HIỂU RÕ LỊCH SỬ ĐẠO HỒI TRONG 30 PHÚT - Hồi Giáo Suýt Thống Trị Thế Giới? | Thế Giới Cổ Đại

Chào mừng khán thính giả đã đến với kênh Thế Giới Cô Đại. Tôi là MC Quang Thiên, rất vui được đồng hành cùng các bạn trong video ngày hôm nay. Ở phần trước, chúng ta đã khám phá bản chất thật sự của Hồi giáo, những bí mật về thánh điện Mecca và mối liên kết giữa Hồi giáo với chủ nghĩa cực đoàn. Trong video hôm nay, chúng ta sẽ tìm hiểu sâu hơn về người Ả Rập, tại sao đức tin của Hồi giáo kết hợp với chính trị quốc gia lại khiến người Ả Rập sáng lập một trong những đề chế rộng lớn nhất trong lịch sử nhân loại. Đề chế Hồi giáo Ả Rập, nơi chính trị và tuân giáo hòa là một. Đừng rơi mắt khỏi màn hình, chúng ta sẽ bắt đầu ngay bây giờ. Câu chuyện hôm nay dẫn chúng ta đến lịch sử của dân tộc Ả Rập và nền văn minh Hồi giáo mà họ đã tạo dựng. Hồi giáo ra đời trên bán đảo Ả Rập, nơi được coi là quê hương của dòng dõi Sem. Người Ả Rập là những hậu duệ Sem không di cư khỏi bán đảo, tiếp tục sinh sống tại đây qua nhiều thế hệ. Trước khi Hồi giáo xuất hiện, bán đảo Ả Rập chưa bao giờ là một quốc gia thống nhất. Tại đây chỉ tồn tại những thành phố nhỏ lẻ và các bộ lạc phần tán. Người Sem sinh sống trên bán đảo do điều kiện địa lý dần dần phân hóa thành hải nhóm chính, là người Bidoin ở phía Bắc và người Sabin ở phía Nam. Phía Bắc và trung tâm bán đảo là một cao nguyên rộng lớn, chủ yếu là sa mạc và thảo nguyên cản cối. Khi hậu khô hạn và rất khó để cánh tác. Người Bidoin ở đây sống đời rù mục, di chuyển theo nguồn nước và đồng cỏ, luôn phải đối mặt với sự khan hiếm tài nguyên. Họ thường xuyên tranh giành nước và đất trăn thả, dẫn đến những cuộc xung đột triền miên, khiến xã hội của họ chìm trong hỗn loạn và thiếu chất tử. Ngược lại, phía Tây và Nam bán đảo, lại là những vùng đất đồng bằng và núi non ven biển mỏng mỡ. Mưa nhiều, đất đai phỉ nhiều, được mệnh danh là vùng đất may mắn. Tại đây, người Sabin từ nhiều thế kỷ trước công nguyên, đã phát triển nông nghiệp và xây dựng một vương quốc Sabin phổn thị. Không chỉ giỏi nông nghiệp, người Sabin còn là bậc thầy thường mãi. Tuy nhiên, vị trí chiến lược của khu vực phía Nam bán đảo cũng khiến nó trở thành mục tiêu của các cuộc xâm lược từ bên ngoài. Vương quốc Sabin từ khi thành lập, đã liên tục phải đối mặt với sự tấn công của người Bedouin từ phía Bắc và các thế hệ ngoại bàng. Sau khi bị chinh phục, vương quốc Sabin được đổi tên thành vương quốc Himyarid. Theo thời gian, vương quốc Himyarid ngày càng thịnh vương, độc chiếm hoạt động thường mại tại khu vực Biển Đỏ. Vào khoảng thế kỷ thứ 4 đến thế kỷ thứ 6, đế quốc Benjatin ở phía Bắc, đế quốc Sassanid của người Ba Tư và vương quốc Aksum của Ethiopia ở Đông Phi đã mở ra cuộc chiến tranh dài dặn để giành quyền kiểm soát tuyến đường thường mại quốc tế qua Yemen. Cuộc chiến kéo dài hơn 100 năm này, kết thúc vào năm 575, khi người Ba Tư đánh bại các thế lực còn lại và trở thành kẻ thống trị thực sự của Yemen. Nhưng hậu quả của chiến tranh để lại là sự tàn phá nặng nề đối với khu vực phía Nam bán đạo Ả Rập, biến nơi từng là một vùng đất phi nhiêu và thịnh vượng thành một vùng đất đổ nát. Các thành phố trở nên tiêu điều, nhiều nơi thậm chí biến thành đống hoang tàn. Một lượng lớn dân cư từ phía Nam di cư lên phía Bắc, chuyển thành các bộ tộc rùm mục. Nền văn minh phồn thịnh của miền Nam Ả Rập từng rực rỡ một thời, giờ đây bị xóa sạch, đưa khu vực này trở về trạng thái nửa hoang dã. Biến động này tạo nên vô số mâu thuẫn trên khắp bán đạo Ả Rập, dẫn đến sự hỗn loạn xã hội nghiêm trọng, báo hiệu một thời kỳ chuyển mình lớn lao trong lịch sử. Ở phía Bắc, người Bedouin vốn đã thường xuyên xung đột để tranh giành không gian sống. Ngay lại có thêm dòng người di cư từ miền Nam đổ vào, khiến các bộ tộc càng bị dồn nén, cuộc sống càng trở nên chật trội. Chiến tranh leo thang, đời sống ngày càng lầm