Chào Mừng Các Bạn Đến Với Kênh Thiên Hà TV Video Ngày Hôm Nay Của Chúng Ta: Đây Là Cuộc Sống Ở Zimbabwe: Nơi Lấy Vợ Với Giá 3.000 Tỷ Đô La | Thiên Hà TV ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ Bạn sẽ thích video này: • Toàn Cảnh Trận Lũ Kinh Hoàng Nhất Thế Kỷ Ở... Đây là một điều thú vị: • 20 Thành Phố Bị Bỏ Hoang Lớn Nhất Trái Đất... Video này hay quá, không thể bỏ lỡ: • 15 Gia Đình Kì Lạ Nhất Thế Giới Mà Bạn Khô... ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ Thiên Hà TV là nơi chia sẻ những kiến thức thú vị và bổ ích về khoa học, khám phá vũ trụ, khám phá thế giới và những điều bí ẩn đầy cuốn hút. Nếu bạn yêu thích nội dung của kênh, đừng ngần ngại like, bình luận, chia sẻ video và đăng ký Thiên Hà TV để không bỏ lỡ những hành trình khám phá kỳ thú tiếp theo nhé! Tham gia hội viên của Thiên Hà TV để ủng hộ chương trình: / @thienhatv999 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ Chúng tôi không sở hữu đầy đủ tài liệu được biên soạn trong video này. Nó thuộc về những cá nhân hoặc tổ chức xứng đáng được tôn trọng. Chúng tôi sử dụng theo: Tuyên bố từ chối trách nhiệm bản quyền, phần 107 của Đạo luật bản quyền năm 1976. "Sử dụng hợp pháp" được cho phép cho các mục đích như phê bình, bình luận, đưa tin, giảng dạy. học bổng và nghiên cứu. Bản quyền âm nhạc thuộc: Audio Library - YouTube, storyblocks và elements envato Bản quyền hình ảnh họa thuộc: storyblocks và elements envato ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ #thienhatv #bian #khampha
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Bạn có thể là tỷ phú ở Zimbabwe mà vẫn chẳng mua nổi một ổ bánh mì.
Bạn có thể trả 3.000 tỷ đô la để cưới vợ,
nhưng số tiền đó chỉ đủ để lấy vài ký gạo và một chuyến xe cho bố vợ về nhà.
Bạn có thể ngủ dưới bầy sư tử, đi bộ cùng hà mã,
hoặc bơi trong một hồ nước nằm ngay trên miệng vực sâu hơn 100 mét,
và tất cả điều đó đều hợp pháp.
Chào mừng đến với Zimbabwe,
vùng đất nơi thực tế vừa xa mọi trí tưởng tượng.
Một đất nước vừa nghèo đến tận cùng,
vừa giàu có đến nghẹt thở,
vừa hoang dã lại vừa huyền bí,
vừa khiến bạn rùng mình,
lại vừa thôi thốt bạn muốn đặt chân đến.
Ở đây, thiên nhiên là vua,
nhưng những điều lạ lùng nhất lại đến từ chính con người.
Thiên nhiên ở Zimbabwe không dành cho người yếu tim.
Nếu bạn nghĩ mình đã từng chạm đến thiên nhiên hoang dã,
thì Zimbabwe sẽ khiến bạn phải nghĩ lại.
Bởi ở đây, thiên nhiên không chỉ là phong nền cho chuyến đi.
Nó là một thực thể sống, mạnh mẽ, áp đảo,
và có thể chạm đến từng giác quan của bạn.
Hãy bắt đầu từ thác Victoria,
một trong bảy kỳ quan thiên nhiên thế giới.
Người bản địa gọi nó là Moshe Atunja,
nghĩa là sương khói gầm thét.
Và đúng như tên gọi,
tiếng nước đổ vang xa tới 40 cây số,
tạo nên thứ âm thanh không thể nhầm lẫn.
Vừa hùng vĩ, vừa dữ dội,
như thể thiên nhiên đang trò chuyện
bằng giọng trầm của một vị thần cổ đại.
Thác Victoria không phải cao nhất hay rộng nhất,
nhưng khi cộng hai con số ấy lại,
nó trở thành thác nước lớn nhất thế giới,
trải dài hơn 1.700 mét.
