Không có thời gian đọc sách? Audible giúp bạn “đọc” mọi lúc — khi lái xe, tập gym hay làm việc.Trải nghiệm âm thanh cinematic cực kỳ sống động, như đang nghe phim vậy. 👉 Đăng ký ngay để nhận 1 tháng miễn phí + 1 cuốn sách tặng kèm (ưu đãi riêng cho khán giả CD Media):https://amzn.to/4uRt13z ---------------------------------
Từ xe cộ, quần áo, mỹ phẩm… đến cả những thứ bạn ăn mỗi ngày — dầu mỏ không chỉ là nhiên liệu, mà còn âm thầm len lỏi vào gần như mọi khía cạnh của cuộc sống hiện đại. Nhưng bằng cách nào một chất lỏng đen kịt dưới lòng đất lại có thể “biến hình” thành hàng ngàn sản phẩm quen thuộc quanh ta?
Dầu mỏ, thứ vật chất đen kỵt, xấu xí, nhưng lại khiến cả thế giới tranh giành suốt hàng thế kỷ.
Từ xe cộ, quần áo, mỹ phẩm, hay thậm chí cả đồ ăn bạn nuốt vào cơ thể, tất cả đều có dấu vết của dầu mỏ.
Nhưng bạn có bao giờ tự hỏi, làm thế nào mà dầu mỏ lại có thể xuất hiện trong mọi thứ bạn sử dụng mỗi ngày?
Để xây dựng nên những nội dung chi tiết cho các video như thế này,
CDMedia thường xuyên phải tham khảo các nguồn tài liệu quốc tế.
Nếu bạn cũng muốn tiếp cận nguồn trí thức khổng lồ đó một cách tiền lợi nhất,
hãy làm quen với nhà tài trợ của chúng ta hôm nay, Audible, khoa sách nói bàn quyền lớn nhất thế giới từ Amazon,
nơi bạn tiếp cận sớm nhất những trí thức gốc và các tác phẩm vĩ đại nhất hành tình.
Audible giúp bạn đọc sách mọi lúc, ngay cả khi đang bận rộn, với chất lượng âm thanh cinematic cực kỳ sóng động.
Đặc biệt, hãy đăng ký qua link dành riêng cho khán giả CDMedia để nhận ngay một tháng sử dụng miễn phí cùng một cuốn sách cạn kẻ.
Năm 1862, tại Cleveland, vùng đầu mối chung truyền hàng hóa giữa miền đông và nội địa Mỹ.
Buổi sáng bắt đầu khi sương sớm còn chưa tan.
Những to tàu chất đầy hàng hóa lần lượt đổ về.
Từng bao ngũ cốc nặng chữ được ném xuống sân ga.
Trên đường, xe ngựa xếp thành hàng dài.
Công nhân bốc vác phải làm việc thật nhanh.
Không có chỗ cho sự chậm chế trong thành phố đang công nghiệp hóa từng ngày.
Trên tầng 2 có một tòa nhà cạnh ga.
Có một người đàn ông trẻ đứng lặng lẽ quan sát tất cả.
John Rockefeller, một chàng trai trẻ mới chỉ 23 tuổi.
Hai năm trước, Rockefeller cùng công sự thành lập công ty chuyên buôn bán lúa mì, thịt muối và cỏ khô.
Âm lực cạnh tranh đã nhiều lần đầy việc kinh doanh vào tình huống khó khăn.
Công ty tưởng chừng sắp phá xả.
Nhưng rồi, cuộc nội chiến Mỹ nổ ra.
Nhu cầu thực phẩm tăng vọt.
Nhiều công ty buôn bán thực phẩm nhanh chóng chớp lấy cơ hội.
Nhưng Rockefeller thì khác.
Chỉ đến lúc nguồn cung trở nên khan hiếm đến mức gần như chẳng còn ai có hàng mà bán.
Rockefeller mới quyết định đưa hàng ra thị trường.
Giá tăng gấp 4, rồi gấp 6 lần.
Chỉ trong hơn một năm, lợi nhuận mặc công ty thu về lên tới 177.000 đô.
Một gia tài khổng lồ thời đó.
Dù vậy, khi nhìn kỹ vào từng dòng số liệu trong báo cáo doanh thu, khuôn mặt Rockefeller bất trật nhằn lại.
Ông ngồi xuống bàn, lật sở từng trang giấy.
Có điều gì đó không ổn?
Khi chiến sự căng thẳng, nguồn cung bị gián đoạn.
Giá tăng, lợi nhuận tăng.
Khi tuyến vận chuyển được khôi phục, hàng hóa tràn về.
Giá giảm, và đương nhiên doanh thu lào dốc.
Rõ ràng, vấn đề không nằm ở cách quản lý doanh nghiệp.
Rockefeller có thể tính toán chi phí vận chuyển hay thương lượng giá mua, nhưng chẳng thể kiểm soát sản lượng.
Lúa mì, ngũ cốc hay thịt cá phụ thuộc vào thời tiết, mùa vụ và năng suất lao động.
