BẠCH VÂN GIA HUẤN - Nguyễn Bỉnh Khiêm - P2/2

Kẻ Học Trò
781 người theo dõi
112 Lượt xem video·2 thg 8, 2026
Độc thư
Do mệnh
Thành sự
Trí giả
Minh châu
Học vấn
Tu đức
Cát nhân
Lương tài
Lập thân
Thịnh đức
Hiếu hoàn
Năng tĩnh
Thư tất
https://www.thivien.net/Nguy%E1%BB%85n-B%E1%BB%89nh-Khi%C3%AAm/B%E1%BA%A1ch-V%C3%A2n-gia-hu%E1%BA%A5n/group-9iJ5oLtFQBkuT0Ej5xvn9Q
Bài thứ mười khuyên cần đọc sách.
Sách là thầy dạy mách cho ta.
Bao điều đạo lý sâu xa.
Văn minh khoa học bao la đất trời.
Ham đọc sách thì trời chẳng phụ.
Có trí bền ác sẽ làm nên.
Cha mẹ vui bởi con hiền.
Gia đình hòa thuận đẹp yên mọi phần.
Đạo đức cao quỷ thân nể sợ.
Được mọi người giúp đỡ tin yêu.
Thấy việc thiện hãy làm theo.
Biết lỗi sửa lỗi là điều đáng khen.
Cách đối xử phải nên duy xét.
Đừng cạn tình trái nết mất lòng.
Muốn nhanh vội việc khó xong.
Ham lợi nhỏ việc lớn không hoàn thành.
Che uốn mạnh chẳng phanh cũng gãy.
Cho cắn càn bởi thấy đường cùng.
Đánh chuông chuông tất kêu vang.
Người qua quất ức sẵn sàng đấu tranh.
Chớ nên ham lợi ham xanh.
Ít ham muốn mới yên lành bền lâu.
Đài 11 dạy câu số mệnh.
Mọi điều đều do tiền định cả rồi.
Dầu sang cũng bởi tại trời.
Công sanh có mệnh có thời sở hay.
Đồ ăn uống xưa nay sản xuất
cũng đều do trời đất khởi sinh.
Người khôn làm đúng phận mình.
Tiểu nhân bạo hiểm hiếu xanh khoe tài.
Nói thẳng thường trái tay chẳng thích.
Hãy duy xét có ích hãy làm.
Ở đời làm thói đa đoan
thuốc đắng vã tịch thế gian tỏ tường.
Thấy người tốt chớ nên xem thường.
Hãy nghiêm suy nhẫn tìm đường mà theo.
Bài 12 lo toan sự nghiệp.
Muốn thành công phải biết lo xa.
Mưu sự là ở người ta.
Thành công tốt đẹp suy ra tại trời.
Có trường hợp ở nơi nguy bại.
Được trời phù nên lại thắng to.
Hoặc khi tai nạn gây go
gặp may lại được trời cho an toàn.
Có đức mà nghèo hèn cơ cực
thẳng là do nghiệp trướng từ lâu.
Bất lương mà được giàu sang
chắc là kiếp trước bắt cầu thiên duyên.
Nếu phận nghèo thì nên nghèo trước.
Chớ xá tâm bạo ngược khởi đầu.
Biết mạnh là bởi hiểu sâu.
Sống yên vô sự khác nào thần tiên.
Muốn sống lâu phải rèn luyện tốt.
Từ lao động ăn uống thuốc men
giữ xìn trừng mực cho quen.
Một ngày vui vẻ là tiên một ngày.
Không thuốc nào chữa bệnh khanh tướng thọ.
Có tiền đâu mua được con hiền.
Vợ ngoan chồng chẳng ưu phiền.
Có con hiếu thảo cha yên cõi lòng.
Bởi uống say nói không tử tế.
Vì tiền tài huynh đệ tử nhau.
Nên xuống ngựa lúc qua cầu.
Có đường bộ chớ xù nhau đi thuyền.
Áo trắng thì bụi đen dễ xính.
Khó an toàn bởi tính kiêu căng.
Lòng người hiểm hơn núi sừng.
Hãy suy luận để coi chừng đó nghe.
Bạo ngựa bắt con ve tưởng bờ.
Sẻ lại dình bạo ngựa kề bên.
Người săn tặng sẻ mũi tên.
Hổ đắc ý lên rồi định biến.
Ngờ đâu xa xuống riêng mạng toi.
Mới hay mạnh yếu ở đời.
Nhãn tiền báo ứng sạch dòi phân minh.
Bật trí xà trọng mình hơn hết.
Bởi học nhiều hiểu biết càng sâu.
Chẳng cần đấu lý với nhau.
Chẳng cần đấu lực đối đầu với ai.
