Hơn 300 năm, hàng chục đoàn thám hiểm và vô số sinh mạng đã bị chôn vùi trong hành trình chinh phục Bắc Cực. Thế nhưng khi vinh quang tưởng như đã thuộc về nhân loại, hai nhà thám hiểm cùng tuyên bố mình là người đầu tiên đặt chân tới điểm cực Bắc của Trái Đất. Cuộc đối đầu giữa Robert Peary và Frederick Cook nhanh chóng trở thành một trong những tranh cãi lớn nhất lịch sử thám hiểm, kéo theo những cáo buộc, bằng chứng biến mất và các chiến dịch bôi nhọ kéo dài suốt hơn một thế kỷ. Liệu ai mới thực sự là người đầu tiên chinh phục Bắc Cực, hay cả thế giới đã tin vào một câu chuyện chưa bao giờ được chứng minh?
Ngày 11 tháng 9 năm 1909,
người Mỹ thức dậy với một tin tức chấn động trên trang nhất của tờ New York Herald.
Cuộc đua kéo dài sớt hơn 300 năm để đặt chân tới vùng cực Bắc,
dường như đã ngã ngũ.
Frederick Hook trở thành người hùng của nhân loại.
Thế nhưng, chờ chút đã.
Đúng 5 ngày sau, tờ New York Times tung ra một cú tát thẳng vào mặt đối thủ.
Hai con người, hai lời tuyên bố chấn động.
Tất cả đều khẳng định mình là người đầu tiên chạm tới cực Bắc của trái đất.
Không ai ngờ rằng cuộc tranh cái ấy sẽ kéo dài suốt nhiều thập kỷ,
rồi trở thành một trong những lời nói dối lớn nhất thời đại khám phá.
Rốt cuộc, chuyện gì đã xảy ra?
Đầu thế kỷ 20, ban đầu thế giới gần như đã được lấp đẩy.
Chỉ còn vùng cực Bắc vẫn là một khoảng trắng khổng lồ.
Người ta tin rằng bên dưới lớp băng ấy tồn tại một đại dương ấm chưa từng được biết đến.
Số khác lại hy vọng sẽ tìm ra tuyến hàng hải mới, nối liền Đại Tây Dương với Thái Bịch Dương.
Tuy nhiên, thứ khiến mọi nhà thám hiểu phát cuồng không chỉ đơn thuần là lợi ích kinh tế.
Điểm cực Bắc của trái đất được xem như vinh quang cuối cùng của thời đại khám phá.
Người đầu tiên đặt chân tới đây sẽ trở thành người hùng lịch sử.
Và thế là cuộc đua bắt đầu.
Từ thế kỷ 16 đến thế kỷ 19,
vô số đoàn thám hiểm từ Anh, Mỹ, Na Uy và Nga nối đuôi nhau tiến vào đại dương Bán Giá.
Tiêu biểu nhất trong số đó là chuyến thám hiểm Franklin năm 1845 do Hải quân Hoàng gia Anh thực hiện.
Hai chiến hạm tối tần nhất, 129 thủy thủ tình nguệ, lương thực chất đầy khoang, đủ dùng suốt 3 năm.
Họ mang theo niềm tự hào kiêu hãnh của cả một đế quốc.
Thế nhưng đó cũng là lần cuối cùng thế giới nhìn thấy họ.
Kinh khủng hơn, các bằng chứng khám nghiệm sau này cho thấy,
để sinh tồn, có người thậm chí đã phải ăn thịt đồng loại.
Bi kịch Franklin gây trấn đốc toàn cầu, nở biển Bắc Cực thành một vùng đất chết trong tâm trí của người phương Tây.
Dù vậy, những con tàu phá băng vẫn tiếp tục tiến về phía Bắc.
Và chính trong các chuyến đi ấy, người châu Âu phát hiện ra một sự thật.
Ở nơi tận cùng thế giới này, từ hàng nghìn năm trước, đã có con người sinh sống.
Đó là cộng đồng Inuit.
Trong khi người da trắng gục ngã vì cái giá lạnh,
thì họ lại định cư lâu dài trong những căn nhà làm vòng vàng tuyết.
Khi di chuyển trên mặt băng, người Inuit sử dụng xe chừa tuyết do chó husky kéo.
Còn lúc tiến ra đại dương để sàn bắt, họ chuyển sang thuyền kayak siêu nhẹ.
Chứng kiến họ làm chủ vùng đất chết, các nhà thám hiệu phương Tây lập tức hiểu ra.
Để có thể đặt chân lên vùng bắc cực khắc nghiệt, cần đến sự giúp đỡ của chính người Inuit bản địa.
Một trong số những người áp dụng thành công bài học ấy nhất là người đàn ông này, Robert Peary.
Ý tưởng chinh phục vùng cực đến với ông khi đang làm nhiệm vụ tại Trung Mỹ năm 1877.
Sau khi gia nhập công binh hải quân Mỹ, Peary được cử tới Nicaragua để khảo sát tuyến kênh nối Thái Bình Dương với Đại Tây Dương.
