Thời Vận Của Việt Nam Chính Thức Đến !
LINH DAN
280 người theo dõi
3 Lượt xem video·22 thg 7, 2026
Thời Vận Của Việt Nam Chính Thức Đến !
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Tóm tắt video
Được tạo bởi AIVietnam is entering a \"golden era\" driven by global supply chain restructuring and geopolitical shifts. By leveraging its strategic location, political stability, and a balanced \"non-aligned\" foreign policy, the country is transitioning from a low-cost labor hub to a strategic partner in high-tech sectors like semiconductors and AI.
Có một câu nói rất nổi tiếng trong giới nghiên cứu địa chính trị rằng
không có quốc gia nào giàu lên chỉ nhờ may mắn.
Nhưng mọi cường quốc đều từng gặp một thời điểm mà lịch sử đứng về phía họ.
Nhật Bản sau Thế Chiến II có chiến tranh Triều Tiên.
Hàn Quốc có lòn sóng công nghiệp hóa của phương Tây.
Trung Quốc có thời kỳ toàn cầu hóa kéo dài hơn 30 năm.
Singapore có sự bùng nổ của thương mại hàng hải.
Và ngày nay, ngày càng nhiều học giả quốc tế bắt đầu đặt ra một câu hỏi rất đáng chú ý.
Liệu thế giới đang bước vào một giai đoạn
mà mọi biến động lớn đều vô tình tạo ra cơ hội cho Việt Nam?
Nếu chỉ nhìn vào tốc độ tăng trưởng kinh tế,
nhiều người sẽ cho rằng đây chỉ là một câu chuyện quen thuộc.
Nhưng nếu quan sát kỹ hơn, sẽ thấy điều đang diễn ra còn lớn hơn rất nhiều.
Lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ,
gần như mọi xu hướng quan trọng nhất của thế giới đều có một điểm giao nhau.
Và điểm giao đó lại xuất hiện ngay tại khu vực Đông Nam Á,
nơi Việt Nam đang nổi lên như một trong những quốc gia được chú ý nhiều nhất.
Trong suốt hơn 30 năm sau chiến tranh lạnh,
thế giới gần như vận hành theo một quy luật tương đối ổn định.
Các doanh nghiệp sản xuất ở nơi có chi phí thấp nhất,
các quốc gia mở cửa thương mại,
dòng vốn đầu tư chảy đến những thị trường có tốc độ tăng trưởng cao và toàn cầu hóa
được xem là xu hướng không thể đảo ngược.
Nhưng vài năm trở lại đây,
gần như mọi nền tảng của chất tự đó đều bắt đầu thay đổi.
Đại dịch COVID-19 làm đất gãy chuỗi cung ứng,
trung đột Nga, Ukraine khiến giá năng lượng và lương thực biến động mạnh,
cạnh tranh Mỹ, Trung bước sang giai đoạn quyết liệt hơn,
công nghệ trí tuệ nhân tạo tạo ra một cuộc đua hoàn toàn mới,
biến đổi khí hậu buộc các nền kinh tế phải chuyển đổi sang mô hình phát triển xanh.
Thế giới đang bước vào một giai đoạn mà nhiều chuyên gia gọi là kỷ nguyên tái cấu trúc toàn cầu.
Điều thú vị là trong mỗi cuộc thay đổi lớn của lịch sử,
luôn có những quốc gia chịu thiệt hại,
nhưng cũng có những quốc gia bất ngờ vươn lên.
Câu hỏi đặt ra là Việt Nam đang đứng ở vị trí nào?
Nếu nhìn từ góc độ địa lý,
Việt Nam gần như nằm ngay trung tâm của một trong những khu vực phát triển năng động nhất thế giới.
Chỉ trong bán kính vài nghìn km là Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, ASEAN
và các tuyến hàng hải quốc tế quan trọng bậc nhất hành tinh.
Hơn một phần ba thương mại, hàng hải toàn cầu đi qua khu vực Biển Đông.
Điều đó đồng nghĩa với việc bất kỳ sự thay đổi nào của kinh tế thế giới
cũng đều có tác động trực tiếp đến Việt Nam.
Nhưng địa lý chỉ là một phần của câu chuyện.
Điều quan trọng hơn là cách thế giới đang nhìn nhận Việt Nam đã khác rất nhiều so với 20 năm trước.
Trước đây, Việt Nam thường được nhắc đến như một nền kinh tế mới nổi,
một quốc gia đang phát triển với lợi thế lao động giá rẻ.
Ngày nay, Việt Nam ngày càng được nhắc đến trong các cuộc thảo luận về chuỗi cung ứng bán dẫn,
trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu, chuyển đổi năng lượng, logistics và an ninh kinh tế.
Đây là sự thay đổi mang tính chất rất lớn.
Điều này không chỉ thể hiện qua các báo cáo kinh tế,
mà còn phản ánh trong cách các cường quốc điều chỉnh chính sách đối với Việt Nam.
Điều đáng chú ý là không chỉ Hoa Kỳ muốn mở rộng hợp tác với Việt Nam.
Nhật Bản coi Việt Nam là một trong những đối tác chiến lược quan trọng nhất tại Đông Nam Á.
Hàn Quốc đã trở thành nhà đầu tư nước ngoài hàng đầu trong nhiều năm.
Liên minh châu Âu thúc đẩy thực thi EVFTA và mở rộng hợp tác trong truyền đổi xanh.
Ấn Độ tăng cường hợp tác quốc phòng và hàng hải.
Australia mở rộng hợp tác giáo dục, khoáng sản và năng lượng.