Giữ sanh tự trong ngoài kính nề.
Bảo vệ cho thân thể an toàn.
Biết tự kiềm chế thì yên.
Không bị nhục cũng chẳng phiền đến thân.
Có những chuyện người Trần khó biết.
Mà trời cao nghe thấy mọi điều.
Bảo rằng lỗi nhỏ chẳng sao.
Nhiều lỗi góp lại lớn lao khó lường.
Một mình chớ đi đường nguy hiểm.
Thuyền chở tham xin chuyện đắm đò.
Chuyện người ta chớ tò mò.
Có trách thì trách lỗi to của người.
Thù oán cũ thì thôi quên tuột.
Trước khoan hòa sau được điều hay.
Yêu đừng yêu qua đắm say.
Ghét đừng ghét đắng, ghét cay, xinh thù.
Có người chẳng được như y buốn.
Nên bảo ban đại lượng thì hơn.
Trọng danh tiết như Thái Sơn.
Người không thì chẳng sản đơn việc nào.
Giàu sang chẳng tự cao cậy thế.
Nghèo hèn không luồn đuỵ quý đầu.
Kẻ vùng chẳng thấy việc đâu.
Người khéo thì việc bù đầu luôn tay.
Bậc trí xả trước đây đúc kết.
Ta nên tìm học biết mà theo.
Luật ông Tiêu Hà dạy sáu điều.
Lễ ông Phu Tử cũng nêu ba phần.
Ngọc Minh Châu là thiên mười bốn.
Ngợi ca Đức khiêm tốn sáng trong.
Ngọc là vật quý vô cùng.
Minh Châu nổi sáng trong vùng tối tâm.
Ngọc muốn đẹp phải năng mải rũa.
Cố nâng niu giữ tiền kẹo hoài.
Trời cho ta tấm hình hài.
Phải lo tự giác mà bùi bổ thêm.
Con hay cha chớ nên khen.
Cha mắc lỗi con chớ nên nói nhiều.
Thành công chẳng được tự kêu.
Hưởng phúc càng phải biết điều đừng tham.
Bài mười lăm dân đường học hỏi.
Có tư duy mạnh giỏi hơn người.
Trước là đẹp đạo đất trời.
Sau là xây dựng tình người đẹp hơn.
Hiếu với cha thời con hiếu lại.
Kính trọng người người lại trọng ta.
Chớ tin những thuyết tả ma.
Nó làm chìm đắm xấu xa lòng người.
Người xưa bảo tiền tài phấn đất.
Nghĩa nhân kia mới thật là ngàn vàng.
Đường dài thử giấc gian nan.
Sống lâu mới biết ruột gan tình người.
Biết giữ phận thì đời nhàn hạ.
Không gian tham tai họa gó vào.
Vận đen vàng hóa xa thâu.
Vận đỏ sát củng sang màu vàng tươi.
Rượu trắng nhuốm đỏ mặt người.
Bạc vàng dễ nhuộm lòng người tối đen.
Nghèo giữa chợ ai thèm thăm hỏi.
Giàu trên rừng có khối người thương.
Vẽ hủ khó vẽ bộ xương.
Biết người biết mặt khó lường lòng ai.
Không đáng sợ giấc hai con hồ.
Chỉ sợ người ăn ở hai mang.
Sống đại lượng phúc huy hoàng.
Mưu sâu tai họa át càng thêm sâu.
Vợ chồng hiệp giấc nhau bàn bạc.
Có tiền mua nhiều lạng vàng dòng.
Vợ chồng ăn ở khát lòng.
Có tiền đâu dễ sắm cùng cái kim.
Trị nhà như cầm cương ngựa giữ.
Trị nước như dạo thử cung đàn.
Cho nên học hiểu và làm.
Lẽ trời với lẽ sân san hài hòa.
Muốn xây phu quý vinh hoa.
Cái nền học vẫn phải là đầu tiên.
Bài 16 thường xuyên tu đức.
Phải chuyên tâm nỗ lực hàng ngày.
Học rồi thực tế làm ngay.
Rút ra kinh nghiệm sở hay sự tình.
Tu đức tốt tướng sinh ra tướng.
Con thảo hiền sinh được chóng ngoan.
Nhà nghèo nhờ vợ đảm đang.
Nước loạn cầu tướng sỏi sang trung thành.
Âm dương hòa không sinh lụt báo.
Vợ chồng hòa thì đạo nhà nên.
Tránh điều nghi kị hờn ghen.
Đàn bà tiếp khách phải nên nhớ rằng.
Cử chỉ đẹp nói nhẹ nhàng.
Khi đưa tiễn khách xin đừng quá chân.
Bốn đức tính công dung ngôn hành.
Người đàn bà gánh nặng lo toan.
Đừng kêu xa chớ lăng loàn.
