Giáo Dục Hạnh Phúc (49): Vẻ Đẹp Của Học Tập (Kỳ 1) | Nét Đẹp Truyền Thống

Nét Đẹp Truyền Thống
3.7K người theo dõi
1.6K Lượt xem video·2 thg 6, 2026
Nguồn: https://chanhkien.org/2026/03/giao-duc-hanh-phuc-49-ve-dep-cua-hoc-tap.html
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Tóm tắt video
Được tạo bởi AIBài giảng phân tích sâu sắc ý nghĩa của việc \"học tập\" theo quan điểm cổ nhân, nhấn mạnh rằng học không chỉ là tiếp thu tri thức mà là cầu Đạo (đạo lý làm người). Sự kết hợp giữa việc học đạo và thực hành (tập) mang lại niềm vui tự thân và sự thăng hoa trong tâm hồn, giúp con người đạt đến cảnh giới của một quân tử, vượt lên trên những giá trị vật chất hay danh tiếng tầm thường.
Chào mừng quý khán giả đến với kênh Nét đẹp truyền thống.
Chương trình radio phát sóng hàng tuần hôm nay.
Chúng tôi xin gửi đến quý vị bài giáo dục hạnh phúc 49 kỳ 1
Vẽ đẹp của học tập đăng trên tráng kiến giáo Oregon.
Hôm nay mọi người đến đây chính là để học tập.
Vậy thì 2 chữ học tập này rốt cuộc có ý nghĩa thế nào?
Chúng ta nói ra 2 từ này rất thuận miệng.
Vậy theo cách nói của người xưa thì liệu 2 từ này còn có những nội hàm đẹp đẽ và sâu sắc nào nữa không?
Ngày nay rất nhiều chuyên gia không thể giảng giải được rõ ý nghĩa của những câu trong luận ngữ.
Thật ra mấu chốt nằm ở học tập.
Họ không phân biệt được sự khác biệt giữa học và tập.
Họ căn bản không biết, không tự nói.
Học như thời tập chi bức diệt phiếu hồ.
Diễn nghĩa học mà thường xuyên ôn tập chẳng phải vui lắm sao?
Câu nói này rất quan trọng.
Nó đã làm rõ được việc học và tập là gì.
Chính là học tập đạo lý làm người.
Thậm chí là những đạo lý cao thâm hơn.
Nói về chữ học, ngày nay có bao nhiêu sinh viên vì tham gia tuỷ thi đại học mà phải thức khuya dậy sớm?
Như vậy có đủ để gọi là hiếu học hay chưa?
Chúng ta hãy cùng xem thánh nhân khổng tử nói thế nào về hiếu học nhé!
Lỗ ai công hỏi khổng tử, ai là người hiếu học nhất?
Khổng tử đáp, có một người tên nhan hồi, không trúc giận lên người khác,
không phạm lại lỗi sai lần thứ hai.
Cậu ta là hiếu học nhất, đáng tiếc lại mất sớm.
Ngoài người ấy ra thì chẳng còn ai nữa.
Mọi người đã biết, khổng tử có 3.000 đệ tử và 72 vị hiều nhân.
Họ đều có thành tựu rất cao, kể cả tanh tử còn là học trò đời thứ hai của ông.
Thế nhưng khi nói đến hiếu học, trong 72 vị hiều nhân ấy chỉ có mỗi nhan hồi.
Đáng tiếc ông ấy lại mất sớm, sau này cũng chẳng còn ai nữa.
Bạn nói xem, tanh tử lẽ nào lại không hiếu học?
72 hiều nhân đều có thành tựu rất cao.
Rất nhiều người có những thành tựu rất cao trong các phương diện khác nhau
như trị quốc, ngoại giao, ngôn ngữ, phân học.
Nhưng thánh nhân khổng tử lại không nói họ hiếu học.
Vậy chữ học trong từ hiếu học mà ông nói là học điều gì?
Trên thực tế, chính là học các đạo lý làm người tại các cảnh giới khác nhau.
Nghĩa, nhân, đức, đạo.
Chỉ có khổng tử và nhan hồi là hướng vô đạo.
Tạm dịch, hướng về đạo chính là học đạo.
Không biết mọi người có từng nghe qua câu nói
Triều văn đạo tịch tử khả hỷ chưa?
Cũng là một câu nói của khổng tử.
Có ý nói rằng sáng sớm được nghe đạo
thì đến tối dù có chết cũng không sợ nữa.
