Bạn có thể nghĩ câu trả lời rất đơn giản: vì trọng lực. Nhưng… nếu sự thật không hề đơn giản như vậy thì sao?
Trong hơn 300 năm, kể từ thời Isaac Newton, con người đã có thể tính toán chính xác cách các hành tinh chuyển động, cách quả táo rơi, thậm chí phóng tàu vũ trụ ra ngoài không gian. Nhưng nghịch lý là—chúng ta vẫn chưa thực sự hiểu trọng lực là gì.
Đến thời Albert Einstein, mọi thứ thay đổi hoàn toàn. Trọng lực không còn là một “lực hút” như chúng ta từng nghĩ, mà là kết quả của sự cong của không-thời gian. Nghe có vẻ phức tạp… nhưng điều đáng kinh ngạc hơn là:
👉 Có thể chính thời gian mới là thứ đang kéo bạn xuống mỗi giây.
Trong video này, bạn sẽ khám phá:
Vì sao mọi vật rơi xuống Trái Đất Trọng lực thực sự có phải là một “lực” hay không Sự khác biệt giữa cách nhìn của Newton và Einstein Bí ẩn lớn nhất của vật lý hiện đại: trọng lực lượng tử Và điều gì đang thực sự xảy ra phía sau hiện tượng quen thuộc nhất mỗi ngày
Đây không chỉ là câu chuyện về một lực vật lý—mà là cánh cửa dẫn đến những bí mật sâu nhất của vũ trụ.
Tại sao mọi thứ lại rơi xuống?
Bạn có thể trả lời ngay vì trọng lực.
Nhưng trọng lực thực sự là gì?
Nếu nó chỉ là một lực hút,
thì điều gì đang kéo bạn xuống mỗi giây?
Và tại sao trái đất lại có thể giữ được cả đại dương,
bầu khí quyển,
thậm chí giữ bạn không bay vào không gian?
Nhưng khoan, có một điều còn kỳ lạ hơn.
Điều mà chúng ta gọi là trọng lực
có thể không phải là một lực theo cách bạn vẫn nghĩ.
Vậy thứ gì đang thực sự xảy ra phía sau?
Điều gì khiến mọi vật rơi xuống?
Và điều đó được sinh ra như thế nào?
Xin chào mọi người,
mình là Trương Lang.
Chào mừng mọi người đến với Thế Giới Tri Thức.
Hôm nay,
chúng ta sẽ đi vào một trong những bí ẩn sâu sắc nhất của vũ trụ,
bản chất thật sự của trọng lực.
Vậy trọng lực là gì?
Đó là lực hút giữa hai vật thể.
Và lực hút này được tạo ra như thế nào?
Đến đây,
ngay cả những nhà vật lý thông minh nhất thế giới cũng im lặng,
bởi vì không ai biết câu trả lời.
Newton đã phát hiện ra định luật hấp dẫn,
nhưng ông thẳng thắn thừa nhận
Tôi không biết trọng lực là gì,
tôi chỉ biết cách tính toán nó,
Einstein thậm chí còn xuất sắc hơn Newton.
Ông nói rằng trọng lực là kết quả của độ cong của không thời gian.
Nhưng ông cũng thừa nhận,
tôi không biết tại sao khối lượng có thể làm cong không thời gian.
Bạn có thấy vấn đề không?
Hơn 300 năm đã trôi qua,
và nhân loại đã chế tạo tên lửa,
vệ tinh và trạm vũ trụ,
tất cả đều được tính toán bằng định luật hấp dẫn.
Nhưng chúng ta vẫn không biết trọng lực thực sự là gì.
Nó giống như việc bạn sử dụng điện thoại mỗi ngày,
nhưng không biết điện thoại được tạo ra như thế nào.
Thậm chí còn kỳ lạ hơn,
trọng lực hoàn toàn khác với 3 lực cơ bản còn lại.
Điện, tư tính, lực mạnh và lực yếu
đều có thể được giải thích bằng cơ học lượng tử.
Nhưng trọng lực thì không.
Các nhà vật lý đã cố gắng trong 100 năm,
nhưng vẫn không thể đưa trọng lực vào khuôn khổ của cơ học lượng tử.
