CUỘC SỐNG Ở NAMIBIA: VẺ ĐẸP HOANG DÃ VÀ NHỮNG GÓC KHUẤT ÍT NGƯỜI BIẾT | TGKL
Blog Hoa Mai
967 người theo dõi
#thegioikyla #tgkl #namibia
Khám phá cuộc sống ở Namibia, một trong những vùng đất đẹp và khác biệt nhất châu Phi, nơi sa mạc đỏ, thiên nhiên hoang dã, tài nguyên giàu có và những câu chuyện lịch sử, văn hóa, đời sống con người cùng tồn tại trong rất nhiều nghịch lý.
--------------------------------
► Nội dung video được tổng hợp và biên tập từ nhiều nguồn.
► Hình ảnh và clip trong video được tạo từ AI hoặc sử dụng từ các nguồn chia sẻ video, hình ảnh như: pixabay, pexels, videvo, freepik...
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Có những vùng đất chỉ cần xuất hiện vài giây trên màn hình cũng đủ khiến người ta tưởng đó là một thế giới không có thật.
Namibia là một nơi như vậy.
Ở đây, những côn cát đỏ khổng lồ trôi dài đến tận mép đại dương,
những lòng chảo trắng im lặng nằm giữa sa mạc cháy nắng và sự sống đa dạng
phong phú vẫn bám lấy một vùng đất rộng lớn, khô cần nhưng đẹp đến chóng ngợp.
Nhìn Namibia, người ta dễ nghĩ đến một thiên đường hoàng dã của châu Phi,
nơi thiên nhiên vẫn còn nguyên vẹn,
nơi kim cương và uranium nằm dưới lòng đất như những lời hứa về sự giàu có.
Nhưng càng nhìn sâu, Namibia càng hiện ra như một đất nước của những nghịch lý.
Bên dưới vẻ đẹp, gần như siêu thực ấy là một xã hội vẫn bị chia cắt bởi bất bình đẳng,
những nguồn tài nguyên từng không ít lần bị phủ bóng bởi tham nhũng,
và một quá khứ đen tối vẫn chưa thật sự ngủ yên cuộc diệt chủng người Hero và Nama dưới thời thuộc địa đức.
Vì thế, Namibia không chỉ là một nơi đẹp để ngắm nhìn.
Nó còn là một vùng đất mà càng khám phá,
vì phía sau những khung hình ngoạn mục là một câu chuyện phức tạp, nặng nề và đầy ám ảnh.
Và bây giờ, chúng ta sẽ cùng khám phá cuộc sống ở Namibia thực sự như thế nào.
Về mặt địa lý, Namibia nằm ở phía tây Nam Châu Phi.
Một bên là Đại Tây Dương, một bên là những vùng đất khô hạng kéo sâu vào nội địa.
Nhìn trên bản đồ thì đây là một quốc gia rất rộng, nhưng dần lại rất thường.
Toàn bộ Namibia hiện chỉ có khoảng hơn 3 triệu người với diện tích khoảng 824.000 km2,
tức là đất nhiều hơn người rất nhiều.
Dân cư tập trung chủ yếu ở miền Bắc và quanh các đô thị lớn,
đặc biệt là khu vực Khô Mát, nơi có thủ đô Nguyên Hầu,
còn nhiều vùng sa mạc ở phía tây và phía nam gần như thưa vắng hẳn.
Cũng vì vậy mà Namibia tạo cảm giác rất khác đi qua đất nước này.
Người ta thường thấy trời đất và khoảng không nhiều hơn là cảm giác đông đúc của phố xá.
Địa hình của Namibia cũng là thứ tạo ra bản sắc rất riêng cho đất nước này.
Phía tây là sa mạc Namib, một trong những vùng sa mạc cổ và nổi tiếng nhất thế giới,
nơi có những cồn cát đỏ khổng lồ ở George's Lake và Dead Lake.
Ở giữa là cáo nguyên trung tâm, nơi tập trung phần lớn hoạt động kinh tế và dân cư đô thị.
Còn về phía đông và đông bắc, cảnh quan chuyển dần sang bán khô hạ,
thảo nguyên và những khu vực phù hợp hơn cho chăn nuôi, nông nghiệp và đời sống cộng đồng.
Chính sự đối lập này khiến Namibia nhìn rất điện ảnh.