Chỉ cần một trong những yếu tố đó thay đổi, lợi nhuận sẽ tăng giảm theo.
Thực phẩm là nhu cầu thiết yếu.
Chính vì ai cũng cần, nên ai cũng có thể tham gia vào thị trường.
Các công ty nhỏ lẻ cùng nhau cạnh tranh, dựa trên cùng một loại mặt hàng, chẳng có sự khác biệt rõ ràng.
Nếu cứ đi theo lối mòn hiền này, chờ đợi vào nguồn cung và những biên số không thể kiểm soát,
doanh nghiệp của Rockefeller cũng chẳng tránh khỏi sự đảo thải.
Muốn sống sót và phát triển mạnh mẽ hơn, ông cần một con đứa khác.
Trước khi có điện, con người bấy giờ thường phụ thuộc vào dầu cá voi để thắp sáng.
So với sáp ống hay mớ động vật, loài nhiên liều này tạo ra ngọn lượng ổn định và ít khói hơn.
Tuy nhiên, việc đánh bắt chẳng hề dễ dàng.
Một chuyến ra khơi có thể kéo dài từ 2 đến 4 năm và cần tới hàng chục người đàn ông khỏe mạnh.
Vì thế, giá dầu cá luôn đắt đỏ.
Nhưng cũng không phải cứ bỏ tiền ra là đã có thể mua được.
Nhu cầu thắp sáng ngày mộng tăng.
Chưa kể, các nhà máy rệt, xương cơ khí, hệ thống máy móc vận hành liên tục cũng phụ thuộc vào dầu cá voi như một chất bồi trơn ổn định.
Nhiều tàu hơn ra khơi khiến số lượng cá giảm đi rõ rệt chỉ trong vài thập kỷ.
Áp lực ngày càng lớn, bước con người phải tìm kiếm một giải pháp khác.
Tại Titusville, cách Cleveland, vài trăm km về phía đông, từ lâu người ta đã biết đến sự tồn tại của một loại chất lỏng đen đặc.
Trong quá trình khoan giếm muối để khai thác nước mặn, nó thường xuyên xuất hiện, hoa lẫn vào nguồn nước, khiến toàn bộ công việc bị gián đoạn.
Ở một số khu vực, dầu thậm chí còn nổi lộ thiên trên mặt nước.
Cư dân địa phương luôn xem nó như muối phiền toái, chỉ muốn loại bỏ càng nhanh càng tốt.
Nhưng đến năm 1855, một giáo sư hóa học bắt đầu chú ý tới thứ chất lỏng kỳ lạ này và dành thời gian nghiên cứu nó.
Sau khi trưng cất rồi tình lỏng, ông phát hiện ra rằng nó có thể tạo ra thứ nhiên liệu chiều sáng hiệu quả hơn hạn dầu cá voi.
Và rồi người ta bắt đầu suy nghĩ đến việc đào sâu xuống lỏng đất, khai thác dầu mỏ từ tận nơi mà nó sinh ra.
Năm 1858, kỹ sư đường sát tên là Edwin Drake quyết định biến suy nghĩ đó thành hiện thực.
Đáng tiếc, trong suốt hơn một năm, kết quả thu được gần như không đáng kể.
Khi khoan xuống một độ sâu nhất định, lớp đất mềm phía trên thường xuyên sụp xuống làm kẹt muối khoan.
Sông tiên nhỏ giọt khiến các nhà đầu tư dần mất tiền nhẫn.
Đến tháng 8 năm 1859, họ dường như muốn tử bỏ dự án.
Drake quyết định dồn toàn bộ nỗ lực vào một phương án cuối cùng.
Họp dụng kỹ thuật khoan từ việc khoan dưới nước muối.
Giải pháp từng trưng đơn giản nhưng mang lại hiệu quả rất bất ngờ.
Ngày 27 tháng 8 năm 1859, muối khoan chạm xuống độ sâu khoảng 21 mét.
Sáng hôm sau, dấu xuất hiện.
Một cơn sốt khai thác dầu mỏ lập tức bụng nổ.
Đầu những năm 1860, người ta đua nhau đổ sô về Titusville để tìm kiếm vận mạnh.
Một tờ báo khi đó mỉa mai rằng đó quả là tin tốt cho cả vòi.
Rockefeller trên thực tế đã quan tâm đến mặt hàng này từ lâu.
Tuy nhiên trong khi những người khác chỉ tập trung nhìn vào lợi nhuận trước mắt,
ông lại quan sát các vấn đề của thị trường này.
Vào thời điểm đó, chỉ với khoảng 300 đô la, gần như bất kỳ ai cũng có thể mua thiết bị và bắt đầu kiến tiền.
Người ta tin rằng lọc giàu là việc đơn giản.
Chỉ trưng cất càng nhanh càng tốt, thù lại bất cứ thứ gì có thể cháy rồi vứt bỏ phần còn lại.
Thực tế, những cơ sở nhỏ lẻ như vậy chỉ có thể tồn tại nhờ nhu cầu quá lớn.