than. Người dân bắt đầu mong muốn một quốc gia thống nhất có thể mang lại hòa bình và chấm dứt cảnh giao tranh. Trong bối cảnh mà không phân biệt phía Bắc hay phía Nam, không phân biệt giàu hay nghèo, tất cả mọi người trên bán đạo đều mong mỏi một quốc gia thống nhất và mạnh mẽ. Muhammad đã xuất hiện và đáp ứng nguyện vọng này, ghi dấu mình trên sân khấu lịch sử. Như đã đề cập ở video trước, năm 570, Muhammad sinh ra tại Mecca trong một gia đình quý tộc thuồng dọc dõi Hasim của một tộc Qisrai. Giống như nhiều nhân vật lịch sử vĩ đại khác, câu chuyện về sự ra đời của ông được bao phủ bởi những truyền thuyết thần kỳ. Người ta kể rằng, vào lúc ông trào đời, có một tiếng sáng trói lọi xuyên thẳng lên bầu trời. Nước hồ cạn khô, đất nứt nẻ và con lửa thiên của đạo Jurachian ở Ba Tư bỗng dưng tắt lỉm. Vua Ba Tư khi ấy còn mỡ thấy những con ngựa đã bị Đàn Lạc ta đánh bại một điểm báo kỳ lạ. Câu chuyện về tuổi thơ của Muhammad mới các bạn xem trong tập trước nhé. Sau khi Muhammad lấy vợ, lúc này các bộ tộc trên bản đạo Ả Rập có nhiều tiếng ngữa khác nhau. Và thành phố Mecca, nơi Muhammad sinh sống là trung tâm của các hoạt động tôn giáo. Ở đây, Kaba, một thánh đường nổi tiếng là nơi gắn liền với nhiều nghì lễ tôn giáo. Bởi trong tường phía đông nam của Kaba, có một khối đá đen bí ẩn. Khối đá này gắn liền với nhiều truyền thuyết trong văn hóa Ả Rập. Một trong những câu chuyện phổ biến nhất kể rằng khi Adam, tổ tiên loài người, rơi khỏi vươn địa đàng, ông đã xây dựng một ngôi nhà thiêng gọi là Kaba. Sau đó, khi Thượng Đế tạo ra một trận đại Hầu Thủy, ngôi nhà thiêng bị nước lũ cuốn trôi. Nhiều thế hệ sau, tổ tiên người Ả Rập là Abraham, Ibrahim và con trai là Ishmael đã tái thiết Kaba tại vị trí cũ. Khi họ xây dựng lại ngôi nhà thiêng, thiên thần Zibril đã mang một khối đá đen từ thiên đường để đặt vào góc đông nam của Kaba. Chính nhờ khối đá đen này, Kaba trở thành trung tâm tin ngưỡng của nhiều bộ tộc Ả Rập. Các bộ tộc thường tăng tượng thần linh và họ tôn thờ, rồi mang đến Kaba để thực hiện nghì lễ và hành hưởng. Do ảnh hưởng của văn hóa tôn giáo phong phú tại Mekka, Muhammad sau khi kết hôn, vừa tiếp tục kinh doanh, vừa bắt đầu nghiên cứu sâu hơn về tôn giáo. Sau khi nhận được sự mặc khải của Thượng Đế Allah tại Hàng Động, Ngài đã giao cho ông sứ mệnh trở thành người truyền đạt thông điệp thiêng liêng đến nhân loại. Muhammad tin rằng, ông là sứ giảng cuối cùng của Allah, được giao nhiệm vụ kêu gọi mọi người tư bỏ việc thực cùng các vị thần và các tượng thần. Thay vào đó, chỉ tôn thờ duy nhất thành Allah. Từ đó, Muhammad bắt đầu giao dạng tôn giáo mới, khẳng định rằng Allah là đứng sáng tạo, tạo ra mọi thứ trên thế gian và ông là sứ giảng cuối cùng của Ngài. Ông kêu gọi người dân tư bỏ tín ngưỡng đa thần truyền thống, chấm dứt việc thơ tượng thần và chỉ tôn thờ Allah. Chính vì lý do này, mà trong số 3 tôn giáo lớn trên thế giới, chỉ riêng Hồi giáo không có bất kỳ hình tượng nào của Allah hay Muhammad. Tôn giáo này phản đối sự thơ phụng hình tượng và nghiêm cấm việc khắc họa hình ảnh của Allah hoặc các nhà tiền trì để bảo vệ sự thuần khiết và tránh việc thần thành hóa hình thức bên ngoài. Muhammad dựa trên các tập tục và hiện tượng xã hội đường thời của người Ả Rập đã phản đối các hành vi như báo thù theo dòng máu và bỏ rơi trẻ em. Ông cũng cấm cho vai nặng lãi và cờ bảng. Ông khuyến khích việc giúp đỡ người nghèo. Đồng thời, quan điểm của ông về giải phóng và đối xử nhân đạo với nô lệ đã thu hút được sự ủng hộ của đông đảo người dân Ả Rập. Giới ảnh hưởng của những lý tưởng này, nhiều người đã gia nhập Hồi giáo. Từ góc độ chính trị cổ đại, việc thống nhất tư tưởng là yếu tố sống con đối với sự hình thành của một quốc gia lớn mảnh. Giống như Tần Thùy Hoàng đốt sách trôn nhò để đề cao pháp trị hay Hán Vũ Đế đục tôn nhò giáo. Muhammad cũng đã thay thế để tin ngưỡng đa thần của các bộ lạc Ả Rập bán đức tin vào một thượng đề duy nhất là Allah. Chính đức tin chung này đã đoàn kết các bộ lạc Ả Rập dưới lá cờ Hồi giáo đặt nền bóng tư tưởng cho một quốc gia Ả Rập thống nhất. Tại Mekka, Muhammad ngày càng được nhiều người biết đến và đi theo. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến các quý tộc tại đây. Dưới áp lực, Muhammad và những môn đồ phải rời khỏi Mekka đến thành phố Medina và thành lập một cộng đồng Hồi giáo gọi là Ummah. Thành Medina được biết đến với cái tên thành phố của nhà tiên trì. Về bản chất, Ummah là một nhà nước Ả Rập kết hợp giữa chính trị và tôn giáo. Lúc này, Muhammad không chỉ là lãnh tụ tôn giáo mà còn là người đứng đầu chính phủ và chỉ huy quân đội. Ông ban hành hiến trương Medina, một bộ luật quy định tất cả các tín đồ Hồi giáo đều là anh em. Các thành viên trong cộng đồng phải hỗ trợ lẫn nhau, cấm việc giết chóc vì thù hận. Và nếu một tín đồ Hồi giáo hy sinh vì đức tin, các cộng đồng phải đứng lên bảo vệ và trả thù cho họ. Hiến trương này là tiền bóng pháp lý đầu tiên cho sự thống nhất giữa chính trị và tôn giáo của cộng đồng Hồi giáo. Sau khi củng cố vững chắc cộng đồng tại Medina, Muhammad bắt đầu hướng đến mục tiêu lớn hơn, đấu tranh với tầng lớp quý tộc ở Mekka để bờ rộng sức mạnh Hồi giáo. Sau nhiều cuộc chiến giữa quân đội Hồi giáo của Muhammad với quý tộc Mekka không phần thắng bại, họ buộc phải ký một hiệp định đình chiến tại Hudaybiyah. Theo hiệp định này, Mekka công nhận Hồi giáo là hợp pháp và cho phép Muhammad cùng tín đồ của ông thực hiện hành hương tại Kaba trong 3 ngày mỗi năm. Hiệp định này được gọi là Hiệp ước Hudaybiyah. Sau khi ký kết Hiệp ước, Muhammad cử các sứ giả đến các khu vực lần cận để thiết lập quan hệ ngoại giao với các bộ tộc và quốc gia xung quanh. Nhờ những nỗ lực ngoại giao khéo léo, nhiều bộ tộc đã lần lực quy phục. Đồng thời, Muhammad cũng hòa giải với các đế quốc lớn như đế quốc Byzantine và đế quốc Batu, thiết lập mối quan hệ hòa bình để loại bỏ mọi yếu tố bất ồn. Khi đã củng cố được vùng xung quanh, Muhammad bắt đầu chuẩn bị cho kế hoạch cuối cùng chinh phục Mekka và thống nhất toàn bộ bán đạo Ả Rập. Tháng 1 năm 630, Muhammad dẫn đầu một đội quân hàng chục ngàn tín độ rời danh nghĩa thực hiện hành hương tiến vào Mekka. Trước sức mạnh áp đảo của quân đội Hồi giáo, các quy tộc Mekka không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tuyên bố gia nhập Hồi giáo và chấp nhận sự lãnh đạo của Muhammad. Sau khi chiếm được Mekka, Muhammad được tôn làm lãnh đạo tối cao, mở ra một thời kỳ mới cho sự thống nhất và phát triển của Hồi giáo. Muhammad xác nhận rằng Mekka sẽ tiếp tục là thánh địa của người Ả Rập và Kaba được đổi tên thành thánh đường Kaba. Ông ra lệnh dọn dẹp mọi tượng thần của các bộ tộc trong thánh đường chỉ để lại hãng thánh như một thánh vật của Hồi giáo nơi các tín độ sẽ hành hương và cầu nguyện. Sau khi Mekka quy phục, vào năm 631, các bộ lạc trên khắp bán đạo Ả Rập lân lượt cự phái đoàn đến gặp Muhammad để bày tỏ lòng trung thành và gia nhập Hồi giáo. Ngoài trừ khu vực quanh Vịnh Bà Tư, Muhammad gần như đã hoàn tất việc thống nhất toàn bộ bán đạo Ả Rập, chấm dứt sự chia rẽ lâu dài giữa người Ả Rập miền Nam và miền Bắc tạo nên một xã hội thống nhất dưới lá cờ Hồi giáo. Medina, căn cứ địa của Hồi giáo trở thành thủ đô của nhà nước mới này. Vào ngày 8 tháng 6 năm 632, khi đăng lên kế hoạch mở rộng Hồi giáo ra ngoài bán đảo, Muhammad qua đời Sau đó, ông được an táng tại Thánh Đường Tiền Trì. Khi Muhammad qua đời, ông không chỉ định người kế vị, dẫn đến những tranh chấp gày gắt giữa các tín đồ Hồi giáo về vấn đề thừa kế. Trong số các phe phái chính, có thể kể đến nhóm các quý tộc quy phục Hồi giáo cho rằng Muhammad là hậu duệ của bộ tộc Israel. Vì vậy, người kế vị nên được chọn từ bộ tộc này. Nhóm Ansar, người trợ giúp ở Medina lập luận rằng