Nhưng cuối cùng Mỹ lại chọn Panama, khiến toàn bộ công sức của ông truyền hình vô nghĩa.
Chính trong những ngày thăng ấy, ông tình cờ đọc được câu chuyện về một nhà thám hiểm Thụy Điển thất bại trong việc trở thành người đầu tiên băng qua Greenland.
Tham vọng của Peary lập tức trỗi dậy.
Năm 1886, ông vay mẹ mình 500 đô la rồi lên tàu tới Greenland.
Sau khi thuê được hai người Inuit bản địa, Peary tin rằng họ có thể đi bộ qua vùng đất bằng giá.
Nhưng thực tế nhanh chóng tác thẳng vào mặt vị kỹ sư kiều ngạo.
Mặt băng nứt vỡ cùng nguồn nhu yếu phẩm cạn kiệt, buộc ông phải quay đầu.
Dù thất bại, những chuyến đi vẫn biến họ thành những kẻ đầu tiên tiến sâu vào nối địa Greenland.
Khát khảo vinh quang của vị sĩ quan trẻ vẫn ấm mỳ cháy ngay cả khi ông đã trở về Washington DC.
Trong bức thư gửi cho mẹ mình, Peary viết
Chuyến đi vừa rồi đã đưa tên tuổi con ra trước thế giới.
Chuyến tiếp theo sẽ cho con vị thế chồng thế giới ấy.
Xin hãy nhớ điều này, mẹ à. Con phải có được giành tiền.
Để có tiền hiện thực hóa tham vọng đó, Peary quyết định đem bán số lông thú mang về từ Greenland.
Tại đây, ông đã gặp Matthew Hansen, một người đàn ông già mỏng.
Năm 13 tuổi, Hansen phải nghỉ học và trở thành thuy thủ tập sự trên tàu Viễn Dương.
Các chuyến hải hành xuyên châu Âu và châu Á sau đó giúp ông thành thạo cơ khí, nghe mộc, lẫn ngoại ngứ.
Ấn tưởng trước hiến thức cùng tinh thần phiêu lưu của Hansen, Peary quyết định mời ông làm trợ lý cho mình.
Năm 1891, cả hai bắt đầu lên kế hoạch chuẩn bị cho chuyến thám hiểm tới Bắc Cực.
Một trong những người được Peary tuyển vào đoàn là vị bác sĩ trẻ Frederick Cooke.
Cooke vừa tốt nghiệp trước như chưa lâu, thì vợ và đứa con sơ sinh đã qua đời trên bàn mộ.
Đúng vào giai đoạn tuyệt vọng nhất, ông đọc được thông báo tìm người cho chuyến đi Bắc Cực.
Cooke nhanh chóng tìm đến Peary để ứng tuyển.
Tùy đối phương chưa có chút kinh nghiệm gì, nhưng Peary vẫn đồng ý vì chi phé trả mức thù lao rẻ mạng.
Và thực tế đã chứng minh quyết định ấy là vô cùng sáng suốt.
Trong chuyến thám hiểm năm 1891, Peary gặp tai nạn gãy chân nghiêm trọng.
Cooke chính là người đã cứu sống và chăm sóc ông suốt quá trình hồi phục.
Trong thời gian đó, cả đội bị kẹt tại Greenland.
Những năm tháng vô tình ấy đã biến Cooke từ một vị bác sĩ thành một nhà thám hiểm thực thụ.
Mỗi ngày, ông đi theo người Inuit học cách điều khiển chó kéo vượt qua mặt bằng nước vỡ.
Các kỹ năng dựng lều xác định hướng đi và chịu được nhiệt độ lạnh thấu xương dần được ông nằm lỏng.
Cooke thậm chí còn bắt đầu học nói tiếng Inuit.
Sau khi chân của Peary hồi phục, cả đoàn quyết định quay trở về Mỹ.
Ấn tượng trước sự thay đổi của người cụng sự, Peary đề nghị Cooke tiếp tục tham gia kế hoạch chinh phục vùng cực Bắc trong tương lai.
Nghĩ tưởng đây sẽ là khởi đầu cho một tình bạn đẹp, nhưng mâu thuẫn lại nhanh chóng xuất hiện.
Năm 1893, Cooke muốn xuất bạn công trình nghiên cứu nhân chủng học với người Inuit.
Ngạt một nỗi là hợp đồng của Peary cấm mọi thành viên công bố bất kỳ tư liệu nào trước khi ông phát hành cuốn sách của riêng mình.
Nhận ra bản thân chỉ làm nên cho hào quang của kẻ khác, Cooke quyết định dứt ảo giải đi.
Chẳng ai ngờ rằng sự dạn đứt này sẽ sớm biến họ trở thành kẻ thù không đội chơi chung trên đường đua tới vùng cực Bắc của thế giới.
Ngày mùng 1 tháng 7 năm 1894, Cooke tự tổ chức chuyến thám hiểm Bắc cực đầu tiên của riêng mình.
Nhưng ngay từ đầu, mọi chuyện đã không mấy thuần lợi.
Con tàu của Cooke chọn mang tên Miranda, vốn nổi tiếng là suy xèo do từng nhiều lần gặp nạn.
