Kinh Dịch: Phép Tẩy Tâm Kinh Điển Giúp Bạn An Tĩnh Giữa Đời Loạn

Tẩy tâm, phép rửa tâm của kinh dịch giúp bạn tỉnh giữa đời loạn. Thưa quý vị và các bạn, mỗi ngày bạn đều tắm rửa, sáng rửa mặt, tối tắm gọi, quần áo bẩn thì giật, nhà cửa bụi thì lau. Bạn chăm chút cho thân thể mình sạch sẽ đến từng ngón tay. Nhưng cho tôi hỏi bạn một câu rằng, lần cuối cùng bạn rửa tâm mình là khi nào? Bạn có thấy lạ hay không? Chúng ta không bao giờ để cơ thể bẩn quá một ngày. Thế nhưng lại để cho tâm mình đóng bụi hàng chục năm trời. Bụi của lo âu, bụi của toan tính, bụi của những chuyện cũ chưa buông, những chuyện mới chưa tới mà đã sợ. Ngày qua ngày, lớp bụi ấy dày lên, dày lên, cho đến một hôm bạn giật mình nhận ra rằng mình nằm giữa chăn êm nệm ấm mà lòng không yên lấy nổi một phút. Mình có đủ mọi thứ người khác mơ ước, mà sao trong ngực cứ nặng như đèo đá. Hơn hai ngàn năm trước, khi chú giải kinh dịch trong hệ tử, không tử đã để lại bốn chữ mà đại sư Hoài Nam Cẩn gọi là chỗ tình túy nhất, cao nhất của toàn bộ nền học vấn này. Không phải bói toán, không phải đoán mệnh, không phải biết trước tương lai, mà bốn chữ đó là thánh nhân tẩy tâm. Bậc thánh nhân dùng đạo dịch để rửa sạch cái tâm của mình. Và trong bài chia sẻ ngày hôm nay, những phút chia sẻ tới đây, Tân Phúc Hánh sẽ cùng bạn đi đến tận đáy cùng của bốn chữ ấy. Bạn sẽ hiểu vì sao kinh dịch là bộ sách mà người đời tưởng là sách bói toán, nhưng thực chất lại là một phép tu tâm thượng thừa. Bạn sẽ biết vì sao người xưa nói kẻ biết trước mọi chuyện là kẻ bất hạnh nhất trần gian. Và quan trọng hơn cả, bạn sẽ nắm được cách rửa tâm ngay giữa cuộc đời bụi bạm này. Và quan trọng hơn cả là bạn sẽ nắm được cách rửa tâm ngay giữa cuộc đời hồng chân bụi bạm này. Không cần lên núi, không cần bỏ việc, và cũng không cần phải rời xa ai cả. Nhưng trước hết, hãy để tôi kể cho bạn nghe về một loại cỏ. Một loại cỏ ruột rỗng. Loại cỏ ruột rỗng và bí mật bị hiểu lầm suốt ngàn năm. Người xưa, khi gieo quẻ kinh dịch không dùng đồng xu như bây giờ, mà dùng một loại cỏ tên là cỏ thi. Tương chuyên rằng loại cỏ này mọc rất lạ, thân nó tròn, cứng, mà chính giữa loại rỗng có một cây lỗ thông suốt từ góc đến ngọn, hệt như một cây tre, cây trúc. Cổ nhân có câu, người cần lòng đặc, tre cần ruột rỗng. Người sống ở đời phải thực lòng, thực dạ. Thế nhưng muốn thông với trời đất thì phải học cây rỗng của tre, của cỏ thi. Bạn có thấy điều gì thú vị ở đây hay không? Cổ nhân chọn một loại cỏ rỗng ruột để làm công cụ giao cảm với trời đất vũ trụ. Vì sao lại vậy? Vì cây rỗng ấy chính là biểu tượng của một cây tâm không chất chứa, và Đức Hồng Tử gọi đó là vô tư, vô vi. Cây sáo phải rỗng mới phát ra tiếng nhạc, căn phòng phải trống mới chứa được ánh sáng, và cây tâm phải rỗng mới nghe được tiếng nói của trời đất. Thế nhưng suốt mấy ngàn năm qua, người đời lại đi ngờ hoàn toàn con đường ấy. Người ta tìm đến kinh dịch để làm gì? Để biết thêm. Biết năm nay làm ăn có được hay không? Biết những người xung quanh có phản mình hay không? Biết ngày nào tốt, hướng nào lành? Người ta muốn nhét vào đầu mình càng nhiều thông tin về tương lai càng tốt. Tưởng