chính họ đã hỗ trợ Muhammad trong thời kỳ khó khăn nhất, giúp Hồi giáo phát triển mạnh mẽ. Do đó, họ phản đối việc chỉ chọn người kế vị từ nhóm tín đồ ở Mecca. Còn nhóm thân tộc thì tin rằng chỉ những người có quan hệ máu mũ gần gũi với Muhammad mới xứng đáng kế vị. Khi Muhammad qua đời, người thân trực tiếp duy nhất còn sống là con gái ông Fatima và chồng của bà Ali. Người vừa là anh em họ vừa là con nuôi của Muhammad. Nhóm này cho rằng Ali hoặc con gái của ông và Fatima mới đủ điều kiện làm người kế vị. Sau khi thống nhất bầu chọn, Abu Bakr là người được chọn làm người lãnh đạo giữa chức Caliph nghĩa là người kế vị nhà tiên tri. Abu Bakr xuất thân là quý tộc thuộc bộ tộc Israel ở Mecca. Ông từng là một thương gia giàu có, là một trong những tín đồ đầu tiên theo Muhammad. Sau khi người vợ đầu của Muhammad là Khadija qua đời, Abu Bakr đã gặp con gái của mình Aisha cho Muhammad trở thành bố vợ của nhà tiên tri. Mối quan hệ thân tình giữa Abu Bakr và Muhammad cùng với sự trung thành tuyệt đối của ông đã mang lại cho Abu Bakr uy tín lớn cho cộng đồng Hồi giáo giúp ông trở thành lựa chọn lý tượng cho vai trò người kế vị đầu tiên của Muhammad. Chính vì vậy, trong bối cảnh các phe phái còn đấu tranh không ngừng, Abu Bakr đã được chọn làm caliph đầu tiên của Hồi giáo. Trong thời gian cầm quyền ngắn ngùi, ông đã chứng tỏ khả năng lãnh đạo xuất sắc. Chỉ trong chưa đầy một năm, Abu Bakr đã dập tất các cuộc nổi loạn của các bộ tộc và khéo léo hòa giải những mâu thuẫn giữa các phe phái, đưa người Ả Rập từ tình trạng chia rẽ trở thành người đoàn kết dưới lã cờ Hồi giáo. Lúc bây giờ, bên ngoài bán đảo, hai cường quốc lớn là Ba Tư và Byzantine đã kiệt quể vì cuộc chiến kéo dài giành vùng Trung Đông. Tận dụng cơ hội này, Abu Bakr đã lãnh đạo quân đội Ả Rập đánh bại người Ba Tư, giành lại khu vực Vịnh Ba Tư, hoàn tất việc thống nhất toàn bộ bán đảo Ả Rập. Đồng thời, ông phát động các cuộc chiến tranh mở rộng lãnh thổ sang phía Bắc, chiếm vùng dạy Gaza, đặt bước chân đầu tiên của người Ả Rập ra khỏi bán đảo. Tuy nhiên, Abu Bakr chỉ tại vị 2 năm, năm 634, ông qua đời vì bệnh tật. Sau cái chết của Abu Bakr, Umar, một người khác, cũng là cha vợ của Muhammad, được bầu cử làm caliph thứ hai. Umar xuất thân từ cùng bộ lạc Qisray với Muhammad và là một trong những tiến đồn đầu tiên theo Hồi giáo. Ông nổi tiếng với tài năng quân sự và được coi là một trong hai trợ thủ vĩ đại của nhà tiến tri cùng với Abu Bakr. Chỉ Abu Bakr trong thời kỳ trị vị đã chuẩn bị sẵn sàng để Umar kế vị, giúp quá trình chuyển giao quyền lực diễn ra xuân xẻ. Sau khi lên nắm quyền, Umar khởi sướng một cuộc chinh phục quy bố lớn chưa từng có trong lịch sử Ả Rập. Ông chiếp quân làm hai hướng, đồng thời tấn công hai cường quốc lớn là Byzantine và Batu. Đến năm 642, quân đội Ả Rập hoàn toàn đánh bại đế quốc Batu, đánh dấu sự sụp đổ của đế quốc Batu, vốn tồn tại hơn 1.200 năm. Trong khi đó, ở phía Tây, một đội quân khác đã tiến vào Ai Cập và chiếm được Cairo, đưa toàn bộ vùng đất Ai Cập vào lãnh thổ của nhà nước Hồi giáo. Dưới sự lãnh đạo của Umar, đế chế Hồi giáo mở rộng lãnh thổ với tốc độ nhanh chóng bạt. Tuy nhiên, vào sáng ngày 13 tháng 11 năm 644, trong lúc đế chế đang ở đỉnh cao của sự bành trướng, một sự kiện bi thảm đã xảy ra. Umar bị ám sát bởi một nô lệ người Batu theo đạo thiên chúa. Sau cái chết của Umar, Uthan, con rể của Muhammad đã kế vị trở thành Caliph thứ ba. Uthan xuất thân từ một gia tộc phản đối mạnh mẽ nhất việc Muhammad truyền đạo. Tuy nhiên, bản thân Uthan lại là một trong những tín đồ đầu tiên của Muhammad. Trong thời gian Muhammad bị đàn áp ở Mekka, Uthan đã nhiều lần đứng ra bảo vệ ông và còn lần lượt kết hôn với 2 người con gái của Muhammad. Khi liên làm Caliph, Umar tiếp tục tiến hành các cuộc chiến mở rộng lãnh thổ, chinh phục nhiều vùng đất rộng lớn ở Trung Á và Bắc Phi. Tuy nhiên, công