Khi nhiều người tham gia vào thị trường, nguồn cung tăng vọt, giá bắt đầu giảm và lợi nhuận dần biến mất.
Hành tương này không xa lạ gì với Rockefeller.
Vẫn chuyện dâu cũng là một vấn đề lớn.
Dâu thường được chứa trong các thùng gỗ 42 lit.
Mỗi thùng có giá khoảng 2,5 đô, nhưng chất lượng lại không ổn định.
Chúng dễ do gì, thường xuyên rơi khỏi tàu hoặc xà lan, gây ra hỏa hoạ.
Các nhà máy nhỏ chỉ có thể gửi đi vài thùng mỗi lần khiến chi phí tăng lên đáng kể.
Rockefeller đi đến kết luận rõ ràng.
Ngành dâu mỏ cũng giống như lương thực, chứ không phải là một thị trường có thể kiểm soát.
Nhưng đến cuối năm 1863, mọi chuyện đã thay đổi.
Tuyến đường sắt đầu tiên nối Cleveland với các mỏ dầu ở Pennsylvania được hoàn thiện.
Hoạt động lọc dầu cũng hoàn toàn thay đổi.
Dù cách mỏ dầu tới hơn 100 dặm, Cleveland lại có lợi thế về chi phí đất đài và vật liệu thấp gần nhiều nơi khác.
Ngoài ra, vị trí gần kênh area giúp việc vận chuyển hàng hóa trở nên linh hoạt hơn.
Vậy là nhờ tuyến đường sắt, lần đầu tiên dầu mỏ có thể được xử lý và phân phối theo cách có tổ chức.
Đúng vào thời điểm ấy, một nhân vật đặc biệt xuất hiện và tìm đến Rockefeller.
Trong cuộc gặp mặt, ông không nói về việc khoát dầu, mà trình bày tập trung hơn vào công nghệ lọc dầu.
Ở thời điểm đó, người ta chỉ trưng cất để tách các thành phần từ dầu mỏ, rồi thu lại dầu hỏa,
thứ nguyên liệu thấp sẵn tốt hơn mỡ cả vòi.
Trên thực tế, để tạo ra sản phẩm an toàn, nhiệt độ phải được kiểm soát với độ chính xác rất cả.
Rockefeller lắng nghe thật kỹ, và ông nhìn thấy khả năng kiểm soát quá trình tình chế.
Vậy là kinh doanh không còn thuộc về phạm trù mai rủi nữa.
Sau khi cân nhắc, Rockefeller quyết định đầu tư 4.000 đô để hợp tác cùng Andrews.
Ngay lập tức, nhà máy lọc dầu lớn nhất Cleveland ra đời.
Excelsior Works.
Phương trâm kinh doanh của Rockefeller rất rõ ràng.
Ông không có bảo hiểm cho nhà máy.
Thay vào đó, đầu tư xây dựng hệ thống đủ tốt để hạn chế rủi ro ngay từ bên trong.
Ông thậm chí thuê thợ sửa chữa riêng, tự xử lý các vấn đề kỹ thuật.
Chi phí vì thế giảm gần một nửa so với việc đi khắc phục sự cố khi nó đã xảy ra.
Ngay cả những thứ nhỏ nhất cũng được tính toán lại.
Thung chứa dầu khi đó có giá tới 2,5 đô mỗi chiếc nếu mua bên ngoài.
Rockefeller mua hẳn dưng xôi riêng, xây lò xây gỗ, rồi tổ chức vận chuyển chúng về Cleveland.
Tại đây, thung được sản xuất hàng loạt bằng máy móc.
Giờ đây, mỗi chiếc chỉ có giá 1 đô lại.
Đến năm 1870, hệ thống của Rockefeller đã trở thành một cốt máy lọc dầu toàn diện.
Tự chủ hầu hết mọi thứ trong quy trình.
Mỗi ngày, họ có thể sản xuất hơn 1.500 thùng.
Nhiều hơn sản lượng cả tuần của phần lớn đối thủ.
Chi phí sản xuất thì rõ ràng là thấp hơn rất nhiều.
Trước đó, ánh sáng ban đêm vẫn là một thứ xa xỉ.
Phần lớn các hoạt động phải kết thúc ngay khi trời vừa tối.
Nhưng khi giá dầu hòa giảm xuống, mọi thứ thay đổi.
Ánh sáng trở nên rẻ hơn, dễ tiếp cận hơn.
Chỉ với một xu mỗi giờ, các gia đình công nhân cũng có thể duy trì ngọn lửa.
Người ta có thể làm việc, đọc sách, sinh hoạt đến tận tối muộn.
Một nhịp sống mới hình thành.
Thế nhưng sự thống trị của dầu hòa chẳng thể kéo dài mãi.
Năm 1879, Thomas Edison mang bóng đèn điện đến thế giới.
Lần đầu tiên, một nguồn sáng sạch hơn, ổn định hơn xuất hiện.
Nó hoàn toàn không còn phụ thuộc vào ngọn lửa.
Vậy nếu nhu cầu sử dụng ánh sáng dịch chuyển sang một nhiên liệu khác,
thì dầu mỏ liệu có trở thành thứ vô dụng?
