Bí mật về điểm A1 Cột mốc khởi đầu của lãnh hải Việt Nam

TÔI YÊU BÌNH DƯƠNG
1.4K người theo dõi
Có một nơi ở cực Tây Nam của Việt Nam mà ngay cả người Việt cũng không được phép đặt chân đến.
Trừ khi có giấy phép đặc biệt.
Không phải vì nơi đó nguy hiểm.
Không phải vì không có gì để xem.
Mà vì nó quá quan trọng để để ngỏ.
Nghe có vẻ nghịch lý.
Một quần đảo có bãi biển xanh ngắt, rừng nguyên sinh tre phủ gần như toàn bộ diện tích,
san hô nhiều màu sắc dưới làn nước trong vắt đến mức nhìn thấu đáy.
Nhưng lại không có ngành du lịch, không có resort, không có người nước ngoài.
Và điều đó không phải là sự quên lãng,
mà là một quyết định có chủ đích bắt nguồn từ chính vị trí của nó trên bản đồ.
Nơi đó là quần đảo Thổ Chu.
Và câu chuyện của nó bắt đầu không phải từ năm 1975,
như nhiều người vẫn nhầm,
mà từ hàng thế kỷ trước khi một người đàn ông đang chạy trốn chết tới nơi lại rừng chân ở đây
để đặt tên cho một hòn đảo bằng nỗi sợ của chính mình.
Hãy nhìn vào bản đồ Đông Nam Á.
Tìm Vịnh Thái Lan, vùng biển hình tam giác bị kẹp giữa Thái Lan, Campuchia và mũi Cà Mau của Việt Nam.
Đây là một vùng biển tương đối kín, không thông thẳng ra Thái Bình Dương
mà phải đi vòng qua El Malacca hoặc qua phía nam Philippines.
Chính vì vậy tuyến hàng hải đi qua Vịnh Thái Lan kết nối Bangkok, thành phố Hồ Chí Minh.
Hồng Kông cũng là một trong những tuyến thương mại bận rộn nhất khu vực.
Bây giờ tìm điểm xa nhất về phía tây nam của đường bờ biển Việt Nam.
Cách mũi Cà Mau khoảng 160km về phía tây bắc,
cách đầu mút phía nam đảo Phú Quốc khoảng 100km,
cách quần đảo Pulau Oai của Campuchia chưa đầy 90km.
Có một cụm 8 hòn đảo nằm trơ vơ giữa biển, tổng diện tích chưa đến 14km vuông.
Đặt tất cả 8 hòn đảo đó cạnh nhau, chúng còn nhỏ hơn quận Hoàn Kiếm của Hà Nội.
Nhưng từ vị trí địa lý đó,
chúng kiểm soát cửa ngõ vào một trong những vùng biển kinh tế quan trọng nhất, Đông Nam Á.
Đây không phải ngẫu nhiên, quần đảo Thổ Chu nằm đúng trên tuyến hàng hải quốc tế.
Ai kiểm soát được nó, về lý thuyết,
có thể kiểm soát dòng tàu bè ra vào toàn bộ Vịnh Thái Lan từ phía Đông Nam.
Không phải nước mạnh mới nói điều đó.
Đó là bài học địa chính trị cơ bản nhất.
Kẻ nào chiếm được đảo ngoài cùng, kẻ đó vẽ được đường biên trên biển.
Và Việt Nam đã phải trả giá rất đắt để hiểu điều đó.
Trước khi nói đến năm 1975, cần quay ngược về năm 1782.
Thời điểm đó, Chúa Nguyên Ánh đang chạy trốn nghĩa quân Tây Sơn trên vùng biển Tây Nam.
Ông trốn hết đảo này sang đảo khác,
dùng địa hình quần đảo dài rác như tầm lưới an toàn tự nhiên để thoát sự truy đuổi.
Trong hành trình bôn tổ đó, ông dừng lại ở quần đảo này và đặt tên cho nó là Thổ Châu.