rằng biết trước là nắm chắc, nắm chắc là mình an. Đại sư Nam Hoài Cẩn, người có thâm niên hàng chục năm nghiên cứu và chú giải kinh dịch, đã thẳng thắn cảnh báo rằng đi theo hướng đó là lạc vào đường tà. Ông nói học dịch mà chỉ ham bói toán, ham biết quá khứ vị lai, thì giỏi lắm cũng chỉ thành một cái bàn cầu cơ biết đi. Nghe thì chua chát, thế nhưng ngẫm lại mà xem, quanh ta có biết bao người như thế? Đầu năm đi xem quẻ, cuối năm đi giải hạn, điện thoại thì lưu số của ba ông thầy, mà lòng thì chưa bao giờ yên nổi một ngày. Càng biết nhiều càng sợ, càng đoán trước càng thấp thỏm. Vì sao lại vậy? Vì họ làm ngược lại. Cái ly nước đục, muốn trong trở lại, bạn không thể làm trong bằng cách đổ thêm nước vào. Bạn chỉ có một cách duy nhất, là đặt cái ly xuống, và để yên cho bụi lắng. Tâm người cũng vậy, đứa khổng tử hiểu điều đó hơn ai hết. Cho nên trong chung 11 của hệ tư thượng truyện, sau khi nói hết về cái vi diệu của quẻ, của hào, của phép gieo cỏ thi, ông chốt lại bằng một câu mà các học giả coi là đỉnh cao nhất của cả bộ kinh dịch. Đó là câu Thánh nhân dĩ thử tẩy tâm, thoái tàng, ư mật. Có nghĩa là Thánh nhân dùng đạo lý này để rửa sạch tâm mình, rồi lui về, ẩn vào chỗ sâu kín nhất. Không phải biết để thêm, mà biết để rửa bớt. Đó mới là kinh dịch trần truyền. Và bây giờ, chúng ta sẽ cùng nhau mở từng lớp của phép rửa tâm ấy. Có 4 tầng cả thải. Tầng thứ nhất thì nghe qua tưởng dễ, thế nhưng chính nó lại là chỗ mà gần như tất cả chúng ta đều vập ngã. Và tiếp sau đây, chúng ta sẽ luận về 4 tầng của pháp tẩy tâm trong kinh dịch. Tầng thứ nhất, rửa tâm không phải là thêm vào, mà là gột ra. Chúng ta hãy nói thẳng với nhau về một sai lầm phổ biến. Đó là khi cảm thấy bất an, phản xạ đầu tiên của con người hiện đại là gì? Là đi tìm thêm một thứ gì đó, tìm thêm một cuốn sách để chữa lành, tìm thêm một khoa học thiền, tìm thêm một lời khuyên, một video của người thầy. Chúng ta đối xử với tâm hồn hệt như đối xử với cái tủ lạnh. Cứ thấy thiếu là nhét thêm vào. Nhưng các bậc đại sư giảng giải kinh dịch đã chỉ rất rõ ràng. Tẩy tâm theo đúng nghĩa của khổng tử dạy là làm rỗng niệm đầu, làm không tư tưởng. Nghĩa là gột ra, chứ không phải nạp vào. Những vọng niệm lăng xăng, những suy tính thiệt hơn, những cuốn phim quá khứ chiếu đi chiếu lại trong đầu. Đó chính là lớp bụi phải rửa. Tâm vốn đã sáng sẵn rồi, như tấm gương vốn đã trong. Việc của ta không phải là sơn thêm một lớp sáng lên gương nữa, mà là lau đi lớp bụi trẻ nó. Chuyện xưa kể rằng, có một vị học giả tìm đến một thiền sư để hỏi đạo. Ông nói thao thao về những gì mình đã đọc, đã biết, đã chứng nhận. Thiền sư lặng lẽ rót trà. Nước đầy tràn miệng trán mà ngài vẫn rót. Học giả hoảng hốt. Thưa thầy, trán đầy rồi, rót nữa thì sẽ tràn hết. Thiền sư đặt ấm xuống nhìn ông và nói rằng, Ông cũng như trán trà này, không đổ bớt đi, ta rót gì vào đứng nữa. Câu chuyện ấy ngẫm cho cùng, chính là bốn chữ thánh nhân, tẩy tâm, được kể bằng một cách khác. Đời sống của bạn hôm nay, cái đầu đầy ấp tin tức từ sáng đến khuya, cái tay không rời nổi điện thoại quá 10 phút, chính là cái chén trà đầy tràn ấy. Bạn không thiếu