Một bên là cát đỏ, biển lạnh và sương ngủ ven bờ, một bên là đồng cỏ,
làng mạc và những tuyến đường dài xuyên qua vùng đất gần như vô tận.
Về dân số và con người, Namibia không phải một xã hội đồng nhất.
Đây là đất nước của nhiều cộng đồng khác nhau,
trong đó các nhóm Ogambo ở miền bắc chiếm tỉ trọng lớn nhất.
Ngoài ra còn có Herero Nam Á, Damara, Kavangosan
và nhiều cộng đồng khác với lối sống, phong tục và lịch sử riêng.
Điều thú vị là tiếng Anh là ngôn ngữ chính thức,
nhưng trong đời sống, hàng ngày, người dân vẫn sử dụng rất nhiều ngôn ngữ bản địa.
Namibia tuy ít dân, nhưng về mặt xã hội lại không hề đơn giản
và có rất nhiều lớp văn hóa chồng lên nhau.
Lịch sử của Namibia cũng không nhẹ nhàng chút nào.
Cuối thế kỷ 19, vùng đất này rơi vào tay đế quốc Đức
và trở thành thuộc địa có tên là Tây Nam Phi thuộc Đức.
Sau đó, những xung đột giữa chính quyền thuộc địa và cư dân,
bản địa leo thang thành các cuộc đàn áp cực kỳ tàn bạo.
Đặc biệt với người Hero và Nam Á trong giai đoạn 1904-1907.
Nhiều tài liệu xem, đây là một trong những cuộc diệt chủng đầu tiên của thế kỷ 20.
Sau thời Đức, Namibia lại tiếp tục nằm dưới quyền kiểm soát của Nam Phi
trong nhiều thập kỷ, cho tới khi giành độc lập vào năm 1990.
Vì thế, Namibia ngày nay không chỉ là câu chuyện của thiên nhiên và du lịch,
mà còn là kết quả của một lịch sử thuộc địa, chiếm đất,
phân biệt và tranh lệch kéo dài rất lâu.
Và có lẽ cũng chính vì đi qua một lịch sử như vậy,
Namibia bây giờ mới trở thành một đất nước đầy lịch lý.
Cảnh quan rất đẹp, tài nguyên rất nhiều,
nhưng xã hội vẫn mang những đường nứt cũ, dân cư phân bố lệch,
cơ hội tập trung không đều và khoảng cách giữa vẻ ngoài
tróa ngợp với đời sống thực tế của người dân vẫn còn rất xa.
Nếu chỉ nhìn riêng về cảnh quan, Namibia gần như là phần dễ hiểu nhất
vì sao đất nước này gây ấn tượng mạnh đến vậy.
Bản sắc của Namibia nằm ở chỗ thiên nhiên ở đây,
rất rộng, rất trống và rất ít bị che lấp bởi con người.
Nổi bật nhất vẫn là sa mạc Namib,
dải sa mạc chạy dọc ven biển phía Tây,
nơi tạo nên hình ảnh biểu tượng nhất của cả đất nước.
UNESCO mô tả Namib-Sansi là sa mạc ven biển duy nhất trên thế giới,
có những cánh đồng cát lớn chịu ảnh hưởng rõ rệt của sương mù.
Điều đó có nghĩa là Namibia không chỉ có cát và nắng,
mà còn có một kiểu hệ sinh thái rất lạ, sa mạc,
nhưng lại sống nhờ hơi ẩm từ biển.
Nhắc đến Namibia,
người ta thường nghĩ ngay đến Salt Lake và Death Lake.
Đây là nơi có những đụi cát đỏ rất cao,
được xem là cao hàng đầu thế giới
và cũng là kiểu cảnh quan chỉ cần nhìn qua là nhận ra ngay.
Một bên là cát đỏ,
một bên là nền trời xanh gắt,
ở giữa là những lòng chảo trắng khô cạ
và những thân cây đen đứng chờ dựa nắng.
Cảm giác của Namibia không phải kiểu xanh mướn, dễ chịu,
mà là vẻ đẹp khô, sắc, trống và rất sạch với mặt hình ảnh.
Chính vì vậy mà nhiều người nhìn Namibia
thấy nó giống một phim khoa học viễn tưởng
hơn là một điểm đến du lịch bình thường.
Nhưng Namibia không chỉ có sa mạc cát đỏ.
Nếu đi rộng hơn,
cảnh quan của nước này thay đổi liên tục.
