Bắc Cực đang thay đổi nhanh hơn ai tưởng tượng, và giờ đây các nhà nghiên cứu đang triển khai một đội tàu đặc biệt dưới lớp băng. Không ai ngờ rằng kế hoạch của họ lại táo bạo đến vậy… hoặc tại sao Bắc Cực lại cần đến điều đó. Trong video này, bạn cũng sẽ khám phá câu chuyện bị lãng quên về chiếc tàu ngầm đầu tiên đến được Bắc Cực và những sự kiện kỳ lạ sau đó. Hai bí ẩn ở một trong những nơi xa xôi nhất trên Trái Đất - và những câu trả lời có thể thay đổi mọi nhận thức của chúng ta về băng ở đỉnh thế giới.
The Arctic is warming rapidly, triggering a dangerous feedback loop of melting ice. To counter this, the startup Real Ice is testing seawater pumping to thicken ice, though the project faces ecological and financial criticism. The video also explores the destructive yet scientifically significant \"brinicles\" and the human cost of climate change, such as the relocation of Newtok, Alaska.
Mắt cực đang biến mất.
Chỉ trong vài năm nữa, cực bắc trái đất
có thể trải qua mùa hè đầu tiên không còn băng
trong suốt 125.000 năm qua.
Nhưng một kinh nghiệm tá bạo mới
có thể xoay ngược thời gian.
Các nhà khoa học đang tìm cách
đóng băng lại cả vùng bắc cực.
Nếu thành công, họ có thể cứu được cực bắc.
Nhưng nếu thất bại, họ cũng có thể
vô tình chăm ngòi cho những thảm họa khó lượng.
Vậy mọi chuyện sẽ đi theo hướng nào?
Được rồi, trước hết, hãy nghe qua câu quiz phía sau đã.
Nhiệt độ hạ thấp đến mức
kim loại cũng ngứt vỡ.
Con gió thì gào thét trên những tảng băng.
Và mùa đông, nhiệt độ trung bình khoảng
35 độ C.
Nhưng dù nghe có vẻ lạnh khủng khiếp như vậy,
băng ở đây thực ra đang tan.
Ấm lên nhanh gấp 2 đến 3 lần
phần còn lại của trái đất.
Giờ, băng giống như chiếc gương tư nhiên của trái đất.
Nó phản chiếu ánh nắng trở lại vũ trụ,
giúp hành tinh mát mẻ.
Nhưng khi băng tan, mặt biển tối phía dưới
sẽ lộ ra.
Biển sẽ hấp thù ánh nắng thay vì phản chiếu.
Rồi lượng nhiệt đó lạn khắp hành tinh.
Điều đó làm trái đất nóng lên
còn nhanh hơn nữa,
khiến ngày càng nhiều băng bị tan chảy.
Đó là một vòng luồn cuộn.
Và nếu cứ tiếp diễn, sẽ đến lúc băng
sẽ không thể quay trở lại nữa.
Khối băng cổ xưa, dày cộp
đã phủ lên cực bắc suốt hàng nghìn năm nay.
Giờ đã mất tới 95%.
Nó bắt đầu biến mất từ những năm 1980.
Lượng băng còn sót lại
giờ rất mỏng manh.
Và khi nó biến mất,
nó sẽ kích hoạt một chối phản ứng nguy hiểm.
Trong lúc đó,
một nhóm nhà nghiên cứu của một công ty
khởi nhiệm ở Anh tên là Real Ice
đang ngoài kia cố gắng
làm chậm lại, thậm chí đảo ngược
quá trình tan băng ở Bắc Cực.
Dự án này diễn ra tại một môi làng nhỏ xíu
băng phủ quanh Nam ở Canada.
Tên là Cambridge Bay Real Ice muốn phá vỡ
vòng luồn cuộn này.
Và đây là kế hoạch của họ.
Đầu tiên, họ khoan xuyên qua lớp băng hiện có
và đặt một máy bơm dưới nước này bên dưới.
Sau đó, họ bơm lúc biển lên bề mặt băng.
Nơi đó nhanh chóng đóng lại
thành một lớp băng dày hơn hẳn.
Cuối cùng, họ gạt lớp tuyết trên mặt băng đi.
Vì bình thường, tuyết hoạt động như một cái chăn.