thông tin, bạn có thừa, thừa đến ngộp thở. Cái bạn thiếu là một khoảng rỗng, cái ruột rỗng của cỏ thi, cái lòng trống của cây sáo, để những gì thật sự quan trọng có chỗ mà vang lên. Bài học ứng dụng của tầng thứ nhất rất giản dị. Từ hôm nay, khi thấy lòng dối, đừng hỏi mình cần thêm gì, mà hãy hỏi, mình cần bỏ bớt đi đâu gì? Chỉ đổi một câu hỏi thôi, mà hướng đi của cả đời người cũng đã khác. Thế nhưng, bỏ bớt bằng cách nào? Thì đó, lại là tầng thứ hai. Và ở tầng này, Đức Hồng Tử vẫn trao cho ta, câu nói kỳ lạ hơn nữa. Tầng thứ hai, thoái tàng, ư mật, phép trừ của nơi người. Thoái tàng, ư mật, tức là lui về, cất dấu vào nơi sầu kín. Nghe như lời dạy cho ẩn sĩ trên núi có phải không ạ? Nhưng không phải. Các đại sư giảng dịch nghĩa ba chữ này, bằng một hình ảnh rất đời, đó là công phu giảm dần. Mỗi ngày bớt đi một chút, bớt nữa, bớt mãi, cho đến khi trong tâm không còn gì lai động. Bạn để ý mà xem, cả một đời người, chúng ta chỉ được dạy đúng một phép tính, là phép cộng. Đi học thì cộng điểm, cộng bảng cấp. Đi làm thì cộng lương, cộng chức, cộng thưởng. Trung niên thì cộng nhà, cộng xe, cộng những mối quan hệ. Đến cả lúc về già, người ta vẫn cộng. Cộng thêm nỗi lo cho con, cho cháu. Cộng suốt sáu, bảy chục năm, để rồi khi nằm xuống, tất cả trả về số không. Lão Tử, từng nói một câu song hành tuyệt đối với câu này của Khổng Tử, đó là câu vi học nhật ích, vi đạo nhật tổn, tức là theo việc học thì mỗi ngày thêm lên, còn theo đạo thì mỗi ngày bớt đi. Hai vị thánh nhân, hai con đường tư tưởng, mà gặp nhau ở đúng một điểm, đó là muốn tâm an thì phải học phép trừ. Vậy thì trừ đi cái gì? Đó là trừ đi những cuộc hân thua không đáng, trừ đi cái nhu cầu phải chứng minh mình đúng trong mọi cuộc tranh cãi, trừ đi thói quen ôm việc của thiên hạ vào lòng mình, trừ luôn cả cái ám ảnh phải biết hết mọi chuyện. Chuyện nhà người, chuyện trên mạng, chuyện chẳng liên quan gì đến bắt cơm may nháo của mình, mà vẫn khiến mình mất ngủ. Các đại sư giảng về dịch nhấn mạnh, giảm dân, giảm dân, giảm đến chỗ cuối cùng, không còn gì nữa, thì đạt tới cảnh giới mà hệ từ gọi là tịch nhiên bất động, lặng lẽ mà không lay động. Đó không phải là cái lặng của kẻ trán đời, mà là cái lặng của mặt hồ thu, lặng đến mức soi rõ cả trăng sao. Và chính tại đây, ở tầng thứ ba, kinh dịch hé lộ một nghịch lý khiến người nghe, lần đầu phải xứng sở. Tầng thứ ba, càng tĩnh lặng, càng thông suốt. Hệ từ thượng chuyện viết rằng, dịch vô tư giã, vô vi giã, tịch nhiên bất động, cảm nhi toại thông thiên hạ trì cố. Có nghĩa là, đạo dịch không suy nghĩ, không tạo tác, lặng lẽ bất động, nhưng hết cảm ức, thì lập tức thông suốt mọi lẽ trong thiên hạ. Chúng ta hãy nghe kỹ ở đây nhé. Là vì đây là chỗ nghịch lý. Không nghĩ gì cả, mà lại thông suốt tất cả. Trong khi chúng ta thì sao? Chúng ta nghĩ ngày, nghĩ đêm, vắt óc tràn trọc. Mà càng nghĩ thì càng dối, càng phân tích thì càng mù mở. Vì sao lại thế? Các loại sư luận dịch đã dùng hình ảnh cách thể của vũ trụ. Đó là, hư không kia lặng lẽ áp bất động. Chẳng làm gì cả, vậy mà muôn vật đều từ đó sinh ra, muôn sự đều trong đó vận hành. Còn tâm con người, khi lặng