Câu trả lời tất nhiên là không.
Người ta không còn lấy dầu hòa nữa,
mà lại dành sự chú ý vào một thứ thành phẩm từng bị coi là rác thải trong quá trình tình chế.
Phải biết rằng, dầu thô khi vừa mới khai thác từ dưới lòng đất lên,
phải được đun nóng trong một thiết bị gọi là tháp trừng cất.
Tại đây, khối hợp các chất hữu cơ tách ra dựa trên điểm sôi.
Điểm sôi từ nhẹ sẽ bay hơi bức lỉnh cao.
Các thành phần nặng hơn đứng tụ phía dưới.
Mỗi khoảng nhiệt độ tạo ra một loại sản phẩm khác nhau.
Dầu hòa để tháp sáng chỉ giếm khoảng 10-25% trong một thùng dầu thô.
Phần còn lại gần như chẳng ai để ý đến.
Trong số đó có một khối hợp các chất hữu cơ nhẹ.
Điểm sôi thấp bay hơi nhanh.
Ngày nay chúng ta biết đến nó với tên gọi là xăng.
Xăng cháy rất mạnh.
Nó thậm chí còn không an toàn hơn cả dầu mọc.
Ở nhiều nơi, xăng bị xả trực tiếp ra môi trường.
Những dòng sông từng trong vắt bắt đầu xuất hiện lớp vắng loang lộ.
Không khí xung quanh các nhà máy nồng nặc mùi hóa chất.
Chỉ cần một tiếng lừa nhỏ, mọi thứ có thể bốc cháy.
Không ít vụ hỏa hoạn đã xảy ra theo cách đó.
Ai cũng cầm ghét các thành phẩm không phải dầu hòa.
Chỉ trừ một người.
Rockefeller khi ấy, với số 4 khổng lồ,
đã thuê các nhà hoa học để nghiên cứu và tận dụng tối đa từng thành phần của dầu mọc.
Dầu paraffin được tinh chế để tạo nên những kề nến sáng hơn, sạch hơn, ít khói hơn.
Một số khác thì tạo nên các loại dầu bôi trơn để giúp máy móc vận hành.
Nhưng ngay cả như vậy, phần lớn các thành phần nhẹ của dầu thô vẫn bị lãng phí.
Tình trạng lãng phí ấy chỉ được giải quyết triệt để như sự ra đời của một đột phá về khoa học kỹ thuật giải quyết.
Cuối thế kỷ 19, sự xuất hiện của động cơ đốt trong đã mở ra con đường hoàn toàn mới cho ngày công nghiệp.
Ý tưởng về phương tiện tự vận hành bắt đầu hình thành.
Thế nhưng khi đưa vào thực tế, một trở ngại lớn nhanh chóng xuất hiện.
Những thiết kế động cơ đốt trong ban đầu chủ yếu sử dụng khí than làm nguồn năng lượng.
Loài nhiên liệu này lại phụ thuộc vào hình thống cung cấp năng lượng cố định.
Làm sao một cỗ máy có thể di động trong khi nguồn cung cấp nhiên liệu cho nó phải nằm bất động.
Kết quả, phần lớn chúng vẫn chỉ được sử dụng tại các nhà máy nhỏ.
Hy vọng về một phương tiện di chuyển rơi vào thời bế tắc.
Câu hỏi quan trọng lúc này không còn nằm ở động cơ, mà nằm ở cách lưu trữ và sử dụng năng lượng.
Chính vào thời điểm đó, săng bắt đầu được nhìn nhận lại.
Khuất ẩm nhẹ này có khả năng bay hơi nhanh trong điều kiện bình thường.
Tuy nhiên, lợi thế luôn đi kèm rủi ro.
Chỉ một sát lịch nhỏ, toàn bộ thiết bị có thể phát nổ.
Muốn khai thác được nó, phải kiểm soát được cách năng lượng ấy được giải phóng.
Nhiều kỹ sư đã thử nghiệm để giải quyết bài toán này trong nhiều năm.
Nhưng chưa ai tìm ra lời giải đủ hoàn định để đưa động cơ đốt trong vào sử dụng rộng rãi.
Cho đến khi Karl Benz xuất hiện.
Karl sinh ra trong một gia đình nghèo tại miền Tây Nam nước Đức.
Cha ông là một người lái tàu hỏa, nhưng mất sớm khi còn 12 tuổi.
Dẫu hoàn cảnh thiếu thốn, mẹ ông vẫn nỗ lực để con được học hành đầy đủ.
Khi mới 19 tuổi, Karl đã tốt nghiệp ngành kỹ sư cơ khí.
Thời điểm ấy, thế giới vận tải bị kẹt giữa hai lựa chọn khác nhau.
Một phía là xe người chậm chạp, tốn kém và mất vệ sinh.
Phía còn lại là động cơ hơi nước nặng nề, công canh và cần thời gian dài để khởi động.
Karl theo đuổi một hướng đi hoàn toàn khác.
