Tehran Hoảng Loạn NGƯỜI KURD NỔI DẬY TẤN CÔNG IRGC TƯỚNG HẢI QUÂN CHẾT BÍ ẨN

Một chuyện không tưởng vừa xảy ra ở Iran, lực lượng vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran, một tổ chức đã gieo sức khủng bố khắp Trung Đông suốt 4 thập niên, đàn áp người cớt bằng máu và lửa kể từ năm 1979 vừa lên tiếng tố cáo khủng bố. Không phải tố người khác khủng bố mình đâu, chính người cớt, những nạn nhân của họ suốt 47 năm qua giờ đây đang đứng lên đánh trả. Và I.V.G.C. gọi đó hành động khủng bố. Chúng ta đều biết câu thành ngữ, nồi nào út vùng đấy. Cá nồi đã hầm viếp bao sinh mạng người cớt suốt gần nửa thế kỷ, hôm nay lại rãi nảy lên vì bị chính kế thuân của mình đập ngược lại. Cảnh tượng ấy vừa mỉa mai, vừa là dấu hiệu của một điều lớn hơn nhiều mà Lê Banh sẽ cùng mọi người bóc tách ra hôm nay. Chuyện bắt đầu vào ngày 30 tháng 6 năm 2026. Chỉ trong vòng 24 giờ đồng hồ, lực lượng an ninh Iran bị tấn công vũ trang tại ít nhất 4 địa điểm khác nhau trên các tỉnh miền Tây, nơi người cớt chiếm đa số. Bốn cái tên Pafez, Panez, Marivan, Mahadat, bốn thị trấn nằm dài rác trên hơn 200 cây số địa hình núi non hiểm trở của dãy Zagrod, bốn nhân viên an ninh Iran được báo cáo là đã thiệt mạng. Và điều đáng chú ý nhất không phải bốn vụ này xảy ra ở cùng một chỗ, mà là chúng nổ ra gần như đồng loạt trên một vòng công trải dài suốt 200 cây số. Đây không phải mấy vụ lẻ tẻ của đán thảo khấu vô tổ chức, đây là một chiến dịch có phối hợp. IRGC ngay lập tức gọi đó là những vụ tấn công khủng bố của các phần tử ly khai chống chính phủ. Nhưng, thưa quý vị, cách cách một chế độ chọn từ ngữ để mô tả kẻ thù của mình thường tiết lộ nhiều hơn chính họ tưởng. Nhưng câu chuyện chưa dừng ở đó, vào đúng cái ngày mà các đội vũ trang người cớt đang giao tranh với IRGC ở miền Tây, thì ở tận miền Đông Nam, cách đó cả ngàn cây số, một nhân vật cực kỳ quan trọng của chính IRGC bất ngờ được từ nạn. Đó là chuẩn đô đốc Mohammed Abbas Zadeh, phó chính ủy văn phòng đại diện lãnh tụ tối cao tại Hải quân IRGC, đồng thời là người phát ngôn là gương mặt đại diện của lực lượng này trước ống kính truyền thông. Chính là người đàn ông suốt 4 tháng qua đứng trước micro đe dọa đóng cởi eo biển Hormuz, người thường xuyên đọc những lời ham dọa Hoa Kỳ trên camera, người bị Liên minh châu Âu trồng phạt hồi đầu tháng 6 vì vai trò của ông ta trong việc hạn chế tự do hàng hải ở Hormuz. Vậy mà ông ta chết, chết vì cái gì? Theo hãng thông tấn Fars, mà mọi người cần nhớ, Fars chính là cái loa phát ngôn do IRGC sở hữu, thì xe của ông Abbas Zadeh bị lật trên con đường từ Jatikaman ở tỉnh Kaman. Cảnh sát và đội cứu hộ đến hiện trường, ông ta được đưa tới cơ sở y tế rồi qua đời vì thương tích quá nặng. Nhà chức trách Yvan mở cuộc điều tra và nhắn ngủ dân chúng một câu quen thuộc đến sợ người. Đừng suy đoán, không có gì ở đây để mà xem cả. Quý vị biết không, đây chính là chỗ mà chúng ta cần dừng lại một chút, bởi vì bề mặt của câu chuyện là một tai nạn giao thông. Nhưng sâu hơn bề mặt là một quy luật mặc bất cứ ai. Từng nghiên cứu các chế độ độc tài đều nhận ra. Các nhà phân tích đã ghi nhận từ lâu một con mẫu rất đặc trưng của Yvan. Mỗi khi một nhân vật cao cấp bị loại bỏ và việc thừa nhận đó là một vụ ám sát sẽ bột chế độ về trả đũa công khai để giữ thể diện, thì Yvan lại quy cho nó là tai nạn hoặc nguyên nhân tự nhiên. Tại sao lại như vậy? Bởi vì thừa nhận rằng một chuẩn đối đốc, thương mặt đại diện của Hải quân bị hạ sát ngay