Đừng ghen ghét chớ sận hờn với ai.
Gái yêu chồng đẹp vui mọi vẻ.
Giúp chồng nuôi con khỏe con ngoan.
Xây dựng tôn thống họ hàng.
Sáng trong như ngọc nết càng đẹp ra.
Khi lòng rục xâm tà đác mờ.
Quên yêu thương bỏ cả lễ nghi.
Nết hư dù chỉ một ly.
Tiếng tâm đồn đại bay đi khắp vùng.
Dèn người tốt là chương 17.
Sống nhân tử ai nấy mến thương.
Trời cho phúc lọc thọ trường.
Sống vui thanh thản đời thường gặp may.
Cha dạy con từ khi còn nhỏ.
Chồng khuyên vợ từ khi mới về.
Không quá vui đến đam mê.
Bài bạc nghiện hút rượu trẻ nhân gian.
Tình dục chớ tham lam buông thả.
Sức suy tàn rượu giá ai thương.
Của quý chưa có phô trương.
Bạc vàng phải khóa trong giương trong hòm.
Buồng thê chớ để ai nhòm.
Của ai còn vẹn tình còn dài lâu.
Bài 18 xăn chữ lương tài.
Lương là đạo cao đức trọng.
Có lương tài chết sống thơm danh.
Người tài lành có bạn lành.
Người ác bạn ác kết thành tai ương.
Người lương tài nên thường nói thẳng.
Kẻ xấu xạo nịnh chẳng thương yêu.
Người lành nói ít làm nhiều.
Tiểu nhân mua mép lắm điều ba hoa.
Người lành không gian tà uẩn khúc.
Hành động luôn chính trực phân minh.
Kiệm cần có lý có tình.
Để không mang tiếng rằng mình kêu xa.
Vụn may ao gấm cũng hỏng.
Làm bậy thì phá hỏng cơ ngơi.
Biết ít thì sống thành thơi.
Biết nhiều lắm trốn lắm điều thị phi.
Người giúp việc cần chi đẹp xấu.
Cần chọn người trung hậu chăm quan.
Lòng người nọc sắn khó phân.
Mặt trời ai biết chuyển vần như xe.
Của xóm đông lấy về hôm trước.
Đến hôm sau nó ngược xóm đoài.
Việc hôm nay việc ngày mai.
Hãy đem hai chữ lương tài mà xem.
Bài 19 xạy đạo lập thân.
Đạo lập thân muốn bền muốn vững.
Phải khôn ngoan trong cứng ngoài mềm.
Phúc nhà thuận dưới kính trên.
Kiệm cần kiên nhẫn là nền trị ra.
Làm quan phải giỏi và liêm khiết.
Cẩn trọng luôn và biết thương dân.
Mới hay bị quyết lập thân.
Kiên trì liêm chính kiệm cần thì nên.
Bài 12 là thiên thịnh đức.
Một số điều đã được rút xa.
Người thực tài chẳng bao hoa.
Thường khi dùng mạo cứ lạ như ngây.
Có ruộng không cấy cày thì đói.
Có sách không học hỏi thì ngu.
Trai không dạy khác chi lừa.
Gái ngu thì cũng sống như lợn xề.
Trai sợ vợ bởi vì nhu nhược.
Gái kính chồng vì được nết ngoan.
Phải rè rèn bởi thiếu ăn.
Sống xa xỉ bởi nguyên nhân của thừa.
Vừa lười nhác lại vừa ngu xuẩn.
Thì giàu sang đâu đến bả mơ.
Hay đến thân cũng thành sơ.
Ngồi dai chủ chẳng bao giờ thích đâu.
Uống riệu đấu khẩu nhau ít chứ.
Mới là người quân tử phòng thân.
Thóc tiền sọng phẳng đồng cân
mới là đức độ tinh thần trượng phu.
Con cá bị rạch lên bờ.
Có hối cũng chẳng bao giờ được tha.
Làm việc xấu đã xa pháp luật.
Hối ba lần cũng thật muộn mành.
Nước loạn trở đến sung thân.
Nơi nguy hiểm trở bước chân lần vào.
Phép quyền biến làm sao biết trước.
Phải đánh đo mong được an toàn.
Lò lửa ví như phép quan.
Lòng người như sắt như găng trong lò.
Người yếu phải lương nhờ người mạnh.
Giúp được người là hạnh phúc thay.
Không thủ sai chẳng hại ai.
Tuy nhiên vẫn phải nhớ bài phòng thân.
Trên lượng cả chẳng cần phạt dưới.
Kẻ trịch thượng tử chối đường chơi.
Nước trong ít cá lội bơi.
Sống nhiều khe khách ít người mến thân.
Bài hai mốt hai chữ hiếu hoàn.