Ông muốn tạo ra một cỗ xe nhỏ gọn, có thể khởi động ngay lập tức và đưa con người đi xa mà không phụ thuộc vào ngựa hay nồi hơi.
Để hiện thực qua ý tưởng, Karl mở một sử dụng cơ khí nhỏ tại quê nhà, nghiên cứu về động cơ đốt chậm.
Thực tế nhanh chóng chứng minh con đường này chẳng hề dễ dàng.
Việc kinh doanh liên tục thất bại khiến ông rơi vào cảnh nở nần trông chất.
Dù vậy, trong những giai đoạn tối tăm nhất, Karl vẫn không tư bỏ mục tiêu ban đầu.
Để tránh vi phạm bản quyền, thay vì sử dụng động cơ bốn kỳ với bốn bước nạc, nén, nổ, xả tách biệt,
ông tìm cách gộp chúng lại thành động cơ hai thi.
Trong hoàn cảnh thiếu thốn, Ben buộc phải tự mây mò từng chi tiết nhỏ.
Từ hệ thống đánh lửa, buồng đốt cho đến cách làm mát,
mọi thứ đều được thử nghiệm rồi trình sửa nhiều lần.
Mãi đến đêm giao thừa năm 1879, bước ngoại cuối cùng cũng xuất hiện.
Chiếc động cơ hai thi đầu tiên của ông hoạt động liên tục với nhìm nổ điều đoạn.
Khoảnh khắc ấy mang lại cho Ben không chỉ niềm tin, mà còn là nền tảng để tiến xa hơn.
Từ đây, ông bắt đầu nghĩ đến việc ứng dụng động cơ vào một phương tiện di chuyển hoàn chỉnh.
Để giải quyết nguy cơ cháy nổ của xăng, Carl đã phát triển một bộ chế hòa khí kiểu bề mặt.
Thiết bị này cho phép nhiên liệu bay hơi tự nhiên, trộn với không khí trước khi đi vào buồng đốt.
Giải pháp đơn giản nhưng hiệu quả, nhanh chóng trở thành chìa khóa cho cuộc thử nghiệm của Carl.
Thay vì cải tiến phương tiện từ xe ngựa, ông quyết định tạo ra một phương tiện hoàn toàn mới.
Carl tự tay chế tạo cùng thép dạng ống, lắp bánh nan hoa giống xe đạp, rồi sử dụng dây xích để chuyển động.
Đến năm 1886, bất chấp lời chê cười của những người xung quanh, Carl nhận được bằng sáng chế cho chiếc xe của mình.
Thế vậy, thị trường không đón nhận phát minh này ngay lập tức.
Nhiều người e ngại nguy cơ cháy nổ từ xăng.
Sự ngoan hính đó khiến Carl rơi vào tuyệt vọng.
Tình hình kinh doanh vẫn chẳng khá khởm hơn chút nào.
May mắn thay, Bertha Benz, vợ của Carl lại thể hiện sự sắc xảo hơn người ngày lúc quan trọng nhất.
Khi con đường của Carl rơi vào ngõ cụt, Bertha đề xuất tiến hành một hành trình đường dài để chứng minh giá trị của chiếc xe.
Ý tưởng này bị chồng bác bỏ, ông cho rằng sản phẩm chưa đủ hoàn hảo để làm điều đó.
Không thuyết phục được chồng, Bertha quyết định tự mình hành động.
Hệ mục 5 tháng 8 năm 1888, bà lặng lẽ lấy xe cùng hai con trai rơi khỏi nhà khi trời còn chưa sáng.
Trên bàn ăn, bà chỉ để lại một mảnh giấy thông báo sẽ về thăm mẹ mà không hề nhắc đến phương tiện di chuyển.
Trong hành trình, có xe lên tù gặp sự cố nhưng đều được Bertha xử lý ngay tại chỗ.
Khi ổng dẫn nhiên liệu bị tắt, bà dùng kim cài tóc để khai thông.
Dây đánh lửa được bọc lại bằng vải từ trang phục.
Còn xích và phanh bị hỏng thì bà thuê các thợ cơ khí địa phương sửa chữa.
Vấn đề nan dài nhất là nhiên liệu cạn.
Vào thời điểm đó, chưa tồn tại khái niệm chạm xăng như ngày nay.
Bertha buộc phải dừng lại tại một hiệu thuốc để mua ly groin.
Loại giống môi này thực chất chính là dạng xăng thô, được bán cho mục đích tẩy rửa.
Khi đến nơi, Bertha gửi điện tín báo tin cho chồng.
3 ngày sau, bà cùng các con trở về bằng một khung đường dài hơn, lên tới gần 200km.
Qua chuyến đi, nhiều hạn chế của chiếc xe càng được bọc lộ rõ ràng.
Phương tiện chỉ có 2 số tiến, khiến việc leo dốc trở nên vô cùng khó khăn.
Sau khi trở về, những góp ý thực tế của bà đã được đưa vào cải tiến thiết kế.
Họ còn bổ sung thêm hộp số và nâng cấp hệ thống phanh để tăng tính ứng dụng.
