Giáo Dục Hạnh Phúc (47): Thượng Thiện Nhược Thủy - Câu Chuyện Về Yến Tử | Nét Đẹp Truyền Thống

Nét Đẹp Truyền Thống
3.7K người theo dõi
1.4K Lượt xem video·29 thg 4, 2026
Chào mừng quý khán giả đến với kênh Nét Đẹp Truyền Thống.
Chương trình radio phát sóng hàng tuần hôm nay.
Chúng tôi xin giới thiệu bài giáo dục Hạnh Phúc 47.
Thượng Thiện Nhược Thủy
Câu chuyện về Yến Tử
Đăng trên chánhkiến.org
Chương 6 Thượng Thiện Nhược Thủy
Phần 4 Câu chuyện về Yến Tử
Yến Anh, tức Yến Tử,
là thự tướng nước tề thời Xuân Thu.
Thân hình rất thấp bé,
cao cho đến 5 thước, khoảng 1m6.
Khi ông đi xứ đến nước sở,
thời ấy nước sở khá hùng mạnh,
nước tề có phần yếu kém hơn.
Quần vương nước sở thấy ông có tướng mạo thấp bé,
muốn nhục mạ ông,
nên đã cho người đục một cái lỗ bên cạnh cổng thành,
để ông chui qua cái lỗ ấy mà vào thành.
Sở vương muốn làm nhục ông ấy.
Yến Tử đến đó liền nói,
đây là cái lỗ cho chó đi,
nhưng ta có thể đi qua.
Ông ấy nói,
nếu ta đi xứ đến đất nước của chó,
thì ta sẽ đi qua lỗ chó,
còn nếu ta đến đất nước của con người,
thì ta sẽ đi vào cổng thành.
Vậy là ông đã dùng trí tuệ của mình
để đảo ngược tình thế,
khiến sở vương tự làm nhục bản thân.
Đây là vấn đề ngoại giao.
Nếu một người bình thường gặp phải vấn đề này,
thì thật không dễ giải quyết.
Bạn không thể nói,
anh coi tôi ngang với chó,
anh đang vũ nhục tôi,
tôi liền quay đầu bỏ đi.
Vì ông là sứ giả,
phải gánh vác trách nhiệm,
giúp hai nước có quan hệ hữu hảo.
Bạn quay đầu ra đi là xong,
còn hai quốc gia lại nổ ra chiến tranh phải không?
Thế nên ông ấy không thể quay đầu.
Người ta làm ra lỗ chó ấy,
để ông đi qua,
rõ ràng là đang sỉ nhục ông.
Thế phải làm sao?
Ông nói,
nếu ta đi xứ đến đất nước của chó,
thì ta sẽ đi qua lỗ chó.
Ông đã đẩy vấn đề khó ấy
về cho sở vương.
Sở vương nghe xong,
thì không còn cách nào,
không thể để người ta nói
đất nước của mình là nước của chó.
Nên đành phải mở cổng thành
để ông ấy vào.
Sở vương không phục,
liền nói sao ông lùng thế?
Chẳng lẽ nước tề
hết người rồi à?
Sao lại phái người như ông đến đây chứ?
Tiến tự nói,
không phải thế đâu,
người ở nước tề chúng tôi nhiều lắm.
Kinh thành nước tề,
người qua kể lại tấp nập.
Người nói người qua lại,
tay áo mọi người,
thể vớt lên lau mồ hôi,
liền như trời đổ mưa to,
huy can như vũ,
mồ hôi như mưa,
dân chúng rất nhiều.
Nhưng đất nước chúng tôi có một quy tắc.
Người hiền đức nhất,
sẽ đi xứ đến đất nước tốt nhất.
Còn kẻ kém cỏi như tôi,
lại được phái đến nước sở.
Bạn thấy không?
Tiến tự nói năng thật là khéo léo.
Nếu anh không tôn kính tôi,
thì anh chính là đang
tự xỉ nhục bản thân mình.
Nếu anh muốn nâng cao bản thân,
thì anh buộc phải kính trọng tôi.
Tiến tự rất biết cách
giáo dục người ta,
là một người thầy giỏi.
Sở vương vẫn còn chưa phục,
lại nghĩ ra cách khác.
Một rát sau,
lại sai thuộc hạ áp giải vài người đến.
Tất cả đã được sắp xếp kỹ lưỡng.
Người phạm tội gì?
Là tội ăn cấp.
Người ở đâu đến?
Tôi là người nước tề.
Vừa nghe thấy người ăn cấp kia
là người nước tề.
Sở vương liền nói,
sao người nước tề,
các người thích ăn cấp thế?
