Trận mưa bão lịch sử trút xuống tỉnh Hà Nam với lượng nước khổng lồ đã gây ra tình trạng ngập lụt nghiêm trọng và làm vỡ đê tại nhiều khu vực. Hàng ngàn hộ dân nông thôn phải gánh chịu thiệt hại nặng nề khi chính quyền quyết định xả lũ để bảo vệ an toàn cho các đô thị lớn. Câu hỏi về năng lực ứng phó thiên tai và cơ chế đền bù tài sản một lần nữa được đặt ra giữa bối cảnh hoang tàn sau cơn lũ.
🌧️ Lượng mưa 23,7 tỷ mét khối trút xuống nhấn chìm hàng loạt khu dân cư. 🌊 Hệ thống đê tại Bình Đỉnh Sơn, Hứa Xương và Chu Khẩu liên tiếp vỡ nát. 🏥 Nước lũ cuốn cuộn tràn vào bệnh viện trong đêm, đe dọa các bệnh nhân. 🌾 Quyết định xả lũ vùng Nê Hà Oa khiến người nông dân mất trắng hoa màu. 🚗 Hạ tầng giao thông tê liệt, nhiều phương tiện ngập úng và bị cuốn trôi. 🏗️ Dấu hỏi lớn về chất lượng công trình trị thủy và hệ thống cảnh báo sớm.
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Chỉ trong chưa đầy 48 giờ, hệ thống đề điều tại 3 khu vực Bình Định Sơn, Hứa Sương và Chu Khẩu thuộc tỉnh Hà Nam liên tiếp vỡ nát.
Tại Chu Khẩu, một đoạn đây bị xé tọa thành lỗ hỏng rộng 30 mét ngay trong đêm.
Dòng nước đụng ngầu cuồn cuộn lao thẳng vào một bệnh viện địa phương dâng cao 1,5 mét, đe dọa trực tiếp đến tính mạng của hàng trăm bệnh nhân không thể di tản.
Tổng cộng, 23,7 tỷ mét khối nước đã trút xuống vùng đất này, tương đương với 237 cái hồ Tây Sơn.
Biến hào loạt khu dân cư thành biển nước.
Kính chào quý vị và các bạn đang theo dõi kênh Dòng Chảy Thời sự.
Thưa quý vị, vùng đất Trung Nguyên một lần nữa lại oan minh dưới sức mạnh tàn khốc của dòng nước lũ khi bão đi qua để lại được mưa vượt qua sức chịu đựng của hệ thống hạ tầng trị thủy.
Vậy thì hôm nay, chúng ta cùng nói về thảm họa ngập lụt đang diễn ra tại tỉnh Hà Nam.
Nguyên nhân đằng sau những bách đê vỡ vụt và câu chuyện về những người đông dân một lần nữa phải đánh đổi sinh kế để bảo vệ các đô thị lớn.
Phần 1, Cơn Hồng Thủy nhấn chìm Hà Nam và 23,7 tỷ mét khối nước.
Thưa quý vị, 23,7 tỷ mét khối nước là khối lượng mưa khổng đồ đổ xuống tỉnh Hà Nam của Trung Quốc, một tỉnh nằm sâu trong đất liền nhưng lại trở thành bãi chiến trường chính của Hoàn Lưu Bão.
Theo dữ liệu khí tượng, khu vực phía Tây, phía Trung và Bắc Hà Nam và Nam Hà Bắc hứng chịu lượng mưa tích lũy từ 400 cho đến 800 mm.
Để hình dung, toàn bộ lượng mưa trong một năm của thành phố Bắc Kinh chỉ khoảng 550 mm.
Khối lượng nước khổng lồ này chút xuống liên tục trong 3 đến 4 ngày khiến mặt đất mất hoàn toàn khả năng thẩm thấu, kéo theo tốc độ ngập lụt tăng gấp nhiều lần.
Sự kiện này mang những nét tương đồng rõ rệt với trận lụt tại Trịnh Châu vào tháng 7 năm 2021, trù kỳ lặp lại của các thảm họa thời tiết khắc nghiệt đang bị rút ngắn một cách bất thường.
Những cơn mưa ngàn năm có một này xuất hiện với tần suốt 5 năm một lần.