lao lớn nhất của ông trong thời gian trị vị chính là việc biên soạn Kinh Quran. Umar đã tổ chức một nhóm học giả để biên soạn lại tất cả các ký chép tâm hợp thành Kinh Quran, bao gồm các giáo lý cơ bản, nghĩa vụ tôn giáo và những quy tắc đạo đức mà một tín đồ Hồi giáo cần tuân thủ. Sau khi hoàn thành, bản Quran này đã thay thế tất cả các ký chép rời rạc trước đó và trở thành thánh kinh duy nhất của Hồi giáo cho đến ngày nay. Tuy nhiên, trong thời gian cai trị, Umar đã lạm dụng quyền lực bồi nhiệm nhiều thành viên trong gia tộc Umay và các vị trí quan trọng trong chính phủ và quân đội. Nhiều người trong số họ từng tham gia các hoạt động chống Hồi giáo và thậm chí xác hại tín đồ Hồi giáo trong quá khứ. Điều này dẫn đến sự phản đối kịch liệt từ tầng lớp lãnh đạo Hồi giáo. Bên cạnh đó, Uthman bị cáo buộc đã chiếm đoạt lượng lớn đất đai ở Anh Cập và Syria đồng thời xây dựng thế lực cá nhân tại khu vực này. Những chính sách và hành động của Uthman đã dẫn đến sự hình thành một phe đối lập trong cộng đồng Hồi giáo. Phe này được gọi là Shia. Cho rằng, chỉ những hậu duệ trực tiếp của Muhammad mới đủ tư cách trở thành Caliph. Ngược lại, những người không đồng ý với quan điểm này, chủ yếu ủng hộ Uthman và những Caliph không phải hậu duệ của Muhammad được gọi là Sunni. Sự chia rẽ này đã đánh dấu bước đầu của sự phân ly trong Hồi giáo thành hai nhánh lớn, Shia và Sunni, và mâu thuẫn giữa hai nhánh này kéo dài suốt lịch sử, thậm chí còn tồn tại cho đến ngày nay. Trong thời gian Uthman cai trị, các chính sách tàn bạo, đặc biệt là đối với người không theo Hồi giáo, đã làm gia tăng thêm bật mãn. Cuối cùng, vào tháng 6 năm 656, một nhóm người nổi dậy, bao gồm cả những người không theo Hồi giáo, đã xông vào nơi ở của Uthman và ám sát ông. Đây là một bước ngoặt quan trọng làm sâu sắc thêm sự chia rẽ trong cộng đồng Hồi giáo và đầy đế chế Hồi giáo vào những giai đoạn đầy biến động sau này. Sau cái chết của Uthman, Ali, lãnh đạo của phẹ Shia, được bầu làm Caliph tiếp theo. Để loại bỏ ảnh hưởng của gia tông Umay tại Medina, Ali đã chuyển thủ đô đến Kufa, một thành phố thuộc Iraq, và bổ nhiệm lại một loạt các thống đốc và quan chức quân sự. Mặc dù hành động này có lý do chính đáng, nhưng nó đã gây tổn hại nghiêm trọng đến quyền lợi của các quý tộc Ả Rập, đặc biệt là gia tộc Umayyad. Việc chuyển thủ đô không chỉ làm suy yếu Umayyad, mà còn làm lung lanh nền tảng quyền lực của nhiều gia tộc quý tộc Ả Rập khác. Vào năm thứ hai, sau khi Ali lên ngồi, Muwiyah, một thành viên của gia tộc Umayyad, đã tuyên bố không công nhận quyền cái trị của Ali, khởi đầu cuộc lội chiến. Năm 661, Ali bị ám sát. Sau cái chết của Ali, đất nước rơi vào hỗn loạn. Phe Syria tại Kufa đã bỏ quân trai cả của Ali là Hassan làm Caliph mới. Cùng lúc đó, Muwiyah tại Syria cũng tự xưng là Caliph, tạo ra hai trung tâm quyền lực đối lập. Muwiyah, với tài năng chính trị xuất sắc, đã sử dụng cả chiêu trò mua chuộc và đe dọa quân sự để ép Hassan thoái vị. Hassan vốn không muốn chứng kiến một cuộc đội chiến giữa các tín đồ Hồi giáo đã lựa chọn nhường ngôi cho Muwiyah. Với việc Hassan tự bỏ quyền lực, Muwiyah chính thức thiết lập vương chiều Umayyad, đặt thủ đô tại Damascus, thu phủ của Syria. Trong lịch sử, chiều đại này còn được gọi là đại sứ ao trắng, do cơ trắng đặc trưng của họ. Sự thoái vị của Hassan đánh dấu kết thúc thời kỳ của bốn Caliph trinh thống và mở ra kỳ nguyên đề chế Hồi giáo. Trong những năm đầu của vương chiều Umayyad, nội bộ bất ổn do sự bất mãn khi Muwiyah chuyển ngôi cho con trai Yahyid, biến chế độ Caliph từ đầu trở thành tra truyền còn nối. Điều này khiến phe Syria phản đối mạnh mẽ, dẫn đến việc bầu chọn Hussein, con trai của Ali, làm Caliph mới. Tuy nhiên, Hussein bị quân Umayyad phục kích và từ trận tại Kabala. Ngày ông qua đời, trở thành lễ tưởng điệp Usuda hàng năm của người Syria. Lúc này, đế