy với một cảm giác bình yên lạ lùng, dù không nhớ đêm qua mình đã mơ gì. Tôi khám cho rất nhiều bệnh nhân và tôi nhận ra điều này. Người ta luôn hỏi tôi về thuốc, về bệnh, về chỉ số xét nghiệm. Nhưng rất ít người hỏi về điều mà não bộ đang làm mỗi đêm, trong lúc cô bác đang nằm yên trên giường. Hôm nay, tôi muốn nói về điều đó. Và tôi hứa, đây là một trong những điều thú vị nhất về cơ thể con người mà khoa học hiện đại vừa khám phá ra. Năm ngoái, tôi có một bệnh nhân tên Lan. Bà 67 tuổi, sống một mình ở Hà Nội. Các con đều đã vào Nam lập nghiệp. Về thể chất, bà khỏe, không bệnh nặng, không đau chỗ nào rõ ràng. Nhưng bà hay than với tôi. Bác sĩ ơi, tôi ngủ không yên. Mỗi đêm tôi nằm mơ đủ thứ. Lúc thì thấy ông nhà tôi mất cách đây hơn 10 năm. Lúc lại thấy con cái còn nhỏ quay quần bên mâm cơm. Lúc thì thấy mình đang chạy mà chân không nhất lên được. Bà nhìn tôi lo lắng. Có phải tôi đang có vấn đề gì không bác sĩ? Tôi không trả lời ngay. Tôi hỏi thêm. Tôi lắng nghe. Và sau khi đọc rất nhiều công trình nghiên cứu thần kinh học về giấc mơ, tôi muốn nói với bà Lan và với tất cả cô bác đang xem video này hôm nay. Những giấc mơ đó không phải là dấu hiệu bệnh tập. Đó là bằng chứng rằng não bộ của cô bác đang làm việc rất chăm chỉ. Đang chăm sóc cô bác theo một cách mà mắt thường không thấy được. Hãy để tôi giải thích tại sao. Cô bác nghĩ chúng ta ngủ để cơ thể nghỉ ngơi, đúng không? Chân tay mỏi mệt thì nằm xuống. Tim, gan, phổi cũng cần được nghỉ một chút. Điều đó đúng. Nhưng chỉ đúng một phần. Vì có một bộ phận trong cơ thể chúng ta không hề nghỉ khi chúng ta ngủ. Thậm chí nó còn hoạt động mạnh hơn lúc thức. Đó là não bộ. Các nghiên cứu sử dụng máy chụp cộng hưởng từ chức năng gọi tắt là fMRI đã đo lường được điều này rất rõ ràng. Khi chúng ta ngủ, não bộ tiêu thụ glucose, tức là đường cung cấp năng lượng ở mức gần bằng với khi chúng ta đang thức và đang tập trung suy nghĩ. Hoạt động điện trong não không hề tắt. Nó chỉ chuyển sang một chế độ khác. Và chế độ khác đó chính là giấc mơ. Một số nhà thần kinh học hàng đầu thế giới đưa ra một nhận định đáng suy ngẩm. Chúng ta không ngủ chỉ để cơ thể nghỉ ngơi. Chúng ta ngủ là để não bộ được mơ. Nghe có vẻ lạ, nhưng khoa học đang ngày càng tìm thấy nhiều bằng chứng ủng hộ điều này. Cô bác đã bao giờ thức cả đêm chưa? Chăm người thân bệnh, lo lắng điều gì đó đến không ngủ được hay đơn giản là tràn trọc mãi không tài nào chợt mắt? Sau một hai đêm như vậy, cô bác có nhận ra không? Cơ thể như ép buộc chúng ta phải ngủ, không thể cưỡng lại được. Đó không phải sự lười biến, đó là sinh lý học. Trong cơ thể chúng ta có một chất tích tụ dần trong suốt cả ngày, gọi là adenosine. Đây là tính hiệu báo cho não biết đã đến lúc cần ngủ. Càng thức lâu, adenosine càng nhiều, áp lực buộc chúng ta phải ngủ càng lớn. Nhưng điều thú vị nhất không phải ở đó. Khi ai đó bị thiếu ngủ một hai đêm rồi sau đó được ngủ bù, các nhà khoa học đo lường được rằng giai đoạn mơ sẽ xảy ra sớm hơn bình thường, và kéo dài hơn bình thường. Giai đoạn ngủ mơ mà chúng ta gọi là ngủ REM, tên đầy đủ là rapid eye movement, tức là giai đoạn mắt chuyển động nhanh, như thể đang chờ đợi và lao ngay vào khi có cơ hội. Điều này gợi ý điều gì? Não bộ dường như đang đối giấc mơ, và khi được ngủ, nó lao ngay vào việc mơ, như thể đó là điều nó cần làm nhất. Giống như cơ thể cần nước, cần không khí, não bộ có nhu cầu được mơ. Bây giờ để tôi giải thích điều này theo cách đơn giản nhất. Não bộ của chúng ta không có trạng thái bật hoặc tắt như công tắc điện. Nó luôn luôn hoạt động, nhưng nó có hai chế độ rất khác nhau. Chế độ thứ nhất, não lúc thức. Khi chúng ta thức và đang làm việc, nấu cơm, lái xe đi chợ, chăm cháo, tính toán tiền nhà, não bộ đang hoạt động ở trạng thái mà các nhà khoa học gọi là mạng điều hành. Mạng này làm việc theo logic, tập trung, có kế hoạch, kiểm soát cảm xúc, đánh