Và chuyến đi này cũng không phải ngoài lệ.
Chỉ ít lâu sau khi rơi càng, con tàu bất ngờ đâm trực diện vào một dạng đá ngầm.
Cụ va chạm khiến phần thân hư hại nghiêm trọng.
Cooke phải do lệnh dưng hành trình được quay về sửa chữa.
Ngày 29 tháng 7, Miranda lại tiếp tục lên đường.
Đến giữa vùng biển lạnh giá ngoài khơi Greenland, Miranda lại lao vào đá ngầm một lần nữa.
Và đó cũng là thông tin cuối cùng người ta biết về con tàu.
Sau hơn một năm chờ đợi vô vọng, gia đình Cooke tìm đến Perry để cầu cứu.
Bề tình cũ, ông đồng ý tham gia chiến dịch tìm kiếm.
May mắn là Perry đã tìm thấy Cooke và đoàn người tại vùng bờ biển phía bắc Greenland.
Thì nhưng cuộc tái ngộ của họ lại chẳng hề thân thiện.
Sự xỉ nhộp từ Perry càng khiến Cooke muốn giành lấy vinh quang trên con đường hạ phá.
Năm 1897, ông nhận lời mời tham gia chuyến thám hiểm bắc cực đầu tiên của biển.
Khi con tàu gặp nạn, Cooke chăm sóc toàn bộ thủy thủ đoàn.
Ông thường xuyên tự rời tàu để xem thủy thủ khoan,
giúp mọi người thoát khỏi cánh bệnh scurvy, chết người do thủy thuộc vitamin.
Sau chuyến đi ấy, danh tiếng của Cooke được lan truyền khắp giới nghiên cứu khám phá.
Năm 1903, ông trở thành người đầu tiên đi vòng quanh ngọn núi Denali tại Alaska.
Ba năm sau, Cooke tuyên bố chinh phục khoan toàn đỉnh núi cao nhất Bắc Mỹ này.
Thành công vang dội đã đưa ông tới chức vụ chủ tịch câu lạc bộ thám hiểm New York.
Trong khi Cooke liên tiếp gặt thái vinh quang, Perry cũng chẳng hề kém cạnh.
Sau chuyến thám hiểm năm 1891, ông lọt vào mắt xanh của Maurice Yersoff,
một nhà tài việt dâu có và là chủ tịch bảo tàng lịch sử tự nhiên Hoa Kỳ.
Yersoff cực kỳ hứng thú với các chuyến thám hiểm khoa học quy mô lớn.
Bởi những nhiệm vật được Perry mang về từ Greenland,
có thể biến bảo tàng của ông thành trung tâm khoa học hàng đầu nước Mỹ.
Dưới sự tài trợ của Yersoff, ba chuyến thám hiểm khác đã được tiến hành.
Nhưng mục tiêu lúc này chưa phải là bắt cực.
Thứ khiến Perry ám ảnh lúc bấy giờ là một khối thiên thách khổng lồ
nằm mắc kẹt giữa băng tuyết Greenland mà người Inuit gọi là khối sắt lớn.
Ngay khi nhìn thấy vật thể đó năm 1894,
ông quyết tâm mang nó về Mỹ bằng mọi giá.
Tuy nhiên mọi nỗ lực đều thất bại vì khối sắt quá nặng và địa hình cực kỳ hiểm trở.
Mãi đến mùa hè 1897, nhờ vào hàng loạt máy móc cơ khí hạng nặng
cùng sự trợ giúp từ cư dân bản địa, Perry mới thành công.
Ngày 30 tháng 9, con tàu chờ thành quả cập bến New York.
Báo chí Mỹ ngay lập tức bùng nổ tuân vinh Perry như một vị thần chinh phục tự nhiên.
Perry bán lại khối tiện thạch cho bảo tàng với giá 40.000 đô la, tương đương hơn 1,4 triệu đô ngày này.
Với danh tiếng và tiền bạc trong tay, ông quyết định chế tạo riêng một con tàu cho chiến dịch khám phá Bắc Cực
và đặt tên nó là Roosevelt.
Phân thân sử dụng gỗ dày lên tới 75cm, tạo hình cong như quả trứng khổng lồ.
Mỗi khi băng biển ép chặt từ hai phía,
cấu trúc bò tròn ấy sẽ khiến tàu tự trôi lên phía trên thay vì mắc kẹt rồi vỡ nát.
Roosevelt sử dụng động cơ hơi nước với công suất khoảng 1.000 mã lực.
Tổng chi phí chế tạo lên tới 150.000 đô la, một khoản tiền khổng lồ vào đầu thế kỷ 20.
Tháng 7 năm 1905, con tàu chính thức rời cả New York.
Perry tiến thẳng tới Greenland để tuyển thêm khoảng 50.000 inuits cùng hàng trăm chú trò kéo xe.
Đến mùa đông, đoàn người đặt chân lên mũi Cerida trên đảo Ellesmere,
vị trí xa nhất mà một con tàu chạy động cơ từng chạm tới thời điểm đó.