Nhưng không phải Thổ Chu.
Và điều đó quan trọng hơn người ta nghĩ.
Trong tiếng Hán, Chu và Châu được viết bằng cùng một tự dạng.
Nhưng Nguyên Ánh nhất quyết dùng cách đọc là Châu, vì Chu là Húy,
tên của tổ tiên ông, Chúa Nguyễn Phúc Chu.
Gọi tên đảo giống tên tổ tiên là phạm tội bất kính.
Ngay cả khi đang chạy trốn, đang đói khát, đang sợ hãi,
ông vẫn giữ lễ nghi chiều đình ngay giữa biển cả.
Cái tên Thổ Chu chỉ xuất hiện sau năm 1975
khi một số cán bộ miền Bắc đọc theo cách của mình và dần phổ biến.
Hai cách đọc một chữ,
và cả câu chuyện lịch sử của Triều Nguyễn nằm trong khoảng cách đó.
Còn các bãi biển trên đảo, hầu hết đều mang tên Bãi Ngự,
nơi vua đã đặt chân.
Ngay cả khi nhà Nguyễn đã kết thúc hơn nửa thế kỷ,
địa danh vẫn giữ dấu vết của một người đàn ông đang chạy trốn đã đi qua đây
và xác nhận đây là đất của ta.
Đây là nghịch lý đầu tiên của Thổ Chu.
Một hòn đảo xa xôi đến mức phải mất 7 tiếng đi tàu từ Phú Quốc mới tới,
vậy mà lại là nơi người ta tranh nhau để sở hữu qua nhiều thế kỷ.
Tại sao? Vì địa lý không tính theo khoảng cách đến đất liền.
Nó tính theo khoảng cách đến đối thủ.
Thổ Chu cách quần đảo Pulau Ai của Campuchia chưa đầy 90km.
Đó là khoảng cách mà bất kỳ lực lượng hải quân nào cũng có thể vượt trong vài giờ.
Và vì Thổ Chu nằm ở phía đông nam của Pulau Ai,
ai sở hữu Thổ Chu sẽ có góc nhìn chiến lược bao quát toàn bộ cửa vào Vịnh Thái Lan.
Trước năm 1997, giữa Việt Nam và Thái Lan tồn tại một vùng biển trồng lấn rộng khoảng 6.000km vuông,
tức lớn hơn toàn bộ tỉnh Hà Nam.
Lý do tranh chấp, Việt Nam tính đường biên từ Thổ Chu,
còn Thái Lan phủ nhận hiệu lực pháp lý của hòn đảo này.
Nếu Thổ Chu không được tính, đường biên dịch chuyển đáng kẻ về phía đông,
và Việt Nam mất đi một phần lớn vùng biển.
Đàm phán kéo dài nhiều năm.
Năm 1997, hai nước ký hiệp định phân định ranh giới.
Kết quả, Việt Nam được 32,5% diện tích vùng trồng lấn đó,
nghĩa là khoảng 1950km vuông biển được xác lập chủ quyền,
tương đương gấp giữa diện tích toàn bộ tỉnh Hà Nam,
nhờ vào sự hiện diện của một quần đảo mà tổng diện tích đất liền chưa bằng một phần nhỏ ở Hà Nội.
Đảo nhỏ, nhưng đảo là cơ sở để vẽ biên giới trên biển.
Đó không phải luật của con người.
Đó là luật của địa lý.
Nhưng nghịch lý sâu nhất của Thổ Chu không nằm ở con số 6.000km vuông hay hiệp định 1997.
Nó nằm ở một hòn đảo chỉ rộng 2.000m vuông,
còn nhỏ hơn một cái sân bóng đá.
Hòn nhạn.
Hòn đảo này cao 40m so với mực nước biển.
Không có cây xanh, chỉ có bụi cỏ lưa thưa và đá trắng xếp trồng.
Không ai sống trên đó.