Ngăn băng phía dưới tiếp tục đông lại.
Xong xuôi, lớp băng sẽ tiếp tục dày lên,
chắc hơn, dày hơn và khó tan hơn.
Đó là một ý tưởng đơn giản
được lấy cảm hứng từ chính tự nhiên
ở một số vùng Bắc Cực.
Băng vốn dĩ cũng hình thành theo cách này.
Nhưng giờ, các nhà khoa học muốn làm điều đó
trên quy mô cực lớn cho đến giờ.
Có vẻ như cách này đang có hiệu quả.
Từ tháng 1 đến tháng 5
năm 2024,
họ đã xử lý khoảng 4.000 mét vùng băng
và trung bình lớp băng đó
dày thêm khoảng 50cm.
Đến tháng 11 năm 2024,
họ bắt đầu một đợt thử nghiệm mới.
Trong 10 ngày đầu của đợt thử nghiệm,
băng đã dày thêm khoảng 10cm.
Bây giờ, họ sẽ quay lại vào tháng 5
năm 2025
để xem tình hình ra sao.
Họ dư đoán trong mùa đông Bắc Cực
lớp băng đó có thể dày thêm
từ khoảng 40cm đến gần 80cm.
Đúng là mới chỉ là một bước khởi đầu rất nhỏ thôi.
Nhưng nếu chứng minh được
là cách này hiệu quả,
họ dự định sẽ mở rộng ra một khu vực rộng hơn
gấp đôi băng California,
tức là khoảng 1 triệu km vùng băng.
Và họ chưa định dừng lại ở đó.
Ý tưởng lớn hơn nữa
là thả xuống khoảng 500.000 robot dưới nước
chạy bằng năng lượng sạch
để tự động hóa toàn bộ quy trình này.
Nhưng robot này
sẽ tư khoan lỗ, bơm nước
và đóng băng lại mặt biển
mà không cần con người can thiệp.
Nhưng không phải ai cũng bị thuyết phục.
Một số nhà khoa học cho rằng
cả ý tưởng này giống như một thảm họa đang chờ xảy ra.
Trước hết, họ chỉ ra rằng
loại băng mặn hơn được tạo từ nước biển
bơm lên sẽ tan nhanh hơn vào mùa hè.
Vậy nên, nếu lớp băng mới này
tan quá nhanh, chúng ta thậm chí
còn có thể khiến tình hình tệ hơn.
Một số người còn cho rằng
đây là một sự sao nhã nguy hiểm khỏi vấn đề cốt lõi.
Giống như chỉ chứa triệu chứng
mà không giải quyết nguyên nhân gốc dễ.
Chia kể, làm dày thêm một mảng băng nhỏ
thì là chuyện khác.
Còn áp dụng cho cả vùng Bắc Cực rộng lớn
thì lại là một thử thách hoàn toàn khác.
Một điều nữa, họ lo lắng
là hệ sinh thái.
Bắc Cực là một trong những hệ sinh thái mong manh nhất trên trái đất.
Việc thay đổi đô dày của băng
có thể ảnh hưởng đến sinh vật biển,
làm xáo trộn sự phát triển của tảo
và tác động đến cả chối thức ăn
theo những cách mà chúng ta vẫn chưa hiểu hết.
Tiền bạc cũng là một dấu hỏi lớn.
Realize ước tính
việc đóng băng lại cả vùng Bắc Cực
sẽ tốn khoảng 5-6 tỷ đô la mỗi năm.
Vậy ai sẽ trả số tiền đó?
Hiện giờ, họ chủ yếu tư bỏ vốn
cộng thêm một vài nhà đầu tư hỗ trợ.
Nhưng về lâu dài, họ hy vọng các quốc gia,
những quý toàn cầu và cả các tập đoàn
sẽ cùng tài trợ cho dự án.
Realize cho rằng
không làm gì còn tệ hơn nhiều.
Nếu không hành động, chúng ta có thể sẽ mất
cả vùng Bắc Cực ngay trong chính cuộc đời mình.
Ít nhất như việc này có thể giúp chúng ta
kéo dài thêm thời gian để sửa chữa hành tinh.
Khi tình thế quá cấp bách, người ta buộc
phải dùng đến những viện pháp thật quyết liện.