Tiến tự đáp, tôi nghe nói
phương Nam có một loại quýt.
Loại quýt này nếu trồng ở phía Nam
thì quả vừa to vừa ngọt.
Còn nếu qua sông Trường Giang
đi về phía Bắc mà trồng,
thì không thể cho quả vừa to
vừa ngọt như thế được.
Chỉ cho ra trái vừa nhỏ vừa chát.
Người nước tề chúng tôi
khi còn ở nước tề
thì không ăn trộm ăn cấp.
Nhưng khi đến nước sở
thì lại thành trộm cấp.
Chẳng phải đã nói rõ
đời sống của người dân nước sở
không tốt sao?
Ý là nói, đất nước các anh
là đất nước hay có trộm cấp.
Đến người tốt cũng bị
biến thành tên trộm.
Ông đã dùng trí huệ của mình
để khiến người ta không dám
xem thường, không dám xem nhẹ
đất nước của ông.
Ông đã dùng cách như thế
để giúp hai nước có được sự hữu hảo,
thật, xuất sắc, biết bao.
Nếu đổi lại là
một người không có nguyên tắc
hoặc một người không linh hoạt
thì mọi người có đoán được
kết quả sẽ thế nào không?
Những câu chuyện như vậy
trong lịch sử có rất nhiều.
Có một câu
ý tứ là gì?
Thời xuân thu, nước Tấn
cũng là một nước lớn.
Họ cũng muốn đánh nước Tề.
Trước khi đưa quân đánh Tề,
nước Tấn đã phái Phạm Chiêu
đến nghe ngóng thông tin.
Phạm Chiêu nhân lúc uống rượu
đã mượn rượu nói với quân vương nước Tề rằng
hãy lấy rượu của ông
rót cho ta một chén.
Một việc thật đơn giản
vì quân vương kia nói
hãy rót cho hắn một ly.
Ông ấy liền đưa ly của mình
cho Phạm Chiêu uống.
Chuyện này chính là một cái bẫy
trong quá khứ người xưa thường giảng về lễ.
Quân thần là có phân biệt tôn ti.
Ly rượu của quân vương
không thể đưa cho
thần tử uống được.
Quân vương nước Tề uống rượu say
nên đã hồ đồ.
Uống rượu đến mức làm hỏng việc.
Yến Anh lập tức nói
màu vứt ngay ly rượu ấy đi
chính là vì ông ấy hiểu lễ
biết về đạo lý
tôn ti này.
Sau khi Phạm Chiêu
quay về nước Tấn đã nói
hiện giờ vẫn chưa thể đánh nước Tề.
Tôi đã dùng kế
thử họ, thế nhưng đã bị
Yến Anh phát hiện phá mất.
Đất nước của họ vẫn còn người
hiền đức như vậy.
Chúng ta đánh không nổi nước Tề đâu.
Thế nên mới có câu
chiếc sung tôn trở.
Tôn trở là nói đến ly rượu ấy.
Chiếc sung như là
quân đội đang sung phong
lại bị một nhát đao chém xuống
khiến quân binh không song
lên được nữa.
Yến tử uống rượu nơi đô thành
nhưng lại có thể đánh bại
quân đội nơi biên cương.
Thứ mà Phạm Chiêu kia uống
không phải chỉ là một ly rượu
mà là muốn xem đất nước này
liệu có người hiền đức hay chăng.
Có chú trọng lễ pháp
quy tắc hay không?
Yến tử vứt ly rượu ấy
là tôn kính với quân vương
là thủ lễ. Nếu bỏ
mất lễ, không còn ai chú ý
quốc gia này ác
sẽ loạn. Hành động ấy
của Yến tử đã nói rõ
rằng đất nước này
vẫn có trung thần. Quân thần
nước Tề chưa hề loạn.
Nước tấn kia không dám
đánh vào. Chỉ một ly rượu
nhưng lại quan trọng đến thế.
Có thể thấy Yến tử là
người vô cùng có trí tuệ.
Ông cũng đã có rất nhiều
thành tựu trong ngoại giao.
Vẫn còn
một câu chuyện đầy trí tuệ khác
tên là nhị đào
sát tam sĩ. Hai trái đào
có thể giết chết ba người.
Khi ấy, nước Tề có
ba người vô cùng dũng mạnh
đều có công lao vô cùng lớn
được xưng là Tề quốc
Tam Kiệt. Họ lập được
công lao lớn nên cuồn vọng
tự cho rằng mình rất xuất sắc.
Lập bè kết phái
không ai động được đến họ
cũng không ai quản được họ.