trên đất nước mình, đúng vào cái ngày lực lượng của mình đang hứng đạn ở biên giới phía Tây, thì đó chính là thừa nhận một điều chết người hơn ca chết. Rằng chế độ không còn được kiểm soát được tình hình, mà một chế độ độc tài có thể chịu đựng nhiều thứ, nhưng thứ nó không bao giờ dám để dân chúng nhìn thấy. Chính là sự yếu đuối của nó. Hãy thử hình dung bức tranh này cho rõ hơn. Cùng một ngày, ở phía Tây, IRGC đang hứng những đòn tấn công vũ trang có với hợp trải dài 200km. Còn ở phía Đông Nam, một trong những vị tướng Hải quân hàng đầu của họ đã bỏ mạng trên một con đường đầy bí ẩn. Và ở Đô Ha, thủ đô của Qatar, phái đoàn đàm phán Iran đang toát mồ hôi cố giữ cho một thỏa thuận hạt nhân khỏi tan vỡ, với 60 ngày đồng hồ đang đếm ngược. Cái này giống như một gia đình mà cùng một lúc, nhà thì cháy ở góc tếp, con thì đang đánh nhau ngoài sân, còn ông chủ nhà thì đang ngồi trong phòng khách ký hợp đồng bán nhà, vừa ký vừa cố nhảm cười với người hùa rằng mọi thứ vẫn ổn. Phải tuyệt vọng đến mức nào? Phải giã nứt từ bên trong đến mức nào? Thì một chế độ nối sươi vào cái thế về gồng gánh cả ba mặt trận cùng một lúc như vậy. Để hiểu tại sao chuyện này lại quan trọng đến thế, quý vị cần biết chính xác điều gì đang diễn ra trong những giãi nối kia. Người Kết chiếm khoảng 10-12% dân số Iran, họ đã sinh sống sọc biên giới phía Tây hơn 400 năm và họ đã chiến đấu chống lại chế độ này dưới hình thức này hay hình thức khác kể từ cái khoảnh khắc Iyatollah Khomeini tuyên bố thánh chiến chống lại họ vào năm 1979. Quý vị nghe không nhầm lẫn đâu ạ. Ngay trong bài diễn văn đầu tiên của Khomeini năm 1979, Khomeini đã xếp dưới lãnh đạo người Kết vào hàng những kẻ xấu xa của trái đất và tuyên bố thánh chiến chống lại toàn thể dân tộc Kết, tức là chống lại chính công dân của mình. Với một khởi đầu như vậy thì việc người Kết suốt gần nửa thế kỷ luôn nằm ở tuyến đầu của phong trào phản kháng cũng chẳng có gì đáng ngạc nhiên. Thế nhưng, và đây mới là điểm bố chốt, các liên minh đang đối đầu với IDGC hôm nay không còn là lực lượng phản kháng rời rạc, thiếu thốn, manh muốn của thập nguyên 80 nữa. Ngày 22 tháng 2 năm 2026, 5 đảng phái người Kết Iran lớn nhất đã chính thức hợp nhất dưới một cái tên chung, Liên minh các lực lượng chính trị Kurdistan Iran. Mục tiêu họ tuyên bố thẳng thừng, không úc mở, là đổi chế độ Iran và giành quyền tự quyết cho người Kết. Lần đầu tiên trong lịch sử hiện đại của mình, các nhóm này phối hợp với nhau cả về chính trị dẫn quân sự dưới một bộ chỉ huy thống nhất. Và mọi người biết không, để hiểu được sức nặng của điều này, cần nhớ rằng, các đảng phái người Kết vốn nổi tiếng chia rẽ kinh địch, thậm chí từng nổ súng vào nhau. Được họ gạt bỏ những hiểm khích hàng chục năm để ngồi chung một bàn, đó không phải chuyện ngẫu nhiên, đó là dấu hiệu cho thấy tất cả bọn họ đều đánh hơi được của một thứ trong không khí, mùi của một chế độ đang lung lanh. Hãy điểm mặt những ai đang có mặt trong căn phòng ấy. Có P.J.A.K, tức Đảng Nời Sống Tự Do Kurdistan, cùng cánh vũ trang của nó là Iraq được giới phân tích của Hội đồng Đại Tích Dương Tánh Xá là lực lượng chiến binh tiện chiến nhất trong nguyên binh. Một số trong đó là các nữ chiến binh hoạt động ở dãy núi Qandil gần miên giới Iran-Iraq. P.J.A.K được cho là đã thực hiện khoảng 70% tổng số các vụ tấn công vũ trang của người Kurd nhắm vào chế độ Iran kể từ năm 2014. Và một số chiến binh của họ từng được huấn luyện sát cánh cùng lực lượng