Các quốc gia Trung Đông cũng liên tục tìm kiếm cơ hội đầu tư vào hạ tầng,
cảng biển và năng lượng tại Việt Nam.
Điều này tạo nên một hiện tượng rất hiếm trong quan hệ quốc tế.
Thông thường, các cường quốc sẽ cạnh tranh để gia tăng ảnh hưởng tại một quốc gia.
Nhưng rất ít khi tất cả các cường quốc cùng lúc đều muốn tăng cường quan hệ
với một nước mà không yêu cầu nước đó phải lựa chọn phe.
Việt Nam đang là một trong số ít trường hợp như vậy.
Có người cho rằng đây đơn giản là do vị trí địa lý. Điều đó đúng nhưng chưa đủ.
Điều khiến Việt Nam khác biệt còn nằm ở chính sách đối ngoại.
Trong nhiều năm qua, Việt Nam kiên trì theo đuổi đường lối độc lập, tự chủ,
đa phương hóa và đa dạng hóa quan hệ quốc tế.
Điều này giúp Việt Nam có thể tăng cường hợp tác với Hoa Kỳ
nhưng vẫn duy trì quan hệ với Trung Quốc, mở rộng quan hệ với Nhật Bản
nhưng đồng thời cũng phát triển hợp tác với Hàn Quốc, Ấn Độ,
Liên minh châu Âu và nhiều đối tác khác.
Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc ngày càng gai gắt,
khả năng duy trì cân bằng như vậy trở thành một lợi thế rất lớn.
Đây cũng là lý do nhiều chuyên gia quốc tế bắt đầu gọi Việt Nam
là một trong những quốc gia bản lề của khu vực Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương.
Một điểm rất đáng chú ý khác là vị thế ngoại giao của Việt Nam đang được nâng lên rõ rệt.
Những năm gần đây, Việt Nam liên tục đón tiếp nguyên thủ, lãnh đạo cấp cao
và các đoàn doanh nghiệp từ nhiều nền kinh tế lớn.
Các chuyến thăm không còn chỉ tập trung vào thương mại mà mở rộng sang hợp tác công nghệ,
chuyển đổi số, năng lượng sạch, giáo dục, đổi mới sáng tạo và an ninh chuỗi cung ứng.
Điều đó phản ánh rằng Việt Nam ngày càng được nhìn nhận như một đối tác có vai trò dài hạng,
chứ không chỉ là một thị trường xuất khẩu.
Ở khía cạnh kinh tế, đây rõ ràng là một cơ hội lớn lan sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng
giúp Việt Nam thu hút thêm vốn đầu tư, mở rộng sản xuất và tạo thêm việc làm.
Tuy nhiên, kinh tế chỉ là khoảng 40% của bức tranh, 60% còn lại nằm ở yếu tố địa chính trị.
Trong thế giới hiện nay, các quốc gia không chỉ cạnh tranh về việc,
mà còn cạnh tranh về vị trí chiến lược, khả năng kết nối,
mức độ ổn định và vai trò trong cấu trúc khu vực.
Chính ở những khía cạnh này, Việt Nam đang được đánh giá cao hơn trước rất nhiều.
Một quốc gia có vị trí quan trọng trên các tuyến hàng hải quốc tế,
có môi trường chính trị ổn định, có khả năng duy trì quan hệ với nhiều trung tâm quyền lực
và có tiếng nói ngày càng lớn trong ASEAN sẽ luôn thu hút sự quan tâm của các cường quốc.
Nói cách khác, nếu trước đây thế giới tìm đến Việt Nam chủ yếu để đầu tư sản xuất,
thì ngày nay nhiều nước còn tìm đến Việt Nam vì giá trị chiến lược của chính Việt Nam.
Đó là một sự thay đổi mang tính bước ngoặt.
Bởi trong lịch sử, có những quốc gia giàu lên nhờ tài nguyên,
có quốc gia phát triển nhờ khoa học công nghệ,
nhưng cũng có những quốc gia vươn lên nhờ biết tận dụng đúng thời điểm khi trật tự thế giới thay đổi.
Và điều khiến nhiều học giả quốc tế chú ý hiện nay chính là việc
rất nhiều xu hướng lớn của thế giới từ cạnh tranh giữa các cường quốc
tại cầu trúc chuỗi cung ứng, chuyển đổi xanh, kinh tế số cho đến an ninh hàng hải
đều đang hội tụ trong cùng một giai đoạn.
Liệu đó có phải là thời vận của Việt Nam?
Hay chỉ là một cơ hội lịch sử mà Việt Nam cần tự mình nắm bắt?
Câu trả lời sẽ phụ thuộc vào những gì đất nước làm trong 10 đến 20 năm tới.
Nhưng trước khi nói đến tương lai, chúng ta cần hiểu rõ vì sao các cường quốc ngày nay
đều đang nhìn Việt Nam bằng một ánh mắt rất khác so với chỉ một hoặc hai thập kỷ trước.
Có một thực tế rất thú vị trong lịch sử phát triển của các quốc gia.
Rất ít nước có thể vươn lên chỉ nhờ vào nội lực.
Hầu hết những nền kinh tế thành công nhất thế giới đều xuất hiện đúng vào thời điểm
mà xu hướng của thế giới thay đổi theo hướng có lợi cho họ.
Nhật Bản sau Thế chiến thứ 2 tận dụng nhu cầu tái thiết và sự hỗ trợ từ Hoa Kỳ
để xây dựng nền công nghiệp hiện đại.
Hàn Quốc hưởng lợi từ lan sóng công nghiệp hóa và toàn cầu hóa trong nửa sau thế kỷ 20.