Sương mù do nước va vào vực đá dày đến mức
có thể tạo nên một hệ sinh thái riêng biệt,
tươi tốt, ẩm ướt quanh năm,
ngay giữa vùng đất bán khô cằn.
Và nếu bạn đủ canh đảm,
chỉ cần tiến thêm vài bước
là chạm đến Divosh Pool,
một hồ nước tự nhiên nằm
ngay sáp mép vực thẩm của thác.
Vào mùa nước thấp, khi dòng chảy chậm lại,
bạn có thể bơi ra và nằm thả người
ngay trên mép đá,
phía dưới là khoảng không hôn hút,
nơi nước đổ ẩm ẩm ngay sau lưng.
Trải nghiệm này được nhiều người mô tả là
chạm tay vào giới hạn cuối cùng,
nơi đanh giới giữa cảm giác sống
và cảm giác bị nuốt chửng
chỉ cách nhau một nhịp thở.
Nhưng Zimbabwe không chỉ có thác.
Ở các công viên quốc gia
như Wangai hay St. Patsy,
du khách không đơn thuần ngồi trên xe
để ngắm sư tử từ xa.
Tại đây, bạn có thể thực sự đi bộ
giữa các loài thú săn mồi.
Không có hàng rào, không xe mọc thép,
chỉ là bạn với đôi giày.
Và thế giới hoang dã
đang hiện ra trước mặt.
Bạn có thể bắt gặp một đàn voi đi ngang,
một con hà mã đang ngâm mình dưới nước,
hay tiếng gầm của sư tử vòng lại
từ phía sau bùi rậm.
Tất cả đều thật, gần
và sóng động đến nghe thở.
Trong những khoảnh khắc đó,
bạn sẽ không còn là người kiểm soát.
Bạn là một vị khách
đang bước qua lãnh thổ của những sinh vật hoang dã.
Và cảm giác ấy vừa hồi hộp,
vừa choáng ngợp
là thứ khiến Zimbabwe khác biệt.
Thiên nhiên ở đây không dịu dàng,
cũng không chờ đợi.
Nó không đứng yên để bạn chụp hình.
Nó chuyển động cùng bạn,
thử thách bạn.
Và nếu bạn đủ bình tĩnh để cảm nhận,
bạn sẽ hiểu vì sao người ta đến đây
không chỉ để ngắm nhìn,
mà là để lắng nghe
thứ sức mạnh cổ xưa
vẫn đang hiện hữu
trong từng nhịp đất thở.
Tàn tích cổ đại,
vương quốc đá căm lặn,
ẩn dưới những ngọn đồi thấp
ở miền Đông Nam Zimbabwe
là một nơi từng bị thế giới quên lạn
suốt nhiều thế kỷ.
Không có tượng vua, không có phù điêu,
cũng chẳng có một dòng chữ cổ nào
khác lại quá cứ.
Nhưng chính sự im lặng ấy
lại khiến nơi này trở nên đáng nhớ
hơn bất kỳ cuốn sử nào.
Đó là Ray Zimbabwe,
một tàn tích bằng đá vĩ đại đến mức
nó đã trở thành nguồn gốc
cho cái tên của cả đất nước.
Trong suốt thời kỳ hưng thịnh
từ thế kỷ 11 đến thế kỷ 15,
nơi đây từng là trung tâm
của một vương quốc lớn mạnh.
Nơi hàng chục ngàn người đã sinh sống,
làm việc, giao thương.
Những gì còn xót lại ngày nay
là hàng trăm mét tường đá xếp chồng lên nhau
bằng những phiến granite lớn.
Mà điều kỳ lạ là
không hề sử dụng đến bất kỳ chất kết dính nào.
Tất cả đều dựng lên
bằng sự tỉ mỉ, sức người
và kỹ thuật không ai còn hiểu rõ.
Nổi bật nhất trong tàn tích ấy
là một công trình khổng lồ hình
ellipse được bao quanh bởi bức tường
cao tới 11 mét,
uốn lượng quanh một không gian rộng lớn
với những căn phòng đá
bể cao và hành lan quanh co.
Nhưng điều khiến các nhà nghiên cứu
đau đầu suốt nhiều năm
không phải là vẻ đẹp của nó
mà là câu hỏi chưa có lời giải.
Nơi này thực sự từng dùng để làm gì?
Có người cho rằng
đây là nơi ở của Hoàng gia.