Vùng đất Hà Nam chính là trung tâm của cội nguồn văn minh Hoa Hạ, nơi trong suốt chiều dài lịch sử luôn gắn liền với công cuộc trị thủy của các triều đại.
Điển tích đại vũ trị thủy cách đây hàng ngàn năm đã cho thấy việc dẫn lưu và kiểm soát dòng nước quyết định sự sinh tồn của cả một nền văn minh.
Cổ nhân có câu thủy năng tải chu diệt năng phúc chu, nghĩa là nước có thể trở thuyền và cũng có thể lật thuyền.
Lượng nước khổng lồ từng bồi đắp phù sa trong mười mấy vạn mẫu ruột đồng trung nguyên, nay chính dòng nước ấy lại đang mất chừng tài sản, nhà cửa và ưu hiếp sinh mạng của hàng triệu người dân với bày tử huyệt của các công trình trị thủy hiện đại.
Phần 2, 48 giờ liên tiếp, đề vỡ tại 3 địa điểm.
Thưa quý vị, khi lượng mưa vượt danh giới an toàn, hậu quả kéo theo là sự sụp đổ dây truyền của hệ thống phòng ngự.
Chỉ trong chưa đầy 2 ngày, 3 địa điểm tại Bình Đình Sơn, Hứa Sương và Chu Khẩu liên tiếp báo cáo vỡ đê.
Vào đêm 12 tháng 8, đê sông Bắc Nhữ tại Giáp Nguyện, Bình Đình Sơn đã bị xé toạc một đoạn dài 47 mét.
Đến đêm 13 tháng 8, đoạn đê phía đông sông Giả Lỗ thuộc cu Xuyên Hối, Chu Khẩu lại tiếp tục sụp đổ, tạo ra một vết nước dài 30 mét.
Vị trí này nằm ngay ngã 3 hợp lưu của 3 con sông.
Dòng nước từ thượng nguồn đổ xuống quá mạnh, tạo ra áp lực đẩy ngược.
Nước không thoát kịp và đập trực tiếp vào thành đê và săn phẳng tuyến phòng thủ này.
Hậu quả lập tức ập đến khi Bệnh viện Nhân dân số 5 tại thành phố Chu Khẩu bị nước nhấn chìm.
Tầng 1 của bệnh viện đã ngập sâu đến 1,5 mét.
Các bệnh nhân nằm trên giường bệnh không thể nào tự di chuyển, đối mặt với dòng nước siết tràn vào ngay trong đêm tối.
Hệ thống đê đều được xây dựng để ngăn dòng nước lớn, nhưng lại sụp đổ quá nhanh trước sức ép.
Sách Hàn Phi Tử từ nghi chấp lại câu,
Thiên lý chi đê hội vu mã nghĩ chi huyệt.
Nghĩa là đê dài ngàn dạm có thể sập chỉ vì một tổ kiến.
Những đoạn đê tiêu tốn ngân sách khổng lồ bị cuốn trôi không chỉ đơn thuần vì sức mạnh của tự nhiên,
mà còn phơi bày những rạn đất từ trong nền mống cấu trúc và quy trình bảo trì giám sát đầy tham nhũng.
Các lỗ hổng nhỏ không được xử lý triệt để đã trở thành yếu điểm trí mạng khi dòng nước lớn rồn về.
Phần 3 Quyết định phân lũ, người nông dân lại trở thành vật ghi sinh.
Thưa quý vị, đối mặt với nguy cơ nước tràn bờ và đe dọa trực tiếp đến các trung tâm kinh tế trọng điểm,
giới chức trách địa phương đã đưa ra quyết định mở cửa vùng lưu trữ lũ Nê Hà Oa thuộc Lạc Hà vào lúc 2h sáng ngày 13 tháng 8.
Vùng Nê Hà Oa có khả năng chứa tối đa 236 triệu mét khối nước.
Tuy nhiên, đây không phải là vùng đất hoang vu mà là nơi sinh sống của hơn 500 người dân thuộc 2 thị trấn và 10 ngôi làng.
Quyết định sản lũ đồng nghĩa với việc hàng chục ngàn bẫu hoa màu chuẩn bị đến kỳ thu hoạch bị rìm sâu dưới nước, làng mạc ngập lụt, đồ đạc trôi sông.