Trung Quốc tận dụng hơn 30 năm hòa bình và hội nhập để trở thành công sưởng của thế giới.
Còn ngày hôm nay, rất nhiều chuyên gia đang đặt câu hỏi liệu Việt Nam
có đang đứng trước một thời điểm tương tự hay không?
Điều đáng chú ý là lần này, cơ hội không chỉ đến từ kinh tế
mà còn đến từ sự thay đổi sâu sắc của địa chính trị toàn cầu.
Nếu nhìn vào bản đồ thế giới, cách đây, 15 hay 20 năm,
rất ít người nghĩ Việt Nam sẽ trở thành một trong những quốc gia
được nhiều cường quốc quan tâm như hiện nay.
Khi đó, các cuộc cạnh tranh chiến lược chủ yếu xoay quanh Trung Đông, Châu Âu hay Đông Bắc Á.
Đông Nam Á tuy quan trọng nhưng chưa thực sự trở thành tâm điểm.
Thế nhưng chỉ trong vài năm gần đây, mọi thứ đã thay đổi rất nhanh.
Trung tâm tăng trưởng của kinh tế thế giới đang dịch chuyển mạnh
sang khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Hơn một nửa dân số thế giới sinh sống tại khu vực này.
Phần lớn các tuyến vận tải biển quan trọng nhất đều đi qua đây.
Những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất cũng tập trung tại đây
và Việt Nam nằm ngay ở trung tâm của toàn bộ sự dịch chuyển đó.
Nhiều người vẫn nghĩ rằng các cường quốc tìm đến Việt Nam chỉ vì lao động rẻ.
Điều đó từng đúng cách đây 20 năm,
nhưng ngày nay đã không còn phản ánh đầy đủ thực tế.
Điều mà thế giới nhìn thấy ở Việt Nam hiện nay
là sự kết hợp giữa vị trí địa lý, sự ổn định chính trị,
khả năng hội nhập quốc tế và một nền kinh tế có tốc độ phát triển ngay.
Chính sự kết hợp đó tạo ra một lợi thế mà không nhiều quốc gia có được.
Một nhà đầu tư có thể tìm thấy lao động giá rẻ ở nhiều nơi khác.
Nhưng để tìm được một quốc gia vừa có môi trường ổn định,
vừa có mạng lưới hiệp định thương mại rộng lớn,
vừa có vị trí sát các trung tâm sản xuất lớn của châu Á
thì lựa chọn không còn nhiều.
Việt Nam vì thế trở thành một điểm đến nổi bật.
Điều thú vị hơn là không chỉ các doanh nghiệp nhìn thấy điều đó,
các chính phủ cũng nhìn thấy điều đó.
Hoa Kỳ muốn mở rộng hợp tác với Việt Nam.
Nhật Bản tăng cường đầu tư vào hạ tầng và công nghệ.
Hàn Quốc tiếp tục mở rộng sản xuất và nghiên cứu.
Liên minh châu Âu thúc đẩy các dự án chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.
Australia, Ấn Độ và nhiều quốc gia Trung Đông cũng liên tục tăng cường hợp tác.
Trong quan hệ quốc tế,
việc nhiều cường quốc cùng lúc muốn mở rộng
quan hệ với một quốc gia không phải là hiện tượng diễn ra thường xuyên.
Điều đó chỉ xảy ra khi quốc gia đó sở hữu một giá trị
chiến lược đủ lớn để mọi bên đều muốn hiện diện.
Nếu phân tích sâu hơn,
sẽ thấy Việt Nam đang hưởng lợi từ chính sự cạnh tranh giữa các cường quốc.
Trong quá khứ, cạnh tranh giữa các nước lớn thường kéo theo bất ổn
và khiến nhiều quốc gia nhỏ rơi vào thế khó.
Nhưng trong bối cảnh hiện nay, cạnh tranh lại tạo ra một số cơ hội mới.
Khi Hoa Kỳ muốn giảm tụ thuộc vào chuỗi cung ứng tại Trung Quốc,
các doanh nghiệp phải tìm kiếm địa điểm thay thế.
Khi Nhật Bản muốn đa dạng hóa sản xuất,
Việt Nam trở thành lựa chọn hấp dẫn.
Khi châu Âu muốn mở rộng hợp tác với khu vực Đông Nam Á,
Việt Nam cũng là một trong những đối tác đầu tiên được nhắc đến.
Điều này không có nghĩa là Việt Nam đứng về phía bất kỳ ai,
mà ngược lại, chính sách đối ngoại độc lập và cân bằng
giúp Việt Nam có thể hợp tác với nhiều đối tác cùng một lúc.
Đây cũng là điểm khiến nhiều chuyên gia đánh giá cao Việt Nam.
Trong khi một số quốc gia buộc phải nghiêng hẳn về một bên
trong cuộc cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc,
Việt Nam vẫn kiên trì với nguyên tắc độc lập, tự chủ,
đa phương hóa và đa dạng hóa quan hệ quốc tế.
Chính sách này không chỉ giúp Việt Nam giảm thiểu rủi ro,
mà còn mở động không gian phát triển.
Một quốc gia có thể hợp tác với Hoa Kỳ về công nghệ,
với Nhật Bản về hạ tầng, với Hàn Quốc về đầu tư,
với Liên minh châu Âu về chuyển đổi xanh và đồng thời,
duy trì quan hệ ổn định với Trung Quốc sẽ có nhiều dư địa phát triển hơn
rất nhiều so với một quốc gia chỉ phụ thuộc vào một đối tác duy nhất.
Nếu nhìn từ góc độ địa chính trị, vị trí của Việt Nam
còn quan trọng hơn nhiều so với những con phố kinh tế.