Hiếu hoàn luật say vần hay trả.
Báo ứng nhanh gương đã nhiều rồi.
Nhạt nồng khéo ở lòng người.
Giờ hay đã có đạo trời phân minh.
Trời mưa gió thình lình bất chắc.
Người có khi dồn giật tay ương.
Có đức dễ được hưởng thọ trường.
Tu nhân tích đức phúc thường dày thêm.
Lừa dối người là mầm tai họa.
Phúc dày nhờ lượng cả bao sung.
Cẩn thận chẳng sợ khốn cùng.
Nhẫn thì chẳng nhục và không đến mình.
Sống bình tĩnh được yên lành mãi.
Biết kiệm cần đỡ phải gieo neo.
Trên sông tùy khúc bơi trèo.
Vào nhà tùy lúc liệu chiều tuân theo.
Dạy con cháu bằng điều từ thiện.
Lấy khoan sung điều khiển người theo.
Một năm kế hoạch ăn tiêu.
Không gì bằng cấy trồng nhiều lúa khoai.
Kế mười năm xài hơn một chút.
Không gì bằng trồng được nhiều cây.
Còn như kế hoạch lâu xài.
Là trồng cây đức xẻo sai liền liền.
Dù lắm tiền thuốc men tầm bổ.
Chẳng bằng đêm nằm ngủ riêng giường.
Dạy con lần sở văn chương.
Ở trong vùng bạc kim cương có thừa.
Một con được ơn vua lọc nước.
Để cả nhà cũng được thơm lây.
Riêng năng học tập đêm ngày.
Để mà chiêm nghiệm lời này khuyên sanh.
Việc đúng cứ tiến hành đừng sợ.
Trời sẽ cho phúc ở tầm tay.
Lấy điều đạo lý xưa nay.
Chuyển cho con cháu đời này đời sau.
Bài 22 tại người điều năng tĩnh.
Biết đánh đo sống hẳn yên lành.
Biết suy nghĩ việc sẽ thành.
Câu đầu được đấy vui lành biết bao.
Khi sống biết lo sau tính trước.
Lúc lâm trung hẳn được yên lành.
Tuổi già lắm bệnh phát sinh.
Đều do lúc trẻ tự mình làm ra.
Lúc thịnh pháp gian tà trái tạo.
Khi tuổi già qua báo coi chừng.
Sợ thay đống nửa thiêu rừng.
Nửa câu nói trái sau đừng khoe khôn.
Biết điều thiện ôn tồn nhắc bạn.
Chỉ nơi nguy cho người khách lánh xa.
Khi lòng hiểm độc gian tà.
Niệm kinh gõ mõ quả là vô duyên.
Đem bố thí bằng tiền bách chính.
Cũng chỉ là vô ích mà thôi.
Chỉ một hành động xấu chơi.
Nói khôn nói khéo ai người còn tin.
Sống thừa mứa bạc tiền nhung lụa.
Chắc đâu bằng sống đủ mà vui.
Gần mực thì át phải đen thôi.
Gần son thì đỏ sự đời chẳng sai.
Gần người ngu biến hay thành rốt.
Gần người hiền càng tốt thêm ra.
Người quân tử đức nở hoa.
Tiểu nhân tìm cách xấu xa học đòi.
Ngẫm xem muôn sự ở đời.
Ác thì gặp ác nhân thời gặp nhân.
Con ngựa cùng phung chân đạp phá.
Chim cùng đường liều mổ đòi bay.
Thu cũng muốn sống chạy dài.
Bản năng tự vệ muôn loài bầm sinh.
Người giả tối thì đừng bắt chuyện.
Gái lặng lơ thì biến cho xa.
Những người ngay thẳng hiền hòa.
Kim tâm gần gũi để mà học theo.
Kẻ nghiện ngập lêu têu hợp hĩnh.
Hãy coi chừng cố tránh đường chơi.
Mới hay hậu bạc ở đời.
Trắng đen cũng bởi lòng người mà ra.
Bài 23 là bài thư tất.
Sách Đạch Vân kết luận dạy rằng
Nguồn việc khởi tự cái tâm.
Nếu lòng buông thà, lỗi lầm đến ngay.
Học điều hay tỏ bài chân lý.
Bảo tồn chân thiệt nĩ sáng trong.
Thánh nhân trợ giúp bao dung.
Tiến lui còn mất mới mong tinh tường.
Không để mất kỳ cương chính đạo.
Lời thánh hiền dạy bảo thiêng liêng.
Sự kính nhường coi như là cái gớp.
Lấy học hành chi thức nâng lên.
Chân thành học hỏi thường xuyên.
Muốn tu cái đức phải nghiêm với mình.
Thành tâm bái phục ân tình chẳng quên.