Có những đoạn ven biển lạnh, phủ sương
và gần như hoang vắng hoàn toàn.
Có những vùng núi đá, thung lũng khô
và hẻm vực rất lớn như Fish River Canyon.
Rồi lại có những vùng bán khô hạng,
đồng cỏ và thảo nguyên ở phía bắc và phía đông bắc,
nơi sự sống hiện ra nhiều hơn hẳn.
Cái hay của Namibia là trong cùng một đất nước,
người ta có thể đi từ cảm giác tận cùng sa mạc
sang cảm giác của một vùng hoang dã
có thu lớn chỉ trong vài chặng đường.
Chính sự đối lập đó
cũng tạo nên phần động vật rất đặc biệt của Namibia.
Ở nhiều nơi khác,
người ta thường hình dung động vật hoang dã châu Phi
gắn với những vùng đồng cỏ màu mỡ.
Còn ở Namibia,
động vật lại xuất hiện trong một khung cảnh khô hơn,
trống hơn và khắc nghiệt hơn nhiều.
Bộ môi trường Namibia cho biết
cả nước có 217 loài thú,
trong đó có những loài thích nghi rất rõ
với điều kiện khô hạng,
như vội và tê giác sống trong môi trường sa mạc
và Namibia còn được nhắc tới như nơi
có quần thể báo gaypa lớn nhất thế giới.
Nói đến động vật Namibia,
thì Itotsa là cái tên khó bỏ qua nhất.
Đây gần như là công viên
quốc gia biểu tượng của đất nước này.
Itotsa nổi tiếng
vì vừa có cảnh quan rất riêng
với lòng chảo muối khổng lồ Itotsapan,
vừa có mật độ quan sát thú tương đối tốt.
Theo thông tin chính thức của công viên,
ở đây có voi, tê giác đen
và trắng sư tử, thua cao cổ,
báo ngựa vằn, linh dương đầu bò,
linh dương sừng kiếm và hàng trăm loài chim.
Điểm thú vị của Itotsa
là người xem không có cảm giác
mình đang nhìn thú giữa rừng rậm,
mà là đang nhìn sự sống bám trụ quanh nước
và muối trong một không gian rất khô và rất mở.
Đó cũng là lý do
thiên nhiên Namibia nhìn khác hẳn
Ở đây, vẻ đẹp không đến từ sự sung xuê
hay màu mỡ, mà đến từ sự khắc nhiệt
được phơi ra rất rõ.
Núi đác, cát đỏ, biển lạnh,
sương mù, lòng chảo muối,
thú hoang, những con đường dài và rất ít người.
Namibia đẹp
vì mọi thứ ở đây đều hiện ra
một cách rất trực diện, không cần trang trí nhiều.
Và cũng chính vì thiên nhiên
quá nổi bật như vậy, người ta càng dễ quên
rằng phía sau những khung cảnh ngoạn mục ấy
vẫn là câu chuyện về con người,
về kinh tế và về một đời sống
không phải lúc nào cũng dễ dàng.
Phân bổ dân số và kinh tế
Nếu nhìn vào dân số,
Namibia là một kiểu quốc gia rất lệch.
Đất thì rộng hơn
824.000 km2,
nhưng dân số chỉ hơn 3 triệu người,
nên cảm giác chung là rất thưa.
Dân cư không phân bố đều mà tập trung rõ
ở miền Bắc và quanh các đô thị lớn.
Ngược lại, các vùng phía Nam
và nhiều khu vực sa mạc gần như rất ít người ở.
Điều đó giải thích vì sao Namibia
nhìn trên bản đồ thì rộng,
nhưng nhịp sống thực tế lại rồn vào một số
cụm dân cư khá rõ.
Sự phân bổ này cũng kéo theo khác biệt
trong đời sống. Miền Bắc đông dân hơn
vì gắn với các cộng đồng lớn như Ogambo,
có làng mạc, nông nghiệp,
chăn nuôi và mạng lưới xã hội dày hơn.
Trong khi đó, vùng trung tâm,
đặc biệt là Comas với thủ đô
Guinald, lại là nơi tập trung nhiều
cơ hội việc làm, dịch vụ và hoạt động hành chính hơn.
Nói ngắn gọt, nếu Miền Bắc
là nơi tập trung đông người và đời sống
cộng đồng, thì trung tâm đô thị là nơi
tập trung quyền lực kinh tế.