Không có nước ngọt.
Trước đây người ta chỉ biết đến nó như nơi chim nhạn.
Một loài chim thuộc họ Én,
bay về mỗi tháng 6 âm lịch để sinh sản,
để trứng trên tảng đá chơ trọi rồi bỏ đi khi hết mùa.
Thế mà hòn nhạn là điểm A1 trên đường cơ sở để tính lãnh hải Việt Nam.
Năm 1982, chính phủ Việt Nam tuyên bố xác định đường cơ sở thẳng ven bờ lục địa gồm 10 đoạn nối 11 điểm.
Hòn nhạn là điểm số 1.
Điểm đầu tiên, điểm cực tây nam của toàn bộ hệ thống.
Từ hòn nhạn trở vào là nội thủy.
Từ hòn nhạn trở ra là vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý.
Vùng biển mà Việt Nam có quyền khai thác tài nguyên,
đánh bắt cá, thăm dò dầu khí.
Nói cách khác, một hòn đá 2000m2 không có nước ngọt, không có cây xanh,
chỉ có chim nhạn về đẻ trứng mỗi mùa,
là nền móng pháp lý cho hàng trăm nghìn km vuông biển của Việt Nam.
Năm 2017, mốc chủ quyền quốc gia ghi tọa độ A1 được khánh thành trên hòn nhạn
và bàn giao cho bộ đội biên phòng tỉnh Kiên Giang quản lý.
Để dựng được cột mốc đó, những người lính phải mang từng cây trồng ra,
mang từng can nước ngọt ra để tưới cây trên đảo không có đất thực sự.
Những cây đó dờ cao gần bằng đầu người.
Không phải để che bóng mát,
mà để chứng minh rằng có sự sống trên mảnh đất này,
rằng đây không phải đá hoang.
Nhưng có một sự thật mà nhiều người không biết.
Ngày 30 tháng 4 năm 1975, khi cả nước hát vang bài ca Thống Nhất,
Thổ Chu không có mặt trong niềm vui đó.
Không phải vì chiến trận còn kéo dài,
mà vì địa lý đã để lại một khoảng trống,
và khoảng trống đó đã bị lấp đầy bởi thảm kịch.
Cuối tháng 4 năm 1975, trước sức tấn công như thác đổ của quân ta,
lực lượng Việt Nam Cộng Hòa đóng trên quần đảo Thổ Chu tháo chạy.
Họ bỏ lại khoảng 500 người dân,
đa số người Kinh gốc Rạch Giá, 4 gia đình người Khơ Me, bơ vơ trên đảo.
Không có chính quyền, không có quân đội, không có bất kỳ lực lượng nào bảo vệ,
và bộ đội ta chưa kịp ra tiếp quản.
Ngày 10 tháng 5 năm 1975,
đúng 10 ngày sau khi chiến dịch Hồ Chí Minh toàn thắng,
chính quyền Khơ Me Đỏ cho một tiểu đoàn đổ bộ lên Thổ Chu.
Họ bắt hơn 500 người dân, dẫn sang quần đảo Pulau Wai của Campuchia và thảm sát.
Không ai biết chính xác điều gì đã xảy ra với những người đó,
chỉ biết rằng họ đã không trở về.
Mãi đến ngày 27 tháng 5 năm 1975,
27 ngày sau khi đất nước thống nhất, quần đảo Thổ Chu mới hoàn toàn được giải phóng.
Sau nhiều ngày giao tranh ác liệt khi quân ta đổ bộ từ phú quốc gia,
diệt và bắt sống hơn 500 lính Khơ Me Đỏ,
phía ta có 14 chiến sĩ hy sinh và bị thương.
Nghịch lý của địa lý.
Thổ Chu quá xa để tiếp quản ngay, nhưng lại quá gần để Khơ Me Đỏ không nhảy vào.
Chỉ 90km từ Pulau Wai,
và khoảng cách đó đã cướp đi 500 sinh mạng.
