Khi Bạn Ở Đáy Vực Hãy Nhớ: Tư Mã Ý Từng Ở Đó Lâu Hơn Bạn

Khi bạn ở đáy vực, hãy nhớ từ mãi từng ở đó lâu hơn bạn. Nếu đêm nay bạn đang nằm trong bóng tối, mắt mờ trừng trừng nhìn lên tràn nhà, và tự hỏi rằng đời mình liệu đã chấm hết chưa, thì video này dành cho bạn. Có thể bạn vừa mất việc ở cái tuổi mà chẳng ai muốn tuyển nữa. Có thể bạn vừa phá sản, vừa bị người thân quay lưng, vừa nhìn công sức mấy năm sụp đỏ trong một buổi chiều. Có thể bạn không mất gì cả, nhưng trong lòng trống rỗng, và bạn cảm thấy mình đang rơi, rơi mãi mà không biết đáy ở đâu. Tôi muốn kể cho bạn nghe về một người. Một người từng bị ông chủ quyền lực nhất thiên hạ nghi ngờ suốt mấy chục năm, từng bị tức hết binh quyền tuổi về quê, từng bị đối thủ gửi tặng một bộ áo đàn bà để xỉ nhục trước ba quân. Và cái tuổi 70, cái tuổi mà người ta đã lo hậu sự, ông vẫn còn phải giả điên giả dại suốt một năm trời để giữ lấy mạng sống. Và người đó tên là Từ Mã Ý. Và đây là điều nghịch lý nhất của lịch sử Tam Quốc. Trong khi những ngôi sao rực rỡ nhất, Chu Du, Bảng Thống, Gia Cát Lượng, lần lật tắt liệm giữa đường, thì con người bị vùi dưới đáy vực lâu nhất ấy, lại là người duy nhất bước lên đỉnh cao cuối cùng. Cả công nghiệp nhà tấn, cả việc kết thúc Tam Quốc phân tranh đều bắt đầu từ những năm tháng ông nằm im dưới đáy. Vậy nên, nếu bạn đang ở đáy vực, tôi không đến đây để nói với bạn rằng mọi chuyện rồi sẽ ổn. Tôi đến để nói một điều thật hơn thế. Đáy vực không phải là nơi đời bạn kết thúc. Nó là nơi đời bạn được tuyển chọn. Và trong những chương nghiệm sắp tới đây, Tần Phu Khánh sẽ cùng bạn đi qua bốn bài học mà Từ Mã Ý đã dùng chính cuộc đời mình để viết ra. Bốn bài học về cách một con người nằm ở dưới đáy vực lâu hơn ai hết, mà không hề một nát. Để rồi khi đứng dậy, cả thế giới phải nhận đường. Và bài học thứ tư, xin nói trước, sẽ là một bài học khiến bạn thay đổi cách nhìn về chính nỗi đau của mình. Thế nhưng chúng ta đừng bội, và hãy đi từ đầu. Có thể nói, trong bảng xếp hạng nhân tài Tam Quốc, Từ Mã Ý gần như không có phân cứng nổi trội. So với Tào Tháo, ông thiếu cái hùng tài đại lượng. So với Gia Cát Lượng, ông thiếu sự cơ trí ổn ghẹn được cả thiên hạ ngưỡng vọng. So với Chu Du, ông thiếu vẻ phong lưu tiêu sái khiến người đời sai mê. Ông bước vào tập đoàn họ Tào như một kẻ dưới cơ về mọi mặt. Và tệ hơn nữa, ông bước vào với một cây án treo lơ lửng trên đầu. Bởi Tào Tháo, con người đa nghi bậc nhất thiên hạ lúc bấy giờ, đã nhìn thấu ông ngay từ đầu. Trước khi nhắm mắt, Tào Tháo còn dặn lại con trai cả là Tào Phi, một câu tiên đoán lạnh gáy rằng, Từ Mã Ý là kẻ không cam chịu làm thần, tất sẽ can dự vào việc lớn nhà ta, còn nhất quyết phải đề phòng. Bạn thừa hình dung mà xem, đi làm mấy chục năm trong một công ty, mà ông chủ để lại di trúc dặn người kế nhiệm là đề phòng thằng này. Đồng nghiệp