Đầu năm 1906, ánh sáng bắt đầu lé dạng trên vùng cực sau hàng tháng trời chìm trong mùa đông đen tối.
Perry ngay lập tức cho triển khai một hệ thống hậu cần do chính ông sáng tạo.
Hệ thống này sử dụng nhiều toán tiếp vận, liên tục di chuyển thức ăn và nhiên liệu
nhằm mở đường cho nhóm cuối cùng lao thẳng tới cước Bắc với tốc độ tối đa.
Nhưng khi đoàn tiến gần ví độ 84 Bắc, trong mắt họ bất ngờ xuất hiện một biển nước đen khổng lồ.
Không ai nhìn thấy bờ bên kia. Toàn bộ đoàn người mắc kẹt suốt 6 ngày giữa nhiệt độ ấm 40 độ.
Nguồn thức ăn bắt đầu cạn dần.
May mắn thay, họ cũng đợi được đến lúc mặt nước đóng lại thành lớp bằng mỏng.
Chỉ cần một vết nước nhỏ, toàn bộ đoàn sẽ bị nuốt trừng bởi đại dương đóng vào bên dưới.
Đó không chỉ là thử thách duy nhất đối với họ.
Các toán tiếp vận phía sau cũng dần mất liên lạc với đoàn người.
Nhưng thay vì quay đầu, Fury cùng các công sự tiếp tục lao lên phía Bắc.
Ngày 21 tháng 4 năm 1906, ông dừng lại rồi đo tỏa độ.
Kim chỉ thiên văn cho thấy đoàn đã chạm tới 87 độ 06 phút vị Bắc.
Đó là vị trí gần cực Bắc nhất mà con người từng đạt tới thời điểm ấy.
Chỉ hơn 300 km nữa là tới điểm tận cùng của thế giới.
Nhưng lương thực giờ đã cạn kiệt.
Để có sức kéo xe qua bằng vỡ, đoàn thám hiểm phải làm thịt chính những con chó trung thành nhất.
Cuối cùng, sau nhiều tuần, họ cũng lết được về mũi Cerida.
Chuyện đi lúc ấy vẫn chưa thật sự kết thúc.
Trong lúc ảo sát vùng Tây Bắc đảo Ellesmere, Fury dừng lại tại mũi Colgate,
rồi hướng ống nhòm ra đại dương Đông Bang phía xa.
Ở nơi cuối chân trời, ông tuyên bố mình nhìn thấy những đỉnh núi trắng khổng lồ nhô lên dưới mặt sương Bắc Cực.
Fury tin rằng đó là một vùng đất hoàn toàn mới, và đặt cho nó cái tên Crockerland.
Thiên tức lập tức gây trản động nước Mỹ.
Để an minh trên tháng Váng Rồi này, cuối năm 1906, một bữa tiệc vinh danh Fury được tổ chức tại New York.
Giữa không khí trang trọng trong buổi tiệc, Alexander Graham Bell, cha đẻ của điện thoại, bất ngờ đứng dậy phát việc.
Tám ngón chết hoại từ việc Fury để đổi lại khoảnh khắc vinh quang ấy.
Vậy mà giờ đây, người ta lại dám đặt ông ngang hàng với một gã học việc vô dạng.
Kể từ đêm định bệnh đó, cả hai đều hiểu rằng muốn giậm đát đối phương chỉ có một cách duy nhất.
Đó là trở thành người đầu tiên cắm cờ lên Bắc Cực.
Mùa hè năm 1907, giữa lúc dư luận Mỹ vẫn còn đang say xưa với những bài diễn thuyết của Fury,
một con tàu nhỏ lạng lẽ tiến về phía Bắc Đại Tây Dương.
Để đánh lừa đối thủ, Cook nói với mọi người rằng,
đây là một chuyến nghiên cứu văn hóa người Inuit tại Greenland để sự tài trợ của triệu phú George Bradley.
Tuy nhiên, ngay sau khi đặt trần đến nơi, ông nói với Bradley rằng, mình sẽ chinh phục Bắc Cực.
Ngày sau đó, tại Anatoque, khu vực cách Cực Bắc hơn 1.000 km,
Cook dựng căn cứ và bắt tay vào chuẩn bị cho chuyến đi.
Đến tháng 2 năm 1908, khi ánh sáng bắt đầu ló dạng ở Bắc Cực, đoàn thám hiểm chính thức khởi hành.
Cook dẫn theo 9 người Inuit, 11 xe chở tuyết nhẹ và 103 trò kéo xe.
Khi tiến sâu vào đại dương Băng, các đội hỗ trợ lần lượt quay đầu theo kế hoạch định sán.
Cuối cùng, chỉ còn Cook cùng 2 thợ sàn người Inuit tiến tới phương Bắc.
Trong 24 ngày tiếp theo, họ đi được khoảng 570 km với tốc độ trung bình gần 25 km mỗi ngày.
Con số cực kỳ ấn tượng trong điều kiện Bắc Cực đầu thế kỷ 20.
Trên hành trình ấy, Cook bắt đầu quan sát những hiện tượng chưa từng được mô tả rõ rằng trước đó.
Ông nhận ra biển Băng Bắc Cực không thể được yên.