xuống đến tận cùng, không mừng, không giận, không thiện, không ác, không lấy, không bỏ, thì tự nhiên sáng ra. Sáng không phải là vì nghĩ mình giỏi hơn, mà vì hết bị nhẫu nhường. Bạn cứ nghiệm lại đời mình mà xem, những quyết định sai lầm nhất của bạn, có phải đều được đưa ra trong lúc tâm đăng động dữ dội nhất hay không? Ký hợp đồng trong cơn hương phấn, buông lời cay nghiệt trong những cơn giận, bán tháo tài sản trong cơn hoảng loạn. Rồi ngược lại, những câu trả lời sáng suốt nhất, chúng đến với bạn lúc nào? Thường là lúc bạn đã thôi vật vã với vấn đề, lúc đăng tắm, lúc đi bộ, lúc nửa đêm trợt tỉnh. Nghĩa là lúc tâm bạn lặng nhất. Hệ Từ còn kể thêm, người xưa mài dũa công phu này đến mức kỳ thụ mệnh giã như hưởng, tức là ứng biến nhanh như tiếng bỏng, vỗ tay là âm thanh lập tức vang lên, không cần một giây suy tính. Đó không phải là phép mau, đó là kết quả tự nhiên của một cái tâm đã được rửa sạch. Gương trong thì vật đến liền xoay, nước lặng thì trăng về liền hiện. Bài học ứng dụng ở tầng này, tôi xin gói gọn trong một nguyên tắc mà bạn có thể ghi nhớ và dùng ngay, đó là đừng bao giờ đưa ra quyết định quan trọng khi tâm đang giao đậu. Giận chưa nói, hoảng chưa ký, hứng phấn quá chưa xuống tiền, hãy đợi cho bụi lắng. Cái ly nước ấy chỉ cần bạn chịu đặt xuống một đêm, sáng mai nhìn vào, mọi thứ trong veo. Nhưng, ở tầng thứ tư mới là tầng khiến chúng ta phải kính phục của nhân nhất. Bởi tầng này, kinh dịch trả lời một câu hỏi mà cả nhân loại thèm khát, đó là nếu bạn biết trước được mọi chuyện, thì sao? Và đó là lý do chúng ta đến với tầng thứ tư, biết tất cả và giấu tất cả. Hệ từ viết thần dĩ chi lai, chi dĩ tảng vãng nghĩa là thần diệu để biết việc sắp tới, trí tuệ để cất giấu việc đã qua. Các đại sư khi giảng câu này, bằng một hình ảnh khiến người ta lặng người. Bậc đắc đạo biết hết mọi sự, thế nhưng cho lòng lại như một tờ giấy trắng, như thế chẳng biết gì cả. Và, các đại sư kết luận rằng, đó mới là trí tuệ cao nhất. Chúng ta nghe có phải ngược đời phải không ạ? Biết, mà như không biết. Thế nhưng cổ nhân có hai câu cảnh tỉnh mà được nhắc đi nhắc lại như thế này. Câu thứ nhất là, tuyên tri giả bất tưởng. Kẻ biết trước, lời điềm chẳng lành. Câu thứ hai còn đắt hơn, đó là, sát kiến uyên ngư giả bất tưởng. Nghĩa là, kẻ nhìn thấu đến tận con cá dưới vực sâu, thì kẻ ấy gặp họa. Vì sao biết nhiều lại là họa? Bạn cứ thử tưởng tượng mà xem. Nếu sáng mai thức dậy, bạn biết chính xác ngày nào mình ra đi, biết ai trong số bạn bè rồi sẽ quay lưng, biết đứa con mình đứt chuột đẻ ra sau này thành bại thế nào. Bạn còn sống nổi một ngày bình thường nữa hay không? Cái biết ấy không phải quyền năng, mà cái biết ấy là bản án. Con người chịu đựng được cuộc đời chính là nhờ tấm màn của cái chưa biết. Kẻ xé toạc tấm màn ấy để nhìn cho bằng hết, thì kẻ ấy tự kết án mình sống trong địa ngục của sự biết trước. Cho nên, người thực sự tẩy tâm, theo kinh dịch, không dùng cái biết để tách mình khỏi nhân gian, để đứng trên nhìn xuống. Hệ từ dạy tiếp một câu làm nền tảng cho cả nhân cách thánh nhân. Đó là Cát hùng giữ dân đồng hoạn. Nghĩa là lành hay giữ, đều cùng chung hoạn