ganh ghét, công lao bị gạt sang bên. Hết lần này đến lần khác bị giáng chức, bị đẩy về quê ngồi chơi xây nước. Đến khi già rồi, tưởng đã yên thân với chức thái úy, thì Tào sảng lại dâng sở thăng ông lên làm thái phó. Nghe thì vinh hiển, nhưng thực chất là chiều minh thăng, ám ráng. Cái ghế cao hơn, nhưng bình quyền trong tay đã bị rút sạch. Cuộc đời từ Mã Ý, nếu vẽ thành đồ thị, thì sẽ không phải là một đường đi lên, mà nó là một chuỗi những cú rơi, rơi xuống, nằm đó rồi lại rơi tiếp. Vậy mà chính con người ấy, lại nói với con cháu mình một câu, mà tôi cho là đáng khắc lên tưởng đá của bất kỳ ai đang khốn củng. Nhẫn đó là pháp bảo sự thế, vinh viễn không được quên. Đáng nhẫn thì nhẫn, mềm ngoài dấu kim bên trong. Đáng đoạn thì đoạn, dao sắc chém đứt tờ dối. Và đây là chỗ mà hầu hết chúng ta đã hiểu sai. Chúng ta tưởng nhẫn, nghĩa là cắn răng chịu đựng, là cam phận, là yêu đuối được khoác lên chiếc áo mỹ mèo. Không phải như vậy. Cuộc đời từ Mã Ý có một hình ảnh, mà tôi nghĩ chúng ta cần phải ghi nhớ. Đó là, khi ta thu nắm đẫm về, không có nghĩa là ta tư bỏ trận đấu, mà là ta đang tích lũy lực cho cu đấm mạnh hơn ở phía sau. Đáy vực, với người tầm thường, là nấm mổ. Nhưng với người hiểu đạo, đáy vực là nơi thu nắm đẫm về. Sự khác biệt giữa hai loại người ấy nằm ở đâu? Nó nằm ở bốn điều, mà Tân Phú Khánh sắp chia sẻ với bạn ngay sau đây. Bài học thứ nhất, đó là, ở đáy vực, việc đầu tiên không phải là vùng vẫy, mà là ngừng vùng vẫy. Bạn có biết người rơi xuống nước chết đuối phần lớn vì điều gì hay không? Không phải vì nước sâu, mà vì họ hoảng loạn vùng vẫy, kiệt sức, rồi chìm nghỉm. Người biết bơi được dạy đều ngược đời, khi đuối hãy thả lỏng trước đã. Đáy vực cuộc đời cũng vận hành đúng quy luật đó. Khi con người xa cơ, bản năng đầu tiên là vùng lên chứng minh. Chứng minh mình không sai, chứng minh mình còn giá trị, chứng minh những kẻ hại mình sẽ phải hối hận. Và chính cái nhu cầu chứng minh vội vã ấy khiến người ta phạm hết sai lầm này, đến sai lầm khác. Như váy nóng để gỡ gạc, đôi co để giữ thể diện, đốt cháy nốt những mối quan hệ cuối cùng. Hãy nhìn lại tư mãi ý, ông làm điều ngược lại. Khi bị nghi kỳ, ông không thanh minh. Khi bị trẻ nép, ông không đôi co. Sự sách chép rằng, dù là trước tàu tháo, tàu phi, hay tàu rệ, dù bị nhìn thấu tâm can hay bị cố tình thử thách, tư mãi ý đều có thể lập tức cuối đầu quỳ xuống và miệng nói tội thần, đáng chết. Không một chút do dự, không một chút sĩ diện. Có người bảo đó là hèn. Nhưng chúng ta hãy nghĩ kỹ xem, kẻ quỳ xuống như vậy, trong lòng đang nghĩ gì? Tư mãi ý đang nghĩ, người là chủ, ta là bể tôi. Khoảnh khắc này ta trông thật thấp kém. Nhưng vãn cờ còn dài và người thắng cuối cùng sẽ là ta, không phải người. Đó không phải là sự cam chịu, đó là sự tỉnh táo tuyệt đối giữa cơn bão. Người xưa gọi là sự loạn bất kinh, tĩnh