giá đúng sai. Đây là lý do khi đang thức, chúng ta không tự nhiên la hét giữa đám đông hay nhảy lên bàn nhảy múa, dù đôi khi trong đầu những ý nghĩ lạ vẫn thoáng qua. Mạng điều hành giúp chúng ta bình thường và hợp lý với thế giới bên ngoài. Chế độ thứ hai, não lúc ngủ mơ. Khi chúng ta đi vào giấc ngủ và bắt đầu mơ, mạng điều hành bị giảm bớt, không phải tắt hẳn, giống như âm thanh trong phòng chờ bệnh viện, vẫn có nhưng nhỏ lại. Và khi mạng điều hành nhường chỗ, một mạng khác nổi lên chiếm ưu thế. Bạn tưởng tượng mà các nhà khoa học còn gọi là mạng chế độ mặc định. Mạng này làm gì? Nó kết nối những ký ức rời rạc, nó tạo ra hình ảnh sóng động, nó khuếch đại cảm xúc, nó cho phép chúng ta gặp lại người đã khuất, bay lên trên không, hay đứng giữa một nơi chưa từng đến bao giờ trong đời. Và điều quan trọng nhất, mạng tưởng tượng không bị hạn chế bởi logic. Nó là lý do trong giấc mơ, chúng ta không thấy lạ khi đột nhiên từ nhà mình chuyển sang đứng giữa bờ biển. Người mất đã 10 năm có thể ngồi nói chuyện với chúng ta tự nhiên như chưa có gì xảy ra. Không có gì là lỗi, không có gì bất thường. Nó chỉ là não bộ đang làm việc theo một cách rất khác với ban ngày. Tôi muốn cô bác hình dung điều này. Hãy tưởng tượng có một thiết bị đo điện não. Cô bác đặt nó lên đầu trong lúc ngủ. Cơ thể nằm im, hơi thở điều, mắt nhắm lại. Nhưng bên trong họp sỏ, điện não đồ sẽ hiện ra một màn hình đầy những con sóng điện liên tục, không dừng. Glucose, nguồn năng lượng cho não, được tiêu thụ với tốc độ gần bằng lúc chúng ta đang đọc sách hay giải quyết vấn đề phức tạp. Lưu lượng máu lên não vẫn dồi dào. Điều đó có nghĩa là gì? Có nghĩa là khi cô bác đang ngủ, não bộ không hề nghỉ ngơi. Nó đang làm việc cực lực. Nó đang xử lý ký ức. Nó đang điều chỉnh cảm xúc. Nó đang luyện tập những tình huống chưa gặp. Nó đang dọn dẹp, sắp xếp, chuẩn bị cho ngày hôm sau. Và một điều nữa mà khoa học đo lường được và tôi thấy rất đáng kinh ngạc. Trong giai đoạn ngủ mơ, REM, cường độ hoạt động của vùng não xử lý cảm xúc đôi khi mạnh hơn cả lúc thức. Có những trải nghiệm cảm xúc mà chúng ta chỉ có thể cảm nhận khi đang mơ ở một mức độ mà lúc thức không thể đạt tới. Nghe có vẻ khó tin, nhưng đó là những gì thiết bị fMRI đo được từ não người đang ngủ mơ. Não bộ chạy bằng điện. Điều đó chúng ta đã biết. Nhưng ít người biết rằng nó còn chạy bằng khóa chất. Có một chất gọi là noradrenaline. Đây là chất dẫn truyền thần kinh giúp chúng ta tập trung, cảnh giác và lọc ra điều quan trọng giữa muôn vàng thứ xung quanh. Ban ngày, não bộ tắm trong noradrenaline. Đó là lý do chúng ta lái xe mà không bị phân tâm bởi mọi chiếc lá bay ngang. Tại sao chúng ta nấu ăn và tập trung đúng vào việc đang làm. Nhưng trong giai đoạn ngủ mơ, REM, có một điều rất bất ngờ xảy ra. Noradrenaline gần như biến mất hoàn toàn. Đây là khoảng thời gian duy nhất trong cả ngày và đêm mà não bộ không có chất này. Và điều đó tạo ra gì? Không còn noradrenaline, không còn bộ lọc tập trung. Não bộ không phải chú ý vào một điểm duy nhất nữa. Thay bầu đó, nó lan rộng ra. Nó kết nối những điều tưởng như không liên quan. Nó suy nghĩ theo kiểu rẽ nhánh, mở rộng, khám phá, mà các nhà tâm lý học gọi là tư duy phân kỳ. Đây là loại tư duy cần thiết cho sáng tạo, cho những khám phá bất ngờ, cho những giải pháp không ngờ tới. Nói cách khác, giấc mơ không phải sự hỗn loạn. Đó là não bộ đang được tự do sáng tạo theo cách mà ban ngày nó không thể làm được. Cô bác có để ý không? Trong giấc mơ, chúng ta rất hiếm khi ngồi tính toán số liệu hay lo về một khóa đơn tiện điện cụ thể hay viết báo cáo. Điều này không phải ngộ nhiên. Các nhà nghiên cứu đã phân tích hàng chục ngàn báo cáo giấc mơ từ nhiều nơi trên thế giới và họ nhận ra tính toán logic và con số xuất hiện rất hiếm trong các giấc mơ. Tại sao? Vì phần não phụ trách tính toán và lý luận logic, vùng vỏ não trước tráng, lại là