Nhìn sang kinh tế, Namibia
là một nước có vẻ ngoài khá mạnh
nếu chỉ nhìn tài nguyên.
Nên kinh tế ở đây dựa nhiều vào khai khoáng,
nhất là kim cương và uranium,
ngoài ra còn có vàng, đánh bắt cát,
chăn nuôi, du lịch và gần đây
là kỳ vọng và dầu khí.
Nhưng vấn đề của Namibia là tăng trưởng
và tài nguyên không tự động biến thành
một cuộc sống dễ thở cho số đông.
Tăng trưởng kinh tế của Namibia
đã chậm lại còn 3,7%
trong năm 2024,
chủ yếu vì giá kim cương yếu đi,
trong khi nông nghiệp lại bị hạn hán tác động rất nặng.
Nên kinh tế quốc gia này
vẫn sống dựa nhiều vào những ngành dễ bị
ảnh hưởng bởi giá thế giới và thời tiết.
Ngoài khai khoáng,
du lịch cũng là một trong những ngành dễ thấy nhất
khi nói về Namibia.
Điều này khá dễ hiểu vì đất nước này
có quá nhiều thứ để làm du lịch,
sà mạc đỏ, bờ biển hoang vắng,
công viên quốc gia, thú hoang,
những cung đường tự lái rất nổi tiếng
và cảm giác thiên nhiên còn nguyên.
Nhưng dù cảnh quan mạnh như vậy,
du lịch Namibia vẫn chưa thể gọi là một ngành
bùng nổ theo kiểu đại trà.
Báo cáo du lịch chính thức cho thấy
lượng khách quốc tế đến Namibia
năm 2023 đắt 863.872 lượt,
tăng rất mạnh so với năm 2022.
Nhưng trong kế hoạch phát triển quốc gia mới,
chính phủ vẫn đặt mục tiêu
phải đẩy con số này lên 1,8 triệu
vào năm 2030.
Điều đó cho thấy du lịch ở đây
có tiềm năng lớn, đã là ngành quan trọng,
nhưng vẫn còn nhiều dư điện
để phát triển hơn nữa.
Lý do không khó hiểu,
cái làm Namibia đẹp cũng chính là
cái khiến du lịch ở đây khó phát triển ồ ạ,
khoảng cách xa, dân cư thưa,
hạ tầng phân tán, nhiều điểm đẹp
nằm trong hoặc gần khu bảo tồn,
nên không thể xây dựng dày đặc như các điểm du lịch đại chúng.
Định hướng của Namibia
vì thế không phải kéo khách bằng mọi giá,
mà là phát triển du lịch theo hướng bền vững hơn,
gắn với bảo tồn thiên nhiên,
lợi ích cộng đồng và hệ thống khu bảo tồn.
Đây cũng là lý do Namibia
có cảm giác đẹp theo kiểu còn giữ được độ hoang sơ,
chứ chưa bị du lịch đại trà
làm thay đổi quá nhiều.
Điểm khó nhất của Namibia
không phải là không có cuộc cải,
mà là cuộc cải tập trung và lan ra xã hội không đều.
Ngân hàng thế giới tiếp tục xếp Namibia
vào nón bất bình đẳng nhất thế giới,
đứng thứ hai toàn cầu.
Điều đó có nghĩa là trong cùng một đất nước
có nơi nhìn khá hiện đại và ổn định,
nhưng cũng có rất nhiều người sống
trong trạng thái thu nhập bất bình,
cơ hội ít và khó đi lên.
Chính vì vậy, tài nguyên nhiều không đồng nghĩa
với việc phần lớn người dân sống khá.
Thất nghiệp là một ví dụ rất rõ.
Số liệu mới cho thấy
tỷ lệ thất nghiệp của Namibia
đã lên 36,9% trong năm 2023,
còn nếu tính cả những người nản lòng
không tìm việc
thì con số rộng hơn lên tới 54,8%.
Đây là tỷ lệ rất cao
với một đất nước dân số không lớn.
Và nó cho thấy vấn đề của Namibia
không nằm ở chỗ thiếu tài nguyên,
mà nằm ở chỗ nền kinh tế
chưa tạo ra đủ việc làm ổn định cho người dân.
Vì vậy,
nếu nhìn vào Namibia
từ góc độ dân số và kinh tế,
đây đúng là một đất nước của những tranh lệch rất rõ.