Việc hy sinh khu vực nông thôn để làm vùng đẹp bảo vệ đô thị luôn luôn là bài toán đánh đổi.
Lịch sử Hà Nam từng chứng kiến những cuộc phân lũ để lại hệ lụy quân đường.
Vào năm 1938, sự kiện phá đe hoa viên khẩu trên sông Hoàng Hà cũng đã từng biến vô số làng mạc thành biển nước để cản bước tiến của quân đội Nhật Bản, biến hàng trăm ngàn người dân thành vật hy sinh cho mục tiêu chiến lược lớn hơn.
Và ngày nay, kịch bản tương tự đang hiện hữu khi người nông dân mất tráng nhà cửa và tài sản chỉ sau một đêm xả chạm.
Những người dân bị buộc phải rời bỏ quê nhà, đứng nhìn tài sản cả đời tích cóp, ngâm mình trong dòng lũ đục ngầu.
Vấn đề cốt lõi là ai sẽ đứng ra chịu trách nhiệm đền bù tổn thất cho những hộ dân này, khi họ bị đặt vào thế buộc phải gánh chịu thiệt hại để giữ an toàn cho những khu vực khác.
Câu trả lời về sinh kế tương lai của những người dân nông thôn hiện vẫn hoàn toàn bỏ ngọt.
Phần 4 Hạ tầng tê liệt và tình cảnh của người dân trong đêm lũ
Thưa quý vị, sức mạnh tàn phá của Hoàn Lưu Bão không chỉ tập trung tại vùng đông bằng trung tâm Hà Nam mà còn mở rộng phạm vi ảnh hưởng dọc theo gần dải bờ biển phía đông, kéo dài xuống khu vực Chiết Giang.
Bức tranh toàn cảnh về thảm họa này được khắc họa rõ nét nhất qua sự tê liệt hoàn toàn của hệ thống hạ tầng đô thị và nông thôn khi phải đối mặt với lượng nước vượt quá công suất thiết kế.
Trong những đoạn video ghi nhận tại hiện trường, thực tế hiện ra là một sự mất kiểm soát toàn diện.
Mặt nước dân cao không phải tính bằng ngày mà tính bằng từng phút.
Hệ thống cống rãnh vốn được thiết kế để tiêu thoát nước mưa thông thường nay lại chịu áp lực ngược từ chính các dòng sông đang tràn bờ dẫn đến hiện tượng trào ngược.
Nước từ dưới cống phun lên kết hợp với lượng mưa khổng lồ trút xuống từ trên cao nhanh chóng biến các con đường chảy nhựa thành những dòng sông chảy xiết.
Hàng loạt xe hơi đỗ trên đường phố hoặc trong các tầng hầm trung cư đã trở thành những vật thể trôi nổi vô định.
Tại khu vực gần Thái Hồ, dòng nước dữ dội đã cuốn trôi nhiều phương tiện giao thông lao thẳng xuống lòng hồ.
Lực đẩy của nước tức bạt hoàn toàn khả năng can thiệp của con người.
Chủ nhân của những chiếc xe chỉ có thể đứng trên các tầng lầu cao, nhìn tài sản trị giá hàng ngàn USD của mình bị dòng nước lũ nuốt chửng.
Việc mất mát phương tiện giao thông không chỉ là thiệt hại về mặt tài chính đơn thuần mà còn cắt đứt phương tiện di chuyển duy nhất của rất nhiều gia đình trong tình huống cần di tản khẩn cấp.
Khi màn đêm buông xuống, tình trạng khẩn cấp càng trở nên nghiêm trọng do sự sụp đổ của mạng lưới cung cấp năng lượng và những tiện ích cơ bản.
Các trạng biến áp ngập nước buộc phải tự động ngắt kết nối để ngăn ngừa nguy cơ chậm cháy và điện giật.
Điện lưới diện rộng đã bị cắt.
Tiếp theo đó, hệ thống bơm nước sạch cũng đã ngừng hoạt động.
Hàng triệu người dân bị giam lỏng trong chính ngôi nhà của mình, đối mặt với bóng tối dày đặc và không có nước ngọt để sinh hoạt.
Hạ tầng liên lạc bằng sóng điện thoại di động cũng suy yếu do các trạng thu phát sóng cạn kiệt nguồn pin dự phòng.