Hoa Kỳ trong chiến dịch chống ISIS. Có P.D.K.I, tức Đảng Dân Chủ Kurdistan-Iran, đảng nâu đời và có nền tảng vững chắc nhất được thành ngập từ năm 1945, từng lãnh đạo những cuộc nổi dậy chống lại cả Nhật-Xa lẫn nước Cộng hòa Hồi giáo. Có P.A.K., tức Đảng Tự do Kurdistan, ra đời năm 1991, từng chiến đấu bên cạnh các lực lượng người Kurd chống ISIS và đã tấn công các vị trí của IBGC ngay từ trước khi cuộc chiến này bắt đầu. Và còn có tổ chức Khabad cùng Komala, những cái tên dày dãn kinh nghiệm tác chiến trên địa hình biên giới suốt hàng chục năm. Tổng lực lượng người Kurd trong liên minh này ước tính khoảng 2.500 chiến binh đóng ở khu vực Kurdistan thuộc Iraq, với những tuyến đường tham nhập xuyên biên giới đã được thiết lập sẵn vào dãy Jabrod. Mọi người cần hiểu rằng, đây không phải đám dân quân nghiệp dư, đây là những con người thuộc lòng từng khe núi, từng sống núi, từng trạm kiểm soát của IRGC trên 200 cây số vùng núi mà IRGC vẫn là của mình. Vũ khí của họ đúng là còn nhẹ, súng trường kiểu AK, súng ống tăng RPG, súng cối, nghe qua thì có vẻ chẳng thấm vào đâu so với xe tăng và thiết sát của một quân đội chiến quy. Nhưng đây chính là chỗ mà chiến tranh hiện đại đã thay đổi tất cả. Bởi vì thứ đã làm thay đổi cục diện chiến trường dư quên giờ đây đang lăn khắp Trung Đông, những chiếc drone cảm tử FPV, loại drone giá dưới 500 đô la mỗi chiếc. Mọi người thử hình dung mà xem, một đơn vị người Kurd hoạt động trên địa hình núi Jabrod được trang bị bởi drone FPV và drone chuyên sát, có thể cầm chân xe thiết sát của IRGC theo cái cách mà bộ binh nhẹ không bao giờ làm được. Núi non tự nó đã tạo ra những điểm nghẽn cổ trai tự nhiên, những chỗ mà một đoàn xe tăng buộc phải trôi qua và trở thành môi ngon. Còn drone chuyên sát thì cho anh cái lựa thế của người đứng trên cao mà không cần phải trèo lên đỉnh núi. Một chiếc drone giá rẻ hơn cả một quả đạn pháo bắn ra từ nòng xe tăng, lại có thể tiêu diệt chính cái xe tăng ấy. Nói cách khác, IRGC đang mang xe tăng vào một trận đánh trên núi, mà núi thì chẳng bận tâm anh có bao nhiêu thép giáp. Và đây là câu hỏi mà không ai muốn trả lời to thành tiếng. Vào hồi tháng 3, trong lúc cuộc chiến đang diễn ra, Tổng thống Trump từng nói với hãng Reuters rằng, ông hoàn toàn ủng hộ nếu người Kürt muốn ra tay chống Iran, dòng mục tiêu của họ nên là chiến thắng. Reuters cũng đưa tin, Israel khi ấy đang tích cực khẩu thuẫn các kế hoạch để sân quân người Kürt-Iran chiếm sữ các khu vực biên giới, giờ kế hoạch chính thức ấy được cho là đã bị sập tắt. Có nguồn tin nói Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Erdogan đã đích thân thuyết phục ông Trump vì bỏ kế hoạch vũ trang chính thức. Vì Ankara lo ngại bất kỳ chiến dịch nào của người Kürt cũng có thể mang lại lợi ích cho BJAK, nhóm của Thổ Nhĩ Kỳ liệt vào tổ chức khủng bố do liên hệ với đảng BKK. Vậy là rừng ống vũ khí chính thức được cho là đã bị khóa lại. Nhưng, thưa quý vị, đây mới là câu hỏi mà Lê Oanh muốn để lại trên bàn cho quý vị suy nghĩ. Làm cách nào một liên minh quân sự đa ràng, tổ chức bài bản, từng nhận được sự khích lệ ngoại giao trực tiếp từ một Tổng thống Hoa Kỳ, đồng nhiệm, từng được sắp đặt sẵn trong một chiến dịch xuyên bên dưới hồi tháng 3, lại có thể xuất hiện vào tháng 6 với những toàn tấn công phối hợp đồng loạt trên 200 cây số địa hình mới non. Mà bề ngoài thì như thế chẳng có chút hậu thuẫn nào từ bề ngoài. Có điều gì đó đã thay đổi hay chăng? Hay là những phép