Chúng di chuyển liên tục mỗi ngày.
Ở những hôm đoàn người ngủ trên một tảng băng,
nhưng sáng hôm sau thức dậy lại phát hiện mình đã bị dòng hải lưu kéo trôi hàng km khỏi vị trí bản đồng.
Ở khoảng 88 độ Bắc, Cook kể rằng đoàn thám hiểm bắt gặp một đảo băng khổng lồ
với phần đỉnh phẳng lì và độ dày vượt ra băng trôi thông thường.
Những ngày cuối cùng của hành trình trở nên vô cùng thất hiện.
Gió mạnh tới mức mỗi nhịp hít thở đều như rào cát vào phổ.
Rồi tới trưa ngày 21 tháng 4 năm 1908,
Cook lấy ra chiếc kính lục phân do Pháp sản xuất để xác định vị trí.
Sau hàng loạt khép đo, ông tuyên bố mình đã đến nơi gần cực bắc nhất có thể.
Theo lời kể sau này của Cook, cả nhóm dựng trại tại khu vực ấy suốt 2 ngày.
Khi chuẩn bị rơi đi, ông đã viết một ghi chú,
rồi đặt nó vào ống đồng trước khi trôn xuống khẻ nứt trên mặt băng.
Nhưng hành trình quay về mới thật sự biến thành địa ngục.
Các nhà thám hiểm thời đó đều tin rằng băng vùng cực sẽ trôi dần sang phía đông.
Nhưng Cook khẳng định, ông đã phát hiện điều hoàn toàn trái ngược.
Khối băng dưới chân liên tục bị dòng hải lưu kéo về phía tây.
Điều đó cực kỳ nguy hiểm.
Các khó tiếp tế mà họ chuẩn bị trước nằm ở hướng đông nam.
Nếu bị trôi quá xa, toàn bộ lỗ trình hồi hương sẽ sụp đổ.
Không lâu sau, biển băng bắt đầu nứt vỡ liên tục.
Nhiều khoảng nước màu rộng hàng trăm mét bất ngờ chẳng ngang được đi.
Cook sau này viết rằng, nếu không mang theo chiếc thuyền gấp nhỏ,
toàn người có thể đã chết đi sống lại hàng chục lần giữa vùng biển đỏ băng ấy.
Họ phải kéo xe trước tuyết xuống nước,
treo qua những dòng nước đen ngòm,
rồi lại lôi toàn bộ hành lý lên mặt băng bên kia.
Mỗi lần như vậy, đều là một cánh bạc với mạng sống.
Chỉ cần rơi xuống nước vài phút giữa nhiệt độ ấm hàng chục độ,
cơ thể sẽ nhanh chóng bất nhận tới chết.
Rồi mùa đông bắc cực quay trở lại.
Ba người đàn ông buộc phải trú ẩn suốt bốn tháng trong một hàng đá.
Đến đầu năm 1909, thây tiết mới dịu hơn đôi chút.
Biển bắt đầu đóng băng đủ chắc để có thể vượt qua.
Ba con người gầy chơ sương tiếp tục kéo xe trượt hướng về phía A-Nao Tốc.
Từ tháng 4 năm 1909, họ quay trở lại khu định cư
sau 14 tháng mất tích giữa Bắc Bằng Dương.
Tại A-Nao Tốc, Cúc gặp Harry Whitney,
một vận động viên người Mỹ đang thực hiện chuyển khám phá phục cực.
Người này vô cùng sửng sốt khi thấy Cúc còn sống.
Công chúng khi ấy cho rằng đoàn thám hiểm đã chết từ lâu.
Ở quê nhà, Harry cũng nắm được thông tin Cúc đã mất tích ở Greenland.
Ông hoàn toàn phát điên vì các bác sĩ năm xưa
đang muốn nấn tay trên vinh quang của đời mình.
Xui xẻo thay, con tàu Roosevelt lúc đó lại gặp sự cố động cơ.
Tiến Perry phải ngồi im nhìn đối thủ đi trước suốt một năm trời.
Mãi đến tháng 8 năm 1908, chiến dịch mới chính thức bắt đầu.
Khá khẳng trở đi lạng lẽ của Cúc,
lần sốt quân này của Perry gần như là một cuộc viễn trình quốc gia.
Ngay con tàu rơi bến, Tổng thống Theodore Roosevelt
đích thần bước lên bòng để tiến đoàn thám hiểm.
Perry mang theo lực lượng khổng lồ gồm khoảng 50 người,
hàng chục xe chở tuyết hàng năm, cùng 246 trụ trò kéo xe.
Ông tiếp tục triền khai hệ thống hậu cần nhiều tầng do mình sáng tạo.
Sau một tháng, nhóm của Perry tiến đến khoảng 450 km,
tốc độ trung bình đạt gần 21 km mỗi ngày.
Khi cân cách cược bắc khoảng 216 km,
ông cho hầu hết thành viên quay đầu.
Chỉ còn bốn người Inuit và một người da màu tiếp tục đồng hành.
Ngay mùng 6 tháng 4 năm 1909, Perry tin rằng mình đã ở Bắc Cực.