Họ đều là những võ tướng
thô lỗ. Còn có
khả năng bị người khác lợi dụng
đã trở thành họa hại
quốc gia. Nhưng nếu
muốn giết họ thì lại không
thể nào trực tiếp giết họ
được. Có một
hôm Tề cảnh công hội
kiến lỗ chiêu công sau khi
hai vị quân vương đàm lượng
song chính sự. Yến Anh
chợt nói đào đã chín rồi
muốn đi hái đào mời vua
ăn. Ông liền đi hái
vài trái đào. Đào chín
rất ngon. Yến Tử hái
sáu quả đào to. Hai quả
dành cho hai vị quân vương. Mỗi
người một quả. Hai thự tướng
mỗi người một quả. Vẫn
còn lại hai quả chi cho
ai đây? Yến Tử đề xuất
nói ai ở đây có
công lao lớn nhất thì người
đó sẽ được ăn đào.
Người tên là Công Tôn liền
nhảy ra nói ta từng gặp
hổ trên núi. Ta đã dùng
tay không bắt hổ
đánh chết con hổ ấy. Công lao
của ta có đủ lớn chưa?
Yến Tử nói công lao
của người lớn xứng đáng được
ăn. Bàn cho hắn một trái
đào. Cổ giả tử
tiếp lời. Công lao của ta
còn lớn hơn. Công lao của
hắn là gì? Ta từng nhảy
xuống nước. Chặt đầu một con
rùa lớn. Cứu được tề vương
có công cứu giá.
Yến Anh nói người có công
cứu giá. Công lao càng lớn
nên cũng được ăn đào.
Hai trái đào
đã chia xong. Khi này
Điền Khai Cương liền đứng dậy.
Điền Khai Cương này đã
từng dẫn quân đi đánh nước từ
bắt được mấy nghìn người
khiến những quốc gia nhỏ khác
đều khiếp sợ. Giúp nước tề
mở mang mờ cõi.
Thế nên Điền Khai Cương có công
mở rộng biên cương. Công lao
của ông ấy lớn nhất.
Yến Anh nói công lao này
của ông là lớn nhất. Công lao
của ông còn lớn hơn hai người
kia. Nhưng đào cũng đã
hết rồi. Vậy hãy đợi năm
sau. Năm sau nếu lại
có đào lớn thì sẽ cho ông.
Điền Khai Cương cảm thấy
mình bị nhục mạ. Công lao
của hai người kia ít hơn mình
mà lại có thể ăn đào.
Công lao của mình lớn như thế
lại không có đào ăn.
Người này cũng khá cương liệt.
Làm sao chịu được nỗi nhục
này? Trong chốc lát
họa khí bốc lên, rút kiếm
ra, tự sát.
Hai người kia thấy vậy.
Nói chúng ta công lao nhỏ hơn
mà đều được ăn đào.
Ba chúng ta lại là
anh em kết nghĩa. Công lao
chúng ta nhỏ thế nhưng lại
được ăn đào. Anh ta chết
rồi. Vậy chúng ta còn mặc
nỗi nào mà sống nữa?
Thế nên cũng lần lượt
rút kiếm, tự sát theo.
Hai trái đào lại có thể
giết chết ba người. Đã
giải trừ được mối nguy hiểm
tìm tàn cho quốc gia.
Yến Anh có trí tuệ
nhưng trí tuệ của ông
không phải những mưu kế nhỏ
không phải là dùng tiểu sảo
để bản thân được lợi ích.
Ông đã sống đến 95 tuổi.
Vào thời đại xuân thu
để sống được đến 95
tuổi là không dễ.
Ông đã lần lượt phò tá
ba đời quân vương, lập được
rất nhiều công lao cho đất nước
mang lại biết bao hạnh phúc
cho người dân.
Trong lịch sử vẫn còn
một câu chuyện khác khá nổi tiếng.
Tề Trăng Công tư thông
với phu nhân của Thôi Trữ.
Thôi Trữ đã giết ông ta ngay
tại nhà mình. Sau khi nhà
vua bị giết chết, mọi người
ai cũng sợ không dám đến
cúng bái. Chỉ có Yến Anh
đến, khóc chia buồn quân vương
làm trọn lễ thần tử
khóc xong thì ra về.
Nếu đổi lại là một
người khác thì có thể
đã bị giết rồi.
Một phân diện khác là cũng không
có bất kỳ ai dám đến
tưởng niệm về công trang.
Mọi người đều sợ Thôi Trữ.
Thôi Trữ này
vô cùng lợi hại.