Thực ra, ý tưởng cứu băng ở Bắc Cực không hề mới.
Suốt nhiều năm qua, các nhà khoa học
đã đưa ra khá nhiều kế hoạch nghè rớt táo bạo
để ngăn băng tan.
Năm 2017, đã từng có kế hoạch
dùng máy bơm chạy bằng sức gió.
Nhà vật lý Stephen Dash
đề xuất lắp đặt khoảng 10 triệu máy bơm
chạy bằng gió ở Bắc Cực.
Những chiếc máy bơm này sẽ hút nước biển lên mặt băng,
hơi giống cách làm của Real Ice.
Nước sẽ đông lại trong những tháng mùa đông giá Z,
tạo thành một lớp băng dày hơn.
Vấn đề lớn nhất là phải có ai đó vận hành
cả hệ thống khổng lồ này.
Và nếu có trục trặc thì sẽ ra sao?
Năm 2018, lại có kế hoạch hạt thủy tinh.
Dự kiến sẽ bắt đầu
trong thập nhiên 2020.
Một nhóm có tên là Arctic Ice Project
đề xuất phủ khắp Bắc Cực
bằng những hạt thủy tinh siêu nhỏ
có khả năng phản xạ ánh sáng.
Đúng rồi, là những viên bi thủy tinh đó.
Ý tưởng cơ bản là thay thế giữ ứng gương của băng.
Những hạt này sẽ phản chiếu ánh nắng ra xa
giúp băng giữ lạnh được lâu hơn.
Kế hoạch này đang được một nhóm nhà khoa học
hợp tác với Arctic Ice Project
tiến hành thử nghiệm.
Họ nói rằng những viên bi thủy tinh này
được làm từ vật liệu an toàn cho động vật.
Họ còn cho rằng chim cũng dùng loài vật liệu tương tự
để hỗ trợ tiêu hóa thức ăn.
Loài thủy tinh dùng trong những vi cầu này
cũng chính là vật liệu được dùng trong thiết bị phòng thí nghiệm
và bóng đèn.
Nhưng khoan đã,
vẫn còn một rủi ro về môi trường ngỡ là
những viên bi thủy tinh này rất nhỏ
nên chúng có thể dễ dàng trôi vào đại dương
ảnh hưởng đến mọi thứ từ cá
cho tới sinh vật phủ ru.
Chúng ta vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu để hiểu rõ loài vật liệu này
phân hủy như thế nào trong đại dương
và liệu nó có gây hại cho sinh vật biển hay không.
Nhưng mọi chuyện chỉ thực sự trở nên khó tin
khi người ta nói đến việc
mở rộng quy mô kế hoạch này
chỉ để phủ lên một phần rất nhỏ của bác cực thôi.
Họ đã cần tới hàng triệu tấn
những vi cầu ly ti này
và đó mới chỉ là bước khởi đầu.
Và mọi thứ sẽ phải hoạt động suốt ngày đêm
trong cái lạnh cắt da và những trận báo tuyết.
Các nhà khoa học tin rằng
cách này có thể giúp lớp băng đủ dày
để sống sót qua mùa hè
và thậm chí làm chậm lại quá trình tan băng.
Nhưng liệu nó có thực sự hiệu quả không?
Rồi còn có sáng kiến Bright Eyes
do chính những người đứng sau
Arctic Eyes Project khởi xướng.
Thay vì tập trung vào Bắc Băng Dương
họ muốn dùng chính những vi cầu thủy tinh đó
để phục hồi các sông băng.
Họ thậm chí đã thử nghiệm trên một sông băng
ở Iceland, nhưng nhiều chuyên gia
vẫn còn hoài nghi. Họ cho rằng
cách này có khi lại làm băng tan nhanh hơn
chứ không phải đảo ngược quá trình.
Một ý tưởng khác là gieo mây bằng các hạt nước.
Cách này sẽ phun nước biển lên cao
và trong bầu trời.
Nước sẽ tạo thành mây
và những đám mây đó sẽ phản xạ
nhiều ánh nắng hơn. Vậy nên,
như bạn thấy đó, một số kế hoạch
thì quá tốn kém, quá phức tạp
hoặc đơn giản là nghe rất viện bông.