chế Umayyad đã trở thành một cường quốc khổng lồ, trải dài từ sông Ấn và ca nguyên Pamir ở phía đông, đến vịnh Biscay, trên đại Tây Dương ở phía tây, từ vùng hạ lưu sông Đin ở phía nam đến biển Caspi và xa hơn ở phía bắc. Với lãnh thổ bao trùm cả 3 chầu lục Á, Phi và Âu, Umayyad trở thành một đế chế rộng lớn và hùng mạnh. Vào thời kỳ đó, Umayyad chia cư dân trong đế chế thành 4 cấp bậc chính. Cấp cao nhất là người Ả Rập, những người hưởng đặc quyền, giàu có và nắm quyền lực cao nhất. Cấp thứ 2 là các dân tộc bị chinh phục nhưng đã cải sang Hồi giáo, được gọi là Magwali. Họ không được hưởng đặc quyền như người Ả Rập nhưng được miện thuế. Cấp thứ 3 là người không theo Hồi giáo sống trong đế chế. Umayyad không ép buộc họ cải sang Hồi giáo nhưng họ phải nộp thuế thân và thuế đất, đồng thời bị cấm giữ các chức vụ quan trọng. Cấp thấp nhất là nô lệ, chủ yếu là tù binh chiến tranh. Họ phải chịu đựng khối lượng công việc nặng nề, gánh vác phần lớn các loại thuế và không có bất kỳ địa vị chính trị nào. Vào giai đoạn cuối của triều đại Umayyad, một số Caliph sống trong Sawa và Phung Phí. Để duy trì lối sống này, họ đã gia tăng bóc lột người không theo Hồi giáo và nô lệ. Điều này gây ra sự bất mãn sâu sắc trong cộng đồng Hồi giáo đã cải đảo. Năm 747, một người Ba Tư thuộc tầng lớp thứ 2 tiên là Abu Muslim đã khởi nghĩa ở phía đông Ba Tư lấy câu hiệu giảm thuế để thu hút dân chúng. Cuộc nội dị này được gọi là khởi nghĩa Khorasan, thu hút sự tham gia của các tầng lớp khác nhau từ quý tộc, nông dân đến nô lệ. Lực lượng khởi nghĩa nhanh chóng lớn mạnh. Cùng lúc đó, Faisiyah, vốn chưa bao giờ công nhận quyền cai trị của Umayyad, đã biến Kufa thành căn cứ và tích cực tuyên truyền tại các vùng như Iraq, Ba Tư và Ai Cập. Nhiều tín đồ bất mãn về Umayyad đã quay sang ủ hộ họ. Trong số các đối thủ của Umayyad, một phe khác nổi lên mạnh mẽ là nhánh Abbasid. Lãnh đạo của họ là Abu al-Bashar, là cháu đời thứ tư bên chú của Muhammad. Abu al-Bashar khẳng định rằng mình thuộc dòng dõi Hashim và cáo buộc gia tộc Umayyad đã cấp đoạt quyền Caliph. Ông tuyên bố rằng vị trí Caliph nên thuộc về một thành viên trong gia tộc Hashim, đồng thời tư nhận mình là người cứu tinh của Hồi giáo. Mặc dù Abu al-Bashar không phải hậu duệ trực tiếp của Muhammad, nhưng mối quan hệ họ hàng xa này vẫn khiến ông nhận được nhiều sự ủng hộ từ Faisiyah. Những người luôn tin rằng chỉ có hậu duệ của Muhammad mới có quyền kế vị Caliph. Với sự ủng hộ của Kasiyah và các tầng lớp bất mãn khác, nhánh Abbasid trở thành một lực lượng đáng gồm sẵn sàng thách thức chiều đài Umayyad. Sau đó, quân khởi nghĩa tại Batu đã tuyên thệ trung thành với Abu al-Bashar, trở thành lực lượng quân sự quan trọng cho cuộc chiến chống lại chiều đài Umayyad. Năm 750, quân khởi nghĩa tiến quân thần tốc chiếm giữ nhiều thành phố quan trọng cuối cùng đến được thủ đô Damascus của Umayyad. Không lâu sau, Caliph cuối cùng của chiều đài Umayyad, Mawwan II bị bắt và sử tử. Với chiến thắng này, Abu al-Bashar đã lật đổ chiều đài Umayyad trở thành Caliph mới và sáng lập chiều đài Abbasid, chiều đài thứ hai của đế chế Ả Rập. Vì cờ hiệu của Abbasid mang màu đen, trong sách sử, chiều đài này được gọi là đại sử áo đen. Ngay sau khi lên ngồi, Abu al-Bashar giao lệnh thảm sát toàn bộ gia tục Umayyad. Chỉ có duy nhất một thành viên sống sót là Abd al-Rahman, người đã chạy trốn sang Tây Ban Nha và thành lập chiều đài hậu Umayyad tại đây. Abu al-Bashar tự hào với hành động tiêu diệt toàn bộ dòng họ Umayyad và tự xưng là al-Saffah, nghĩa là kẻ đồ tể, nhằm thể hiện phong cách cai trị cưng rắn của mình. Năm thứ hai sau khi Abu al-Bashar lên ngồi, quân đội của đế chế Ả Rập đối đầu với quân đội nhà đường của Trung Quốc tại cao nguyên Pamir tại trận Talas. Quân đội nhà đường thất bại và một số lượng lớn thợ thủ công của nhà đường bị bắt làm tù binh. Trong đó có