quan, kỳ biến. Tức là giữa loạn không hoảng, lặng lẽ quan sát sự biến chuyển. Bởi tư mãi ý hiểu một chân lý mà người đời hay quên đó là tiểu bất nhẫn, tắc loạn, đái mưu. Không nhịn công việc nhỏ, át học, mưu lớn. Vậy nên, nếu hôm nay bạn đang ở đấy, bài học đầu tiên là đừng vội làm gì cả. Đừng vội gỡ gạc, đừng vội thanh minh, đừng vội đưa ra những quyết định lớn khi tâm nàng loạn. Hãy cho mình quyền được nằm im, nhưng nằm im với đôi mắt mở như từ mãi ý. Nằm im để quan sát chuyện gì đã thật sự xảy ra, ai còn đứng bên mình và cánh cửa nào lặng lẽ hé ra giữa đống đổ nạt đó. Nhưng nằm im quan sát mới chỉ là bước một. Câu hỏi tiếp theo mới thật sự quyết định. Là nằm im rồi, thì làm gì với quãng thời gian giấy đáy như vậy? Và đó là lý do chúng ta đến với bài học thứ 2. Đáy vực là kho chứa, kẻ dạy trôn mình, người khôn, tích lũy ở đó. Có một chi tiết trong cuộc đời từ mãi ý mà ít người để ý. Nhưng theo tôi, nó đáng giá hơn mọi trận đánh của ông. Đó là trong những năm tháng bị gạt ra dìa quyền lực, khi các danh tướng mãi tranh công nơi xa trường. Từ mãi ý là một việc chẳng ai thèm làm. Ông đi trồng lúa, ông cải tạo đồn điên, tích chữ lương thảo, chăm lo các việc bị coi là tầm thường nhất trong con mắt các anh hùng. Người ta cười, ông mặc kệ. Bởi ông hiểu rằng chiến tranh xét đến tận cùng là cuộc đua của kho lương. Ai còn cạo, kẻ đó còn quân. Ai còn quân, kẻ đó còn cơ hội. Và quả nhiên, chính những kho lương lặng lẽ ấy về sau trở thành sương sống cho mọi chiến dịch của ông. Kể cả chiến lược nổi tiếng nhất đóng cửa không đánh, ung dung ngăn non ngủ kĩ để mặc đại quân ra cắt lượng, đường sa vạn dặm cạn dần lương thảo mà tựa lui. Ở đây chúng ta thấy một điều rằng người tầm thường dùng thời gian dưới đáy để gặm nhóm nỗi đau. Người phi thường dùng chính quãng thời gian ấy để xây kho. Rồi cả chuyện ba năm giữ mộ nữa khi cần chứng tỏ lòng chung để hóa giải nghi ngờ. Từ mãi chấp nhận lui về giữ đạo hiếu suốt ba năm. Ba năm đứng ngoài mọi cuộc chơi quyền lực. Với người khác, đó là ba năm bị lãng quên. Với ông, đó là ba năm biến sự nghi ngờ của thiên hạ thành đấm lá chắn hộ thân. Ba năm để thế cơ tự chuyển động theo hướng có lợi cho mình. Trong khi bản thân không tốn một mũi tên. Nhục nhã, thất thế, bị lãng quên. Từ cuộc đời của tư mạ ý, có một câu mà chúng ta nên mang theo đó là Nhục nhã chỉ là đoạn đường sóc này. Nó không phải là đích đến của đời người. Đoạn đường sóc thì rồi sẽ qua. Vấn đề là trong lúc xe đang sóc, bạn ôm đầu than khóc hay bạn tranh thủ kiểm lại hành trang. Hãy tự hỏi mình một câu thẳng thắn rằng Quãng thời gian dưới đáy này bạn đã trồng lúa được gì chưa? Ví như một kỹ năng mới, một sức khỏe được chăm sóc lại, một cuốn sách đọc dở từ năm, mười năm trước, một mối quan hệ tử tế được vun đắp trong lặng lẽ. Nếu chưa thì đáy vực của bạn mới chỉ là cây hố. Còn