Việc phát đi thông điệp cầu cứu đã trở nên vô cùng khó khăn.
Trong lịch sử văn học Trung Hoa, nhà thơ Đỗ Phủ từng viết
Màu ốc vi thu phong sở phá ca
Bài ca nhà tranh bị gió thu phá vào thế kỷ thứ 8
Miêu tả vô cùng chân thực cảnh ngộ của những con người mất đi mái che thân trong đêm mưa bão lạnh lùng.
Trẻ con ngủ nhè không giữ nét
Đạp rách chăn mền lạnh bút xương
Giường đầu ướt sũng không hơi ấm
Mưa vẫn rơi hoài dạ sót thương
Dù bối cảnh thời hiện đại đã cách nhau hơn một thiên niên kỷ
Nhưng tình cảnh của những người dân sống tại Hà Nam hay Chiết Giang trong đêm lũ lụt không có nhiều khác biệt
Sự bất lực của cá nhân trước sức mạnh tự nhiên cộng hưởng với sự chắc phá của các công trình bảo vệ
Tạo ra một không gian sinh tồn đã bị thu hẹp đến mức tối thiểu
Người dân chỉ còn biết thức trắng đêm dọi theo mực nước đang không ngừng nhích lên từng cm ở bậc cầu thang
Chờ đợi một phép màu từ sự rút đi của tự nhiên chứ không phải từ sự cứu viện của chính quyền
Phần 5 lỗ hỏng từ các công trình trị thủy và hệ thống cảnh báo sớm
Thưa quý vị, sự kiện đề điều vỡ nát liên tục tại 3 khu vực Bình Đình Sơn, Hứa Sương và Chu Khẩu
Đã ra dấu hỏi lớn về chất lượng thực sự của các dự án thủy lợi và tính hiệu quả của mạng lưới cảnh báo thảm họa
Một đoạn đề không thể đột ngột sụp đổ nếu như không có những dấu hiệu suy yếu cấu trúc từ trước
Về mặt kỹ thuật, trước khi đề vỡ thành một khoảng trống rộng tới 30m hay 47m
Nền đất thường xuất hiện các hiện tượng như dỉ nước, thẩm thấu xuyên thấu hoặc rụt lún cục bộ
Những chỉ dấu rõ ràng này hoàn toàn có thể được phát hiện sớm nếu hệ thống giám sát và lực lượng tuần tra đề hoạt động đúng quy chuẩn
Tuy nhiên, sự kiện nước tràn vào Bệnh viện Nhân dân số 5 tại Chu Khẩu ngay trong đêm lũ
Đã chứng minh rằng hệ thống phòng ngự đã bị chọc thủng mà không có bất kỳ một sự chuẩn bị ứng phó nào
Việc ngân sách nhà nước đổ vào các công trình gia cố đề điều hàng năm luôn là những con số khổng đồ
Mặc dù vậy, khi đối mặt với phép thử thực tế, cấu trúc đất đá lại tan giãn nhanh chóng như giấy bồi
Thực tế này đã phản ánh một lỗ hổng trong khâu thi công, nghiệp thu và bảo trì định kỳ
Khái niệm công trình bã đậu phụ không còn xa lạ tại quốc gia này
Nơi tiến độ và hình thức bên ngoài thường được ưu tiên hơn tính bền vững cốt lõi
Sự thiếu hụt các giải phân cách dòng chảnh, sự xuống cấp nghiêm trọng của móng đê không hề được ra cố
Về việc sử dụng vật liệu san lấp không đặt chuẩn là những nguyên nhân vật lý trực tiếp dẫn đến việc đê không chịu nổi áp lực từ lưu lượng dòng chảnh ngược của sông Giả Lỗ và sông Dĩnh
Nhìn lại lịch sử Trung Hoa thời chiến quốc, câu chuyện Tây Muôn Báo trị thủy tại đất nghiệp, ngay thuộc tỉnh Hà Bắc
Là một minh chứng kinh điển cho mối quan hệ giữa tham nhũng và thảm họa thiên nhiên
Thời bấy giờ, qua lại địa phương cấu kết cùng với các đồng cốt, lấy cớ thu tiền của dân để cúng tế Hà Bá, thần sông, hứa hẹn sẽ giữ cho đê điều yên ổn