Điều này có nghĩa là gì?
Điều đó có nghĩa là vũ trụ có thể đang che giấu một bí mật khổng lồ,
và trọng lực là chìa khóa để mở khóa bí mật đó.
Được rồi,
bây giờ chúng ta hãy nói về cách nhân loại đã dần dần tiếp cận bí mật này.
Bắt đầu từ năm 1687.
Năm đó,
Newton đã xuất bản một cuốn có tên nguyên lý toán học của triết học tự nhiên.
Tuần sách này đã trực tiếp viết lại tiến trình của nền văn minh nhân loại.
Trong tuần sách,
Newton đề xuất ý tưởng rằng
bất kỳ hai vật thể nào có khối lượng trong vũ trụ sẽ hút nhau.
Táo dây xuống đất,
mặt trăng quay quanh trái đất
và trái đất quay quanh mặt trời tất cả đều do cùng một lực gây ra.
Ông gọi lực này là lực hấp dẫn phổ quát.
Phát hiện này mang tính cách mạng như thế nào?
Trước Newton,
người ta tin rằng trời và đất là hai thế giới riêng biệt.
Các ngôi sao trên bầu trời là thiêng liêng,
trong khi đá trên trái đất là bình thường.
Nhưng Newton đã chứng minh điều đó
là sai lực làm cho quả táo rơi
và lực giữ cho mặt trăng không bay đi là cùng một thứ.
Điều này đã trực tiếp lật đổ các vị thần
vào vũ trụ,
không còn là một bí ẩn,
trở thành một cỗ máy có thể tính toán được.
Công thức của Newton rất đơn giản lực hấp dẫn
giữa hai vật thể bằng tích khối lượng
của chúng chia cho bình phương khoảng cách
nhân với một hàng số.
Chỉ với vài ký hiệu này,
người ta đã có thể dự đoán quỹ đạo của các hành tinh,
tính toán thời gian ngày đêm,
và thậm chí phóng tên lửa vào không giải.
Mọi người đều phát cuồng.
Họ nghĩ rằng Newton đã giải mã được bí mật tối thượng của vũ trụ.
Việc biết vị trí và vận tốc của tất cả các hạt
sẽ cho phép họ tính toán quá khứ và tương lai của vũ trụ.
Ý tưởng này sau đó được gọi là thế giới quang cơ học.
Tuy nhiên, có một câu hỏi mà ngay cả Newton
cũng không thể trả lời lực hấp dẫn được truyền như thế nào.
Hãy nghĩ về điều này mặt trời
và trái đất cách nhau 150 triệu km
trong một môi trường trân không nơi, không có gì tồn tại.
Làm thế nào mặt trời biết trái đất ở đâu?
Và làm thế nào trái đất cảm nhận được lực hút của mặt trời?
Điều đáng sợ hơn nữa là,
theo công thức của Newton, lực hấp dẫn là tức thời.
Nếu mặt trời đột nhiên biến mất, trái đất sẽ bị vang ra ngay lập tức.
Không phải 8 phút sau, mà là ngay lập tức.
Điều này có nghĩa là lực hấp dẫn di chuyển nhanh hơn tốc độ ảnh sáng.
Newton biết điều này sẽ không đúng.
Ông viết trong cuốn sách của mình
Tôi không đưa ra giả thuyết
có nghĩa là ông chỉ cho bạn biết cách tính toán lực hấp dẫn
nhưng ông không biết nó là gì.
Câu hỏi này vẫn chưa được giải đáp trong hơn 200 năm
cho đến khi một người xuất hiện.
Năm 1905
một nhân viên văn phòng cấp bằng sáng chế 26 tuổi đã xuất bản một bài báo.
Ông tuyên bố rằng tốc độ ảnh sáng là giới hạn tốc độ tối đa trong vũ trụ
và không có gì có thể nhanh hơn ảnh sáng.
Người đàn ông này là Einstein.
Nếu Einstein đúng, thì Newton đã sai.
Lực hấp dẫn không thể di chuyển tức thời
và tốc độ của nó chỉ có thể tối đa là tốc độ ảnh sáng.
Nhưng câu hỏi đặt ra là
nếu lực hấp dẫn không tức thời, vậy thì nó là gì?