Người khác lại khẳng định
đó là trung tâm nghi lễ linh thiên,
nơi tổ tiên được thờ phụng
và cầu khấn cho mưa thuận gió hòa.
Một số ý kiến khác
lại thiên về giả thiết thực tế hơn
rằng đây từng là kho thích trữ vàng,
đồng, ngà voi.
Những món hàng từng được trao đổi
với các tư nhân đến từ Ba Tư,
Ấn Độ và cả Trung Quốc.
Bằng chứng là người ta đã tìm thấy
ở đây mạnh gốm xứ cổ,
hạt chuỗi, đồng tiền nước ngoài.
Tất cả đều gợi lên hình ảnh
về một thành phố từng kết nối
với cả thế giới.
Thế nhưng suốt nhiều thế kỷ,
lịch sử của Great Zimbabwe
đã bị cố tình bóp méo.
Các nhà thực dân từng tuyên bố rằng
người bản địa không thể nào
xây được công trình như thế.
Họ gái nó cho người Ả Rập,
cho người Do Thái, thậm chí cho cả
những thế lực siêu nhiên,
chỉ bởi vì họ không muốn tin rằng
Châu Phi từng có một nền văn minh phát triển,
giàu có và độc lập đến như vậy.
Ngày nay, Great Zimbabwe
được công nhận là di sản thế giới
và hơn cả một tàn tích.
Nó là bằng chứng sống cho lòng tự hào
của người dân nơi đây,
rằng họ đã từng có một vương quốc,
một bản sắc
và một câu chuyện đáng kể.
Dù những bức tường ấy không nói thành lời,
nhưng ai từng đứng giữa chúng
cũng có thể cảm nhận được
lịch sử ở đây không cần phải hét lên,
nó chỉ cần hiện diện là đủ.
Truyền thống Lobola
mua vợ bằng bò
và tiền tỷ.
Ở Zimbabwe, nếu muốn cưới vợ,
bạn không chỉ cần tình yêu,
bạn còn cần bò
hoặc là vài trăm tỷ đô la.
Truyền thống này có tên là Lobola,
một nghi thức cổ xưa
vẫn được duy trì đến ngày nay.
Theo đó, một người đàn ông
khi muốn kết hôn sẽ phải mang đến
một món quà để tạ ơn gia đình cô gái
đã nuôi nấn và chăm sóc cô.
Món quà ấy có thể là
bò, dê, gà, tiền mặt,
thậm chí là đất đai
hay đồ gia dụng.
Về lý tuyết, Lobola không phải để mua vợ,
mà là một cách thể hiện
lòng tôn trọng.
Nhưng trong thực tế,
nó lại mở ra một thế giới
nơi tình yêu cần phải trả giá,
theo đúng nghĩa đen.
Trong thời kỳ Zimbabwe rơi vào siêu lạm phát,
có những câu chuyện tưởng như hư cấu,
nhưng lại hoàn toàn có thật.
Một người đàn ông ở Pulawayo
từng phải trả tới
3.000 tỷ đô la Zimbabwe
để làm của hồi môn.
Còn số ấy nghe như trò đùa,
nhưng lúc đó nó chỉ đủ
mua vài ký gạo và một vé xe
cho bố vợ về quê.
Trong bối cảnh mà
tờ tiền mệnh giá cao nhất là
100.000 tỷ đô, nhưng không đủ
mua nổi ổ bánh mì,
việc trả Lobola bằng tiền tỷ
đã trở nên bình thường.
Kinh tế hỗn loạn
không khiến tập tục này biến mất,
ngược lại nó càng cho thấy
một nghịch lý sâu sắc.
Trong khi đồng tiền mất giá
đến mức vô nghĩa,
Lobola vẫn giữ nguyên vai trò
như một thứ thước đo danh dự.
Một người đàn ông trả Lobola cao
sẽ được xem là có trách nhiệm,
trưởng thành, có khả năng lo cho gia đình.
Thậm chí Lobola còn là cánh cổng
dẫn đến địa vị.
Bởi chỉ khi trả đủ,
người ta mới được xã hội công nhận
là xứng đáng để lấy vợ.
Ngày nay, Lobola
không chỉ giới hạn ở vùng nông thôn.
Ở thành phố, nơi cuộc sống
hiện đại và học vấn cao hơn,
truyền thống này vẫn tiếp tục,
nhưng dưới hình thức linh hoạt hơn.