Hàng năm, chúng đã ném những cô gái trẻ xuống sông làm vật tế thần, nhưng thực chất là để vơ vét tài sản, bỏ mặc các công trình trị thủy mụn ngát
Khi Tây Muôn Báo đến nhậm chức, ông đã ném thẳng bọn quan tham và đồng cốt xuống dòng sông dân cho Hà Bá
Sau đó huy động nhân lực đào 12 con canh dẫn nước, vĩnh viễn giải quyết nạn đột lội và hạn hán cho vùng đất này
Câu chuyện từ hơn 2.000 năm trước đã cho thấy rõ cốt lõi của việc trị thủy không nằm ở sự cầu may hay đổ lỗi cho yếu tố thời tiết dị thường
Mà nằm ở tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và sự thực tế trong việc thi công
Ngày nay, hệ thống cảnh báo sớm với các công nghệ đo lường vệ tinh, cảm biến mực nước và mô hình dự báo lượng mưa đã được trang bị đầy đủ
Việc người dân không nhận được lệnh di tản cho đến khi nước đổ ập vào nhà, chứng tỏ sự tắc nghẽn trong khâu gia quyết định và cả sự quan liêu tắc trách trong việc truyền đạt thông tin khẩn cấp
Chính quyền chờ đến khi đê bị vỡ tọa mới bắt đầu huy động vật tư và thiết bị cơ giới hạng nặng để đến hiện trường, thực hiện các biện pháp vá víu tạm thời
Phương pháp chống ngập theo kiểu mất bò mới lo làm chuồng, đã đặt sinh mạng và tài sản của hàng triệu cư dân đô thị và nông thôn lên một lần danh mong manh
Không có sự bảo đảm chắc chắn nào
Phần 6 Khủng hoảng niềm tin vào khả năng quản lý thiên tai
Thưa quý vị, sau những thiệt hại vật chất hiện hữu, hệ đụi sâu xa nhất của đợt mưa bão tại Hà Nam chính là sự rạn nứt trong niềm tin của người dân vào năng lực điều hành và xử lý thảm họa của giới chức trách địa phương
Nhìn lại khoảng thời gian 5 năm qua, người dân tỉnh Hà Nam đã liên tục phải gánh chịu những cú sốc từ tự nhiên
Sự kiện lũ lụt kinh điển tại Trịnh Châu vào ngày 20 tháng 7 năm 2021 từng lấy đi sinh mạng của hàng trăm người và nhấn chìm hệ thống tàu điện ngầm dưới bùn đất
Thời điểm đó, nguyên nhân được đưa ra là do lượng mưa nghìn năm có mụt
Tuy nhiên, đến tháng 8 năm 2026 này, kịch bản ngập lụt vỡ đê và tê liệt hạ tầng lại tái diễn với quy mô tương tự
Khi các hiện tượng thời tiết được gọi là cực đoan bắt đầu xuất hiện với tính tru kỳ ngắn hạn, nó không còn là một sự kiện bất ngờ nữa mà đã trở thành trạng thái bình thường mới
Việc không điều chỉnh chiến lược ứng phó với trạng thái bình thường mới này đã thể hiện sự chỉ trẻ trong tư duy quản lý
Khả năng phục hồi của một khu vực sau thiên tai phụ thuộc rất lớn vào sự chỉ huy đồng bộ, việc phân bổ nguồn lực cứu hộ và sự minh bạch trong việc cung cấp thông tin
Trong thực tế, các đoạn video tự quay của người dân đưa lên mạng xã hội đã phản ánh một bối cảnh vô cùng hỗn loạn, nơi các cá nhân và gia đình phải tự vật lộn sinh tồn trong dòng nước siết
Hình ảnh những người nông dân bất lực đứng nhìn nước xả từ các hồ chứa cuốn trô toàn bộ hoa màu tại lưu vực sông Nê Hà Oa đã cho thấy một khoảng cách lớn giữa những kế hoạch trên giấy tờ và thực tế tàn khốc trên thực điểm
Sự thụ động trong phòng ngừa chuyển thành sự vội vã trong cứu hộ đã làm bộc lộ điểm yếu hệ thống, việc điều chuyển máy móc xe tải chở đá học để lấp các lỗ thủng trên đê ở chu khẩu hay hứa xương chỉ giải quyết được phần ngọn của vấn đề