Vậy bạn nghĩ xem, ông ấy đã nghe được những gì?
Là tri thức phổ thông chăng?
Triều văn đạo tịch tử khả hỷ
Đây là câu nói trong luận ngữ.
Lại bàn về chữ học.
Dù cho người ngày nay mỗi ngày học được gì
thì điều mà người xưa được học chính là đạo làm người.
Vậy nên thời cổ đại trong quá khứ
không thể có khái niệm cầu tri thức.
Điều họ cầu là đạo.
Cầu đạo, học đạo, tu đạo.
Người Trung Quốc ngày nay thường hay nói
Bạn biết không?
Mọi người đều đáp, biết.
Chữ tri và chữ đạo ấy có quan hệ gì?
Chữ biết thời xưa ngồm có hai từ
là tri và đạo.
Tri cái gì đây?
Là tri đạo, biết về đạo.
Mà chữ tri đạo thời nay chỉ còn có một nghĩa
chỉ còn mang ý nghĩa của chữ tri
chứ không còn đạo nữa.
Tri đạo của ngày nay chỉ còn mang ý nghĩa
chữ tri của thời xưa.
Ý nghĩa của chữ đạo đã bị đánh mất
không còn nữa.
Nhưng mọi người vẫn đang nói
Bạn tri đạo không?
Vậy chữ đạo trong tri đạo ấy nghĩa là gì?
Hàng Vũ nói rằng
Người giáo viên cần truyền đạo,
truyền thủ, giải mê hoặc.
Điều đầu tiên là truyền đạo.
Ấy là đạo lý chân chính.
Thật ra đây cũng là điều chúng ta muốn giảng
là đạo lý chân chính chúng ta cần học.
Cổ nhân trong quá khứ cầu đạo
chứ không cầu tri thức.
Trang Tử từng nói một câu
mà hiện nay được treo
tại rất nhiều trường học ở Trung Quốc đại lục.
Nhân sinh giả hũ nhai nhi tri giả vô nhai.
Ý nghĩa là đời người thì hũ hạn
còn tri thức lại vô hạn.
Thế nên các giáo viên ngày nay
đã dùng câu nói này
để động viên học sinh nỗ lực học tập.
Nhưng tiếp sau đó
Trang Tử còn nói thêm một câu
Diễn nghĩa đem cái có hạn
mà theo đuổi cái vô hạn
là quá nguy hiểm vậy.
Bạn dùng sinh mệnh hũ hạn của mình
để theo đuổi tri thức vô tận
thì sẽ không thể theo đuổi nổi.
Quá nguy hiểm.
Bỏ góc láng ngọn.
Có hại cho bản tính của bản thân.
Mọi người chúng ta dù học điều gì
thì cũng không thể mơ mơ hồ hồ
cần nắm vững chúng.
Lại giảng câu nói của khổng tử
từ một tầng diện khác.
Ít nhất cũng cần phải học được
các đạo lý nhân nghĩa làm người.
Tuy nhiên sự than hoa của sinh mệnh
lại không có giới hạn.
Ngoài đó ra
còn có những đạo Pháp
mà Lão Tử, Phật
hay Bồ Tát giảng
đều là đạo mà người xưa nhắc đến.
Đương nhiên người Trung Quốc cho rằng
thiên ngoại hũ thiên
chỉ nghĩa bên ngoài trời
còn có trời khác.
Vũ trụ ảo diệu vô cùng.
Tự nhiên sẽ lại có Đại Pháp
chính đạo cao hơn nữa.
Vậy mới nói điều mà chúng ta
cần học chính là đạo
chứ không phải tri thức.
Còn tập là làm được.
Không phải là chỉ biết đạo lý không thôi
mà còn phải hành được
đạo lý ấy.
Như thế đối với chính mình
mới là tốt đẹp, có lợi ích
cho xã hội.
Vậy thì ngày nay
chúng ta đã lý giải chữ tập
thành gì? Đặc biệt là ngày nay
trong các trường tiểu học
và trung học tại Đại Lục
đều đang dùng phương pháp
biển câu hỏi. Trẻ em ngày nay
thật bất hạnh,
hàng ngày đều phải luyện tập.
Ngoài ra chúng còn phải ôn luyện,
ôn tập. Có câu nói rằng
ôn cố nhi tri tân.