những người nắm giữ kỹ thuật sản xuất giấy vốn bị cấm xuất khẩu. Chính nhờ sự kiện này, kỹ thuật làm giấy của Trung Quốc đã không còn là độc quyền. Nó được truyền bá sang thế giới Hồi giáo và sau đó là đến châu Âu. Abu al-Bashar chỉ trị vì trong 4 năm sau đó qua đời vì bệnh động mùa ở tuổi hơn 30. Em trai ông Al-Mansur lên ngôi kế vị và trở thành một trong những clip quan trọng nhất của triều đại Al-Bashir. Al-Mansur thực sự là một nhà cai trị sắt đá. Ông đã dùng mọi biện pháp tàn bạo để tiêu diệt các lực lượng đối lập. Ông không chỉ giết Abu Muslim, lãnh tù của quân khởi nghĩa Khorasan, mà còn đàn áp dã man những người Sia từng là đồng minh của Al-Bashir. Ngoài ra, ông cũng tìm cách loại bỏ nhiều công thần khải quốc để củng cố quyền lực. Dù cai trị bằng bàn tay sắt, nhưng Al-Mansur đã thành công trong việc ổn định đội bộ đề chế. Nhờ vậy, trong một thời gian dài, đất nước duy trì được hòa bình và trật tử. Một trong những thành tựu vĩ đại nhất của Al-Mansur là xây dựng thành phố Baghdad ở vùng đất Iraq. Thành phố này được thiết kế theo mô hình vòng tròn đồng tâm với nhà thờ Hồi giáo ở trung tâm. Bao quanh trung tâm là ba lớp tường thành tạo thành các vòng tròn điều nhau. Baghdad được trang trí đầy đủ cơ sở hạ tầng hiện đại và xã hóa. Vị trí của Baghdad vô cùng thuận lợi, nằm gần hai con sông lớn là Tigit và Euphrates, trở thành trung tâm giao thương giữa Đông và Tây. Sau khi hoàn thành, Baghdad nhanh chóng phát triển thành trung tâm thương mại quốc tế, sánh ngang với các thủ đô lớn như Trường An của nhà đường, Constantinople của Benjamin Constantin và Cordoba của triều đại hậu Umayyad ở Tây Ban Nha. Đây là bốn đô thị quốc tế hàng đầu từ bấy giờ. Al-Mansur chi vi trong 20 năm và qua đời vào năm 775 khi đang hành hương đến Mekka. Sau đó, hậu ruê của ông kế vị, triều đại Al-Basid bắt đầu bước vào giai đoạn Hoàng Kim, đặc biệt dưới thời Caliph thứ 5 Harun al-Rashid và Caliph thứ 7 al-Mamun. Dưới thời Harun al-Rashid, triều đại Al-Basid đạt đến đỉnh cao về quân sự. Trong hơn 20 năm trị vị, Harun đã nhiều lần phát động các cuộc tấn công vào Constantinople, thủ đô của Benjamin, buộc địa chế này phải ký hiệp ước bất lợi. Harun thậm chí còn yêu cầu một cách xỉ nhục rằng Byzantine phải nộp thuế thân cho các thành viên hoàng tộc. Đến mức, ngách của Hoàng đế Byzantine cũng phải nộp thuế cho Al-Basid, một dấu mốc thể hiện rõ quyền lực tối thượng của triều đại Al-Basid trong thời kỳ này. Dưới thời Caliph Al-Mamun, đế chế Al-Basid tiếp tục đạt đỉnh cao về văn hóa và học thuật. Al-Mamun là một vị vua rất đam mê khoa học và văn hóa. Trong thời gian trị vị, ông khởi sướng phong trào dịch thuật kéo dài cả thế kỷ. Ông đã cho dịch các tác phẩm học thuật từ Hy Lạp, La Mã, Ba Tư và Ấn Độ sang tiếng Ả Rập để hấp thụ những trí thức tiên tiến từ khắp nơi trên thế giới. Al-Mamun còn xây dựng một trung tâm nghiên cứu lớn ở Baghdad mang tên Nhà Trí Thức, Bay Al-Hikma. Ông cho tập hợp và lưu giữ hàng nghìn tài liệu văn hóa và học thuật từ khắp nơi trên thế giới tại đây. Đồng thời, ông mời các học giả từ nhiều quốc gia, dân tộc và tôn giáo khác nhau đến để làm việc tại trung tâm. Nhờ vậy, cả đế chế Al-Basid tràn ngập tinh thần học thuật và sự phát triển vượt bậc trong văn hóa. Tuy nhiên, thời kỳ Hoàng Kim này chỉ kéo dài đến khi Al-Mamun qua đời vào năm 833. Sau đó, em trai ông là Al-Mutasim kế vị. Và đây cũng là khởi đầu cho sự suy tàn của triều đại Al-Basid. Mẹ của Al-Mutasim là một nôn lệ người Thổ Nhĩ Kỳ và nhờ mối liên hệ này, ông đã tuyển chọn hàng nghìn người Thổ Nhĩ Kỳ để thành lập một đội cân vệ riêng bảo vệ Hoàng Cung. Động thái này xuất phát từ mục đích chính trị. Trước đó, triều đại Al-Basid dơ vào quân đội Ba Tư để xây dựng quyền lực. Khiến người Ba Tư giữ vai trò quan trọng trong quân đội và chính quyền. Để giảm ảnh hưởng của người Ba Tư, Al-Mutasim trao quyền lực cho những