vùng bị giảm hoạt động nhiều nhất trong giấc ngủ mơ. Khi đo bằng fMRI, vùng này tối đi hơn so với lúc thức. Ít máu tới đó hơn, ít điện hoạt động hơn. Và điều đó giải thích hoàn toàn tại sao giấc mơ không có toán học. Không phải vì não chúng ta kém cõi lúc ngủ, mà vì công cụ dùng để tính toán đang tạm thời nhường chỗ cho những thứ khác. Trong khi đó, phần não phụ trách cảm xúc và hình ảnh lại hoạt động mạnh hơn bao giờ hết. Đó là lý do tại sao giấc mơ đầy màu sắc, đầy cảm xúc, đầy những cảnh tượng sóng động, nhưng rất hiếm khi có những con số và bản tính. Khoa học giải thích được điều đó và điều đó theo tôi rất kỳ diệu. Bây giờ tôi muốn nói đến những điều mà nhiều cô bác trong chúng ta đã từng trải qua nhưng ít khi dám hỏi bác sĩ. Các nhà nghiên cứu đã thu thập và phân tích hàng chục ngàn báo cáo giấc mơ từ nhiều thế hệ, nhiều nền văn hóa và họ tìm thấy những chủ đề lập đi lập lại ở khắp nơi trên thế giới, từ châu Á đến châu Âu, từ người trẻ đến người già. Giấc mơ về người đã mất. Đây là câu hỏi tôi nghe nhiều nhất trong phòng khám. Bác sĩ ơi, tôi hay mơ thấy ông nhà tôi mất đã 10 năm rồi. Mơ thấy rõ lắm. Sáng dậy tôi cứ bần thần mãi. Có phải ông về thăm tôi không? Tôi không phủ nhận ý nghĩa tinh thần của điều đó với mỗi người. Nhưng dưới góc nhận y học tôi có thể nói với cô bác đây là hoạt động bình thường của não bộ. Khi chúng ta yêu thương ai đó sâu sắc, ký ức về họ được mã hóa rất mạnh trong các kết nối thần tin của não. Những kết nối đó không biến mất khi người thân ra đi. Chúng vẫn còn đó. Và ban đêm, khi mạng tưởng tượng được tự do hoạt động, những ký ức đó trỗi dậy. Không phải điềm, mà là tình cảm, tồn tại dưới dạng kết nối thần kinh bền vững. Và các nghiên cứu về đau buồn sau mất mát cho thấy nội dung của những giấc mơ này thay đổi theo thời gian, phản chiếu hành trình chữa lành của chúng ta. Những tháng đầu, giấc mơ thường mang nặng nỗi đau. Về sau, hình ảnh người thân trở nên bình thường hơn, ấm áp hơn. Như thế họ vẫn đang hiện diện nhẹ nhàng trong cuộc sống. Nhiều bệnh nhân của tôi nói rằng những giấc mơ đó là niềm an ủi lớn nhất trong những năm tháng cô đơn. Giấc mơ bị đuổi, bị rơi ngã, bị trễ tàu. Cô bác đã từng mơ thấy mình đang bị ai đó đuổi mà chạy không nổi. Hay mơ thấy mình rơi từ trên cao xuống và giật mình tỉnh dậy. Những giấc mơ này xuất hiện ở mọi độ tuổi, mọi nền văn hóa, và đã được đi nhận từ hàng ngàn năm nay. Các nhà nghiên cứu cho rằng đây là dạng giấc mơ liên quan đến lo âu mà não bộ đang tự xử lý. Một loại diễn tập cảm xúc não cho chúng ta trải nghiệm cảm giác nguy hiểm trong môi trường an toàn của giấc mủ. Không có gì đáng lo ngại. Đây là hoạt động bình thường của một tâm trí đang làm việc chăm chỉ. Giấc mơ gặp lại thời thơ ấu, những người xưa cũ. Nhiều cô bác ở độ tuổi 50, 60, 70 hay mơ thấy mình trẻ lại đang đứng trong căn nhà cũ ngày xưa, đang ngồi bên mâm cơm với cha mẹ, đang chơi cùng bạn bè thời tiểu học. Những giấc mơ như vậy thường mang lại cảm giác bình yên và nhớ nhung. Điều này phản ánh cách não bộ lưu giữ và xử lý ký ức dài hạn. Những ký ức cảm xúc mạnh từ tuổi thơ, từ những khoảnh khắc quan trọng nhất trong cuộc đời được mã hóa rất sâu và rất bền vững trong não bộ. Chúng có thể trỗi dậy bất cứ lúc nào khi mạng tưởng tượng được tự do hoạt động. Tôi muốn dành thêm thời gian cho chủ đề này vì tôi thấy rất nhiều cô bác trong độ tuổi 50, 60, 70 đang âm thầm chịu đựng mà không nói ra. Ác mộng thỉnh thoảng, hoàn toàn bình thường. Ác mộng liên tục, đêm nào cũng có, ngày càng dữ dội. Đó là tín hiệu cần chú ý. Tôi hay nói với bệnh nhân ác mộng liên tục giống như chiếc nhiệt kế đo sức khỏe tâm lý. Khi ai đó bắt đầu có ác mộng thường xuyên, tôi thường hỏi thêm gần đây có chuyện gì khó chịu không? Áp lực tài chính, chuyện con cái, lo lắng vì bệnh, có cảm giác buồn, chán nản, mất hứng thú với mọi thứ không? Có đang một mình gánh chịu điều gì