Nó di chuyển từ mặt trời đến trái đất bằng cách nào?
Einstein đã mất 10 năm để tìm ra câu trả lời.
Năm 1905, ông đề xuất thuyết tương đối rộng.
Cốt lõi của lý thuyết này chỉ gói gọn trong một câu trọng lực không phải là một lực.
Bạn nghe đúng rồi đấy.
Trọng lực mà chúng ta cảm nhận được hoàn toàn không phải là lực hút.
Nó là kết quả của độ công không thời gian.
Điều đó có nghĩa là gì?
Trực tiên, hãy hiểu một khái niệm không thời gian.
Thế giới chúng ta đang sống không phải là 3 chiều, mà là 4 chiều.
3 chiều không gian cộng với 1 chiều thời gian.
Thời gian và không gian không tách rời.
Chúng là một thể thống nhất gọi là không thời gian.
Không có bất chất, không thời gian phẳng,
và các vật thể chuyển động theo đường thẳng.
Nhưng khi bạn đặt một vật thể lớn, nặng nề, như mặt trời,
không thời gian bị nén lại.
Nó giống như đặt một quả bóng 1000 kg lên một tấm vải căng.
Tấm vải sẽ bị võng xuống.
Bây giờ, nếu bạn đặt một quả bóng nhỏ bên cạnh nó,
quả bóng nhỏ sẽ di chuyển như thế nào?
Nó sẽ lan dọc theo bề mặt lóm về phía quả bóng 1000 kg.
Từ góc nhìn 3 chiều, quả bóng nhỏ dường như bị hút về phía quả bóng chỉ.
Nhưng trên thực tế,
nó chỉ đơn giản là chuyển động theo đường thẳng trong không thời gian cong.
Nó không chịu tác động của bất kỳ lực nào.
Trái đất quay quanh mặt trời không phải vì mặt trời hút nó,
mà vì mặt trời làm cong không gian thời gian xung quanh.
Trái đất chỉ đơn giản là chuyển động dọc theo không gian thời gian cong này,
tự cảm nhận mình đang chuyển động theo đường thẳng.
Nhưng từ bên ngoài, nó dường như đang quay.
Đây là thiên tài của Einstein,
ông đã biến trọng lực từ một lực thành hình học.
Tuy nhiên, có một điểm yếu lớn ở đây.
Nhiều người sử dụng phép so sánh tấm ga trải dường và quả cầu
chỉ khi giải thích thuyết tương đối rộng.
Nhưng phép so sánh này có một vấn đề chết người.
Tại sao quả cầu nhỏ lại lan về phía quả cầu chỉ?
Bởi vì trọng lực của trái đất,
chẳng phải chúng ta đang giải thích trọng lực sao.
Tại sao chúng ta lại sử dụng trọng lực để giải thích trọng lực một lần nữa?
Đây chẳng phải là một lập luận vòng bó sao.
Đúng vậy, nếu trọng lực chỉ đơn giản là độ cong của không gian,
tại sao một quả táo đứng yên lại rời xuống đất?
Không gian bị cong, vì vậy quả táo có thể đứng yên.
Theo định luật thứ nhất của Newton,
nếu không có lực tác dụng lên nó,
một vật thể hoặc đang đứng yên
hoặc đang chuyển động với vận tốc không đổi theo đường thẳng.
Không gian cong sẽ không tự động đẩy quả táo xuống.
Do đó, sự hiểu biết của nhiều người về thuyết tương đối rộng thực ra là sai.
Nguồn gốc thực sự của trọng lực không phải là độ cong của không gian,
mà là độ cong của thời gian.
Phát biểu này rất quan trọng.
Tại sao?
Trước tiên, hãy hiểu một sự thật.
Ngay cả khi bạn đứng yên,
bạn vẫn đang chuyển động.
Bạn đang chuyển động trong thời gian.
Mỗi giây, bạn đang di chuyển từ hiện tại đến tương lai.
Trong sơ đồ không thời gian, chụp ngang biểu thị thời gian
và chụp dọc biểu thị không gian.
Một vật thể đứng yên vẫn bất động trong không gian,
nhưng chuyển động về phía trước trong thời gian.
Quỹ đạo của nó là một đường thẳng hướng thẳng đứng lên trên.
Bây giờ, đây là điểm mấu chốt.
Khối lượng của trái đất cong không thời gian xung quanh
nén không chỉ không gian mà còn cả thời gian.
Hơn nữa, độ cong của thời gian lớn hơn nhiều so với độ cong của không thời gian.
Cụ thể, càng gần trái đất,
thời gian chơi càng chậm.
Đây không phải là khoa học viễn tưởng.
Đây là sự thật.
Đồng hồ nguyên tử trên các vệ tinh GPS
cần được hiệu chuẩn hàng ngày
vì các vệ tinh BPS cách trái đất khoảng 20.000 km
nơi thời gian đi trước về mặt trái đất 45 microseconds mỗi ngày.
Trong khi đó,
chuyển động tốc độ cao của vệ tinh làm chậm thời gian đi 7 microseconds mỗi ngày.
Cuối cùng cần một sự hiệu chỉnh là 38 microseconds.
Đây là bằng chứng trực tiếp về độ cong thời gian của thuyết tường đối rộng.
Bây giờ, hãy tưởng tượng một quả táo đang treo yên lặng trên cây.
Quả táo được tạo thành từ vô số nguyên tử.
Mỗi nguyên tử có thể được coi là một giờ.
Phần trên của quả táo ở xa trái đất hơn
và phần dưới ở gần hơn.
Vì vậy, thời gian nguyên tử ở phần trên chạy nhanh hơn
và thời gian nguyên tử ở phần dưới chạy chậm hơn.
Quả táo vẫn đứng yên trong không gian
nhưng chuyển động về phía trước trong thời gian.
Nếu thời gian chơi đều, quả táo sẽ vẫn đứng yên.
Nhưng thời gian không đều,
phần trên của quả táo chuyển động nhanh hơn trong thời gian
trong khi phần dưới chuyển động chậm hơn.
Giống như hai chiếc thuyền trên sông,
một chiếc có dòng chạy nhanh và chiếc kia có dòng chạy chậm.
Điều gì sẽ xảy ra nếu bạn buộc chúng lại với nhau bằng một sợi dây?
Toàn bộ con thuyền sẽ cong về phía dòng chạy chậm hơn.
Quả táo cũng vậy.
Hướng đi tương lai của nó bị xoán lại.
Cái ban đầu hướng về thời gian giờ đây cong về phía không gian,
về phía trái đất.
Tốc độ chậm lại trong thời gian trở thành gia tốc trong không gian
và quả táo rơi xuống.
Do đó, quả táo rơi xuống không phải vì trái đất kéo nó
mà vì tương lai của nó hướng về trái đất.
Nó chỉ đơn giản là đang đuổi theo tương lai của chính nó.
Đây là nguồn gốc thực sự của trọng lực, sự cong của thời gian.
Đến đây, bạn có thể hỏi,
vì Einstein đã giải thích trọng lực rồi,
tại sao ông lại nói ngay từ đầu rằng
các nhà vật lý vẫn chưa biết trọng lực là gì?
Bởi vì lý thuyết của Einstein
chỉ giải thích cách trọng lực hoạt động trong thế giới vị mô.
Ông không giải thích cách trọng lực hoạt động trong thế giới vị mô.
Bạn thấy đấy.
Ba lực cơ bản khác có các hạt truyền tin tương ứng.
Lực điện từ được truyền bởi photon,
lực mạnh bởi gluon và lực yếu bởi boson B kép và Z.
Những hạt này giống như những người đưa thư,
chịu trách nhiệm truyền thông tin về lực giữa các hạt.
Còn trọng lực thì sao?
Theo cùng logic đó,
lực hấp dẫn cũng phải có một hạt truyền tin gọi là gravitôn.
Nhưng chưa ai từng phát hiện ra gravitôn.
Hơn nữa,
khi các nhà vật lý cố gắng mô tả lực hấp dẫn bằng cơ học lượng tử,
các phép tính cho ra kết quả vô cực,
khiến toàn bộ lý thuyết sụp đổ.