khi bạn bắt đầu tích lũy, cái hố ấy lập tức biến thành nền móng. Nhưng hãy khoan, tích lũy rồi thì sao? Chẳng nhẽ lại cứ nằm đó tích lũy mãi chăng? Đây chính là lúc chúng ta chạm đến nghệ thuật khó nhất và cũng là màn trình diễn ngoạn mục nhất trong toàn bộ cuộc đời tư mạ ý. Và đó là lý do để chúng ta đến với bài học thứ ba. Chịu được đáy vực chưa đủ, phải chịu được nó lâu hơn cả khác. Năm ấy, tư mạ ý gần bảy mươi tuổi. Bảy mươi tuổi, ở thời đại mà nhân sinh thất thập của Lãi Hì, sống đến bảy mươi đã là chuyện hiếm có xưa này. Ông đã là nguyên lão bốn trèo, công cao chấn chủ. Vậy mà Tào Sảng, một kẻ hậu bối, chỉ bằng một chiêu minh thằng ám dáng đã rút sạch binh quyền khỏi tay ông, đẩy ông vào thế cá nằm trên thớt. Người thường ở tuổi ấy, gặp cảnh ấy sẽ làm gì? Hoặc úớt mà chết, hoặc liều mạng phản kháng để rồi bị diệt tam tộc, hoặc buông xuôi cho ngày nhắm mắt. Tư mạ ý chọn con đường thứ tư, con đường mà có lẽ trong lịch sử nhân loại không mấy ai đủ gan làm. Ông giả điên. Ông cáo bệnh về nhà. Diễn vai một ông già lũ lẫn, run rải, cháo chảy ướt cà vạt. Nói trước quên sau. Diễn không phải một ngày, một tuần, mà tròn một năm trời. Diễn qua mặt được cả những tai mắt của tàu sảng phái đến giỏ xét. Một năm, ở tuổi 70, mỗi ngày đều phải là một vai kịch hoàn hảo. Chỉ cần sơ hở một ánh mắt là mất đầu cả họ. Chúng ta có thể cảm nhận lại điều này. Một năm giả điên ở tuổi 70, có nghĩa là, một năm mà mỗi buổi sáng thức dậy, ông đều phải tự nhủ rằng, chưa phải lúc, nhẫn thêm một ngày nữa. Và rồi cái ngày ấy đến, tàu sảng, tin chắc con hồ ra, đã thành con mèo lầm cẩm. Ông rung rời kinh thành đi tế lăng. Cánh cửa hé ra lũng một khe. Từ mại ý, con người run dậy làm rơi cháo hôm qua, đứng bật dậy, phát động chính biến. Chỉ trong một đòn quét sạch toàn bộ thế lực của tàu sảng. Đáng nhẫn thì nhẫn, mềm ngoài giấu kim. Đáng đoạn thì đoạn, rào sắc chém tơ. Ngửa đầu câu, ông đã diễn suốt một năm. Nửa sau, ông thi triển trong đúng một ngày. Đây cũng chính là điều mà tôi muốn nói với bạn. Đó là, giữa những người cùng rơi xuống đáy vực, kẻ thắng không phải là kẻ mạnh nhất, mà là kẻ chịu đựng được lâu hơn tất cả, và bật dậy đúng khoảnh khắc cánh cửa hé ra. Nhìn lại cả bàn cờ tam quốc mà xem. Chú Du mất năm 35 tuổi. Bàng Thống cũng mất năm 35 tuổi. Gia Cát Lượng, thiên tài cả đời cúc cung tuận tụy, kiệt sức ra đi ở tuổi 53, giữa gò ngũ trượng. Họ đều rực rỡ hơn tứ mạ ý rất nhiều, nhưng họ đều cháy quá nhanh. Còn tứ mạ ý, con người bị chê là mở nhạt, cứ lầm lũi nhẫn, lầm lũi trò, lầm lũi sống, và sống lâu hơn toàn bộ đối thủ của mình. Đến cuối đời, ông gần như không còn ai để đấu nữa. Nghe có vẻ nghịch lý, nhưng đôi khi, kiên trì tồn tại cũng chính là một chiến lược. Cái mà dân gian chúng ta thường gọi với nhau là 30 chưa phải là Tết, hay cơ bạc ăn nhau về sáng. Và điều đó cũng đúng với