Sau đó, nhà thám hiểm đã lấy lá cờ Mỹ do vỡ máy sẵn
rồi cắm lên máy nhà băng vừa dựng.
Sáng hôm sau, Perry tiếp tục dùng kính lục vân để xác định tòa độ.
Ông đặt một tờ ghi chú vào một hộp thiết giống
rồi trôn xuống lớp băng trước khi quay đầu trở về phía nam.
Trong khi Perry đang rút lui khỏi bồng cực,
Cúc nghỉ ngờ hồi phục sức lực để ăn ăn tốc.
Ông kết thân với Harry Whitney,
rồi kể toàn bộ hành trình của mình,
nhưng nhu cầu giữ kiến thông tin cho tới khi tự công bố.
Cúc dự định dùng xe trượt đi hơn 1.200 km xuống trạm giao thường Đan Mạch
rồi bắt tàu về nước.
Whitney đề nghị đưa ông về New York bằng con tàu thuê riêng
sẽ quay lại cuối mùa hè.
Tuy nhiên Cúc tin tưởng đường bộ ven biển sẽ nhanh hơn,
nên từ chối.
Trước lúc rời đi,
ông để lại phần lớn thiết bị và hồ sơ tại Anna Tok.
Trong 3 chiếc hòm lớn có các chiếc kính lục phân,
la bàn cùng nhiều dữ liệu hành trình.
Cúc cho rằng mình không còn cần tới chúng
vì hành trình phía nam chỉ việc bám theo đường bờ biển.
Whitney hứa sẽ mang chúng về Mỹ giúp ông.
Tuần thứ 3 của tháng 4 năm 1909,
Cúc rời Anna Tok,
rồi một tháng sau tới một thị trấn nhỏ
nằm ở phía tây Nam Greenland.
Tại đây, ông thông báo với giới chức rằng
mình đã chạm tới Bắc Cực.
Mãi đầu tháng 8 mới có con tàu cập bến
để đưa ông sang thủ đô Đan Mạch.
Trong suốt hành trình về Đại Tây Dương,
Cúc trở thành tâm điểm chủ ý.
Những câu chuyện về biển băng,
đảo băng và Cực Bắc
khiến hành khách say mến.
Thiên trường nhanh chóng nhận ra
giá trị khổng lồ của tuyên bố này.
Ngày mùng 1 tháng 9 năm 1909,
tàu quyết định ghé thị trấn Lowick
thuộc vương quốc Anh.
Từ chạm điểm báo địa phương,
Cúc gửi thông điệp tới tờ New York Herald.
Một xuân năm 1908, tôi đã tới Bắc Cực.
Ông còn hứa sẽ có một bài tương thuật độc quyền
dài 2.000 từ cho tờ báo.
Tin tức lập tức bùng nổ.
Ngày hôm sau, tờ Herald
đang toàn bộ câu chuyện lên báo.
Trong lúc Cúc đang lenh đành tới châu Âu,
Harry Whitney vẫn mòn mỏi
chờ con tàu thuê riêng chưa xuất hiện.
Vậy từ tháng 8 năm 1909,
một chiếc tàu khác mới cập bến,
Russellville của Perry.
Lúc này, Perry cũng đang trên đường trở về
sau chuyến thám hiểm của mình.
Tại đây, người Inuit kể rằng
Cúc đã tới Cực Bắc từ một năm trước.
Perry lập tức nổi giận.
Cho tới thời điểm đó,
ông chưa hề tiết lộ về bất kỳ ai
về chuyến đi của mình.
Perry gọi hai người Inuit
từng đi theo Cúc lên tàu để thẩm vấn.
Ngay cả Whitney cũng bị họ chuyển liên tục.
Khi biết Cúc để lại toàn bộ thiết bị
cùng hồ sơ chuyến đi,
Perry dường như đã nghĩ ra điều gì đó.
Cậu đã mang gì đó thuộc về Cúc không?
Vâng.
Cậu đã mang gì đó thuộc về Cúc không?
Không còn lựa chọn khác.
Whitney buộc phải giấu các thùng đồ của Cúc
giữa những tảng đá ven bờ Greenland.
Đó là khoảnh khắc thay đổi toàn bộ lịch sử
cuộc đua Bắc Cực.
Ngày 5 tháng 9 năm 1909,
Roosevelt cập bến một trạm truyền giáo
nằm trên bờ biển thuộc Canada ngày nay.
Sáu hôm sau, Perry gửi điện tín cho New York Times.
Lá cửa Hoa Kỳ đã được đóng tại Bắc Cực.
Hai ngày sau, Perry tiếp tục gửi thêm
một bản tóm tắt dài 200 từ cho tờ Times.
Ông còn nhắn thêm
Đừng lo chuyện Cúc, tôi sẽ đóng định hắn.
New York Times lập tức đăng tải thông tin
về chuyến đi của Perry.
Cuộc chiến giữa hai nhà thám hiểm chính thức bụng động.
Ngày 21 tháng 9 năm 1909,
Cúc trở về New York.