nạn với môn dân. Các đại sư kể đến đây, thì họ nhắc đến một nhân vật mà có lẽ các bạn không ngờ xuất hiện trong một bài giảng kinh dịch. Đó là Chúa Jesus. Các đại sư nói rằng, người phương Tây ấy dám chịu đóng đinh trên thập giá, máu chảy ra đỏ tươi và nâu đớn như bất kỳ ai. Không trốn tránh, không oán hận, lại còn nguyện gánh tội thay cho người đời. Chỉ riêng điều đó thôi, đã đủ tư cách gọi là thánh nhân. Vì Ngài đã sống trọn bốn chữ giữ dân đồng hoạn. Nghĩa là không đứng ngoài nỗi đau của nhân loại. Và chúng ta đã thấy rằng, vòng tròn khép lại thật đẹp. Tẩy tâm không phải để thanh kè lạnh lùng vô cảm ngồi trên núi cao. Tẩy tâm là rửa sạch cái tôi lo sợ, toàn tính, để rồi quay trở lại giữa trợ đời. Vẫn buôn bán, vẫn nuôi con, vẫn va chạm đủ chuyện thị phi. Thế nhưng với một cái tâm như hồ nước đã lắng trong, sóng gió vẫn tới, nhưng sóng gió chỉ lay được mặt nước, không còn khuấy được đáy hồ. Đó là cảnh giới tĩnh giữa đời loạn mà chủ đề bài chia sẻ ngày hôm nay hứa với bạn. Không phải trốn đi cái loạn, mà mang cái tĩnh vào giữa lòng nó. Và khi bạn sống được như thế, thì cuộc đời bạn sẽ đổi khác theo cách rất cụ thể. Bạn vẫn làm từng ấy việc, nhưng hết kiệt sức. Vì kiệt sức xưa nay đâu phải do việc, mà do trăm mối nghĩ quẩn quanh việc. Bạn vẫn gặp từng ấy người, nhưng hết mệt lòng. Vì mệt lòng đâu phải do người, mà do những kỳ vọng và phòng bị ta cứ tự chất lên vai. Người có tâm đã tẩy rửa sạch, nhìn đâu cũng nhẹ, chạm đâu cũng thoảng. Cậu nhân gọi đó là phúc. Mà phúc ấy không ai ban cho bạn được, nó chỉ hiện ra khi bụi lắng xuống. Vậy là chúng ta đã đi chọn bốn tầng của phép tẩy tâm trong kinh dịch. Xin gói lại cho bạn trong mấy câu như thế này. Tâm như ly nước đục, muốn trong đừng đổ thêm, hãy để lắng xuống. Đời như bài toán dài, muốn nhẹ, đừng học cộng mãi, hãy tập trữ. Chí tuệ cao nhất không phải biết thật nhiều, mà là biết rồi vẫn giữ được lòng như tờ giấy trắng. Và sự bình an lớn nhất không nằm ở nơi có bão tố, nó nằm ở cái tâm mà bão không còn với tới được. Trước khi kết thúc bài chia sẻ này, Tân Phúc Khánh xin mời bạn làm một việc, một việc nhỏ thôi, thế nhưng xin bạn hãy làm thật. Ngay tối nay, trước khi ngủ, hãy tắt điện thoại sớm hơn như thường lệ 10 phút. Ngồi xuống không làm gì cả, đừng cố nghĩ điều hay, cũng đừng cố xua điều giỏ. Chỉ ngồi như đặt ly nước xuống bàn, 10 phút, rồi bạn tự khắc hiểu vì sao Đức Hồng Tử dành cho 2 chữ tẩy tâm ở vị trí cao nhất trong cả bộ kinh dịch. Và nếu bạn có một khoảnh khắc nào đó trong đời mà tâm bỗng lặng xuống và mọi thứ bỗng sáng ra, thì hãy kể cho tôi và cộng đồng cùng nghe dưới phần bình luận của video này. Và tôi tin câu chuyện của bạn sẽ là một ngọn đèn cho một người xa lạ nào đó đang đi trong đêm. Và nếu hành trình tu dưỡng này có ý nghĩa với bạn, thì hãy like, share video và đăng ký kênh để chúng ta còn cùng nhau mở tiếp những trang khác của Trí Tuệ Ngàn Năm. Còn bây giờ, xin để lại cho bạn một câu hỏi thay cho lời tạm biệt. Đó là, cả đời này bạn đã rửa sạch được biết bao nhiêu thứ ngoài thân. Vậy còn cái tâm thứ duy nhất theo bạn đến tận phút cuối cùng, bạn định để nó đóng bụi đến bao giờ?