Khổng tử đã nói câu
ôn cố nhi tri tân
khả dĩ vi sư nghĩ
ôn lại những điều cũ để biết
những điều mới thì có thể
làm giáo viên. Vậy
giả dụ như những cách nói
ôn tập, luyện tập như ngày nay
vẫn nói, ôn tập
luyện tập những kiến thức cũ
thì họ đã có thể trở thành
giáo viên. Thời nay
người ta đều chú trọng những thứ
bề mặt. Muốn con trẻ
làm tập nhiều bài tập, làm
đến mức thuộc luôn câu hỏi.
Như thế gọi là ôn tập
chứ chưa phải là làm được
một sự việc nào đó.
Vì mọi người đã nghe nhiều rồi,
nghe mãi đã thành quen
cho rằng nó rất tốt
nhưng bạn có thể làm được
hay không? Ví như nói
chúng ta nên thiện đái
người khác. Mọi người nghe thấy
đều cảm thấy rất đúng.
Nhưng có thể làm được hay không?
Gặp phải chuyện gì? Liệu
có thể thật sự thiện đái
người khác được không? Cần
làm được trong thực tiễn, thực tập
thời tập chi.
Tập nghĩa là làm được.
Khi gặp phải loại tình huống như thế
thì thật sự làm được
thiện đái người khác.
Ôn cố nhi tri tân
chính là xem lịch sử
thời cổ đại thì có thể
biết được lịch sử ngày nay.
Chúng có quy luật, có đạo
được quán xuyến bên trong.
Ví như nói triều nhà
Tùy diệt phong. Đường
Thái Tông thấy nhà Tùy đã diệt
phong nên đã đề ra câu
thơ thế này. Thủy khả
tải chu diệt khả phú chu
Tạm dịch nước có thể
nâng thuyền cũng có thể lật
thuyền. Đây gọi là
ôn cố nhi tri tân.
Nếu muốn để một triều đại không
bị diệt phong vậy thì
phải nghĩ nhiều hơn cho bách tính.
Đây cũng là ôn cố nhi
tri tân. Triều Tùy
là Cố. Triều Đường là Tân.
Đạo lý Hương Vong cũng giống
như thế. Ông ấy cũng
đang nói dựa trên góc độ đạo lý
chứ không phải trên góc độ
về tri thức. Thế nên
học nhi thì lập chi
bất diệt thuyết hồ.
Mọi người chúng ta đang ngồi đây hôm nay
là vì để học đạo lý
làm người. Thế nên trong khi
chúng ta học tập, thật ra
mọi người đều có thể cảm nhận
được rằng điều này đúng là
cực kỳ tốt đẹp. Trong
tương lai khi các vị có thể
làm được cách đạo lý này
thì nhất định sẽ cảm nhận được
còn tốt đẹp hơn nữa.
Con người hiện đại ngày nay
rất khó cảm nhận được duyệt
nghĩa là niềm vui của
việc học và tập. Họ cũng
không còn biết được ý nghĩa
chân chính trong đó nữa.
Chúng ta làm một phép
so sánh. Hữu bằng
tự viễn phương lai bất diệt
lạc hồ. Tạm dịch
có người bạn từ phương xa đến
hái ngoại không vui mừng ư.
Thời xưa người ta tách biệt
chữ lạc và duyệt.
Theo cách lý giải đơn giản nhất
hiện nay thì ta có thể
hiểu rằng hai chữ này
có cùng một ý nghĩa. Nhưng
lạc thể hiện nhiều ở bên ngoài
còn duyệt có bộ tâm đứng.
Điều nó thể hiện
chính là một loại vui thích
từ trong nội tâm.
Ngày nay có những đứa trẻ
có một trạng thái thế này
chúng sẽ cảm thấy thi cử rất tốt.
Còn có những đứa trẻ
nghiện thi cử giống như nghiện
thuốc lá vậy. Một bài viết
từng nói rằng có những
đứa trẻ khi đến kỳ thi
thì lại rất hưng phấn. Nhưng
khi không phải làm kiểm tra
thì ngược lại như không còn sức lực.
Tuy chúng cảm thấy không tốt
nhưng vẫn thích ứng được.
Ngày nay rất khó để
giúp con trẻ cảm nhận được
niềm vui thích từ nội tâm.
Duyệt là sự thăng hoa
chân chính của nội tâm.