Hôm nay, ngôi đền thờ trên đảo Thổ Chu, không chỉ thờ Bắc Hồ,
và các liệt sĩ đã hy sinh trong công cuộc bảo vệ đảo.
Nó còn là nơi tưởng niệm hơn 500 người dân vô tội bị thảm sát,
những người không cầm súng, không có lựa chọn nào, chỉ bị bỏ lại
vì địa lý đã để họ ra ngoài tầm với của quân giải phóng đúng vào thời khắc nguy hiểm nhất.
Mỗi năm, hàng nghìn người ra đảo thấp nhang,
phần lớn trong số đó không biết tên của 500 người kia.
Nhưng họ biết điều đó đã xảy ra.
Vì có đền, vì có cột mốc,
vì quân đội vẫn đóng ở đây không phải để chống giặc nào đó trong tương lai,
mà để đảm bảo điều đó không bao giờ xảy ra lần nữa.
Thổ Chu ngày nay trông như thế nào?
Từ xa, màu xanh là thứ đầu tiên bạn thấy.
Rừng nguyên sinh che phủ khoảng 80% diện tích đảo với hơn 200 loài thực vật.
Cây bứa, cây đậu, cây hồng xiêm mọc chen nhau trong bóng tối rừng già.
Địa chất của đảo là xa thạch dầu xy lích và sắt,
đất đai tơi xốp nhưng không bằng phẳng, toàn đồi dốc và hẻm núi,
không thích hợp cho nông nghiệp lớn.
Điều đó có nghĩa là gì với người sống trên đảo?
Nghĩa là họ không thể trồng lúa, không thể tự cung thực phẩm cơ bản.
Mọi gạo, mọi hàng tiêu dùng phải trở từ đất liền ra theo chuyến tàu 5 ngày 1 lần từ Phú Quốc,
7 tiếng lênh đinh biển.
Thời điểm mua biển động thì có thể bị cắt hoàn toàn nhiều tuần.
Vậy người ta sống bằng gì?
Bằng biển.
Thổ Chu nằm ngay rìa ngoài của thềm lục địa Tây Nam, cạnh bể trầm tích Thổ Chu.
Mã Lai có nhiều triển vọng dầu khí.
Ngư trường xung quanh đảo là một trong những vùng đánh bắt sầm út nhất vùng biển Tây Nam Việt Nam.
Tàu cá từ Quảng Ngãi, Bình Định, Khánh Hòa, Bến Tre, Cà Mau.
Họ ra đây không phải ghé thăm, mà ở lại nhiều tháng để đánh bắt.
Rồi cập cảng Thổ Chu như một chợ trung chuyển giữa biển khơi.
Đảo không có ruộng đồng, nhưng đảo có cảng.
Không có nông dân, nhưng có ngư dân.
Địa hình và địa chất đã định hình nghề nghiệp của từng người sống ở đây từ trước khi họ được sinh ra.
Có một chi tiết nhỏ về cuộc sống trên đảo mà ít ai kể,
nhưng nó nói lên tất cả về địa hình nơi này.
Người dân Thổ Chu mỗi năm phải chuyển nhà 2 lần.
Không phải vì họ thích di chuyển, mà vì gió mùa.
Từ tháng 9 đến tháng 4 âm lịch, gió mùa Đông Bắc thổi mạnh,
sóng đánh từ phía Bắc và Đông Bắc.
Lúc đó họ tập trung sinh sống ở Bãi Ngự, phía khuất gió.
Từ tháng 5 đến tháng 8, gió mùa Tây Nam đổi chiều,
họ lại dịch chuyển sang Bãi Rong ở phía bên kia đảo để buôn bán và sinh hoạt.
Nhà cửa vẫn còn tạm bợ, phần lớn là vì điều này.
Không ai đầu tư xây dựng quá kiên cố khi biết mỗi năm mình sẽ phải rời đi.