Người thì tập trung ở miền Bắc,
cơ hội lại tập trung nhiều hơn
ở các đô thị trung tâm.
Đất nước có kim cương,
uranium, biển cá
và nhiều cảnh quan đẹp,
nhưng đời sống của nhiều người vẫn không hề nhẹ nhàng.
Đó cũng là lý do Namibia nhìn từ bên ngoài
rất giàu tiềm năng,
nhưng khi đi sâu vào bên trong,
lại hiện ra như một xã hội
đang phải vật lộn với bài toán
quen thuộc của rất nhiều quốc gia hậu thuộc địa,
tài nguyên nhiều,
nhưng phân phối lợi ích và cơ hội thì không đều.
Nếu nhìn từ bên ngoài,
Namibia dễ tạo cảm giác
như một đất nước rất xa con người
vì khung hình nổi bật nhất luôn là sàn mạc,
bờ biển và thú hoang.
Nhưng khi đi vào đời sống hàng ngày,
Namibia lại chia ra thành nhiều thế giới khá khác nhau.
Có một Namibia của đô thị trung tâm,
có một Namibia của đông thôn miền Bắc
và cũng có một Namibia
của những cộng đồng bản địa sống
ở các vùng xa hơn,
nơi nhịp sống vẫn gắn rất chặt với đất,
gia súc, phong tục và quan hệ cộng đồng.
Ở các đô thị lớn,
đặc biệt là huyền hầu và vùng khô mát
đời sống nhìn hiện đại hơn hẳn
phần còn lại của đất nước.
Đây là nơi tập trung cơ quan nhà nước,
doanh nghiệp, dịch vụ trường học,
bệnh viện, trung tâm thương mại
và phần lớn cơ hội việc làm chính thức.
Dân số đô thị của Namibia
hiện đã gần bằng nông thôn
và tăng rất nhanh trong hơn một thập kỷ qua.
Điều đó cho thấy ngày càng nhiều người rời
các vùng quê để tìm cơ hội ở thành phố.
Nhưng đô thị Namibia
không phải kiểu râu đông đều.
Ở đây vẫn có sự tranh lệch rất rõ
giữa khu ở ổn định,
trung lưu và những khu dân cư nghèo hơn
ở giữa đô thị, phản ánh đúng bức tranh
bất bình đẳng chung của cả nước.
Nhiệp sống ở đô thị, trung tâm
thường thực dụng hơn và ít tính cộng đồng
kiểu truyền thống hơn.
Người dân quan tâm nhiều đến việc làm,
giá cả, đi lại, trường học cho con
và các dịch vụ thiết yếu.
Tiếng Anh xuất hiện nhiều hơn trong môi trường chính thức
nhưng ngoài đời sống thường ngày
Vì vậy, đô thị Namibia nhìn hiện đại
nhưng không tách hẳn khỏi nền văn hóa gốc.
Nó giống một nơi mà đời sống thành phố
và bản sắc cộng đồng vẫn đi song song
chỉ là thành phố buộc mọi người phải sống nhanh hơn
và thực tế hơn.
Ra khỏi các trung tâm đô thị,
đời sống nông thôn ở Namibia lại mang một nhịp khác.
Ở nhiều vùng miền Bắc,
nơi dân cư tập trung đông hơn,
đời sống vẫn gắn nhiều với làng mạc,
họ hàng, trồng trọt quy mô nhỏ,
chăn nuôi và các sinh hoạt cộng đồng.
Chính miền Bắc là nơi đông dân nhất nước
nên đây cũng là không gian sống rất quan trọng
nếu muốn hiểu Namibia
thật sự vận hành ra sao.
Ở nông thôn, gia đình mở rộng
và mạng lưới họ hàng thường có vai trò lớn hơn thành phố
nhiều việc không chỉ là chuyện cá nhân
mà còn là chuyện của cả gia đình
hoặc cả cộng đồng nhỏ.
Nhưng nông thôn Namibia
cũng là nơi thấy rõ hơn những khó khăn của đất nước này.
Tranh lệch giữa nông thôn
và đô thị vẫn khá lớn
cả về thu nhập, cơ hội việc làm
lẫn điều kiện sống.
Các đánh giá của Liên Hợp Quốc về Namibia
đều nhấn mạnh bất bình đẳng giữa nông thôn
và thành thị vẫn rất rõ
trong khi hạn hán và khí hậu khô hạn
khiến sinh kế ở nhiều vùng luôn bấp bênh.