Nhờ đó, chiếc xe trở nên dễ sử dụng hơn trong đời sống hàng ngày.
Thanh công của chuyến đi cũng khiến dư luận bắt đầu chú ý mạnh mẽ đến phát mình.
Không lâu sau, những đơn hàng đầu tiên bắt đầu xuất hiện.
Cuối thế kỷ 19, công ty của Carbrands đã trở thành nhà sản xuất ô tô lớn nhất thế giới.
Ngày nay, chúng ta biết đến nó với kẻ tên Mercedes-Benz.
Từ một loại phế phẩm bị đổ bỏ, sang bắt đầu một cuộc sâm lăng âm thầm trở thành cơn sốt toàn cầu.
Đã biết khi Henry Ford tung dâm Model T vào năm 1908 với giá rẻ và dây truyền sản xuất hàng loạt.
Xe ấy cũng còn là đặc quyền của giới thượng lưu.
Nó trở thành phương tiện phổ biến trên điều phố.
Thậm chí vào năm 1910, lần đầu tiên trong lịch sử, doanh thu từ xăng đã vượt qua dầu hỏa.
Vái trò của dầu hỏa chuyển dần từ nhiên liệu thắp sang thế giới, sang nguồn năng lượng để con người khám phá thế giới.
Nhưng sức ảnh hưởng của dầu hỏa từ thế giới còn đứng nâng lên một tầm cao mới sau khi chiến tranh thế giới thứ hai nổ ra.
Bởi lẽ, dầu hỏa là thanh phân thanh chốt giúp tạo nên cao su tổng hợp, loại vật liệu mang tính quyết định trong cuộc chiến.
Cùng với sự phát triển của xe hơi, những chiếc lốp xe cũng trở thành mặt hàng có sức tiêu thủ khổng lồ.
Trước khi thời chiến thứ hai nổ ra, Mỹ là quốc gia tiêu thủ cao su lớn nhất trên toàn cầu.
Và 96% sản lượng cao su khi ấy có nguồn gốc từ khu vực Đông Nam Á.
Nhưng rồi sau trận trân châu Cảng, mọi thứ thay đổi chóng mặt chỉ trong vài tuần.
Nhật Bản nhanh chóng mở rộng kiểm soát xuống khu vực này, các đất hoàn toàn muốn cung ứng cao su của thế giới.
Một loại vật liệu tương trưng bình thường bỗng trở thành yếu tố quyết định số phận của cả hai phe.
Một chiếc máy bay quân sự cần tới hàng trăm cân cao su để sản xuất bộ lốp.
Trong khi tàu chiến hạng đạng đòi hỏi số lượng gấp vài chục lần cho các vật dụng phục vụ.
Mỗi bình sĩ bình thường cũng cần tới 14 cân cao su cho giày dép, quần áo và thiết bị cá nhân.
Nếu các nhà khoa học không thể tìm ra phương án để thay thế gần 1 triệu tấn cao su tự nhiên, nước Mỹ sẽ thất bại.
Và Nghi Đức đã đi trước phải đồng minh một bước.
Họ phát triển thành công loại cao su tổng hợp Buna-X chiều mềm mòn cực tốt, lý tưởng cho lốp xe bọc thép và xe tăng.
Trong số những cách tạo ra loại cao su ấy, có một cách thức khá đặc biệt, nơi mà các nhà khoa học Đức tại tập đoàn IG Farben đã thực hiện một quy trình hóa dầu bằng tính đột phá vào những năm 1930.
Trong quy trình cũ để tạo ra butadi, một thành phần trong cao su Buna-X, người ta sẽ nung than đá trong các lò nung.
Điều đó tiêu tốn một lượng điện năng khổng lồ khiến chi phí sản xuất bị đội lên cao và không thể nhân rộng.
Nhưng trong quy trình hóa dầu mới, chỉ cần một chất xúc tác là đất xét hoạt tính, butadi đã được tạo ra một cách dễ dàng.
Thêm nữa, dầu mỏ là chất lỏng, dễ vận chuyển qua đường ống và xử lý trong các hệ thống rồng chảy liên tục.
Điều này cho phép xây dựng các tổ hợp hóa dầu khổng lồ có công suất lớn hơn gấp nhiều lần cách sản xuất bằng than đá.
Tuy nhiên, trong Thế chiến thứ 2, Đức vẫn phải duy trì sản xuất cao su từ than đá vì họ khán hiếm dầu mỏ, nhưng lại có chức lượng than đá khổng lồ.
Nếu nghĩ thì khác, vào những năm 1940-1950, công nghệ lọc dầu phát triển mạnh mẽ để đáp ứng nhu cầu xăng dầu cho xe hơi và máy bay.
Khi lượng dầu thốt được xử lý ngay càng lớn, lượng phụ phẩm, trong đó có các khí C4, tiên thân của butadi, trở nên dồi dào và rẻ mặt.
Trước tình hình khẩn cấp, Tổng thống Mỹ khi ấy rusher vào, lập tức triển khai một chương trình sản xuất quy mô lớn.