Việt Nam nằm trên bờ Tây của Biển Đông,
một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới.
Mỗi năm có lượng hàng hóa trị giá hàng nghìn tỷ đô la Mỹ đi qua vùng biển này.
Đối với các nền kinh tế phụ thuộc vào thương mại như Nhật Bản,
Hàn Quốc hay nhiều nước châu Âu,
việc các tuyến hàng hải luôn thông suốt có ý nghĩa sống còn.
Vì vậy, bất kỳ quốc gia nào có khả năng đóng góp vào sự ổn định của khu vực
đều nhận được sự quan tâm đặc biệt từ cộng đồng quốc tế.
Không chỉ có vị trí địa lý, Việt Nam còn sở hữu một lợi thế khác là sự ổn định.
Trong một thế giới ngày càng biến động,
ổn định trở thành một loại tài sản chiến lược,
các doanh nghiệp quốc tế không chỉ tìm kiếm lợi nhuận mà còn tìm kiếm khả năng dự đoán.
Họ cần biết rằng một dự án kéo dài 10 hay 20 năm sẽ được triển khai
trong một môi trường ít biến động.
Đây là điểm mà Việt Nam được nhiều tổ chức quốc tế và các tập đoàn đánh giá tích cực.
Chính sự ổn định đó góp phần làm tăng niềm tin của nhà đầu tư
và tạo điều kiện để các dòng vốn lớn tiếp tục chảy vào.
Một thay đổi rất quan trọng khác là hình ảnh của Việt Nam trên trường quốc tế.
Nếu trước đây, khi nhắc đến Việt Nam,
nhiều người nghĩ đến chiến tranh hoặc một nền kinh tế đang phát triển
thì hiện nay Việt Nam ngày càng được nhắc đến như một trung tâm sản xuất công nghệ,
một mắt xích của chuỗi, cung ứng toàn cầu và một đối tác chiến lược tại Đông Nam Á.
Đây không chỉ là sự thay đổi về hình ảnh mà còn là sự thay đổi về nhận thức.
Khi cách thế giới nhìn một quốc gia thay đổi, cơ hội dành cho quốc gia đó cũng thay đổi theo.
Đặc biệt, Việt Nam đang bước vào giai đoạn mà sức mạnh mềm ngay càng được nâng cao.
Không chỉ có kinh tế phát triển, Việt Nam còn liên tục tổ chức hoặc đăng cài
nhiều hội nghị quốc tế quan trọng, tích cực tham gia các hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên Hợp Quốc,
thúc đẩy hợp tác trong ASEAN và tham gia vào nhiều sáng kiến toàn cầu
về phát triển bền vững, chống biến đổi khí hậu và an ninh lương thực.
Những hoạt động này giúp Việt Nam xây dựng hình ảnh của một quốc gia có trách nhiệm,
sẵn sàng đóng góp vào các vấn đề chung của thế giới.
Đây là yếu tố rất quan trọng trong ngoại giao hiện đại,
bởi uy tín quốc tế ngày càng trở thành một nguồn sức mạnh không kém gì sức mạnh kinh tế hay quân sự.
Một khía cạnh khác thường bị bỏ qua là sự thay đổi trong cách các tập đoàn công nghệ đánh giá Việt Nam.
Trước đây, Việt Nam chủ yếu được lựa chọn để lắp ráp sản phẩm.
Ngày nay, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu mở các trung tâm nghiên cứu,
trung tâm thiết kế và đào tạo kỹ sư tại Việt Nam.
Điều này cho thấy Việt Nam đang từng bước dịch chuyển từ vị trí tham gia vào những công đoạn có giá trị thấp
sang những công đoạn có giá trị cao hơn trong chuỗi sản xuất toàn cầu.
Dù quá trình này còn ở giai đoạn đầu, nhưng nó phản ánh một xu hướng rất tích cực.
Tất cả những yếu tố đó khi kết hợp lại đã tạo nên một hiện tượng rất đặc biệt.
Hiếm có thời điểm nào trong lịch sử hiện đại mà vị trí địa lý, môi trường quốc tế, xu hướng dịch chuyển đầu tư,
nhu cầu đa dạng hóa chuỗi cung ứng, sự cạnh tranh giữa các cường quốc
và chính sách đối ngoại của Việt Nam lại cùng lúc tạo ra nhiều cơ hội như hiện nay.
Có thể nói, thế giới không phải đang yêu ái Việt Nam,
mà chính những biến động của thế giới đã vô tình khiến những lợi thế vốn có của Việt Nam
trở nên nổi bật hơn bao giờ hết.
Tuy nhiên, lịch sử cũng chứng minh rằng cơ hội không bao giờ tồn tại mãi mãi.
Nhật Bản từng có thời cơ vàng sau chiến tranh và đã tận dụng thành công.
Hàn Quốc cũng vậy, Trung Quốc cũng vậy.
Nhưng cũng có không ít quốc gia từng đứng trước những cơ hội tương tự
rồi lại bỏ lỡ vì cải cách chậm, vì không theo kịp sự thay đổi của thế giới
hoặc vì không nâng cao được năng lực cạnh tranh.
Đó là lý do nhiều chuyên gia cho rằng điều quan trọng nhất đối với Việt Nam
hiện nay không phải là tự hào vì đang được thế giới chú ý,
mà là phải tận dụ khoảng thời gian quý giá này để tạo ra những bước phát triển mang tính đột phá.