đạo lý của trận đấu của đời người. Trận đấu của đời người không tính điểm theo hiệp, nó tính điểm ở tiếng còi cuối cùng. Mà tiếng còi cuối cùng thì chỉ vang lên cho những ai còn đứng ở trên sân. Bạn đang ở nãy vực ư, vậy thì câu hỏi không phải là bao giờ tôi thoát ra, mà là tôi có đủ sức ở lại đây lâu hơn nghịch cảnh của mình hay không? Vì nghịch cảnh, cũng như đại quân của Gia Khát Lượng đóng ngoài thành, trông thì hùng hổ, nhưng nó cũng có kho lương của nó. Và kho lương nào, rồi cũng phải cạn. Nhưng để chịu đựng được lâu đến thế mà không mục nát từ bên trong, Tư Ma Ý đã phải nắm được một bí mật cuối cùng. Và đây mới là bài học sâu nhất. Bài học không nằm ở mưu lược, mà nằm ở cách nhìn thế giới. Và đó là lý do để chúng ta đến với bài học thứ tư. Một bài học vô cùng quan trọng. Hiểu luật chuyển hóa. Trong họa đã có mỏm phúc, dưới đáy đã có sẵn đường lên. Lão Tử có câu nói mà Tư Ma Ý thuộc nằm lòng. Có nghĩa là phúc là nơi họa ẩn ấp, họa là nơi phúc nương mình. Vạn vật không đứng yên, chúng liên tục chuyển hóa vào nhau. Người chí không phải là người tránh được họa, mà là người nắm được quy luật chuyển hóa giữa họa và phúc. Hãy xoay quy luật ấy vào chính đời Tư Ma Ý mà xem. Chúng ta sẽ rất dùng mình vì độ chính xác của nó. Bị tào tháo, nghi kỵ, đè nén. Đó là họa. Thế nhưng chính cái nghi kỵ ấy buộc ông thu hết sắc bén vào trong. Ghen thanh bản lĩnh, thâm trầm không ai địch nổi. Hóa ra là phúc. Bị đẩy về quê ngồi chơi, sơi nước là họa. Thế nhưng, nhờ đứng ngoài vòng xoáy, ông thoát khỏi bao cuộc thanh trừng đẫm máu trốn triều đình. Hóa ra là phúc. Bị Gia Cát Lượng gửi áo yếm đàn bà xỉ nhục cho ba quân. Là cái họa về thể diện lớn nhất của một đời võ tướng. Thế nhưng, ông mìm cười nhận áo, Và chỉ từ câu trả lời Thừa tướng ăn ít, việc nhiều. Ông đã độc vị đối thủ vĩ đại sắp kiệt sức. Cái áo xỉ nhục hóa thành nguồn tin tình báo quý giá nhất cuộc chiến. Bạn có thấy không? Với người hiểu luật chuyển hóa, không có biến cú nào chỉ mang một nghĩa duy nhất. Mọi cú rơi đều chứa sẵn trong nó một chiếc thang. Vấn đề là mắt bạn có được luyện để nhìn ra chiếc thang đó hay không. Còn với những người không hiểu luật này thì sao? Họ ở trên đỉnh mà tưởng mình vĩnh viễn trên đỉnh như tàu sảng quyền nghiêng thiên hạ mà ngạo mạn buông lỏng để rồi mất tất cả trong một ngày. Họ ở dưới đáy mà tưởng mình vĩnh viễn ở dưới đáy nên tuyệt vọng bung xuôi tự tay bịt mắt mình trước chiếc thang đang dựng sẵn bên cạnh. Đời người là một ngọn núi có đỉnh cao trót vót ắt sẽ có vực sâu thăm thảm. Lên đỉnh rồi thì chớ đắc ý quên mình mà xuống vực thì chớ đánh mất niềm tin. Bởi cả đỉnh lẫn vực đều không phải là nhà của bạn chúng chỉ là những chặng đường. Kẻ ngồi khóc dưới vực và kẻ đi tìm đường lên trong vực nhìn bề ngoài thì giống hết nhau bởi vì đang đều ở dưới đáy vực thế nhưng số phận của họ đã rẽ về