Nhịp sống của cả cộng đồng đảo bị cuốn theo nhịp của hai mùa gió,
như những con chim biển di cư theo mùa theo bản năng.
Và điều kỳ lạ là...
chim nhạn trên hòn nhạn cũng làm y hệt vậy.
Tháng 6 âm lịch về đẻ trứng, hết mùa bay đi.
Không mang theo gì, không xây tổ kiên cố,
chỉ đẻ trứng trên tảng đá trơ trọi rồi canh một tháng cho đến khi chim non ra đời.
Rồi đi.
Con người và chim biển cùng một hòn đảo, cùng một logic sống.
Đừng cố định khi địa hình không cho phép.
Nhưng Thổ Chu có một nghịch lý thứ 3.
Và đây là cái đáng suy nghĩ nhất.
Hòn đảo này được mệnh danh là Viên Ngọc Thô của Kiên Giang.
Bãi biển hoang sơ, nước xanh trong vắt nhìn thấu đáy,
hơn 99 loài san hồ, rừng nguyên sinh che phủ gần toàn bộ.
Nhưng lại không có ngành du lịch, không có resort, không có người nước ngoài được phép vào,
kể cả người Việt cũng phải có giấy phép đặc biệt.
Điều gì tạo ra nghịch lý đó?
Chính xác là vị trí mà chúng ta đã nói từ đầu.
Thổ Chu không phải đảo được địa lý trao cho bình yên.
Nó là đảo được địa lý trao cho trách nhiệm.
Nằm sát tuyến hàng hải quốc tế, đối diện với Campuchia, kiểm soát cửa vào Vịnh Thái Lan.
Nó không có lựa chọn nào khác ngoài việc là một tiền đồn.
Và tiền đồn thì không mở cửa cho khách du lịch.
Trên đảo có đầy đủ các lực lượng.
Trung đoàn 152 thuộc quân khu 9, đồn biên phòng Thổ Châu,
chạm cảnh sát biển, chạm radar 610, đai khí tự Thủy Văn, hải đăng Thổ Chu.
Ngọn đèn biển được thắp sáng từ năm 2000, chiếu xa 29 hải lý vào ban ngày
để dẫn đường cho tàu thuyền trong vùng biển Kiên Giang.
Dân số toàn đảo khoảng 600 hộ gia đình, gần 2.000 người.
Và phần lớn trong số đó là lực lượng vũ trang lập gia đình và định cư tại chỗ.
Nghĩa là cộng đồng dân sự trên đảo, thực chất là cộng đồng quân sự mặc đồ dân sự.
Nhưng đây mới là phần đáng nói.
Chính cái cấu trúc đó đã cứu rừng Thổ Chu.
Một thời gian dài, rừng Thổ Chu bị khai thác.
Người dân lên rừng chặt củi vì không có lựa chọn nào khác.
Không có điện lưới, không có nguồn chất đốt khác, và củi rừng thì miễn phí.
Logic đó đơn giản đến mức tàn nhẫn.
Khi bạn đang sống với nguồn lực hạn chế trên một hòn đảo không có gì khác để dùng, rừng là thứ dễ lấy nhất.
Nhưng Trung đoàn 152 quyết định phá vỡ cái logic đó, không bằng lệnh cấm, bằng củi chấu.
Họ bắt đầu dùng củi chấu nén thay cho củi rừng trong bếp quân đội,
rồi vận chuyển và cung cấp cho người dân, kèm theo việc giải thích và thuyết phục.
Ban đầu, bà con không mặn mà.
Mua củi chấu từ đất liền ra tốn tiền hơn.
Nhưng Trung đoàn hỗ trợ chi phí vận chuyển và kiên trì vận động, từng nhà từng bếp.
Kết quả?
Ngày nay, rừng Thổ Chu che phủ khoảng 80% diện tích đảo, nguyên sinh gần như hoàn toàn, với hơn 200 loài thực vật.