đó mà chưa nói với ai không? Rất nhiều lần câu trả lời là có. Không bộ ban ngày đang chịu áp lực nhưng chúng ta cố nén xuống, cố mạnh mẽ, cố không để lộ ra ngoài. Đêm đến, khi mạng điều hành giảm bớt và cảm xúc được thống thích, những điều bị nén đó nổ lên trong giấc mơ. Đây không phải yếu đuối, đây là não bộ đang cố gắng xử lý những gì ban ngày chúng ta chưa xử lý xong. Và đó là lý do tại sao khi có ác mộng liên tục, tôi không chỉ nghĩ đến thuốc mũ, tôi thường khuyến khích bệnh nhân nói chuyện với ai đó, chia sẻ, không cần phải mạnh mẽ một mình. Một cuộc điện thoại với con, với bạn cũ, hay một buổi tâm sự với bác sĩ đôi khi có tác dụng nhiều hơn bất kỳ viên thuốc nào. Nhiều nhà nghiên cứu giấc mũ, làm việc tại các trường đại học như là Berkeley, Oxford, Harvard đã đề xuất một khái niệm rất thú vị. Giai đoạn mũ REM, giai đoạn mũ mơ, có thể đóng vai trò như một người trị liệu tâm lý tự nhiên hoạt động mỗi đêm trong lúc chúng ta ngủ. Tại sao họ nói vậy? Hãy nhớ lại điều chúng ta vừa nói. Trong giai đoạn REM, Noradrenaline chất tạo cảm giác căng thẳng và cảm giác gần như biến mất. Điều đó có nghĩa là những ký ức và cảm xúc từ ban ngày được não bộ xem lại nhưng lần này không có cảm giác căng thẳng đi kèm. Kết quả là những sự kiện đau buồn, đáng sợ hay tổn thương được đóng gối lại vào bộ nhớ nhưng với ít cảm xúc nhọn bén hơn. Nói một cách dễ hình dung hơn, những điều đau lòng được kết vào kho ký ức nhưng lần này với ít gai nhọn hơn. Điều này giúp lý giải tại sao sau một giấc mũ ngon chúng ta thường nhìn nhận vấn đề nhẹ hơn so với đêm qua. Tại sao sau khi ngủ một đêm điều làm chúng ta tức giận hay lo lắng hôm qua đôi khi không còn to tác nữa. Đó không phải là sự thờ ơ. Đó không phải là quên đi. Đó là não bộ đã làm công việc xử lý cảm xúc trong lúc chúng ta ngủ. Và đây là điều tôi muốn nhấn mạnh. Khi chúng ta ngủ kém, thiếu ngủ hay thức giấc nhiều lần hay giai đoạn REM bị gián đoạn chúng ta không chỉ mệt mỏi thể sát chúng ta còn mất đi quá trình xử lý cảm xúc tự nhiên này và điều đó góp phần vào dễ cáo dễ lo lắng, dễ buồn dễ nhìn mọi thứ theo hướng tiêu cực. Thiếu ngủ không chỉ hại thể chất nó hại cả tâm hồn. Tôi biết nhiều cô bác, đặc biệt là các chú các bác có thói quen uống một chút rượu trước khi ngủ. Uống cho dễ ngủ bác sĩ ơi. Tôi hiểu và tôi không phán xét điều đó nhưng có một điều y học tôi cần nói thật. Rượu bia có thể giúp chúng ta ngủ nhanh hơn, điều đó đúng nhưng nó làm giảm đáng kể thời lượng và chất lượng của giai đoạn ngủ REM. Mà REM như chúng ta vừa thảo luận là giai đoạn quan trọng nhất cho việc xử lý cảm xúc, củng cố ký ức và phục hồi tâm lý ban đêm. Khi liên tục thiếu hụt giai đoạn này, chúng ta đang dần mất đi một quá trình phục hồi tự nhiên rất quan trọng của não bộ. Điều này có thể góp phần lý giải tại sao nhiều người uống rượu thường xuyên dễ có tâm trạng không ổn định dễ cảm thấy chán nản vào buổi sáng hoặc khó xử lý những vấn đề cảm xúc trong cuộc sống. Tôi không nói đây là nguyên nhân duy nhất nhưng đây là một yếu tố mà y học đang ngày càng chú ý. Nếu cô bác đang có khó khăn và giấc ngủ và muốn thử một điều gì đó hãy thử giảm bớt rượu bia vào buổi tối trong khoảng 2 tuần và quan sát xem giấc ngủ và cảm giác buổi sáng có thay đổi không. Đây chỉ là gợi ý để cô bác tự thử và cảm nhận không phải áp lực. Bây giờ tôi muốn nói đến một điều mà tôi nghĩ nhiều cô bác chưa từng nghĩ đến giấc mơ và sự sáng tạo. Trong lịch sử khoa học và nghệ thuật có rất nhiều khám phá và tác khẩm lớn bắt nguồn từ giấc mơ. Nhà hóa học Kekule từng kể rằng ông tìm ra cấu trúc vòng của phân tử Benzen một khám phá quan trọng trong hóa học thủ cơ sau khi mơ thấy một con rắn đang cắn đuôi mình tạo thành bộng tròn. Nhạc sĩ Paul McCartney kể rằng một trong những bài hát nổi tiếng nhất lịch sử âm nhạc đến với ông trong giấc mơ. Ông tỉnh dậy vội vàng ngồi vào đàn piano để ghi lại ngay kẽ quên. Nhiều nhà văn, nhà thơ và những người làm sáng tạo trên khắp thế giới đều kể về những ý tưởng hay nhất đến với họ vào buổi sáng sớm ngay khi vừa tỉnh giấc trong trạng thái nửa tỉnh, nửa mơ. Điều này có cơ sảo khoa học không? Có. Hãy nhớ lại điều chúng ta vừa nói trong giấc mơ não bộ đang hoạt động theo kiểu tư duy phân kỳ kết nối những điều tưởng như không liên quan nhìn vấn đề từ nhiều góc độ bất ngờ không bị hạn chế bởi logic hay thói quen đây chính là nguyên liệu của sáng tạo. Ban ngày, mạng điều hành muốn chúng ta hiệu quả và đi theo đường thẳng. Ban đêm, mạng tưởng tượng được tự do và nó đi theo đường vòng đường bất ngờ, đường không ai ngờ và đôi khi chính những đường đó dẫn đến những giải pháp mà ban ngày chúng ta tìm mãi không ra. Điều này không chỉ dành cho các thiên tài hay nghệ sĩ bà nội nghĩ ra cách sắp xếp lại căn bếp cho gọn hơn ngay khi vừa thức dậy buổi sáng đó cũng là sáng tạo. Ông về hưu, mày mò ra các dép gỗ làm chiếc tủ mà cả tuần trước không nghĩ ra được sau một đêm ngủ ngon đó cũng là não bộ đang dùng sản phẩm của giấc mơ. Giấc ngủ không chỉ cho cơ thể nghỉ ngơi, nó cho tâm trí được sáng tạo. Tôi muốn dành một phần đặc biệt để nói về giấc mơ ở người cao tuổi. Vì đây là điều mà nhiều cô bác đang cãi qua và có thể đang thắc mắc nhưng chưa biết hỏi ai. Khi chúng ta lớn tuổi hơn cấu trúc giấc ngủ thay đổi chúng ta hay thức giấc hơn trong đêm giấc ngủ có cảm giác nhẹ buổi sáng dậy sớm hơn ngày xưa nhưng điều đó không có nghĩa là chúng ta mơ ít hơn não bộ vẫn mơ chúng ta chỉ đôi khi không nhớ được mà thôi. Và một điều rất đặc biệt mà các nghiên cứu ghi nhận ở người lớn tuổi đặc biệt là những người đang đối mặt với bệnh nặng hoặc gần cuối đời họ thường có những giấc mơ rất sâu sắc và rất có ý nghĩa cá nhân. Những giấc mơ về sự hòa giải với người thân những giấc mơ gặp lại người đã mất từ lâu, những giấc mơ về những năm tháng đẹp nhất trong cuộc đời thời trẻ, thời con cái còn nhỏ thời còn sung sức nhiều bệnh nhân ung thư của tôi những người đang ở giai đoạn điều trị khó khăn hay đã quyết định chuyển sang chăm sóc giảm nhẹ kể với tôi rằng giấc mơ là một trong những niềm an ủi lớn nhất với họ. Tôi mơ thấy lại ngôi nhà cũ, thấy mẹ tôi đứng trong bếp, mùi cơm thơm nhi ngút. Tôi mơ thấy mình trẻ lại đi trên con đường đất đỏ về làng hồi nhỏ Những giấc mơ đó không chữa khỏi bệnh tôi không có tuyên bố như vậy và khoa học cũng chưa khẳng định điều đó nhưng chúng giúp cho tâm hồn bình an hơn và với người đang bệnh nặng sự bình an của tâm hồn là điều vô cùng quý giá, không thể đo bằng chỉ số xét nghiệm nào Tôi muốn nói đến một điều y học quan trọng và tôi sẽ giải thích thật rõ để cô bác không lo lắng quá mức Có một tình trạng được gọi là rối loạn hành vi giấc mũ REM Bình thường, trong giai đoạn mũ mơ REM, cơ thể chúng ta bị liệt tạm thời não bộ tự khóa hệ vận động lại để chúng ta không thật sự vùng vẫy theo giấc mơ. Đây là cơ chế bảo vệ tự nhiên rất khéo léo Nhưng ở một số người, cơ chế đó không hoạt động tốt Người ngủ có thể la hét, đấm đá vùng vẫy mạnh, thậm chí ngã khỏi giường trong khi đang mơ Điều đáng lưu ý về mặt y học. Nhiên cứu cho thấy ở nam giới trên 50 tuổi tình trạng này có liên quan đến nguy cơ cao hơn của một số bệnh thoái hóa thần kinh như Parkinson và có thể xuất hiện như dấu hiệu sớm trước khi các triệu chứng khác biểu hiện nhiều năm Tôi nhấn mạnh đây là tình trạng khiếm gặp Không phải ai hay trở mình khi ngủ hay đôi khi giựt mình mạnh cũng có vấn đề này Nhưng nếu cô bác hoặc người thân có biểu hiện thường xuyên la hét to, đánh đấm mạnh hay té ngã trong lúc đang ngủ đây là điều nên nói với bác sĩ để được thăm khám và đánh giá đúng cách Không phải để sợ mà là để được chăm sóc sớm nếu cần Phát hiện sớm bao giờ cũng tốt hơn là chờ đợi Có một số câu hỏi mà tôi nghe rất thường xuyên trong phòng khám hãy để tôi trả lời tự tiếp Tôi mơ thấy người thân đã