Gia sốt có thể được thay bằng
tiền mặt, xe máy, đất đai
hay cả tài khoản ngân hàng.
Vẫn có những buổi thương lượng
giữa hai bên gia đình.
Vẫn có danh sách lễ vật được biết ra cẩn thận.
Và vẫn có những người đàn ông
phải mất nhiều năm làm việc
chỉ để trả dần Lobola cho xong.
Thế nhưng, không phải ai cũng đồng tình.
Ngày càng nhiều phụ nữ trẻ
xin bắt quê, bắt đầu đặt câu hỏi
về giá trị thật sự
của tập tục này.
Có người xem đó là một phần văn hóa
cần được giữ gìn, như một cách kết nối
giữa hai gia đình, như một sự công nhận
chính thức của cộng đồng.
Nhưng cũng có người cho rằng
Lobola đang cổ vũ cho sự
bất bình đẳng, khi giá trị
của một người phụ nữ bị găng với
số tài sản mà cô ấy mang lại.
Đặc biệt là khi truyền thống này
còn liên quan đến một hiện tượng khác,
chế độ đa thi.
Với những người đàn ông đủ giàu,
việc có nhiều vợ không phải là
điều cấm kỵ.
Ở một số bộ tộc truyền thống,
một người đàn ông có thể lấy đến 7 hay 10 người vợ,
miễn là anh ta có đủ
củ cải để thuyết phục gia đình bên kia.
Trong mắt cộng đồng,
đó là biểu hiện của thành công.
Nhưng trong mắt người khác,
đó lại là sự kéo dài
của một cấu trúc xã hội đã cũ.
Trong những đám cưới ngày nay,
cô dâu mặc váy trắng, tay cầm hoa,
chụp hình bên chiếc bánh cưới hiện đại.
Nhưng phía sau
tất cả những hình ảnh đẹp đẻ ấy,
vẫn có một câu hỏi âm thầm vang lên.
Đây là tình yêu,
hay là một giao dịch được khoát áo
truyền thống?
Chế độ đa thi.
Chế độ đa thi,
khi một người đàn ông
có tới 10 người vợ.
Ở một số vùng nông thôn
của Xin Bắc quê,
người ta không ngạc nhiên khi thấy
một người đàn ông có đến 7, 8,
thậm chí 10 người vợ.
Với các bộ tộc truyền thống
như Sona hay Endeavor,
chế độ đa thi không phải là điều dị biệt,
mà là một thực tế được chấp nhận từ lâu.
Vừa mang tính văn hóa,
vừa mang tính kinh tế.
Trong một xã hội mà phần lớn
cuộc sống vẫn phụ thuộc vào nông nghiệp,
chăn nuôi và lao động chân tay.
Việc có nhiều vợ đồng nghĩa
với việc có thêm nhiều bàn tay làm việc,
nhiều con cái để phụ giúp
đồng án và một gia đình lớn hơn
để gánh vác các nhiệm vụ xã hội.
Một người đàn ông
có 10 vợ, 20 con,
không chỉ là biểu tượng cho sự sung thúc,
mà còn là một chiến lược sống còn
trong một nền kinh tế
chưa hoàn toàn hiện đại hóa.
Tuy nhiên,
điều làm cho chế độ đa thê ở Zimbabwe
trở nên đặc biệt không chỉ nằm
ở con số, mà ở cách nó đang
thích nghi với thời đại mới.
Sau nhiều năm khủng hoảng
kinh tế và bất ổn xã hội,
Zimbabwe đã chứng kiến một
làn sóng di cư quy mô lớn,
chủ yếu là nam giới ra nước ngoài
để tìm kiếm cơ hội làm việc.
Hệ quả là tại nhiều cộng đồng,
số lượng phụ nữ độc thân
ngày càng vượt trội so với nam giới.
Trong hoàn cảnh đó,
chế độ đa thê đôi khi lại được nhìn nhận
như một giải pháp thực tế.
Một người đàn ông có thể cưới
nhiều vợ, không phải chỉ vì tham vọng,
mà vì thật sự
còn quá nhiều phụ nữ không có bạn đời.
Tất nhiên,
không phải ai cũng đồng tình.
Với thế hệ trẻ lớn lên trong
các thành phố lớn như Hare hay
Pulawayo, nơi tiếp cận
với giáo dục hiện đại và
mạng xã hội toàn cầu,
tư tưởng bình đẳng giới
và hôn nhân một vợ một chồng
ngày càng trở nên phổ biến.