hai hướng ngay từ trong tâm tư suy nghĩ. Và chúng ta phải nói thêm điều này với nhau vì nó là danh giới của sống còn. Đó là hiểu luật chuyển hóa không có nghĩa là ngồi chờ vận may tự đến. Cuộc đời tư mạ ý cho ta một chiếc đi sống bằng một câu đanh thép rằng trăm lần tâm động không bằng một lần hành động. Tư mạ ý chờ nhưng ông chờ trong tư thế của cánh cung đã dương. Trồng lúa là hành động giữ mình là hành động quan sát từng nhất cử nhất động của đối thủ là hành động. Để rồi khi thời cơ lé lên như cái ngày tàu sảng rơi kinh ông không cần lấy đà cũng đã dương sẵn từ 10 năm trước rồi. Đó là điểm khác biệt cuối cùng dẫn nhẫn của bậc trí và y của kẻ lười. Một bên là con hổ nằm phục một bên là con hổ nằm bẹp cùng là nam nhưng một bên đang chở mồi một bên đang chở chết. Vậy là chúng ta đã đi hết bốn bài học từ những năm tháng dây đáy của tư mạ ý và cho phép tôi gói gọn nó lại trong bốn câu này. Bốn câu vẫn có thể chép vào sổ tay hoặc chỉ đơn giản là mang theo trong lòng mình. Đó là Khi rơi xuống đáy đừng vùng vẫy hãy mở mắt quan sát. Khi nằm dây đáy đừng gặm nhấm nỗi đau hãy lặng lẽ say kho. Đừng hỏi bao giờ mình thoát ra hãy hỏi mình có bền hơn nghịch cảnh không. Và trên tất cả hãy nhớ rằng trong lòng cái họa hôm nay hạt mầm của cái phúc ngày mai đã được gieo sẵn. Việc của bạn là đừng dẫm chết nó bằng sự tuyệt vọng của chính mình. Tối nay trước khi đi ngủ tôi mời bạn làm một việc rất nhỏ. Hãy lấy một tờ giấy và thay vì viết ra những gì mình đã mất hãy viết một dòng duy nhất rằng Trong lúc ở dây đáy này mình sẽ âm thầm tích đũy điều gì? Một kỹ năng một thói quen một mối quan hệ một sức khỏe Chỉ một thứ thôi nhưng bắt đầu từ ngày mai. Đó chính là thừa dụng đầu tiên bạn cày dây đáy vực theo đúng cách mà từ mã ý đã làm. Và nếu như bạn đã từng đi qua một đáy vực nào trong đời nhưng mất mát phá sản bị phản bội hay bệnh tật v.v và đã đứng dậy được thì hãy kể lại hành trình ấy ở phần bình luận dưới video này nhé. Biết đâu vài dòng của bạn lại chính là chiếc thang trong một người xa lạ đang làm dây đáy đêm nay. Và nếu những chương nghiệm như thế này chạm được vào bạn hãy đăng ký kênh để chúng ta tiếp tục cùng nhau mài rũa nội tâm qua trí tuệ của cổ nhân nhé. Cuối cùng xin gửi bạn điều này để mang vào giấc ngủ đêm nay. Đáy vực của bạn dù sâu đến đâu cũng chỉ mới tính bằng tháng bằng năm từ mã ý đã làm dây đáy của ông ấy gần 40 năm. Và thế giới cuối cùng vẫn phải nhường đường và nó cũng sẽ nhường đường cho bạn nữa. Chỉ cần bạn còn ở đó khi cánh cửa hé ra. Tân Phúc Khánh xin kết thúc bài chia sẻ của mình tại đây. Xin chân thành cảm ơn quý vị và các bạn đã dành ra thời gian quý báu của mình để lắng nghe bài chia sẻ này. Một lần nữa xin kính chúc quý vị và các bạn cùng gia đình luôn luôn được hạnh phúc thành công và bình an trong cuộc sống. Xin chân trọng kính chào và hẹn gặp lại.