Nói đơn giản hơn,
ở nông thôn Namibia, cuộc sống thường gắn với đất
và cộng đồng hơn, nhưng cũng dễ bị tổn thương hơn
trước thời tiết xấu, giá cả
và thiếu cơ hội.
Nếu đi xa hơn nữa, đến các khu lòng mạc
của những cộng đồng bản địa như San, Himba,
Ovadwa hay một số nhóm nhỏ khác
nhịp sống lại khác thêm một lần nữa.
Ở đây, chuyện đời sống
không chỉ là kiếm ăn hay dựng nhà
mà còn gắn với quyền tiếp cận đất tổ tiên,
quyền giữ phong tục và khả năng
duy trì cách sống truyền thống trong một đất nước
đang thay đổi nhanh.
IKEA cho biết người San ở Namibia
từng chủ yếu sống bằng săn bắt hái lượm.
Nhưng ngày nay, nhiều nhóm đã phải
chuyển sang sinh kế pha trộn hơn.
Hơn 80% đã mất đất và tài nguyên tổ tiên
và hiện nằm trong số những cộng đồng nghèo
và bị gạt ra bên lề nhiều nhất cả nước.
Với các cộng đồng bản địa
ở vùng xa, làng mạc thường
không mang nghĩa đông thôn, bình thường như nhiều nơi khác.
Nó là nơi giữ tiếng nói,
tập quán, cách dựng nhà,
cách chăn nuôi, cách làm lễ
và cách tổ chức quan hệ giữa người sống với tổ tiên.
Nhưng cùng lúc,
đó cũng là nơi dễ thấy nhất sự vá trạng
giữa truyền thống và hiện đại.
Trẻ em đi học theo hệ thống quốc gia,
người lớn phải tìm sinh kế mới,
đất đai bị thu hẹp,
còn du lịch và hình ảnh bản địa
đôi khi lại khiến cộng đồng bị nhìn như một thứ
để ngắm hơn là một xã hội đang sống thật.
Vì vậy, nói về đời sống
người dân Namibia thì không thể gom
tất cả vào một hình ảnh.
Thành phố cho thấy Namibia hiện đại và đang
đô thị hóa nhanh.
Nông thôn cho thấy phần đông người dân vẫn sống
trong những mạng lưới cộng đồng rất chặt
và phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên.
Còn các làng mạc bản địa lại cho thấy
một lớp Namibia khác, nơi câu chuyện lớn nhất
không chỉ là nghèo hay giàu
mà là làm sao giữ được bản sắc và quyền sống
trên chính vùng đất của mình.
Một số câu chuyện thú vị ở Namibia
Nếu nhìn sâu hơn một chút
Namibia còn có những câu chuyện
rất dễ khiến người ta nhớ lâu
vì chúng cho thấy đây không chỉ là một đất nước đẹp
mà còn là một nơi có quá khứ nặng nề,
phòng tục rất đặc biệt
và nhiều vấn đề đến nay vẫn chưa giải quyết xong.
Một trong những câu chuyện lớn nhất
là chuyện nước Đức đã thừa nhận
cuộc diệt chủng người Hero và Nam Á
dưới thời thục địa, đồng thời cam kết
gói hỗ trợ 1,1 tỷ euro trong 30 năm.
Nhưng với nhiều cộng đồng
hậu duệ nạn nhân, vấn đề nằm
ở chỗ khoản tiền đó được xem là hỗ trợ phát triển
chứ không phải bồi thường trực tiếp.
Đó là lý do đến tận bây giờ
câu chuyện diệt chủng ở Namibia
vẫn chưa thật sự khép lạc.
Người ta không chỉ đòi một lời xin lỗi
mà còn đòi công lý, đất đai
và một sự công nhận đúng nghĩa cho những gì đã xảy ra.
Một câu chuyện khác
rất nổi tiếng nhưng lại đi theo hướng
hoàn toàn khác là hình ảnh phụ nữ
Himba với mái tóc và làn da phủ màu đỏ đất.
Thứ họ bôi lên tóc và da
gọi là otg, một hỗn hợp
có thành phần từ đất đỏ và chất béo.
Với người ngoài, đó là
một hình ảnh rất lạ và rất dễ nhận ra.
Nhưng với cộng đồng Himba
nó không chỉ là làm đẹp.