Nhiều người cho rằng chế độ đa thê
tạo ra sự bất bình đẳng khi phụ nữ
không có quyền lựa chọn như nam giới
và giá trị của họ thường
bị gắn với khả năng sinh con,
làm việc nhà hay sự ngoan ngoãn
trong mối quan hệ gia đình.
Dẫu vậy, ở nhiều vùng quê,
nơi luật tục Bồ Lạt vẫn chiếm
ưu thế hơn cả luật dân sự.
Chế độ đa thê vẫn tiếp tục tồn tại
như một phần không thể tách rời
của cấu trúc xã hội.
Với một số người, đó là biểu hiện
của truyền thống đáng tự hào.
Với người khác, nó là một tàn dư
cần được thay đổi.
Và ở giữa hai dòng chạy ấy,
xin bác quê vẫn đang bước đi,
mang theo cả những mô hình hôn nhân
của quá cứu lẫn khát vọng
công bằng của tương lai.
Một xã hội không ngừng biến chuyển,
nơi mỗi mái nhà lại kể
một câu chuyện rất khác về tình yêu,
quyền lực và sự lựa chọn.
Khi một ổ bánh mì
có giá 100.000 tỷ,
Xin bác quê đã sống sao?
Đã từng có một thời
ở Xin bác quê, người ta là tỷ phú
mà không mua nổi một ổ bánh mì.
Bạn có thể sở hữu hàng trăm triệu
hàng tỷ đô la trong túi,
nhưng lại không đủ để đổ đầy một bình xăng
hay mua bữa ăn cho gia đình.
Đồng tiền cứ mất giá từng giờ.
Và nếu bạn không tiêu ngày hôm nay,
thì ngày mai, nó có thể
chỉ còn đủ để đốt lò sưởi.
Giai đoạn từ năm 2000
đến năm 2009
đã đi vào lịch sử thế giới
như một trong những cuộc siêu lãm phát
tồi tệ nhất từng được ghi nhận.
Giá cả ở Xin bác quê có lúc tăng
gấp đôi chỉ trong vòng 24 tiếng.
Mỗi sáng thức dậy,
người dân lại thấy những con số
in trên bản giá ở chợ
đã không còn giống hôm qua.
Và những gì họ có trong túi
chẳng còn nghĩ lý gì.
Khi tình trạng này lên tới đỉnh điểm,
chính phủ buộc phải in ra
một tờ tiền với mệnh giá
lên tới 100.000 tỷ đô la Xin bác quê.
Chính xác là
100.000 tỷ.
Nhưng ngay cả tờ tiền ấy,
trong một thời gian ngắn
cũng không đủ mua nổi một ổ bánh mì.
Người ta bắt đầu dùng tiền như giấy nháp,
làm số tay, làm bì gói đồ,
thậm chí làm giấy vệ sinh.
Tiền được chở bằng bao tải,
xe đẩy, xe cút kích
không phải vì giàu,
mà vì muốn mua vài chai sữa
hay một ít dầu ăn.
Những tờ tiền mất giá nhanh hơn tốc độ in,
chúng bị vứt ra chợ,
bay trên đường phố,
chất đóng như rác
và trở thành biểu tượng bi thảm
cho một nền kinh tế đã vỡ vụn.
Nguyên nhân của cơn địa chấn này
bắt đầu từ cuối thập niên 1990,
khi chính phủ Xin bác quê
thực hiện một loạt cải cách gây tranh cãi,
đặc biệt là chính sách tịch thu đất
từ các nông dân da trắng
để phân phối lại cho người da đen.
Dù ý tưởng ban đầu
là nhằm xóa bớt bình đẳng,
nhưng vì thực hiện thiếu chuẩn bị
đã khiến nền nông nghiệp sụp đổ.
Xin bác quê, từ một quốc gia
xuất khẩu lương thực,
nhanh chóng trở thành nước nhập khẩu.
Sản lượng sụp giảm, thất nghiệp tăng,
lòng tin vào hệ thống dần biến mất.
Thay vì tìm giải pháp dài hạn,
chính phủ chọn cách in tiền
để duy trì trợ cấp,
trả lương, trả nợ.
Và đó chính là lúc quả bom
siêu lạm phát bắt đầu nổ tung.