Đây là cái gọi là vấn đề hấp dẫn lượng tử,
bí ẩn chưa được giải đáp lớn nhất trong vật lý hiện đại.
Để giải quyết vấn đề này,
các nhà vật lý đã đề xuất nhiều lý thuyết kỳ lạ.
Đầu tiên là lý thuyết dây,
cho rằng các đơn vị cơ bản của vũ trụ không phải là các hạt,
mà là các sợi dây dung động.
Các chế độ dung động khác nhau tương ứng với các hạt khác nhau.
Graviton là một loại dung động của dây.
Tuy nhiên, lý thuyết dây yêu cầu vũ trụ phải có 10 chiều trở lên,
trong khi chúng ta chỉ có thể cảm nhận được 4 chiều.
Các chiều thừa đã đi đâu?
Lý thuyết dây cho rằng chúng cuộn lại ở quy mô cực kỳ nhỏ,
quá nhỏ để chúng ta có thể phát hiện.
Lời giải thích này có vẻ xa vời đối với nhiều nhà vật lý.
Lý thuyết thứ 2 được gọi là hấp dẫn lượng tử vòng.
Lý thuyết này cho rằng không thời gian không liên tục,
mà được cấu tạo từ vô số các hạt cực nhỏ.
Giống như một bãi biển trông có vẻ nhãn mịn,
nhưng thực chất được tạo thành từ các hạt các riêng lẻ.
Tương tự ở quy mô cực nhỏ,
không thời gian là rời ra quả cỏ cấu trúc.
Quy mô này được gọi là thang plan,
sấp xỉ 10 mũ trừ 35 mét,
nhỏ hơn hạt nhân nguyên tử một tỷ tỷ lần.
Ở quy mô này, các khái niệm quen thuộc của chúng ta về thời gian
và không gian thậm chí có thể không tồn tại.
Năm 2023, kính viễn vọng PhAS của Trung Quốc
đã phát hiện ra bằng chứng quan trọng về sự tồn tại
của sóng hấp dẫn nanohertz.
Những sóng này, với bước sóng đạt đến phạm vi cực quang,
được tạo ra bởi sự hợp nhất của các lỗ đen siêu khối lượng.
Phát hiện này được xếp hạng là một trong 10 đột phá khoa học
hàng đầu năm 2023.
Trong những năm tới, chương trình Taiji
và chương trình Tianking của Trung Quốc
sẽ phóng các máy dò sóng sóng hấp đặt
Những máy dò này sẽ tạo thành một tam giác khổng lồ
trong không gian với các cạnh dài hàng triệu km
để thu nhận cả những tín hiệu sóng hấp dẫn yếu nhất.
Có lẽ một ngày nào đó, chúng ta sẽ thực sự có thể phát hiện ra
các hạt gravitân.
Có lẽ một ngày nào đó, chúng ta sẽ hiểu được
cấu trúc sâu nhất của không thời gian.
Có lẽ một ngày nào đó, chúng ta sẽ có thể trả lời
câu hỏi của Newton từ hơn 300 năm trước
trọng lực thực sự là gì.
Nhưng cho đến ngày đó, trọng lực vẫn là lực bí ẩn nhất trong vũ trụ.
Nó khiến táo rơi xuống đất, các hành tinh quay,
các thiên hà hình thành.
Nó định hình mọi thứ trong vũ trụ
và chúng ta đang đứng trên ngưỡng cửa
của việc mở khóa bí mật tối thượng này.
Lần tới khi bạn thấy một quả táo rơi,
hãy xem xét điều này
không phải trọng lực kéo nó xuống
mà là thời gian đang dẫn nó đến trái đất.
Những bí mật của vũ trụ thường ẩn giấu
trong những hiện tượng phổ biến nhất.
Và vũ trụ vẫn còn vô bằng bí ẩn
mà con người chưa thể chạm tới
và hành trình khám phá ấy
sẽ không bao giờ dừng lại.
Nếu bạn yêu thích những kiến thức thú vị như thế này
đừng quên theo dõi kênh Thế Giới Tri Thức
để cùng mình khám phá thêm
nhiều điều kỳ diệu hơn nữa.
Hẹn gặp lại các bạn ở những video tiếp theo.