Hôm sau, Cúc dành 2 giờ trả lời khoảng 40 phóng viên
tại khách sạn Guadalupe Astoria.
Khi bị hỏi về nhật ký hành trình,
ông thoải mái đưa ra quấn sổ giấy 176 trang
viết kín chứ.
Các nhà báo tiếp tục yêu cầu xem kính lục phân
dùng để xác định vị trí tại cửa Bắc.
Cúc giải thích rằng
thiết bị cùng hồ sơ đang trên đường tới New York
và sẽ được chuyên gia kiểm tra ngay khi tới nơi.
Nhưng 4 ngày sau,
một bức điện từ Whitney khiến mọi thứ xúc động.
Nơi dung ghi rằng,
Perry không cho phép bất cứ món đồ nào của Cúc
xuất hiện trên tàu rốt sâu vào.
Cúc tuyệt vọng khi hiểu ý nghĩa của thông điệp ấy.
Do vậy,
ông vẫn tiếp tục trả lời các buổi phỏng vấn khác
và mô tả chi tiết hành trình sinh tồn kéo dài suốt 1 năm.
Trong khi đó,
Perry cố tình giữ kín báo cáo đầy đủ của bản thân.
Nhưng ông theo dõi toàn bộ mô tả vùng địa cực của đối thủ.
Ở giai đoạn đầu,
lợi thế vẫn nghiêng về Cúc.
Nhiều tờ báo mở cuộc khảo sát độc giả
để xem công chúng tin ai hơn.
Kết quả gần như áp đảo nghiêng về Cúc.
Tuy nhiên, càng về cuối tháng 9,
rồi sang đầu tháng 10,
chế dịch phản công của Perry càng dữ dội hơn.
Cậu lạc bộ Bắc Cực Perry,
một tổ chức gồm các doanh nhân, nhà tài phiệt
và nhân vật có thế lực ở Mỹ
tài trợ cho Perry,
bắt đầu nhắm vào thành tích leo núi Denali của Cúc
năm 1906.
Một thợ rèn tên Edward Byron,
người tương đích cùng Cúc,
bất ngờ ký bản tuyên thể nói rằng
họ chưa từng chạm tới đỉnh núi thật sự.
Tài liệu ấy lập tức được đăng trên New York Globe,
tờ báo do Chủ tịch cộng đồng bộ Bắc Cực Perry sở hữu.
Yêu lâu sau,
New York Herald tiết lộ rằng
trước khi ký giấy tố cáo Cúc,
Byron đã gặp đại diện của Perry
để bàn chuyện tiền bạc.
Một nhân chứng còn khẳng định
Byron từng nói vụ này có thể giúp ông kiếm
từ 5 tới 10.000 đô la.
Dù vậy, chẳng ai thấy để mấy quan tâm đến nó.
Một tuần sau,
Perry tiếp tục tung ra bản ghi lời khai
của hai người Inuit đi cùng Cúc.
Theo tài liệu công bố,
họ nói rằng Cúc chỉ đi vài ngày trên băng rồi quay lại.
Cùng thời điểm ấy,
Hiệp hội Địa lý Quốc gia Hoa Kỳ lập một ủy ban 3 người
để thẩm định dữ liệu của Perry.
Một thành viên trong số đó là bản thân của ông.
Người thứ hai giữ vị trí lãnh đạo
tại lực lượng kỹ sư dân sự thuộc Hải quân Hoa Kỳ,
đơn vị mà Perry làm việc.
Nhân vật còn lại trước đó
đã công khai bày tỏ sự hoài nghi
đối với tuyên bố đến vùng cực của Cúc.
Ngày 1-11-1909,
3 người gặp Perry và xem xét hồ sơ chuyến đi của ông.
Và chỉ 2 ngày sau,
ủy ban công bố kết luận rằng
Perry thực sự đã chạm tới Bắc Cực.
Lúc ấy,
khúc buộc quay hủy toàn bộ chuyến diễn thuyết vừa mới bắt đầu
vì viêm thanh quản
cùng trạng thái suy sụp tình thành nghiêm trọng.
Cuối tháng 11,
ông dựa truyền quấn nhật ký mang theo để hoàn thành bản báo cáo
và gửi tới Đại học Copenhagen của Đan Mạnh.
Tháng 12-9-09,
trường Đại học này tuyên bố
tài liệu của Cúc về việc chạm tới Bắc Cực
là chưa được chứng minh.
Nhiều tờ báo Mỹ lập tức diễn dạy kết luận đó thành
đã bị bác bỏ hoàn toàn.
Trong khi dư luận dần đổi chiều,
các buổi lễ tuân vị Perry liên tục được tổ chức khắp nước Mỹ.
Không chịu nổi áp lực,
Cúc chạy trốn sang châu Âu
và viết quấn Hành trình Chinh phục Cực Bắc của tôi.
Dù vậy vào thời điểm ấy,
chẳng ai tin ông.
Winnie sau đó quay lại Greenland vào năm 1910
nhằm tìm kiếm những chiếc hộp chứa thiết bị từ hồ sơ của Cúc.
Nhưng mọi thứ đã biến mất không dấu vết.