Kế hoạch của Real Eyes học hỏi ý tưởng
tùy những dự án trước đó, nhưng rẻ hơn nhiều
và thực tế hơn. Quan trọng nhất
là nó đang tỏ ra có hiệu quả.
Nhưng tất cả những thảm họa ở vùng Bắc Cực này
đã và đang ảnh hưởng trực tiếp đến con người.
Tại ngôi làng Newtok ở Alaska
đất đài đang dần biến mất
Mỗi năm, có khoảng hơn 20m bờ sông
bị sói mòn cuốn theo cả nhà cửa
và lịch sử của người dân nơi đây.
Tất cả là do sói lờ và lớp băng
vĩnh cỉu dưới lòng đất đang tan chảy.
Bây giờ, người dân phải chuyển đến một nơi
an toàn hơn, tên là Motivik.
Chỉ cách đó khoảng 15km
nhưng hành trình ấy lại rất dài và đầy thử thách.
Việc di rời này mất nhiều năm lên kế hoạch
và người dân Newtok
đã bắt đầu chuyển đi từ năm 2019.
Ngôi làng mới mang lại điều kiện
sức khỏe và an toàn tốt hơn,
nhưng mọi thứ ở đó vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.
Những cứ như trường học hay cửa hàng tạp hóa
vẫn còn ở làng cũ,
khiến cuộc sống trở nên khó khăn hơn.
Hệ thống cấp nước và thoát nước đang được xây dựng
và hiện tại, phần lớn người dân
vẫn phải dùng hệ thống tùng chứa tạm bỡ.
Nhưng ít ra, họ đã có cơ hội
để gây dựng lại cuộc sống.
Vẫn chưa rõ những ý tưởng biết kỹ thuật này
là chiếc vào cứu sinh hay là mâm họa.
Còn hiện tại, chúng ta chỉ có thể
tiếp tục dõi theo chúng mà thôi.
Bạn đang ở dưới một trong những vùng biển cực
nơi cột băng nước muối ra đời,
với cái tên rùng rợn là ngón tay tử thần.
Đây là nơi kỳ lạ,
gần như siêu thực,
nơi ánh sáng hầu như không thể chạm tới.
Mọi sinh vật dưới đó
dường như đã thích nhi để tồn tại
trong bóng tối và cái lạnh khắc nhiệt.
Nhưng ngay cả những sinh vật cứng cỏi nhất
cũng không sẵn sàng cho những gì
cột băng có thể gây ra.
Khi dòng nước muối siêu lạnh
bắt đầu nhỏ xuống,
một câu chuyện ma quái bắt đầu.
Quá trình hình thành những
cột băng này thật hấp dẫn,
như một thí nghiệm khoa học dưới nước
đang diễn ra ngay trước mắt.
Chúng ta biết rằng, khi nước biển
đóng băng, nó không đóng băng như
nước ngọt. Vì có nhiều muối,
nó phải đầy tạp chất ra để tạo thành
băng tinh khiết nổi trên mặt.
Điều này cũng nghĩa là
nước muối bị mắc kẹt trong các kênh
và hốc nhỏ bên trong lớp băng.
Khi lần đầu xuất hiện,
cột băng nước muối trông giống
một ống băng vươn xuống từ mặt dưới
của lớp băng biển.
Ban đầu, cột băng rất mong manh
và thanh của nó rất mỏng.
Nhưng dòng nước muối lạnh hơn
liên tục chảy xuống, giúp cột băng
phát triển. Nó cũng ngăn
cột băng tan chảy. Nếu không,
điều này sẽ không thể tránh khỏi
do tiếp xúc với nước xung quanh ấm hơn.
Khi băng tích tụ
và thành dày hơn, cột băng
trở nên ổn định hơn.
Theo thời gian, nước muối bên trong
bị ép ra qua các vết nhứt nhỏ,
nhỏ xuống thành dòng lạnh và đặc.
Khi dòng nước muối lạnh
bắt đầu chảy xuống, nó đóng
băng nước biển xung quanh thay một lớp vỏ băng.
Đó là lý do
thay vì tan chảy khi chạm
nước bên dưới, nó tạo ra lớp
vỏ băng bảo vệ giúp nó dài hơn
và vững chắc hơn.
Cột băng tiếp tục tiến xuống từng chút
một và vòng xoáy điên cuồng này
gần như không thể ngăn cản.