mất có phải điểm không tốt không Khoa học không có bằng chứng nào cho thấy giấc mơ có thể tiên đoán tương lai hay là điểm báo theo nghĩa thông thường Khi chúng ta mơ thấy người đã mất đó là bằng chứng rằng ký ức về họ vẫn còn sống trong não bộ của chúng ta Nó là tình yêu thương tồn tại dưới dạng kết nối thần kinh vệnh vững không phải điểm mà là tình cảm Tôi mơ nhiều quá có phải ngủ không ngon không Không nhất thiết Mơ nhiều và sóng động thường xảy ra trong giai đoạn REM dài hơn Điều này thường xảy ra vào những buổi sáng khi chúng ta ngủ đủ giấc và trải qua đủ các chu kỳ ngủ Nếu cô bác mơ nhiều nhưng ban ngày vẫn tỉnh táo, không mệt mỏi bất thường thì không có gì đáng lo Tôi không bao giờ nhớ giấc mơ có phải tôi không mơ không? Không phải vậy Hoạt động điện não trong lúc ngủ diễn ra ở tất cả mọi người kể cả những người nói rằng họ chưa bao giờ mơ Việc không nhớ giấc mơ có thể là do thức dậy quá nhanh, nhìn ngay vào điện thoại hay não bộ đang xóa ký ức giấc mơ một cách có chủ đích để tránh nhầm lẫn giữa ký ức thật và thi ức trong giấc mơ Đây là cơ chế bảo vệ bình thường, không phải bất thường Tôi hay mơ thấy những chuyện kỳ lạ xấu hổ, điều đó có nghĩa gì? Rất nhiều người mơ những điều mà khi tỉnh dậy họ xấu hổ hoặc hoang mang Điều này bình thường hơn cô bác nghĩ Trong giấc mơ, mạng điều hành bổ phận, kiểm soát và phán xét của não bị giảm hoạt động Những suy nghĩ và hình ảnh mà ban ngày chúng ta không cho phép mình nghĩ đến, ban đêm có thể tự do xuất hiện Đó không phải là bản chất thật hay mong muốn thật của cô bác Đó chỉ là tâm trí đang được tự do khám phá mà không có người gác cổng Bây giờ tôi muốn nói đến những điều cô bác có thể thực hiện được không cần thuốc, không phức tạp để hỗ trợ giấc ngủ và giấc mơ của mình Một 15 phút trước khi ngủ Khoảng 15 phút cuối trước khi ngủ là khoảng thời gian đặc biệt Đây là lúc não bộ đang chuyển tiếp từ trạng thái thức sang trạng thái ngủ Hai Mạng, mạng điều hành và mạng tưởng tượng đang đổi chỗ cho nhau Trong khoảng thời gian này, những gì chúng ta đưa vào đầu có thể ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ và giấc mơ Không nên nhìn điện thoại, đọc tin tức tiêu cực lo lắng về chuyện ngày mai tranh luận hay xem các nội dung gây kích động Có thể thử nghĩ lại điều gì đó tốt đẹp xảy ra trong ngày hôm nay nhớ lại khoảnh khắc vui với cháu đặt tay lên ngực và cảm nhận hơi thở chậm lại đọc vài trang sách nhẹ nhàng hay đơn giản là nói chuyện khẻ với người thân Không phải phép thần kỳ nhưng đây là cách nhỏ để chuẩn bị tâm trí trước khi bước vào thế giới giấc mơ Đây là điều mà nhiều người bỏ qua hoàn toàn Buổi sáng khi thức dậy đặc biệt là 5 đến 10 phút đầu tiên não bộ đang ở trạng thái chuyển tiếp mạng tưởng tượng chưa rút lui hoàn toàn mạng điều hành chưa hoạt động hết công suất Đây là cửa sổ để nhớ lại giấc mơ và đôi khi để có những suy nghĩ và ý tưởng bất ngờ Nếu ngay khi vừa mở mắt cô bác nhìn ngay vào điện thoại hay bật tin tức mạng điều hành lập tức hoạt động và cửa sổ này đóng lại Thay vào đó hãy thử nằm yên vài phút không nhìn điện thoại nhắm mắt lại hoặc nhìn trần nhà để tâm trí từ từ trở về Rất nhiều người báo cáo rằng khi làm điều này họ nhớ lại giấc mơ rõ hơn và đôi khi có những suy nghĩ hay những câu trả lời cho vấn đề đang trăng trở Một gợi ý đơn giản để một cuốn sổ nhỏ bên cạnh giường khi vừa dậy duy nhanh vài từ về điều vừa ở trong đầu dù chỉ là một hình ảnh thoáng qua hay một cảm xúc còn đọn lại không cần viết dài chỉ cần ghi lại trước khi ngày mới cuốn đi tất cả 3. Tắt điện thoại trước khi ngủ ít nhất 30 phút Ánh sáng xanh từ mạng hình điện thoại ước chế melatonin hormôn báo hiệu giờ ngủ điều này đã được nhiều nghiên cứu xác nhận nhưng còn một điều khác tích được nhắc đến nội dung trên điện thoại tin tức, mạng xã hội những cuộc tranh luận, kích hoạt mạng điều hành buộc não bộ phải phân tích đánh giá, phản ứng Khi đặt