Hậu quả là cả một đất nước
đi vào vòng xoáy hỗn loạn,
hệ thống ngân hàng tê liệt,
các cửa hàng đóng cửa,
trường học không còn hoạt động,
bệnh viện thiếu thuốc, thiếu bác sĩ,
người dân không còn lựa chọn nào khác
ngoài việc bỏ đi.
Một làn sóng di cư khổng lồ đổ xa Nam Phi,
Botswana, Zambia
và xa hơn nửa tới cả châu Âu.
Những người ở lại thì
quay về hình thức trao đổi hàng hóa.
Ở nhiều vùng nông thôn, bò,
gà, bao gạo trở thành
đơn vị tiền tệ thực tế.
Còn đô la Mỹ được buôn bán ngầm
như vàng.
Năm 2009,
Zimbabwe buộc phải tự bỏ đồng tiền quốc gia.
Họ chính thức chấm dứt
việc phát hành đồng đô la Zimbabwe
và thay vào đó sử dụng
tiền tệ của các nước khác như
đô la Mỹ, Grand Nam Phi.
Nhưng vết sẹo mà
siêu lạm Pháp để lại thì vẫn còn đó.
Trong tri nhớ tập thể,
trong những căn nhà không còn
người ở, trong những chiếc ví
từng dày cột nhưng rộng tuyết
và đặc biệt là trong niềm tin đã
vỡ vụn vào bất kỳ tờ tiền nào
do chính phủ in ra.
Đồng tiền Zimbabwe từng là
biểu tượng của chủ quyền. Nhưng khi nó
mất giá trị, người dân không chỉ mất
tiền mà còn mất đi niềm tin
vào tương lai của chính họ.
Zimbabwe
quốc gia có cả thành phố đào vàng
dưới lòng đất.
Sau khi đồng tiền Zimbabwe mất giá
thảm hại và cả nền kinh tế chính thức
sụp đổ, nhiều người dân không còn
cách nào khác ngoài việc quay về
với lòng đất. Nhưng không phải để trồng trọt
mà là để đào vàng.
Ở các vùng như Kuku
hay Gaika, những khu vực
từng là mỏ khai tác chính thức,
người ta đã bắt đầu xây dựng một thế giới
thứ hai, không có bản đồ,
không có quy hoạch, không có ánh sáng.
Đó là những thành phố ngầm
tự phát, nơi vàng được đào lên
mỗi ngày trong những đường hầm sâu
đến tận 1,5 km dưới
lòng đất. Không có
máy móc hiện đại, không có thiết bị an toàn,
chỉ có cú, sẻn, đèn pin
đội đầu và đôi bàn tay
chai sản của những người thợ mỏ
địa phương mà dân Zimbabwe
thường gọi bằng một cái tên đặc biệt,
Makorokosha.
Họ là những con người sống
giữa răng giới của hy vọng và nguy hiểm.
Một bước chân đi vào lòng đất
là một lần đánh cược với mạng sống.
Các đường hầm được đào
bằng dụng cụ thô sơ, không bản vẽ,
không chống đỡ kỹ thuật.
Chỉ cần một cơn mưa lớn hay
một rung chấn nhẹ cũng đủ
làm sập cả hệ thống. Nhưng
nguy hiểm không chỉ đến từ đất đá.
Dưới lòng đất ngột ngạt ấy,
không khí loạn dần, khí độc tích tụ
và nhiều người đã không bao giờ
quay trở lại bề mặt.
Không có bảo hiểm,
không có hợp đồng lao động,
không có bất kỳ quyền lợi nào.
Đổi lại là lời hứa về vài gram vàng.
Có thể đổi được tất ăn,
một suất học cho con,
hoặc chỉ là hy vọng cho ngày mai không đói.
Những người Makorokosha
không khai thác vàng cho công ty,
mà đào cho các nhóm tư nhân,
những kẻ trung gian,
hoặc thậm chí là các đường dây mafia
có tổ chức.
Vàng sau đó được buôn lậu ra nước ngoài
qua biên giới hoặc chợ đen.
Để lại phía sau là những mảnh đất
rỗng ruột và môi trường
bị tàn phá nghiêm trọng.
Không chỉ lòng đất bị khoét rỗng,
cả xã hội Xin Bắc quê cũng đang
bị bào mòn dần theo cách tương tự,
khi vàng được xem là lối thoát duy nhất.