Việc này cũng có một câu chuyện
lịch sử. Vì một chữ
mà giết chết mấy người
chính là câu Thôi Trữ
thí quỳ quân. Thôi Trữ
giết vua. Thôi Trữ đã
giết chết nhà vua. Thời ấy
người chuyên ghi chép sự sách
là Thái sự bá. Người này
khi viết lịch sử thì phải
viết rõ ngày nào, tháng nào,
năm nào. Thôi Trữ
thí quỳ quân. Trữ thí
có ý nghĩa là giết. Trong
văn hóa Trung Quốc khi nói về
chữ sát trong sát nhân
thì có ba chữ. Thứ nhất
là chữ thí. Thí quân
thí phụ. Giết nhà vua
giết cha mẹ thì gọi là thí.
Nếu giết người vô tội
thì gọi là sát. Còn
giết kẻ có tội thì gọi là tru
giết người xấu. Nếu
nói về người có tội thì dùng
chữ tru này.
Thế nên Thôi Trữ không
cho phép Thái sự bá được viết
như vậy. Nói rằng
người không được phép viết ta
giết vua. Thái sự bá
vẫn quyên định viết như thế.
Thần tử hành thích quân vương
hành vi này gọi là thí.
Đây là sự thật không ai
có thể thay đổi. Thôi Trữ
không muốn để lại tiếng xấu trong
lịch sử. Đây là tội giết
vua. Là tội lớn. Là
chuyện đại nghịch bất đạo.
Thôi Trữ liền nói. Nếu người
dám viết như thế thì ta sẽ giết
người. Dù đầu có rơi
thì cũng phải viết đúng.
Ông ấy thực sự đã bị chém
đầu. Sau khi chém ông ấy
đến lượt em trai của ông
là Thái sự trọng. Vì
thời xưa người viết sử
đều là người trong một gia đình.
Thôi Trữ nói rằng. Ông xem đi
anh trai của ông đã viết
như thế. Thái trọng nói
tôi cũng phải viết như thế.
Thôi Trữ nói. Nếu
ông viết như thế thì cũng sẽ
bị chém đầu. Dù
bị chém đầu tôi cũng phải viết
như thế. Nên ông cũng
bị chém đầu.
Lại đến người em trai tiếp theo.
Thời xưa anh em xếp
theo thứ tự là bá
trọng thúc quý. Người
này là Thái sự thúc.
Cũng hẹp như thế. Nói
ông không thể viết như vậy.
Nhưng ông ấy vẫn cứ viết
Thôi Trữ Thí Kỳ Quân
cũng lại bị chém đầu.
Cuối cùng đến
người em trai nhỏ nhất là
Thái sự quý. Nói rằng
Ông xem ba cái đầu đều
vẫn còn đây. Thi thể
cũng vẫn còn đây. Không được
viết chữ Thí ấy. Thái
sự quý nói. Tôi vẫn sẽ
viết Thôi Trữ Thí Kỳ
Quân như thế thôi.
Thôi Trữ cũng không còn cách nào
có viết nữa cũng vô dụng.
Đành buông tay.
Sau khi Thái sự
quý rời đi, liền gặp
Nam Sử Thị đi đến.
Ông này cũng là một nhà viết sử.
Nam Sử Thị nói
Nghe nói mấy người anh
của ông đều đã bị giết.
Nên tôi đến đây xem.
Nếu các ông đều chết hết
thì tôi sẽ viết tiếp. Hãy xem
ông ấy đã viết gì.
Thái sự quý xem qua
cũng là câu Thôi Trữ Thí
Kỳ Quân. Sở dĩ lịch sử
Trung Quốc thời xưa
có thể khiến người ta tin tưởng
chính là vì có những vị
tiên tổ thánh hiền
không màng cái họa rơi đầu như thế.
Dù có mất đi sinh mạng
thì họ cũng phải bảo vệ
sự thật. Người như thế
cái chết của họ có phải
rất đáng giá. Đây
chính là người Trung Quốc
là tổ tiên của thế hệ người Trung Quốc
ngày nay. Thế nên
hậu nhân mới tin chắc rằng
lão tổ tông sẽ không lừa gạt
thế nhân. Lời họ nói
đều là lời chân thật. Chính là
nói. Những điều họ đã
ghi lại thì nhất định
đều là chân thật. Ba người
bị rơi đầu. Trên bề mặt
thì là vì một chữ Thí
nhưng thật ra họ đã
xả bỏ sinh mệnh để
duy hậu một chữ tín
duy hậu điều chân. Đây
mới là điều căn bản.
Bài giáo dục hạnh phúc
47 kỳ 1
đến đây là hết. Cảm ơn
quý vị đã lắng nghe chương trình của
Nét đẹp truyền thống. Xin chào
và hẹn gặp lại quý vị trong
chương trình lần sau.