Và muốn hiểu Việt Nam cần làm gì để biến thời vận thành sức mạnh thực sự,
trước hết chúng ta phải nhìn vào chính những lợi thế mà đất nước đang sở hữu
cũng như những thách thức rất lớn đang chờ phía trước.
Tại sao lại là Việt Nam?
Bởi nếu chỉ vì cạnh tranh Mỹ, Trung Hay, vì chuỗi cung ứng dịch chuyển
thì lẽ ra rất nhiều quốc gia khác cũng phải hưởng lợi tương tự.
Đông Nam Á có Indonesia với gần 300 triệu dân,
có Thái Lan với nền công nghiệp ô tô phát triển,
có Malaysia với trình độ công nghệ cao hơn ở nhiều lĩnh vực,
có Philippines với lực lượng lao động nói tiếng Anh rất tốt
hay Ấn Độ với quy mô thị trường khổng lồ.
Vậy, điều gì khiến Việt Nam liên tục xuất hiện
trong danh sách ưu tiên của các tập đoàn công nghệ,
các quỹ đầu tư và cả những chiến lược dài hạng của các cường quốc?
Câu trả lời nằm ở chỗ.
Cơ hội của ngày hôm nay không phải tự nhiên xuất hiện
mà là kết quả của gần 40 năm chuẩn bị, cải cách và hội nhập.
Điều đầu tiên cần nhắc đến chính là sự ổn định.
Có thể nhiều người cho rằng ổn định là điều bình thường,
nhưng trong bối cảnh thế giới hiện nay, đây lại là một tài sản vô cùng quý giá.
Hãy nhìn chung quanh Việt Nam.
Châu Âu đang đối mặt với những hệ lụy kéo dài từ cuộc xung đột Nga, Ukraine.
Trung Đông liên tục căng thẳng.
Nhiều quốc gia châu Phi trải qua bất ổn chính trị.
Ngay cả một số nền kinh tế lớn cũng phải đối diện với tình trạng chia rẽ trong nổi bộ.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam duy trì được ngôi trường chính trị ổn định,
chất tự xã hội được bảo đảm và các chính sách phát triển có tính liên tục.
Đối với các tập đoàn đầu tư hàng chục tỷ USD vào nhà máy,
trung tâm dữ liệu hay khu công nghệ cao,
sự ổn định này đôi khi còn quan trọng hơn cả ưu đãi về thuế.
Một dự án công nghệ không được xây dựng để hoạt động trong hai hay ba năm,
mà thường kéo dài hai hoặc ba thập kỷ.
Doanh nghiệp cần một môi trường mà họ có thể dự đoán được chính sách,
yên tâm, mở rộng đầu tư và không phải đối mặt với những biến động quá lớn.
Chính vì vậy, nhiều khảo sát quốc tế cho thấy
yếu tố ổn định luôn nằm trong nhóm những lý do quan trọng nhất
khiến các nhà đầu tư tiếp tục mở rộng hoạt động tại Việt Nam.
Yếu tố thứ hai là con người.
Việt Nam hiện có hơn 100 triệu dân và vẫn đang trong thời kỳ dân số vàng.
Đây là lợi thế mà rất nhiều nền kinh tế phát triển không còn.
Nhật Bản đang giả hóa nhanh chóng.
Hàn Quốc có tỷ lệ sinh thuộc nhóm thấp nhất thế giới.
Châu Âu cũng đối mặt với tình trạng thiếu hụt, lao động kéo dài.
Trong khi đó, Việt Nam vẫn sở hữu lực lượng lao động trẻ,
năng động và có khả năng thích nghi rất nhanh với công nghệ mới.
Điều đáng nói là chất lượng nguồn nhân lực của Việt Nam cũng đang thay đổi rất nhanh.
Nếu cách đây 20 năm, phần lớn lao động chủ yếu làm các công việc gia công đơn giản,
thì hiện nay, ngày càng nhiều kỹ sư Việt Nam tham gia vào các lĩnh vực điện tử,
tự động hóa, thiết kế vi mạch, trí tuệ, nhân tạo, công nghệ thông tin và nghiên cứu phát triển.
Các trường đại học kỹ thuật liên tục mở thêm ngành đào tạm mới để đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp.
Đây là nền tảng rất quan trọng nếu Việt Nam muốn tiến lên những nấp thang cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Một lợi thế khác mà nhiều người thường bỏ qua chính là khả năng hội nhập quốc tế.
Việt Nam hiện nằm trong đóng quốc gia có mạng lưới hiệp định thương mại tự do rộng nhất thế giới.
Điều này tạo ra lợi thế rất lớn cho doanh nghiệp.
Một nhà máy đặt tại Việt Nam không chỉ phục vụ thị trường trong nước,
mà còn có cơ hội tiếp cận nhiều thị trường lớn thông qua các hiệp định thương mại.
Đó là lý do nhiều doanh nghiệp lựa chọn Việt Nam như một trung tâm sản xuất để xuất khẩu đi khắp thế giới.
Nhưng có lẽ điều tạo ra sự khác biệt lớn nhất chính là sự chuyển đổi trong cơ cấu nền kinh tế.
Trước đây, Việt Nam chủ yếu được biết đến với dệt mày, giày dép hay các ngành sử dụng nhiều lao động.
Ngày nay, cơ cấu xuất khẩu đã thay đổi rất mạnh.
Điện tử, máy tính, linh kiện, điện thoại thông minh, máy móc và thiết bị công nghệ cao
đã trở thành những nhóm hàng xuất khẩu chủ lực.
Điều đó cho thấy Việt Nam không còn chỉ cạnh tranh bằng lao động giá rẻ,
mà đang từng bước tham gia sâu hơn vào các ngành công nghệ cao.