Đây là điều mà địa lý không thể tự làm được.
Nó cần có con người đưa ra quyết định đúng.
Một hòn đảo có rừng thì giữ được nguồn nước ngọt, giữ được đất khỏi xói mòn,
giữ được hệ sinh thái biển xung quanh còn dầu cá tôm.
Tất cả những thứ đó lại nuôi sống chính những người bảo vệ rừng.
Một vòng khép kín mà sợi dây đầu tiên là một quyết định mang củi chấu ra thay cho lệnh cấm.
Họ còn xây một hồ chuối nước ngọt rung tích 130.000m khối ngay giữa núi rừng.
Không chỉ để cấp nước sinh hoạt, mà còn để phòng cháy rừng.
Trên một hòn đảo không có sông, không có hồ tự nhiên, không có nguồn nước ngầm rồi rào,
tất cả đều phải tự tạo ra.
Dừng lại một chút để nhìn toàn cảnh.
Ở đây có một hòn đảo mà vị trí địa lý khiến nó trở thành căn cứ tiền tiêu không thể nhường.
Địa chất và địa hình khiến nó không thể tự nuôi sống dân cư bằng nông nghiệp.
Gió mùa khiến người dân phải chuyển nhà theo mùa, như chim di cư.
Sự cô lập khiến 500 người dân vô tội bị thảm sát trong khoảng chống quyền lực 27 ngày.
Nhưng cũng chính vì vị trí đó mà nó sắc lập đường biên pháp lý cho hàng trăm nghìn km vùng biển.
Và chính các cộng đồng quân sự dân sự sống ở đây đã giữ được khu rừng nguyên sinh quý giá nhất vùng Tây Nam.
Tất cả những điều đó dẫn đến điểm ta đã bắt đầu.
Một hòn đảo đẹp như thiên đường mà du khách nước ngoài không được phép vào.
Không phải vì người ta muốn giấu vẻ đẹp của nó,
mà vì vẻ đẹp đó chưa bao giờ là thứ đảo này tồn tại để trao tặng.
Trên đỉnh cao nhất của đảo Thổ Chu, ngọn hải đăng 18m chiếu sáng 29 hải lý vào ban ngày,
dẫn đường cho hàng nghìn tàu thuyền qua lại vùng biển này mỗi năm.
Từ trên đó, nếu bạn được phép leo lên, bạn sẽ nhìn thấy toàn bộ quần đảo.
Tám hòn đảo nằm rải rác giữa mâu biển xanh ngắt, rừng xanh ngập tràn trên đảo chính
và đường chân trời nơi biển Tây Nam gặp bầu trời nhiệt đới.
Đâu đó trong tầm nhìn đó, nếu bạn biết chỗ nhìn, là Hòn Nhạ.
Hòn đá 2000m2 không tên tuổi.
Nơi bắt đầu của đường biên pháp lý quốc gia trên biển.
Và đâu đó sâu hơn trong lịch sử của hòn đảo này,
là khoảng trống 27 ngày giữa ngày đất nước thống nhất
và ngày mảnh đất cuối cùng của Tổ quốc được giải phóng.
27 ngày mà 500 người dân đã phải trả giá bằng tính mạng cho một sự thật địa lý đơn giản.
Xa, không có nghĩa là an toàn, chỉ có nghĩa là xa.
Và đôi khi, khoảng cách đó là tất cả những gì cần thiết để bi kịch xảy ra.
Hòn nhạ vẫn còn đó.
Chim nhạn vẫn về mỗi mùa để trứng trên đá rồi đi, không cần ai hỏi lý do.
Địa lý đã sắp xếp sẵn cho chúng lộ trình từ triệu năm trước.
Nhưng con người thì khác.
Con người chọn ở lại.
Và câu hỏi thực sự không phải là tại sao họ ở lại một hòn đảo xa xôi khắc nhật như vậy,
mà là họ đang giữ điều gì khi ở lại?