Các giá trị khác như
giáo dục, y tế, cộng đồng
dần bị đẩy ra rìa.
Nhiều trẻ em bỏ học để đi móc vàng.
Nhiều phụ nữ tham gia vào
chuỗi cung ứng ngầm,
từ nấu ăn cho thợ mỏ
đến buôn bán công cụ khai thác.
Một nền kinh tế không tên,
không kiểm soát đang vận hành
ồn ào dưới lòng đất
và dần dần tạo ra những quốc gia
trong quốc gia nơi luật pháp
không còn hiệu lực.
Xin Bắc quê từng tự hào là mảnh đất
của vàng, nhưng giờ đây
vàng không còn là biểu tượng của sự giàu có,
mà là dấu vết
của một quốc gia đang cố gắng
sinh tồn bằng mọi giá,
ngay cả khi cái giá ấy
phải trả là chính tương lai của nó.
Khi bạn rời khỏi những khu bảo tồn
thiên nhiên tuyệt đẹp ở Xin Bắc quê
và rẽ vào những vùng công nghiệp
cũ, bạn sẽ bắt gặp
một cảnh tượng hoàn toàn trái ngược.
Những thị trấn từng là biểu tượng của phát triển,
từng có nhà máy, trường học,
bệnh viện, giờ đây
chỉ còn là những khung xương đổ nát,
không tiếng gọi xe, không khói lọ,
không ánh đèn đường,
chỉ có gió lùa qua những tòa nhà rỗng ruột
và các bức tường mục nát.
Red Cliff và Chi Hoa Se
là hai trong số những thị trấn
từng phát triển mạnh mẽ nhờ công nghiệp
luyện kim và khai khoán.
Một thời, chúng là niềm hy vọng
của cả vùng, là nơi hàng
ngàn người đổ về tìm việc làm.
Nhưng khi kinh tế quốc gia lao dốc,
các nhà máy lần lượt đóng cửa,
người dân mất việc,
dịch vụ đóng băng,
cơ sở hạ tầng xuống cấp
và rồi cả thị trấn dần dần
bị bỏ lại phía sau như một trang sách
đã gấp lại vĩnh viễn.
Ngày nay, đi giữa những con phố
vũ đầy cỏ dại và bụi đỏ,
bạn sẽ có cảm giác như đang
bước vào một bộ phim hậu tận thế.
Không ít người so sánh chúng
với những cảnh trong Mad Max
hay The Road, những thế giới
hoan tàn nơi con người từng sống
rồi biến mất, để lại
những tàn tích lạnh lẽo.
Nhưng điều đã nói là
không phải ai cũng rời đi.
Một số ít cư dân vẫn còn bám trụ lại.
Họ dùng gạch vùng để
xe lại nơi trú ngủ.
Họ tận dụng kim loại phế liệu,
đường ống cũ, cửa sắt rỉ xét
để tạo nên những ngôi nhà
mới giữa đóng độ nát.
Họ không sống ở đó vì lựa chọn,
mà vì chẳng còn lựa chọn nào khác.
Không có đất đai để canh tác,
không có tiền để chuyển đi.
Họ chọn cách tồn tại
dưới một nơi từng là trung tâm,
nay trở thành rì mép của xã hội.
Những đứa trẻ sinh ra ở đây
không biết đến hình ảnh một thị trấn náo nhiệt.
Với chúng,
cái hoan tàn là điều bình thường,
là nơi để chơi đùa,
là nơi để sống,
và là thực tại duy nhất chúng từng biết.
Ở nhiều vùng nông thôn của Xin Bắc quê,
khi màn đêm buông xuống
và sương bắt đầu trường qua những mái nhà tranh,
người ta thường thắp lửa
không chỉ để sự ấm,
mà để xu đuổi điều gì đó vô hình.
Bởi ở nơi đây,
tâm linh không phải là một khái niệm xa vời,
nó là một phần sóng động
trong đời sống hàng ngày.
Mặc dù kỹ tô giáo là tôn giáo chính thức
được đa số người dân theo,
nhưng ở các vùng quê,
tôn giáo hiện đại không làm phai mở
những niềm tin cổ xưa.
Trên thực tế,
hai thế giới,
một của Chúa,
một của Tổ tiên
vẫn tồn tại song song,
đôi khi hòa quyện vào nhau
một cách tự nhiên đến kỳ lạ.