Đây cũng là lý do hàng loạt tập đoàn lớn của thế giới liên tục mở rộng hiện diện tại Việt Nam.
Từ Samsung, League, Intel, Falcon, Emco, Lego cho đến Nvidia
và nhiều doanh nghiệp công nghệ khác đều coi Việt Nam là một mắt xích quan trọng trong chiến lược dài hạn của họ.
Điều đáng chú ý không phải chỉ là số vốn đầu tư,
mà là xu hướng các doanh nghiệp ngày càng chuyển những hoạt động có giá trị cao hơn sang Việt Nam.
Không ít trung tâm nghiên cứu, trung tâm thiết kế và trung tâm đào tạo kỹ sư đã được thành lập
cho thấy vai trò của Việt Nam đang thay đổi.
Một lĩnh vực đặc biệt đáng chú ý là bán dẫn.
Trong bối cảnh cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gây gắt,
chip bán dẫn đã trở thành một trong những ngành chiến lược nhất thế giới.
Các quốc gia lớn đều muốn xây dựng chuỗi cung ứng bán dẫn an toàn và đa dạng hơn.
Việt Nam, với nguồn nhân lực kỹ thuật ngày càng phát triển và vị trí thuận lợi trong khu vực,
đang được nhiều đối tác đánh giá là có tiềm năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của ngành này.
Dù chưa thể trở thành cường quốc sản xuất chip trong một sớm một chiều,
nhưng việc tham gia vào các khâu như thiết kế, kiểm định, đóng gói và thử nghiệm
đã mở ra một hướng đi rất triển bọn.
Thong song với đó là sự phát triển của nền kinh tế số.
Việt Nam hiện là một trong những thị trường có tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử nhanh trong khu vực.
Thanh toán số, dịch vụ trực tuyến, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số
đang thay đổi cách doanh nghiệp vận hành cũng như cách người dân tiếp cận các dịch vụ.
Đây là nền tảng để Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới,
nơi giá trị không chỉ được tạo ra từ nhà máy mà còn từ dữ liệu, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Không thể không nhắc đến hạ tầng.
Chỉ trong vài năm gần đây, hàng loạt dự án cao tốc Bắc, Nam, sân bay quốc tế Long Thành,
các cảng biển nước sâu, hệ thống logistics và mạng lưới điện đã được đầu tư với quy mô lớn.
Dù vẫn còn nhiều việc phải làm, nhưng tốc độ phát triển hạ tầng của Việt Nam
đang tạo ra nền tảng quan trọng cho giai đoạn tăng trưởng tiếp theo.
Trong thời đại mà chi phí logistics quyết định năng lực cạnh tranh của cả nền kinh tế,
việc đầu tư vào hạ tầng không chỉ mang ý nghĩa trong nước,
mà còn giúp Việt Nam tăng sức hấp dẫn đối với các dòng vốn quốc tế.
Một lợi thế rất lớn khác là vai trò của Việt Nam trong ASEAN ngày càng nổi bật.
Với quy mô dân số đứng thứ 3 khu vực và nền kinh tế thuộc nhóm dẫn đầu ASEAN,
tiếng nói của Việt Nam trong các vấn đề khu vực ngày càng có trọng lượng.
Điều này không có nghĩa Việt Nam là lãnh đạo ASEAN,
bởi ASEAN hoạt động trên nguyên tắc đồng thuận.
Nhưng rõ ràng, Hà Nội đang được nhiều đối tác xem là một trong những trung tâm quan trọng của Đông Nam Á.
Khi các cường quốc muốn tăng cường hiện diện tại ASEAN,
Việt Nam gần như luôn là một trong những điểm đến ưu tiên.
Quan trọng hơn cả, Việt Nam đang xây dựng được một hình ảnh quốc tế khá đặc biệt.
Đó là hình ảnh của một quốc gia có trách nhiệm,
chủ động hội nhập, sẵn sàng hợp tác nhưng vẫn giữ vững nguyên tắc độc lập và tự chủ.
Trong một thế giới ngày càng phân cực,
hình ảnh này giúp Việt Nam tạo dựng được niềm tin từ nhiều đối tác khác nhau.
Niềm tin đó không thể đo bằng kịch hay kim ngạch xuất khẩu,
nhưng lại là nền tảng để mở ra những cơ hội lớn hơn trong tương lai.
Tuy nhiên, sẽ là sai lầm nếu cho rằng chỉ cần có những lợi thế này thì thành công sẽ tự động đến.
Lịch sử cho thấy không ít quốc gia từng sở hữu vị trí địa lý thuận lợi,
nguồn nhân lực dồi dào và cơ hội quốc tế rất lớn,
nhưng cuối cùng vẫn thuộc lại phía sau vì không cải cách kịp thời.
Thời vẫn chỉ mở ra cánh cửa,
còn việc bước qua cánh cửa đó hay không lại phụ thuộc hoàn toàn vào năng lực của mỗi quốc gia.
Đó cũng là lý do vì sao rất nhiều chuyên gia cho rằng
giai đoạn từ nay đến khoảng năm 2035 sẽ mang ý nghĩa quyết định đối với Việt Nam.
Nếu tận dụng tốt khoảng thời gian này để nâng cấp công nghệ,
phát triển doanh nghiệp trong nước, đầu tư mạnh cho khoa học,
giáo dục và đổi mới sáng tạo,
Việt Nam hoàn toàn có thể bước lên một vị thế mới trong khu vực và trên thế giới.