Tháng 1-9-11,
Perry xuất hiện trước tiểu ban Hải quân thuộc Hải viện Hoa Kỳ.
Ông mang theo quấn nhật ký Bắc Cực của mình để làm bản chứng.
Thư giãn,
bản chứa của ông này,
nó rất rõ ràng.
Tôi đã giữ bản chứa của tôi với sự quan tâm nhất, thư giãn.
Một người như thế nào có thể xử lý bản chứa mềm mỗi ngày
mà lại không để lại một cái gì cả?
Bản chứa của tôi rất rõ ràng.
Nhưng như tôi đã nói, tôi rất lãng mạn.
Dù vậy,
kết quả của bỏ phiếu kết thúc với tỷ lệ suýt sao 4-3
nghiêng về việc công nhận thành quả của Perry.
Chủ tịch tiểu ban sau đó nói với báo chí rằng
họ chủ yếu phải dựa vào lời khẳng định rất đáng tin cậy của Perry
hơn là sự nghi ngờ nhỏ khác.
Kết quả sau đó được Quốc hội và Tổng thống William Howard Taft
thông qua vào tháng 3 năm 1911.
Tuy nhiên, văn bản tránh hoàn toàn từ khám phá.
Nội dung ghi rằng
Perry là người thực hiện các cuộc thám hiểm Bắc Cực
dẫn tới việc tới được Bắc Cực.
Do vậy,
ông vẫn nhận cấp bậc chuẩn đô đốc nghỉ hưu
cùng khoản cho cấp thường niên 6.000 đô la.
Sau buổi điều tra này,
Perry gần như không bao giờ công khai nhật ký
hay tài liệu định vị thêm một lần nào nữa.
Trong những năm 1914 và 1915,
một số nghị sĩ Mỹ từng cố mở lại cuộc điều tra về người đầu tiên tới Bắc Cực.
Tuy nhiên, Thế chiến thứ nhất đang tới gần
khiến toàn bộ tranh cãi mất dần sự chú ý.
Những ghi chú mà cả Cook và Perry tuyên bố để lại tại Bắc Cực
chưa bao giờ được tìm thấy.
Vậy, rốt cuộc,
ai mới là người thực sự chạm tới Bắc Cực đầu tiên?
Hay toàn bộ cuộc đấu ấy chỉ là một chuỗi lời dối trả nỗi tiếp nhập?
Bạn còn nhớ Crokeland chứ?
Perry từng khẳng định
mình nhìn thấy một lục điểm mới giữa biển bằng trang xóa.
Nhiều năm sau,
một đoàn thám hiểm đã lên đường tìm kiếm nơi ấy.
Họ vật lộn qua bão tuyết,
khẻ nứt và đại dương đóng băng
chỉ để nhận ra vùng đất đó chưa từng tồn tại.
Tất cả có thể chỉ là sản phẩm tưởng tượng.
Không ít người tin,
Perry cố tình dựng nên câu chuyện
nhằm khơi dậy sự phấn khích để tiếp tục kêu gọi tài trợ.
Kể cả khi đã bỏ qua câu chuyện về Crokeland,
ông vẫn chưa phải là người đầu tiên đặt trần lên cực Bắc.
Trong chuyến đi của Cook,
có một nhân vật thường bị lãng quên,
Matthew Hanson,
người đàn ông da màu đi dán từ dây này,
nói tiếng Inuit còn giỏi hơn cả thủ lĩnh của mình.
Nhiều lần,
chính Hanson đã dẫn cả nhóm thoát chết giữa địa ngục bằng giá.
Vào những trạng cuối cùng trong cuộc hành trình năm 1909,
ông thường đi phía trước mở đường,
còn Perry theo sau.
Điều đó đồng nghĩa với người đầu tiên đặt trần lên cực Bắc
có thể là một người đàn ông da đen.
Còn Cook thì sao?
Nhiều học giả hiện nay cho rằng
Cook có lẽ thật sự đã tới cực Bắc,
nhưng số khác lại phủ nhận hoàn toàn.
Điều khiến cuộc tranh luận kéo dài nằm ở chỗ.
Nhiều mô tả của Cook về biển băng,
đảo băng khổng lồ,
và dòng chơi vùng cực
về sau lại được xác nhận là chính xác
một cách đáng kinh ngạc.
Nhưng ai mới là người chinh phục cực Bắc
mà không còn ghề tranh cãi?
Phải tới tận năm 1968,
chúng ta mới có câu trả lời chính xác.
Nhà tham hiệu người Mỹ Rob Plystedt
hoàn thành chiến đi đường bộ đầu tiên
được thế giới công nhận
bằng xe trượt tuyết mảnh.
Cuộc đua dành lấy vinh quang cuối cùng
của thời đại cảm phá đã kết thúc từ lâu.
Thế nhưng cho tới tận hôm nay,
nhân loại vẫn chưa thể biết
chắc chắn Cook hay Perry
mới là kẻ nói thật.
Sau tất cả những lời tô cáo,
những màn bôi nhỏ,
cùng vô số bí mật biến mất giữa bóc bằng giường.
Theo bạn,
ai mới là người chiến thắng?