Nhưng ông cũng hiểu rằng nếu để các công ty tự cạnh tranh, họ sẽ không thể hoàn thành mục tiêu.
Vì vậy, Tổng thống đã quyết định thành lập cơ quan điều hành cao su quốc gia.
Thay vì quốc hữu hóa triệt để, Mỹ lựa chọn mô hình hợp tác giữa nhà nước và khu vực tư nhân.
Chính phủ chi khoảng 700 triệu đô để xây dựng 51 cơ sở sản xuất cao su tổng hợp trên khắp đất nước và để các công ty tư nhân lớn nắm quyền vận hành.
Đổi lại, các doanh nghiệp buộc phải chia sẻ bằng sáng chế cùng bí mật công nghệ, một bước đi chưa từng có tiền lệ nhằm tăng tốc sản xuất trong thời chiến.
Thực chất, trước khi chiến tranh bùng nổ, Standard Oil của Mỹ đã ký thỏa thuận trao đổi bằng sáng chế với IG Farben của Đức.
Nhờ sự hợp tác đó, các công thức nền tảng của Buna S đã được chuyển giao cho Standard Oil.
Khi mà xung đột xảy ra, công ty dầu màu này đã bị cáo buộc là phản bội quốc gia vì vẫn duy trì liên hệ với đối phương.
Cuối cùng, để giải quyết trang cái, chính phủ Mỹ đã phải can thiệp.
Toàn bộ bằng sáng chế liên quan, Mỹ buộc phải chia sẻ rộng rãi cho các công ty trong nước.
Nhưng đồng thời, Standard Oil sẽ được giao vai trò trọng yếu trong việc vận hành chương trình sản xuất quy mô lớn của quốc gia.
Kết quả là chỉ trong trước đây 4 năm, nhờ việc làm chủ công nghệ hóa dầu, dầu mỏ giờ đây không còn đơn thuần là nhiên liệu đốt mà đã góp phần định hình lại toàn bộ năng lực sản xuất của một siêu cường.
Thế nhưng, ngay khi chiến tranh kết thúc, một vấn đề mới lại nảy sinh.
Trong suốt những năm xung đột, các nhà máy hóa dầu đã vô tình sản xuất ra khối lượng khổng lồ nhựa dẻo mang tên Polyethylene.
Vào thời chiến, nó được ứng dụng làm vật liệu cách điện cho radar và bỏ bọc dây cáp trên máy bay.
Khi hòa bình lập lại, nhu cầu quân sự biến mất, Polyethylene nhanh chóng trở nên thừa thải do thiếu công nghệ xử lý.
Thời điểm đó, khái niệm phân hủy sinh học còn rất xa lạ.
Những khối nhựa này cực kỳ bền bì trước các tác động của thời tiết.
Bị đồ bỏ ra ngoài tự nhiên, chúng không mục nát như gỗ hay dị xét như sát thép.
Tất cả cứ thế nằm lì trên mặt đất, làm thay đổi cấu trúc thổ nhưỡng, khiến cây cỏ không thể mọc lên và gây tắc ngẽn các dòng trời tự nhiên.
Trong khi tất cả mọi người cho rằng Polyethylene chỉ là chất thải, thì nhà hóa học Art Tupper đã tìm ra cách xử lý triệt để vấn đề này.
Từng làm việc cho nhà máy nhựa liên kết đủ vọng, Tupper hiểu rõ tiềm năng ẩn của chúng.
Ông quyết định mua lại số vật liệu với giá rẻ mạt và mang về phòng thí nghiệm nhỏ trong chính ngôi nhà của mình.
Những ngày dài bắt đầu trôi qua trong im lặng. Ông cùng con trai kiên trì thử nghiệm, tinh chế, loại bỏ mùi hôi, điều chỉnh cấu trúc phân tử từng chút một.
Thất bại lập lại nhiều lần, nhưng mỗi lần đều để lại phát hiện mới.
Cuối cùng, thứ từng thô giáp và vô giá trị đã biến thành một loại nhựa bóng, mịn, gần như hoàn hảo.
Tupper không dừng lại ở việc tạo ra vật liệu. Ông ngưng ánh nhìn vào căn bếp hậu chiến, nơi thực phẩm thường bị lãng phí và những cách bảo quản lạc hậu.
Ông tự hỏi, nếu có thể tạo ra những chiếc hộp giữ cho đồ ăn tươi ngon lâu hơn hay không?
Vậy là, lấy cảm hứng từ những lon sơn, Tupper đã chế tạo một trưng đắp đặc biệt bằng poti ethylene dẻo.
Khi án nhẹ vào giữa, không khí sẽ bị đẩy ra và phát ra một âm thanh nhẹ như tiếng thở dài.
Giải pháp này hiệu quả hơn giấy bạc hay mũ tắm, những thứ thường được dùng để bảo quản thức ăn thưởng.
Năm 1947, Tupper đã được cấp bằng sáng chế cho giải pháp của mình.
Sau này, nó được người ta gọi là những chiếc nắp Tupperware.
Những công nghệ không phải dao càn lớn nhất, niềm tin mới là thứ khó thay đổi.