người Thổ Nhĩ Kỳ. Một tầng lớp không có nền tảng chính trị lớn vào thời điểm đó. Tuy nhiên, khi được Al-Mutasim nâng đỡ, người Thổ Nhĩ Kỳ nhanh chóng có được vị thế cao hơn trong đế chế. Sự gia tăng quyền lực này khiến họ trở nên ngạo mạn và lạm quyền. Để giải quyết mâu thuật này, vào năm 836, Caliph Al-Mutasim quyết định rời thủ đô từ Baghdad đến Samara. Từ bỏ cơ sở chính trị mà gia tộc Al-Mutasim đã xây dựng và duy trì gần một thế kỷ. Tuy nhiên, tại Samara, do không có lực lượng nào có thể kiểm soát và đối trọng với đội cân vệ của Thổ Nhĩ Kỳ, quyền lực của người Thổ Nhĩ Kỳ ngày càng tăng. Các Caliph Al-Mutasim dần trở thành bù nhìn dưới sự kiểm soát của các chỉ huy Thổ Nhĩ Kỳ. Khi các Caliph mất quyền kiểm soát đế chế, các khu vực từng bị Ả Rập trinh phục, lần lượt tuyên bố độc lập và đề chế Al-Mutasim dần bị chiếc cắt. Trong số các chính quyền độc lập sau sự suy tan của Al-Mutasim, nhà Bujid do Ahmad in-Bujay thành lập tại thành phố Ba-Tư đã chiếm được Baghdad và thiết lập quyền kiểm soát. Từ đó, về mặt chính danh, triều đài Al-Mutasim kết thúc. Tuy nhiên, Ahmad không tự xưng là Caliph, mà tiếp tục dựng Caliph Al-Mutasim làm lãnh tụ tinh thần của Hồi giáo. Dù thực chất Caliph lúc này chỉ là Bujid không có thực quyền. Nhà Bujid tồn tại hơn một thời kỳ cho đến năm 1055, khi người Seojuk Thổ Nhĩ Kỳ tấn công Baghdad, lất đội nhà Bujid và thành lập đề chế Seojuk. Dưới sự cai trị của Seojuk, Caliph tiếp tục giữ vai trò Bujid. Thủ lĩnh Seojuk, Tut Greenback được Caliph phong danh hiệu Sultan. Vào cuối thời kỳ của đề chế Seojuk, chính trị ngày càng thảm nhũng, các khu vực trong đề chế lần lượt tuyên bố độc lập. Cùng lúc đó, từ châu Âu, các cuộc thập tự trình của cơ độc giáo được phát động, khiến đề chế Seojuk lâm vào tình thế nội loạn và ngoại xâm. Năm 1218, quân đội Mông Cổ do Thành Cát Từ Hãn chỉ huy đã bắt đầu cuộc Tây Trinh đầu tiên, dẫn đến sự diệt vong của đề chế Seojuk. Đến năm 1251, trong cuộc Tây Trinh thứ ba, cháu nội Thành Cát Từ Hãn là Hụng Liệt Ngột, chỉ huy quân Mông Cổ tiến vào Bắt Đa. Quân Mông Cổ tiến hành một cuộc tan sát đẫm máu tại Bắt Đa, khiến hàng trăm nghìn cư dân thành phố bị diết. Cả lịp cuối cùng, An-Mutasi bị bắt và bị hành quyết bằng cách cuốn trong một tấm thảm để ngựa dẫm đạp đến chết. Sự kiện này đánh dấu chấm dứt triều đài An-Basit tồn tại hơn 500 năm và kết thúc đề chế Ả Rập. Dù đề chế Ả Rập đã sụp đổ, nhưng Hội giáo vẫn tồn tại và bắt đầu lan rộng vào khu vực Đông Á nhờ vào sự bao phủ của đề chế Mông Cổ rộng lớn. Là một tôn giáo của nhiều dân tộc, Hội giáo tiếp tục phát triển và họa nhập vào các nền văn hóa khác nhau. Từ giữa thế kỷ 18, nhân dân các quốc gia trong thế giới Hội giáo nhiều lần tiến hành các cuộc đầu tranh đòi độc lập dân tộc. Đặc biệt, sau Chiến tranh Thế giới Thứ Hai, các quốc gia Hội giáo lần lượt giành độc lập, từng bước định hình nên cuộc diện Hội giáo dù đã trải qua nhiều thăng trầm trong lịch sử, vẫn khẳng định vị thế của mình là một trong những tôn giáo lớn nhất và có sức ảnh hưởng mạnh mẽ nhất trên thế giới. Với hơn một tỷ tín đồ trên khắp các châu lục, Hội giáo không chỉ là niềm tin tâm linh mà còn là nguồn cảm hứng văn hóa, chi thức và giá trị đạo đức cho nhân loại. Trải qua những thử thách và biến đổng từ thời kỳ hình thành Tây Bán Đạo Ả Rập đến việc lan rộng khắp thế giới, Hội giáo đã chứng minh những sức mạnh đoàn kết, sự kiên trì và khả năng thích nghi của mình. Ngày nay, Hội giáo không chỉ giữ vai trò là câu nối giữa các nền văn hóa mà còn là một phần không thể thiếu trong bức tranh đa dạng của nhân loại. Tiếp tục lan tỏa ánh sáng của hòa bình, lòng nhân ái và sự thấu hiểu trên toàn cầu. Bạn nghĩ thế nào về tôn giáo này? Hãy để lại ý kiến bên dưới phần bình luận nhé! Bấm đăng ký kênh và bật chung thông báo để không bỏ lỡ video mới nhất trên kênh nhé! Còn bây giờ, Quang Thiên xin chào và hẹn gặp lại!