Người ta có thể đi nhà thờ vào Chủ nhật,
nhưng vẫn làm lễ gọi hồn vào đầu tuần,
vẫn cúng Tổ tiên trước mùa gieo trồng,
vẫn cân phái
các linh hồn song suối
trước khi xây nhà hay đốn cây.
Người Shona và Ndebel,
hai tộc người lớn nhất Xin Bắc quê,
tin rằng Tổ tiên đã khuất không rời đi,
mà vẫn đang dõi theo,
các yếu tố tự nhiên như
núi, sông, cây thiên,
gió bão đều mang linh hồn.
Đó là lý do tại sao
tháp Victoria với mạng sương mù
vĩnh cửu và tiếng gầm không dứt
không chỉ được xem là kỳ quan thiên nhiên,
mà còn là nơi linh thiên,
nơi người sư tin rằng
các linh hồn cương ngụ để bảo vệ
dòng chảy của sự sống.
Nhưng bên cạnh những niềm tin nhẹ nhàng ấy
là những câu chuyện rùng rợn hơn
về phụ thủy, về thay ma
và những nghi thức trấn nghiệm người chết.
Ở một số vùng quê,
người dân vẫn tin rằng
có những pháp sư sở hữu quyền năng
gọi hồn người đã khuất,
không phải để đưa họ về với gia đình,
mà để biến họ thành những linh hồn phục dịch,
những thay ma vô hình,
bị điều khiển bởi bù chú,
tút thảo dược và các nghi lễ đen tối.
Người ta kể rằng
những thầy phụ thủy
có thể khiến người chết không yên nghĩ,
khiến họ quay lại làm việc
trong trạng thái mơ hồ,
không trí nhớ, không ý thức,
chỉ biết phân lời
người đã đánh thức họ dạy từ cõi vô hình.
Có người còn kể rằng
từng thấy một người mất tích nhiều năm
bỗng quay về làng trong tình trạng khác thường,
như thể vừa thoát ra
từ một thế giới không thể gọi tên.
Để ngăn chặn điều ấy,
một số ngôi làng có nghi thức đặc biệt
sau khi chôn cất người thân.
Họ đặt những tảng đá nặng lên mộ
hoặc chôn người đã mất
trong tư thế nằm sấp
để ngăn không cho họ quay về.
Đôi khi, những nghi lễ trấn hiểm
được thực hiện bí mật vào ban đêm
với lợi khấn cầu vang lên
giữa ánh lửa lập lòe.
Trong mắt phương Tây,
những câu chuyện này có thể bị xem là huyễn hoặc.
Nhưng ở Xin Bắc quê,
đặc biệt là những nơi xa xôi,
nơi mà dịch vụ y tế còn thiếu thốn
và cái chết vẫn còn bao quanh
bởi sự mơ hồ,
thì tâm linh trở thành công cụ
để lý giải thế giới,
để sợ hãi, để hy vọng
và đôi khi để giữ lấy
một trật tự mong manh
mà người ta không muốn phá vỡ.
Xin Bắc quê là một nơi
rất khó để định nghĩa.
Nó không phải thiên đường
vì quá nhiều nghịch lý,
khủng hoảng và hoang tàn.
Nhưng cũng không thể gọi là địa ngục
bởi giữa tất cả những điều ấy
vẫn có ánh sáng,
vẫn có sự sống,
vẫn có những con người đang bám trụ
bằng lòng kiên cường đến khó tin.
Đây là vùng đất nơi bạn có thể trả
3.000 tỷ đô la để cưới vợ,
rồi tối đến ngủ dưới bầu trời
đầy sao giữa bầy sư tử.
Một nơi mà bạn được đào lên
từ lòng đất bằng tay trần,
trong khi lòng tin được nuôi sống
bằng những lời khấn tổ tiên.
Xin Bắc quê là một hành trình,
chứ không chỉ là một điểm đến.
Có thể bạn sẽ sốc,
có thể bạn sẽ ấm ảnh,
nhưng chắc chắn bạn sẽ không thể rời đi
như lúc bạn đến.
Vì Xin Bắc quê không chỉ khiến bạn nhìn,
mà bắt bạn phải cảm nhận.
Và chính điều đó mới là thứ
khi nó tồn tại bất chấp mọi giới hạn.