Otg còn gắn với bản sắc, với cách
thích nghi với khí hậu khô nóng
và với một mối liên hệ mang tính văn hóa
tinh thần giữa con người với đất đai.
Vì vậy, đây không phải kiểu phong tục lạ
để gây tò mò đơn thuần
mà là một phần rất sâu của cách
họ nhìn về cơ thể, vẻ đẹp
và thế giới xung quanh.
Nếu chuyển sang mặt tối hiện đại hơn
thì Fitzroth là cái tên gần như ai quan tâm
đến Namibia cũng sẽ nhắc đến.
Đây là vụ bê bối tham nhũng tài nguyên biển
lớn nhất của đất nước này trong nhiều năm.
Vụ việc bùng lên từ năm 2019
xoay quanh cáo buộc
nhiều nhân vật quyền lực đã nhận tiền
để đổi lấy hạng ngạch đánh bắt cá.
Hai cựu bộ trưởng phải từ chức
vụ án kéo dài nhiều năm
và đến gần đây vẫn còn là một biểu tượng
rất nặng của tham nhũng ở Namibia.
Fitzroth khiến người ta nhìn rõ
một nghịch lý quen thuộc, một đất nước
có tài nguyên biển giá trị, nhưng lợi ích từ tài nguyên
đó lại có thể bị hút vào tay
một nhóm nhỏ thay vì lan ra xã hội.
Rồi còn một câu chuyện rất âm ủy
nhưng quan trọng, đó là tranh chấp đất tổ tiên.
Với nhiều cộng đồng bản địa
và bị gạt ra ngoài lề như San,
Himba hay một số nhóm Herero
và Nam Á, đất không chỉ là tài sản kinh tế.
Đất là nơi gắn với ký ức,
với tổ tiên, với cách sống
và với quyền được tồn tại như một cộng đồng.
Nhưng cho đến nay,
rất nhiều yêu sách về đất tổ tiên
ở Namibia vẫn chưa được giải quyết dứt điệp.
Trong năm 2024
và 2025,
vẫn tiếp tục có các xung đột và tranh chấp
liên quan đến quyền sử dụng đất,
chân thả, gia súc, thu hái thực phẩm tự nhiên
và quyền tiếp cận tài nguyên trên những vùng đất
mà cộng đồng bản địa xem là của mình từ lâu.
Vì thế,
ở Namibia, chuyện đất đai
không chỉ là câu chuyện pháp lý,
mà còn là câu chuyện về lịch sử, quyền lực
và việc ai mới thật sự có quyền sống trên mảnh đất đó.
Nhìn chung,
những câu chuyện như vậy làm cho Namibia
trở nên khác hẳn, kiểu một đất nước
chỉ có cảnh đẹp để ngắm.
Ở đây, vẻ đẹp tự nhiên luôn đi cùng
những lớp chuyện rất dày phía sau.
Có lẽ cũng vì vậy mà Namibia
càng tìm hiểu càng thấy phức tạp hơn
về ngoài rất đẹp của nó.
Có những đất nước càng đi qua,
người ta càng thấy rõ.
Nhưng Namibia lại là kiểu nơi càng nhìn lâu
càng khó nói hết bằng vài ấn tượng ban đầu.
Nó không ồn ào,
không rồn rập, không cố gây chóng
bằng quá nhiều thứ cùng lúc.
Namibia chậm hơn, khô hơn, lặng hơn
và cũng chính vì thế mà nó để lại cảm giác rất riêng.
Ở đây,
con người dường như luôn sống trong sự hiện diện
rất lớn của thiên nhiên,
của khoảng cách, của lịch sử
và của những điều không dễ thay đổi
chỉ sau một thế hệ.
Và có lẽ điều thú vị nhất không nằm
ở việc Namibia đẹp đến đâu,
lạ đến mức nào hay khác biệt ra sao
mà nằm ở chỗ một đất nước như thế này
đang đi về đâu trong tương lai.
Khi thế giới thay đổi nhanh hơn,
khi tài nguyên, du lịch, bản sắc
và ký ức lịch sử tiếp tục vào vào nhau,
Namibia có thể sẽ còn cho người ta nhiều điều
để nhìn lại hơn nữa.
Và biết đâu, chính những nơi
không quá ồn ào như thế này
lại là những nơi khiến người ta nhớ lâu nhất.