Và khi nó chạm đáy biển,
ôi thôi, đó là lúc
rắc rối bắt đầu cho mọi sinh vật
gần đó.
Hãy tưởng tượng bạn là một sinh vật
dưới đáy biển, có thể là sao biển
hay một con cầu gai đang cố sống
qua ngày.
Và đột nhiên, bạn thấy một xúc tu băng giá
đang tiến lại gần.
Đó không chỉ là nước lạnh chảy xuống,
về cơ bản, đó là một lưới băng
đang di chuyển xuống và lan rộng ra.
Không có lối thoát,
không cách nào đoán trước
và không có cơ hội sống sót.
Đó là thảm họa tự nhiên
diễn ra trong chuyển động chậm.
Khi cột băng chạm đáy biển,
nó tiếp tục tích tụ băng
trong khi nước xung quanh đóng băng.
Nước muối tiếp tục di chuyển
dọc đáy biển theo hướng dốc xuống.
Khi đến điểm thấp nhất,
nó dừng lại
và tụ thành vũng.
Những đường đề nguy hiểm khiến bạn quên mất
về đẹp của chúng.
À, theo cách dùng dận riêng của chúng,
chúng trông như thứ bạn thấy trong mơ.
Những ứng băng thanh thoát,
xón vặn vương xuống,
đối xứng hoàn hảo,
mà lại hoàn toàn nấu nhiên.
Khoay phim cột băng không hề dễ
vì chúng rất mỏng manh khi mới hình thành.
Chỉ cần dòng chảy gần đó
hoặc nhiệt độ thay đổi đột ngột
là có thể bẻ gái chúng,
kết thúc màn trình diễn trước khi nó thực sự bắt đầu.
Nên các nhà khoa học ghi hình được cột băng
vào năm 2011
thực sự vô cùng may mắn.
Nó là lần đầu tiên thế giới được thấy
ngón tay băng giá này hạ xuống
và đóng băng mọi thứ nó chạm vào,
thay đổi hiểu biết của chúng ta
về hệ sinh thái vùng cực.
Cột băng có thể đạt kích thước khá ấn tượng,
đôi khi chúng có thể dài
đến vài mét.
Kích thước của chúng phụ thuộc vào điều kiện nước
và băng phía trên.
Nước càng tĩnh và nhiệt độ càng lạnh,
cột băng càng lớn và chắc.
Như nứa nước quá sâu
hoặc dòng chảy quá mạnh,
cột băng có thể bị vỡ tan.
Nó cần sự cân băng vừa đủ
để tồn tại đủ lâu,
chạm đáy và đóng băng đáy đại dương.
Với sinh vật dưới đáy biển,
cột băng như những cây bấy vô hình.
Chỉ là thay vì tránh ngưới,
chúng phải tránh một lồng băng
đang lan rộng.
Sao biển và cầu gai
có thể không có bộ não lớn,
nhưng chúng có bản năng sinh tồn cơ bản
để bỏ tránh nguy hiểm.
Đáng buồn là với cột băng,
chúng thường bị bất ngờ hoàn toàn.
Một giây trước,
chúng còn đang yên ồn.
Giây sau, một lớp băng đã ập đến,
giam chúng tại chỗ và đóng băng gần như ngay lập tức.
Thật khó mà không thương cảm
cho những sinh vật này,
đúng không?
Bạn xem cảnh quay cột băng hoạt động
và thấy một con sao biển chỉ...
dừng lại.
Một khoảnh khắc trước,
nó còn đang di chuyển chậm trên cát
rồi nó bị đóng băng tại chỗ.
Hoàn toàn bất lực,
như xem tai nạn tàu hòa quay chậm.
May mắn là cột băng chỉ gây nguy hiểm
cho sinh vật biển nhỏ
như cầu gai và sao biển.
Với động vật lớn hơn
như hải cầu, cá voi
hay con người đi lan ở vùng cực lạnh giá,
cột băng hoàn toàn vô hại.
Đồng thời,
với các nhà khoa học,
hiện tượng tự nhiên khắc nhiệt này
mang đến cái nhìn hấp dẫn
về cách sự sống thích nhi
hoặc không thể thích nhi
trong môi trường cực đoan
và còn thú vị hơn nữa.