Nhưng nếu chậm chần, lợi thế hiện nay có thể nhanh chóng bị thu hẹp
khi các quốc gia khác cũng đang chạy đua quyết liệt để thu hút đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Vậy, đâu là những thách thức lớn nhất có thể khiến Việt Nam bỏ lỡ thời cơ vàng này?
Và Việt Nam cần làm gì để biến thời vận thành sức mạnh thực sự
thay vì chỉ là một giai đoạn phát triển ngắn hạng?
Nếu theo dõi lịch sử phát triển của các quốc gia trên thế giới,
chúng ta sẽ nhận ra một quy luật rất thú vị.
Không phải quốc gia nào gặp thời cũng trở thành cương quốc.
Thời vận chỉ giống như cơn gió lớn xuất hiện đúng lúc.
Quốc gia nào đã chuẩn bị sẵn con thuyền, cánh bùm và thủy thủ giỏi thì sẽ đi rất xa.
Ngược lại, nếu con thuyền chưa đủ chắc chắn, cơn gió mạnh đôi khi lại trở thành một thử thách nhiều hơn là cơ hội.
Việt Nam hôm nay cũng đang đứng trước một ngã rẽ như vậy.
Có thể nói, chưa bao giờ kể từ sau công cuộc đổi mới năm 1986,
Việt Nam lại hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi như hiện nay.
Kinh tế tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng tích cực trong nhóm cao của khu vực.
Quan hệ đối ngoại được mở rộng với hầu hết các trung tâm kinh tế lớn trên thế giới.
Dòng vốn đầu tư nước ngoài vẫn liên tục chảy vào.
Các tập đoàn công nghệ lớn coi Việt Nam là một mắt xích quan trọng trong chiến lược dài hạn.
Vai trò của Việt Nam trong ASEAN cũng ngày càng được nâng cao.
Nhưng tất cả những điều đó mới chỉ là điều kiện cần, chứ chưa phải điều kiện đủ để trở thành một quốc gia phát triển.
Lịch sử từng chứng kiến không ít quốc gia được cả thế giới kỳ vọng,
nhưng cuối cùng lại mắc kẹt hàng chục năm trong cái gọi là bẫy thu nhập trung bình.
Khi còn là nền kinh tế đang phát triển, họ tăng trưởng rất nhanh,
nhờ lao động dồi dào và vốn đầu tư nước ngoài.
Nhưng đến một giai đoạn nhất định, chi phí lao động bắt đầu tăng lên,
lợi thế giá rẻ dần biến mất,
trong khi công nghệ lõi, năng phức lao động và năng lực đổi mới sáng tạo lại chưa theo kìm.
Kết quả là nền kinh tế tăng trưởng chậm lại và rất khó bước phá lên nóng thu nhập cao.
Đây cũng là bài toán mà Việt Nam phải giải quyết trong 10-20 năm tới.
Điều đáng mừng là Việt Nam đã nhận ra điều này từ khá sớm.
Thay vì chỉ cạnh tranh bằng nhân công giá rẻ như trước đây,
định hướng phát triển hiện nay đang chuyển mạnh sang khoa học công nghệ,
đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế xanh và công nghiệp công nghệ cao.
Điều đó phản ánh một sự thay đổi rất quan trọng trong tư duy phát triển.
Bởi trong thế giới hiện đại, quốc gia giàu không phải là quốc gia sản xuất nhiều nhất,
mà là quốc gia tạo ra nhiều giá trị nhất.
Hãy thử nhìn vào một chiếc điện thoại thông minh.
Có thể nó được lắp ráp tại nhiều quốc gia khác nhau,
nhưng phần lợi nhuận lớn nhất thường thuộc về đơn vị thiết kế con chip,
phát triển phần mềm, sở hữu thương hiệu hoặc nắm giữ bằng sáng chế.
Điều này cho thấy giá trị lớn nhất của nền kinh tế ngày nay
không nằm ở dây chuyền sản xuất mà nằm ở chi thức và công nghệ.
Đó chính là lý do Việt Nam đang dành nhiều nguồn lực hơn
cho nghiên cứu khoa học, đào tạo nhân lực chất lượng cao,
phát triển hệ sinh thái, đổi mới sáng tạo và thu hút các ngành công nghệ mới
Đây không phải là những lĩnh vực có thể tạo ra kết quả chỉ sau vài năm,
nhưng nếu đi đúng hướng, chúng sẽ quyết định vị thế của Việt Nam trong nhiều thập kỷ tới.
Một yếu tố khác mang tính quyết định là doanh nghiệp Việt Nam.
Trong nhiều năm qua, khu vực đầu tư nước ngoài đóng vai trò rất lớn
đối với xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế.
Đây là điều tích cực, nhưng về lâu dài,
một nền kinh tế mạnh không thể chỉ dựa vào doanh nghiệp nước ngoài.
Nhật Bản có Toyota, Sony và Mitsubishi.
Hàn Quốc có Samsung, Hyundai và LG.
Hoa Kỳ có Apple, Microsoft, Nvidia và Google.
Trung Quốc có Huawei, Bing, Tencent và Alibaba.
Những tập đoàn đó không chỉ tạo ra doanh thu,
mà còn kéo theo hàng nghìn doanh nghiệp vệ tinh,
hàng triệu việc làm chất lượng cao và cả hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Đối với Việt Nam, việc hình thành nhiều doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh
ở quy mô khu vực và toàn cầu sẽ là một trong những chìa khóa quan trọng nhất
để biến thời cơ thành sức mạnh lâu dài.
Khi doanh nghiệp trong nước lớn mạnh,
tỷ lệ giá trị gia tăng được giữ lại trong nền kinh tế cũng sẽ cao hơn,
khả năng làm chủ công nghệ cũng tốt hơn
và sức chống chịu trước các biến động quốc tế cũng mạnh hơn.