Có những giáo viên ngồi đây
đã viết trong tâm đắc của mình rằng
họ thấy rất thực tế
cảm thấy bản thân càng ngày
càng dung tục. Ấy là vì
bạn đã đứng tại gốc độ cao hơn
để tự nhìn lại
bản thân mình. Tôi nói rằng
thật tốt vì bạn
đang thăng hoa.
Cũng như có người mặt bị bẩn
nếu không thường xuyên rửa mặt
thì cũng sẽ không cảm thấy bẩn.
Có một câu là
Tẩy tâm, cách diện, tạm dịch
thay đổi triệt để.
Trái tim của chúng ta cũng như
việc rửa mặt vậy. Người hiện
đại không có khái niệm này
nhưng trái tim con người cũng thế.
Nếu không thường xuyên gột
rửa sẽ tích bụi bẩn.
Khi ở cùng thầy cô,
trưởng bối hoặc bạn bè
thời gian lâu cũng sẽ
trong bất tri bất giác mà học theo họ.
Nếu không gột rửa đi
thì cũng như khuôn mặt
lâu ngày không rửa kia
rồi một ngày chợt nhìn
thấy mình trong gương.
À, tâm của mình sao lại bẩn như thế?
Khi này cảnh giới
của bạn đã được thăng hoa.
Cũng như con ếp dưới
đáy giếng, cá chậu chim lòng
khi chúng được nhảy ra
khỏi mặt chiến.
Được bay ra khỏi chiếc lòng kia
chúng sẽ biết rằng bầu trời hiện nay
hoàn toàn khác
với bầu trời trước kia
chúng từng thấy, từng nghĩ
sao lại to lớn như thế?
Khi này chúng đã thực sự thăng hoa
không phải chỉ thăng hoa một chút
mà là như đã
thay đổi một bầu trời khác
một vùng đất khác vậy.
Hữu Bằng
tự viễn phương lai
Người xưa nói Bằng và Hữu
là có sự khác biệt
Đồng môn viết Bằng
đồng chí viết Hữu
Đồng môn gọi là Bằng
đồng chí gọi là Hữu
Hữu Bằng tự viễn phương lai
Những người đồng chí hợp đạo với nhau
cũng là có cùng chí hướng cầu đạo
đều là hướng thiện
đều là tích nghĩ sự lạc quan
Những người này
khi ở cùng nhau sẽ vui vẻ biết mấy
Càng đông người lại càng vui vẻ
Nhân bất tri gì bất úng
Bất diệt quân tử hồ
Diễn nghĩa
Nếu không ai biết tới mình
mà mình không hờn dẫn
thì chẳng cũng là quân tử ư
Người ta không biết, không hiểu được
thậm chí còn hiểu lầm
bản thân tôi
tôi cũng sẽ không tức giận
Đây chẳng phải cũng là điều
một người quân tử cần làm được sao
Chúng ta hãy
lật ngược vấn đề lại xem
Gặp phải sự việc gì
cũng không tức giận
chính là một loại cảnh giới
Có những người bạn có cùng chí hướng
hợp đạo với mình cùng nhau
học tập, làm việc
đây là việc cực kỳ vui vẻ
Điều này chẳng phải đã cao hơn
cảnh giới không nóng giận
rất nhiều rồi sao
luôn luôn vui vẻ, hạnh phúc
Nhưng cảnh giới cao hơn nữa
là học nhi thời tập
chi bất diệt thuyết hồ
học tập chân đạo
tận lực thực hành chân đạo
khi đạt được đến việc
nội tâm đồng hóa chân đạo
hạnh phúc từ trong tâm
ấy là đã quá tốt đẹp rồi
đây là điều không ai
làm thay được, đồng thời
cũng không có bất kỳ ai
có thể cướp đoạt nó đi được
chân chính đạt được
phú quý bất năng dâm
bần tiện bất năng di
uy vụ bất năng khúc
ấy không phải là sự thoải mái
vui vẻ thông thường nữa
sự mỹ hảo ấy
khó mà biểu đạt bằng lời
thánh nhân khổng tử đã đạt đến
cảnh giới ấy
thế nên mới vào phần mở đầu
trong luận ngữ
ông đã muốn chia sẻ sự mỹ hảo này
với mọi người
nhưng có mấy ai có thể hiểu được
tâm cảnh ấy của ông đây
bài 60 hạnh phúc
49 kỳ 1 đến đây là hết
cảm ơn quý vị đã lắng nghe
chương trình của nét đẹp truyền thống
xin chào và hẹn gặp lại
quý vị trong chương trình lần sau