Cột băng có thể chính là điều kiện
hoàn hảo cho sự sống bắt đầu.
Các nhà nghiên cứu giờ đây nhìn
những ống băng siêu mạn này
không chỉ là bẫy chết người
mà còn có thể là nguồn gấp của sự sống.
Lý thuyết này không phải khoa học viễn tượng,
nó dựa trên nghiên cứu thực tế.
Đây là cách nó hoạt động.
Các cành nước muối trong băng biển
đầy như không gian nhỏ, kín.
Đó chính là nơi
các khóa chất có thể bị mắc kẹt,
cô đặc và bắt đầu tương tác
theo những cách thú vị.
Như thiết lập một phòng thí nghiệm mini
nơi các viên gạch của sự sống
có thể kết hợp và tạo ra thứ gì đó mới.
Các nhà khoa học cho rằng
quá trình đầy muối ra khỏi băng biển này
thực sự có thể đã giúp
những mầm sống đầu tiên xuất hiện.
Một số nhà nghiên cứu thậm chí cho rằng
quá trình này có thể đang xảy ra
ngay bây giờ trên các mặt trăng băng giá
như Europa, Ganymede
hay Enceladus, nơi có thể có
những đại dương đóng băng
bên dưới lớp băng dây.
Hãy tưởng tượng, cột băng hình thành
ở những thế giới khác trong hệ mặt trời,
đặt nền móng cho sự sống ngoài trái đất.
Và tất cả nhờ cùng một quá trình băng giá
tạo ra những nón tay tự thần
ở đây, trên trái đất.
Một cách các nhà khoa học
mô tả cột băng là so sánh chúng
với vườn hoa học.
Bạn đã từng làm thí nghiệm trộn muối kim loại
vào dung dịch và xem chúng
tạo ra cấu trúc giống cây chưa?
À, bạn có thể quan sát
quá trình hoa học tương tự
khi cột băng hoạt động.
Trong dòng nước muối lạnh, dầu khoáng
của cột băng, một số phản ứng có thể
khởi động để tạo ra acid amine
hoặc các viên gạch khác của sự sống.
Thật điên rồ khi nghĩ rằng
thứ nguy hiểm như vậy cũng có thể đã góp
phần định hình thế giới của chúng ta,
có thể đang tạo ra các dạng sống
khác ở nơi khác.
Trong cả hai trường hợp, dù trên
trái đất hay hành tinh khác,
những phản ứng hoa học băng giá này
có thể là bước đầu tiên hướng tới sự hình thành
các dạng sống đơn giản.
Đó là một dạng giả kim thuật
nơi băng và nước muối kết hợp
để tạo ra thứ lớn hơn tổng các thành phần.
Đây là một lý do
tại sao các nhà khoa học
hào hức nghiên cứu cột băng.
Mỗi cột băng
có thể chứa manh muối nhỏ
về cách sự sống bắt đầu, tồn tại
hoặc thất bại trong điều kiện khắc nhiệt.
Thứ gì đó mê hoạc
và kỳ lạ nhưng đồng thời
đơn giản như cột băng
gợi mở những câu hỏi lớn hơn.
Sự sống bắt đầu trên trái đất như thế nào?
Điều kiện gì cần thiết
để sự sống tồn tại trong môi trường khắc nhiệt?
Liệu cấu trúc băng như thế này
có thể tồn tại ở nơi khác
trong hề mặt trời hoặc xa hơn
tạo ra điều kiện tương tự
có thể một ngày nào đó xuyên ra
sự sống ngoài hành tinh?
Dù chúng trông như mối đe dọa thầm lặng
vươn ra từ lớp băng,
cột băng cũng là lời nhắc nhở
về sự phức tạp và kết nối tuyệt đẹp
của thế giới chúng ta.
Chúng có vẻ chỉ là những ngón tay băng
đơn giản nhưng chúng chứa đựng bí mật
liên quan đến mọi thứ từ sinh thái
đến hóa học, đến nguồn gốc
của chính sự sống.
Vậy nên lần tới khi bạn nè về đại dương
hãy nhớ rằng sờ bên dưới
trong vùng nước tối tăm
và lạnh lẽo nhất, điều gì đó
phi thường và hơi đáng sợ
đang xảy ra ngay lúc này.