Bên cạnh đó, chất lượng nguồn nhân lực sẽ là yếu tố quyết định thành bại.
Thế giới đang bước vào cuộc cách mạng công nghệ mới với tốc độ chưa từng có.
Chí thuệ nhân tạo, robot, điện toán lượng tử, công nghệ bán dẫn
và tự động hóa đang thay đổi gần như mọi ngành nghề.
Những công việc đơn giản sẽ ngày càng được thay thế bởi máy móc.
Điều mà các doanh nghiệp cần trong tương lai
không chỉ là lao động chăm chỉ mà còn là kỹ sư, nhà nghiên cứu,
chuyên gia dữ liệu, lập trình viên, nhà thiết kế và những con người có khả năng sáng tạo.
Điều này đồng nghĩa với việc đầu tư cho giáo dục
sẽ không còn đơn thuần là một chính sách xã hội
mà trở thành một chiến lược cạnh tranh quốc gia.
Quốc gia nào đào, tạo được nhiều nhân lực chất lượng cao hơn
sẽ có lợi thế lớn hơn trong cuộc cạnh tranh toàn cầu.
Một thách thức khác cũng không thể bỏ qua là phát triển bền vững.
Khi thế giới ngày càng đặt ra những tiêu chuẩn cao về môi trường,
phát thải, carbon và chuỗi cung ứng xanh,
những nền kinh tế phụ thuộc vào xuất khẩu như Việt Nam sẽ phải thích nghi rất nhanh.
Đây vừa là áp lực, vừa là cơ hội.
Nếu chuyển đổi thành công, Việt Nam có thể trở thành trung tâm sản xuất xanh của khu vực.
Ngược lại, nếu chậm thích ứng, nhiều ngành xuất khẩu sẽ đối mặt với các rào cản thương mại mới.
Ngoài kinh tế, Việt Nam cũng sẽ phải tiếp tục duy trì sự cân bằng rất khéo léo trong chính sách đối ngoại.
Cạnh tranh giữa các cường quốc nhiều khả năng sẽ còn kéo dài trong nhiều năm tới.
Điều đó đồng nghĩa với việc sức ép đối với các quốc gia ở khu vực Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương cũng sẽ gia tăng.
Trong bối cảnh đó, việc kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ,
đa phương hóa và đa dạng hóa quan hệ quốc tế sẽ tiếp tục là một trong những lợi thế lớn nhất của Việt Nam.
Chính sách này không chỉ giúp Việt Nam mở rộng hợp tác với nhiều đối tác,
mà còn tạo ra không gian chiến lược để bảo vệ lợi ích quốc gia trong một môi trường quốc tế đầy biến động.
Có lẽ điều quan trọng nhất cần nhấn mạnh là khái niệm thời vận đôi khi rất dễ khiến người ta hiểu nhầm.
Thời vận không phải là sự yêu ái của lịch sử. Thời vận càng không phải là món quà mà các cường quốc trao tặng.
Thời vận chỉ đơn giản là khoảnh khắc mà những biến đổi của thế giới vô tình tạo ra một khoảng trống,
một cơ hội để một quốc gia có thể bứt phá nhanh hơn nếu biết chuẩn bị và hành động đúng lúc.
Nhìn lại gần 40 năm đổi mới, có thể thấy Việt Nam đã đi một chặng đường rất dài.
Từ một nền kinh tế còn nhiều khó khăn, Việt Nam đã trở thành một trong những nền kinh tế có quy mô lớn trong ASEAN,
là mắt xích quan trọng của chuỗi cung ứng toàn cầu,
là đối tác của hầu hết các nền kinh tế lớn và ngày càng có tiếng nói trên trường quốc tế.
Đó không phải là thành quả của một vài năm, mà là kết quả của nhiều thập kỷ cải cách, hội nhập và phát triển.
Nhưng chặng đường phía trước còn quan trọng hơn rất nhiều,
bởi đây là giai đoạn quyết định liệu Việt Nam có thể bước qua ngưỡng của một nền kinh tế đang phát triển
để trở thành một quốc gia phát triển có thu nhập cao trong tương lai hay không.
Cơ hội đang hiện diện rõ ràng hơn bao giờ hết, nhưng cơ hội sẽ không chờ đợi mãi.
Thế giới vẫn tiếp tục thay đổi từng ngày, công nghệ tiếp tục tiến lên với tốc độ rất nhanh,
các quốc gia khác cũng đang cạnh tranh quyết liệt để thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp và nâng cao vị thế của mình.
Chính vì vậy, có lẽ cách nhìn đúng nhất không phải là nói rằng thời vận đã tự tìm đến Việt Nam,
mà là Việt Nam đang đứng trước một trong những cơ hội phát triển lớn nhất kể từ sau đổi mới.
Nếu tận dụng tốt khoảng thời gian 10 đến 20 năm tới để đầu tư vào con người, khoa học công nghệ,
đổi mới sáng tạo hạ tầng hiện đại và nâng cao năng lực của doanh nghiệp chống nước,
Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để tạo nên một bước nhảy vọt mới.
Và biết đâu, khi nhìn lại vào giữa thế kỷ 21,
các nhà sử học sẽ không nói rằng Việt Nam thành công vì gặp may,
mà sẽ nói rằng Việt Nam thành công vì đã nhận ra đúng thời điểm lịch sử mở ra cánh cửa
và đủ bản lĩnh để bước qua cánh cửa ấy.
Đó mới là ý nghĩa thực sự của hai chữ thời vận.