Một khi áp lực nước ở khu vực này được phong tỏa, dòng chảy sẽ vẫn tiếp tục tìm kiếm những điểm sung yếu khác trên tuyến đê dài hàng trăm dặm để công phá
Không có một hệ thống phân luồng tổng thể nào có thể hoạt động hiệu quả khi dung tích chứa của các lưu vực đã đạt đến giới hạn tuyệt đối
Sự lúng túng trong điều phối dòng chảy cho thấy quy hoạch đô thị và quy hoạch phát triển nông nghiệp đang xung đột trực tiếp với dòng chảy tự nhiên của các con sông, tạo ra những nút thắt cổ trai không thể nào hóa giải trong ngắn hạn
Hệ quả tất yếu và lâu dài là khi đợt mưa bão tiếp theo ập đến, những người dân vẫn sẽ phải tự mình đối mặt với nguy hiểm mà không hề có một tấm khiên bảo vệ thực sự vững chắc nào từ cấu trúc quản lý hiện tại
Phần 7. Tương lai trắng tay và câu hỏi còn bỏ ngọt
Thưa quý vị, sau khi những đám mây tan đi và lượng mưa 23,7 tỷ mét khối dần rút cạn, thứ để lại trên mặt đất là một cảnh tượng đổ nát và một bài toán kinh tế khổng lồ chưa có lời giải
Đối với khu vực đô thị tại tru khẩu, hàng chục ngàn xe cộ ngâm nước sẽ trở thành những đống phế liệu
Máy móc, hàng hóa trong các kho bãi và cửa hàng tại tầng chệt bị bùn đất bao phủ, mất hoàn toàn giá trị sử dụng
Tại khu vực nông thôn, nơi chịu ảnh hưởng trực tiếp từ quyết định mở cửa vùng lưu trữ lũ, thiệt hại mang tính ủi diệt đối với chu kỳ sản xuất nông nghiệp
Đất đai bị ngâm nước trong thời gian dài sẽ thay đổi cấu trúc thổi nhưỡng, dễ cây thối sữa và vụ mùa tiếp theo đứng trước nguy cơ, mất trắng
Nguồn thu nhập duy nhất trong năm của hàng ngàn hộ gia đình nông dân đã bị quét sạch chỉ sau một đêm xả nụ
Vấn đề đền bù thiệt hại tài sản cho cư dân nằm trong khu vực phân rũ vẫn là một khoảng trống lớn về mặt chính sách và thực thi
Việc hy sinh lợi ích của hàng chục ngàn nhân khẩu nông thôn để bảo vệ sự an toàn cho các đô thị đông đúc, các trung tâm công nghiệp và hạ tầng giao thông trọng điểm là một phương pháp phòng chống lũ lụt kinh biệt
Tuy nhiên, nếu sự hy sinh đó không được bù đắp bằng các cơ chế bồi thường công bằng, nhanh chóng và minh bạch từ ngân sách nhà nước, thì nó sẽ đẩy một bộ phận lớn dân cư vào cảnh bần cùng
Những hộ gia đình mất nhà, mất ruột đồng sẽ phải dựa vào các khoản vay mượn để tái thiết cuộc sống từ con số 0, tạo ra một gánh nặng nợ nân kéo dài qua suốt nhiều thế hệ
Thực tế, tại tỉnh Hà Nam đã phản ánh một mô hình quản trị thiên tai, mà ở đó, người dân ở các vị trí địa lý sung yếu luôn luôn phải tự chuẩn bị tâm lý trở thành rào cản, hứng chịu sức ép thay cho trung tâm hệ thống
Sự kiện lũ lụt vỡ đê tại tỉnh Hà Nam, thêm một lần nữa, thử thách giới hạn chịu đựng của hệ thống hạ tầng và khả năng ứng biến của chính quyền trước các hiện tượng thiên nhiên khắc nghiệt
Xin hãy để lại quan điểm và góc nhìn của quý vị ở phần bình luận bên dưới video. Cảm ơn quý vị đã dành thời gian theo dõi và đồng hành cùng chúng tôi. Hẹn gặp lại quý vị trong chương trình lần sau!