trạng đất trong lòng chế độ Iran đã lớn đến mức mà giờ đây các đối tác quốc tế nhìn vào và thấy một cơ hội? Bởi vì không chỉ có người cớt, ngày 29 tháng 6 các đơn vị kháng chiến khác đã phát động một chiến dịch phối hợp ngay tại Tehran, Isfahan và nhiều thành phố lớn khác, sáng áp phích, vẽ khẩu hiệu, công khai kêu gọi thay đổi chế độ. Và những nhóm này thậm chí không phải người cớt, đó là những tế bào kháng chiến hoạt động ngay giữa lòng các đô thị lớn của Iran, đúng vào cùng thời điểm với cuộc nổi dậy vũ trang ở các tỉnh bên dưới. Hai họng kiểm áp lực từ bên trong, cùng xếp một lúc. Đáng chú ý hơn nữa, ngay trong nội bộ dưới lãnh đạo Iran cũng đang có chuyện. Từ khi ông Mustafa Khamenei được đưa lên làm lãnh tụ tối cao mới, có vẻ như nhiều nhân vật trong bộ máy quyền lực, đặc biệt là phía IRGC không cho rằng vị lãnh tụ mới đủ cứng rắn. Nghĩa là giãn nứt không chỉ ở biên giới, không chỉ ở đường phố mà ở ngay trên đỉnh tháp quyền lực. Trong khi đó hãy nhớ cái đồng hồ đếm ngược, 60 ngày kia vẫn đang chạy. Iran đã ký bản ghi nhớ với Hoa Kỳ, mang tên bản ghi nhớ Islamabad, một công thỏa thuận 14 điểm được hai bên ký từ giữa tháng 6, mở ra cửa sổ đàm phán 60 ngày. Đổi lại việc lấy lòng trừng phạt giải phóng tài sản bị đóng văng và quyền được bán giàu trở lại, Iran phải chấp nhận những điều kiện ngặt nghèo về chương trình hạt nhân, về khó uranium làm giàu và về quy chế cho eo biển Hormuz. Nhưng chính giữa lúc phái đoàn Iran đang cố giữ cho tờ giấy này khỏi rách, thì IRGC lại phải căng mình ra chiến đấu trên chiều mặt trận cùng lúc. Họ vẫn coi eo biển Hormuz như thứ vũ khí hạt nhân của mình, dùng nó làm đòn bầy để mặc cảo về thế giới. Nhưng một đòn bầy chỉ có cái giá trị khi điểm tựa còn vững, mà điểm tựa của IRGC tức là quyền kiểm soát tuyệt đối trong lòng đất nước thì đang nứt toát ra từng ngày. Và đây là bài học muôn đời mà lịch sử đã lặp đi lặp lại không biết bao nhiêu lần. Một chế độ dựa trên sự sợ hãi có thể trông rất hùng mạnh ở bên ngoài. Nó có xe tăng, có hỏa tiễn, có cả một bộ máy tuyên truyền khổng lồ hương miệng nói rằng mọi thứ đều trong tầm kiểm soát. Nhưng sức mạnh dựa trên sợ hãi có một điểm yếu, trí tử. Nó chỉ tồn tại được chừng nào người dân còn tin rằng chế độ là bất khả chiến bại. Cái ngày mà người ta nhận ra rằng cái ngồi hầm người kia cũng có thể bị nứt, cũng có thể bị đập ngược thì nỗi sợ bắt đầu hốc hơi. Và một khi nỗi sợ đã hốc hơi, không có bao nhiêu xe tăng trên đời này đủ để nhét nó trở lại vào chai. Đó không phải là chuyện đùa của riêng Iran, đó là quyền lực chung của mọi quyền lực xây trên bạo lực thay vì xây trên lòng người. Hiện tại, cả thế giới đang sáng mắt vào eo biển Hormuz, chờ xem 60 ngày đàm phán ấy sẽ ngã ngũ ra sao. Nhưng có lẽ số phận của chế độ Iran không được định đoạt bởi bàn đàm phán tại Đô Ha, mà đang được viết bằng tiếng súng trên những sờn núi Zagros, bằng những tấm áp phích gián vội trong đêm ở Thế Hàn, và bằng chính sự im lặng để toan tính quanh cái xác của một vị tướng trên con đường vắng ở Khaman. Câu hỏi không còn là liệu những vết nứt có xuất hiện hay không, vì chúng đã xuất hiện rồi. Câu hỏi là khi cái nồi áp xuất đã bắt đầu dạng, thì nó sẽ còn hầm được bao lâu nữa trước khi nổ tung, và cái nồi ấy vỡ, quý vị thường nghĩ ai sẽ bị thương nặng nhất? Vâng, quý vị hãy để lại bình luận bên dưới video để thảo luận cùng đồng anh. Cảm ơn quý vị đã theo dõi đến hết chương trình. Xin hẹn gặp lại quý vị trong những video tiếp theo.