điện thoại xuống và nhắm mắt não bộ vẫn tiếp tục chạy những luồng suy nghĩ đó trong một thời gian Thay vào đó nếu 30 phút trước khi ngủ không có mạng hình không có thông tin ồn ào từ bên ngoài não bộ có cơ hội bắt đầu chuyển sang chế độ nghỉ ngơi và tưởng tượng sớm hơn Cô bác thử một tuần và quan sát xem giấc ngủ và cảm giác buổi sáng có khác đi không 4. Ngủ đủ chu kỳ không chỉ đủ giờ Chất lượng giấc ngủ quan trọng hơn số giờ nằm trên giường Một chu kỳ giấc ngủ đầy đủ kéo dài khoảng 90 phút bao gồm cả ngủ sâu lẫn ngủ mơ, REM Trong một đêm, cơ thể cần trải qua khoảng 4-6 chu kỳ như vậy Giờ đoạn REM, thời gian mơ sống đoạn nhất thường dài hơn trong những chu kỳ cuối, gần sáng Đó là lý do tại sao không cắt nhắn giấc ngủ quá sớm rất quan trọng nếu cô bác muốn có đủ thời gian REM 5. Chăm sóc tâm lý ban ngày là chăm sóc giấc ngủ ban đêm Điều cuối cùng và có lẽ quan trọng nhất Những lo lắng, áp lực, cô đơn buồn bã chưa được nói ra Tất cả sẽ theo chúng ta vào giấc ngủ Không phải để sợ mà là để nhắc nhở Chăm sóc sức khỏe tâm lý ban ngày là một phần của chăm sóc giấc ngủ Những thói quen đơn giản có thể hỗ trợ Chia sẻ với con cái hay bạn bè khi có điều lo lắng dù chỉ một cuộc điện thoại ngắn Đi bộ 20-30 phút mỗi ngày trong ánh sáng tự nhiên Điều này giúp điều chỉnh nhịp sinh học và cải thiện chất lượng giấc ngủ theo nhiều nghiên cứu Tham gia sinh hoạt cộng đồng, câu lạc bộ dưỡng sinh nhóm hàng xóm, buổi tập thể dục buổi sáng giúp giảm cảm giác cô đơn một yếu tố ảnh hưởng rõ rệt đến giấc ngủ Tránh mà một mình với lo lắng quá lâu mà không chia sẻ với ai Những điều này không phải phép màu nhưng theo y học lối sống chúng là những nền tảng giúp não bộ và cơ thể hoạt động tốt hơn Từng ngày, từng đêm tôi muốn nói thật rõ những dấu hiệu mà cô bác nên đi gặp bác sĩ Không phải để lo sợ mà là để được chăm sóc đúng lúc vì phát hiện sớm bao giờ cũng tốt hơn Nên nói chuyện với bác sĩ khi cô bác hoặc người thân thường xuyên la hét to đánh đắm hay té ngã trong lúc đang ngủ đặc biệt ở nam giới trên 50 tuổi Ác mộng liên tục nhiều tuần liên tiếp ngày càng dữ dội và kèm theo cảm giác lo âu hoặc sợ hãi kéo dài cả ngày Không thể ngủ được dù rất buồn ngủ hoặc thức dậy lúc 2.3 giờ sáng và không ngủ lại được kéo dài hơn 2 tuần Mệt mỏi bất thường vào ban ngày dù đã ngủ đủ giờ Giấc mơ lặp đi lặp lại giống như đang sống lại những trải nghiệm chấn thương tâm lý trong quá khứ, phai nạn, mất mát, bạo lực Cảm giác chán ngãn không muốn làm gì mất niềm vui kéo dài hơn 2 tuần dù đã ngủ đủ giấc Đây không phải danh sách để tự chửn đoán Đây là những tín hiệu để chúng ta không im lặng chịu đựng một mình Một cuộc nói chuyện với bác sĩ có thể mở ra nhiều hướng hỗ trợ mà cô bác chưa biết đến Tôi muốn chia sẻ với cô bác một điều mà khi tôi đọc được lần đầu tôi đã phải ngồi yên lặng khá lâu Trong những năm gần đây một số nghiên cứu đã theo dõi hoạt động điện não của những bệnh nhân đang ở giai đoạn cuối cuộc đời những người đã để lại di nguyện không muốn được cấp cứu Khi tim của họ ngừng đập trong vài phút ngay sau đó điện não đồ ghi lại điều rất đặc biệt Não bộ không tắt ngay Ngược lại nó ghi nhận một đợt hoạt động điện bùng phát rất mạnh Tương tự như những gì xảy ra trong giấc mơ sâu hoặc trong những trạng thái ký ức mở rộng và cảm xúc mạnh liệt Điều này đã được công bố trên các tạp chí y học quốc tế uy tín và được nhiều tờ báo khoa học đưa tin Điều đó có nghĩa là gì? Chúng ta chưa biết chắc Các nhà khoa học còn đang nghiên cứu và chưa có kết luận cuối cùng Nhưng điều này gợi mở một điều quan trọng Não bộ không ra đi trong lặng lẽ Nó dường như có một khoảnh khắc cuối cùng của hoạt động Rất mạnh liệt Rất sóng động Và điều đó có thể lý giải một phần những câu chuyện mà nhiều người hồi sinh sau ngừng tim kể lại Về cảm giác nhìn thấy cả cuộc đời như một cuốn phim chạy qua Về sự bình yên lạ thường Về những hình ảnh sóng động