Người Mỹ khi đó vẫn trung thành với thủy tinh và kim loại, như ở trong mắt họ là thứ rẻ tiền, dễ chảy và thiếu an toàn.
Những sản phẩm của Tupper vẫn nằm trên kẹ, bị bỏ quên giữa vô số lựa chọn quen thuộc.
Tupper hiểu rằng mình cần một cách tiếp cận hoàn toàn khác.
Vì vậy, ông tìm đến Brony Wise, một người tiết thị nổi tiếng ở Florida, có chức giác nhẹ bén về hành vi tiêu dùng.
Wise cho rằng, để cạnh tranh, Tupperware không thể được bán như những món hàng thông thường.
Nó cần được chứng minh và để khách hàng tự cảm nhận bằng chính đôi tay.
Và rồi, những buổi tiệc Tupperware ra đời.
Không còn nằm bất động trên kẹ, sản phẩm bước vào phòng khách, ban ăn và chính đời sống thường ảnh.
Trong không khí thân mật, nghề dẫn chương trình sẽ trình diễn những phép thử đầy thuyết phục.
Chiếc hộp Tupperware bị ném xuống sàn mà không vỡ, bị lật ngược mà không dò gì mà giọt nước.
Giao cụ được giữ tươi qua nhiều ngày.
Sự hoài nghi dần tàn biến, nhưng chỗ cho tò mò rồi truyền hành tin tưởng.
Từ những buổi tù hợp giàn dị ấy, nhựa bắt đầu tìm được chỗ đứng của mình.
Thứ từng bị coi là rác chiến tranh, làng lẽ tiến vào căn bếp của hàng triệu gia đình.
Và đương nhiên, các nhà tư bản không muốn dừng lại ở đó.
Sau hai thập kỷ chỉ còn máu và nước mắt,
Người dân trên khắp thế giới khảo khát được sống trọn vẹn với những điều tốt đẹp.
Mọi nhà sản xuất đều nhập cuộc và cải tổ lại sản phẩm của họ để đáp ứng nhu cầu ấy.
Ô tô, váy may thủ công, đô thủy tinh vốn đắt đỏ và chỉ dành cho tất cả lớp thượng lưu.
Nhanh chóng được biến thành phiên bản rẻ hơn, sạc sỡ hơn và vui nhộn hơn.
Chế xe cầu điển trước kia là từ thép, giờ được chế tạo bằng polypropylene.
Hàng không không còn là trò kỳ lạ diễn ra trên cánh đồng của nông dân.
Những chiếc máy bay cổng lồ được tạo nên từ hợp chất hóa dầu vào vận hành nhờ nhiên liệu phản lực siêu mạnh.
Kính đọc sách chuyển sang dùng trong nhựa thay vì thủy tinh dễ vỡ.
Mũ bảo hiểm xe đạp và đồ bảo hộ bắt đầu phổ biến.
Bản thân chiếc xe đạp cũng thay đổi với lớp cao su polyethylene tổng hợp cùng khung ethylene bóng loãng.
Ngay cả thực phẩm cũng được đưa vào quy trình xử lý hóa dầu quen thuộc.
Phẩm màu nhân tạo từ chúng được thêm vào thạch ăn liền, ngủ cốc, nước ép, nước sốt salad, bánh quy và hầu như mọi thứ.
Chắc hẳn, khi đại biết rằng, dầu mỏ cũng có mặt trong nhiều loại mỹ phẩm mà chúng ta sử dụng mỗi ngày.
Tuy nhiên, chúng không được nhắc đến với cái tên dầu thô.
Tất cả sẽ được kinh chế, làm sạch rồi khoác lên mình một diện mạo hoàn toàn khác.
Những hợp chất như paraffin hay petrolatum thường xuất hiện trong kèm dưỡng, son môi, mascara và cả sản phẩm chăm sóc tóc.
Hiệu quả đến nhanh, đủ để thuyết phục hàng triệu người tin tưởng.
Nhưng thực sự tất cả những sản phẩm chứa thành phẩm từ hóa dầu ấy, liệu có an toàn khi đi vào cơ thể chúng ta?
Câu trả lời không đơn giản như một cái gật đầu hay lắc đầu.
Nhà sản xuất khẳng định chắc định tất cả các thành phần đã được làm sạch và một lượng nhỏ có thể không gây ra điều gì rõ ràng.
Dẫu vậy, cũng chẳng ít nghiên cứu khoa học đặt nghi vấn về tạp chất sinh ra trong quá trình sản xuất.
Từ ngọn dầu hòa đến nhiên liệu cho xe cộ, và rồi là những chiếc lốp xe tăng cùng chiếc hộp nhựa trắng.
Dầu mò đã truyền mình ngoạn mục sau khi rời khỏi lòng đất tối tăm.
Câu chuyện của loại nhiên liệu đặc biệt này là minh chứng cho mọi điều rõ ràng.
Trong tay những người có tầm nhìn, ngay cả thứ từng bị coi là đồ bỏ đi cũng có thể trở thành cho phép màu cuộc sống.