của những người thân yêu Tôi không nói điều này để khẳng định bất kỳ quan điểm nào về đời sống sau khi chết Tôi nói điều này với tư cách một bác sĩ Đây là đo lường thực tế Và ý nghĩa của nó vẫn đang được tìm hiểu Nhưng với tôi Và tôi nghĩ có thể với nhiều cô bác Điều này mang đến một cảm giác nhẹ nhàng Rằng ngay cả ở những khoảnh khắc cuối cùng Não bộ con người vẫn đang hoạt động Vẫn đang sống Vẫn đang tạo ra điều gì đó Tôi đã chia sẻ điều này với một số bệnh nhân ung thư của mình Những người đang ở giai đoạn khó khăn và đang lo sợ Và nhiều người trong số họ nói Điều đó làm con bớt sợ hơn bác sĩ ơi Với tôi, câu nói đó là điều quý giá nhất trong hành trình làm bác sĩ của mình Trước khi kết thúc Hãy để tôi tóm tắt lại những điều khoa học đã cho chúng ta biết hôm nay 1. Não bộ không nghỉ ngơi khi chúng ta ngủ Nó đang làm công việc quan trọng nhất của ngày xử lý cảm xúc, củng cố ký ức và chuẩn bị cho ngày hôm sau 2. Giấc mơ không phải lỗi hệ thống không phải điềm báo không phải bệnh tật Đó là hoạt động có mục đích của một não bộ khỏe mạnh 3. Ác mộng thỉnh thoảng là bình thường Ác mộng liên tục là tín hiệu cần chú ý Không phải để sợ mà để hỏi Tôi đang chịu đựng điều gì mà chưa nói ra 4. Giai đoạn ngủ mơ REM là thời gian hỗ trợ sức khỏe cảm xúc tự nhiên của não bộ Thiếu giấc ngủ không chỉ hại thể xác nó ảnh hưởng đến cả tâm hồn 5. Có những điều đơn giản chúng ta có thể làm 15 phút bình tĩnh trước khi ngủ sáng dậy không gội vã tắt điện thoại sớm hơn chia sẻ lo lắng thay vì giữ trong lòng 6. Giấc mơ là ngôn ngữ của tâm trí lắng nghe nó không phải để tìm điềm báo mà để hiểu bản thân mình sâu hơn Tôi muốn kết thúc video hôm nay bằng điều này Trong cuộc đời, có những đêm chúng ta khóc trong giấc mơ có những đêm chúng ta cười có những đêm chúng ta gặp lại người đã xa dù chỉ trong vài giây huyền ảo trước khi tỉnh giấc và có những đêm chúng ta không nhớ gì cả chỉ thức dậy với một cảm giác bình yên không rõ lý do Khoa học hôm nay đang dần giải thích những điều đó nhưng có những thứ mà khoa học chưa giải thích được và tôi nghĩ điều đó là tốt vì giữa những gì có thể đo lường và những gì không thể đo lường đó là nơi con người tìm thấy ý nghĩa cho cuộc đời mình Giấc mơ nhắc nhở chúng ta điều này Bên trong mọi người dù đang khỏe hay đang bệnh dù còn trẻ hay đã lớn tuổi dù sống giữa đám đông hay đang một mình trong căn nhà vắng có một thế giới nội tâm phong phú và không bao giờ tắt não bộ của cô bác đang làm việc vì cô bác mỗi đêm đang xử lý những nỗi đau nhỏ đang cất giữ những ký ức đẹp đang chuẩn bị cho ngày mai hãy cho nó cơ hội đó hãy ngủ đủ giấc hãy chăm sóc tâm trí ban ngày hãy đặt điện thoại xuống đôi khi và để bản thân thở hãy chia sẻ nỗi lòng khi có thể với con, với cháu, với người bạn lâu ngày không gặp hãy để những người thân xung quanh biết rằng cô bác vẫn ổn và nếu cô bác đêm nay nằm xuống dù có mơ hay không hãy biết rằng não bộ của cô bác đang chăm sóc cô bác theo một cách mà chúng ta chưa hoàn toàn hiểu hết nhưng khoa học đang ngày càng xác nhận là có thật và có ý nghĩa đó với tôi là điều kỳ diệu nhất của con người cảm ơn cô bác đã dành thời gian xem video này đến tận cuối tôi là bác sĩ Nguyễn Minh Tâm nếu video hôm nay có ích, hãy chia sẻ đến người thân đặc biệt những ai đang có khó khăn vì giấc ngủ hay đang trải qua giai đoạn khó khăn trong cuộc sống chúng ta không cần phải một mình trong đêm tối hẹn gặp lại cô bác trong video tiếp theo nếu cô bác có câu hỏi về giấc ngủ, về giấc mơ hay bất kỳ điều gì liên quan đến sức khỏe thể chất và tinh thần hãy để lại bình luận bên dưới tôi sẽ cố gắng trả lời từng câu hỏi và trong video tiếp theo tôi sẽ nói về những thói quen ngủ lằn mạnh dành riêng cho người trung niên và cao tuổi những điều rất đơn giản nhưng ít ai để ý đừng bỏ lỡ nhấn đăng ký để không bỏ lỡ video tiếp theo chúc cô bác một giấc ngủ ngon tối nay và những giấc mơ bình yên