Xem Một Lần Hiểu Ngay NGUỒN GỐC & KHÁC BIỆT Của Các Tôn Giáo Lớn Nhất Thế Giới | Thế Giới Cổ Đại

Đình Sự
546 người theo dõi
Chào mừng các bạn đã đến với kênh Thế giới cổ đại.
Tôi là MC Quang Phiên, rất vui được đồng hành cùng các bạn trong video ngày hôm nay.
Hãy tưởng tượng, trong tương lai, loài người không còn tin rằng mình chỉ là kết quả của ngẫu nhiên.
Chúng ta tìm được bằng chứng cho thấy rằng con người đã từng được tạo ra
không phải bởi tiền hóa mù mờ mà bởi một chủng loài có trí tuệ vượt trổi.
Những dấu vết cổ xưa xuất hiện đồng thời ở nhiều nền văn minh khác nhau.
Chỉ về cùng một nhóm sinh vật.
Con người gọi họ bằng một cái tên đơn giản, đứng tạo hóa.
Đây là nội dung chính của bộ phim khoa học viễn tưởng Prometheus.
Có thể xem nó là một trong những tác phẩm táo bạo nhất từng có
vì nó chạm vào câu hỏi cuối cùng của toàn bộ nền văn minh nhân loại.
Chúng ta đến từ đâu?
Vì sao chúng ta ở đây?
Và rồi sẽ đi về đâu?
Đề tài này quá lớn
Bởi nhìn khắp thế giới sẽ thấy có vô số cộng đồng, vô số hệ phái.
Mỗi bên đều có cách trả lời khác nhau.
Và nếu bạn trả lời không giống họ, bạn sẽ làm phật lòng họ.
Vậy, đạo diễn đã xử lý vấn đề nhạy cảm ấy như thế nào?
Ông đã tổng hợp thế giới quan của toàn bộ các tôn giáo lớn trên thế giới
và đưa ra một gợi ý cho nhân loại.
Có lẽ đó cũng chính là chiếc chìa khóa để mở toàn bộ bí mật của vũ trụ.
Sau khi xem xong nội dung video ngày hôm nay,
tôi tin bạn sẽ có cái nhìn hoàn toàn mới về vũ trụ này.
Giờ thì chúng ta cũng bắt đầu nhé!
Giả sử thế giới có một nguồn gốc tối hậu,
một hình thái căn bản nhất, tạm gọi là cội nguồn tối hậu.
Trước tiên, hãy nhìn vào dạng Đa thần Nguyên Thủy.
Trên vùng đồng băng nước Hà Cổ Đại,
người dân Hai Con Sông tin rằng
thế giới do nhiều vị thần tạo nên
mặt trời, mặt trăng, bầu trời, mặt đất, gió mưa, sấm xét.
Mỗi hiện tượng tự nhiên đều do một vị thần cụ thể tạo ra hoặc cài quản.
Chẳng hạn trong thần thoại về định mệnh,
hình thái ban đầu của vũ trụ là hai vũng nước, tượng trưng cho hai thủy thần.
Trải qua một chuỗi chiến tranh giữa các thần,
danh giới vũ trụ dần được thiết lập,
trời và đất lần lượt được tạo ra.
Giữa các vị thần còn có thứ bậc, tối cao là ma đúc,
dưới nữa là thần bậc cao và thần bậc thấp.
Các thần bậc thấp về cơ bản là đi làm thuê cho thần bậc cao,
phải gánh những việc nặng nhọc.
Nhưng lâu ngày họ bắt đầu than phiền.
Để ổn định nội bộ, một vị thần bậc cao men tạo ra loài người,
để loài người thay thế các thần bậc thấp làm việc.
Công việc bao gồm trồng trọt trên mặt đất,
khi mùa màng bội thu thì phải nộp cho thần.
Vậy nộp bằng cách nào?
Đó chính là dựng tượng thần.
Hàng năm mang sản vật hoặc lễ phẩm đến để thơ để dân cúng cho chư thần.
Nói cách khác, mục đích tồn tại của con người là làm công cho các vị thần.
Vậy loài người được tạo ra trông như thế nào?
Họ được tạo theo hình dáng của chính các thần.
Bạn nhìn những tượng thần kia sẽ thấy đều là dáng người.
Vì thế, từ góc nhìn của con người, các vị thần chẳng khác nào con người cấp cao hơn.
Trong Prometheus, bạn không khó để nhận ra bộ phim mượn cấu trúc kiểu thần thoại Summer này.
Người khổng lồ trắng tạo ra loài người cũng giống như nhân loại cấp cao, hình dáng gần như y hệt.
Còn những thần thoại đa thần khác như Ai Cập Cổ, Hy Lạp, La Mã thì tôi không kể hết ở đây.
Đến khoảng thế kỷ thứ 6 trước công nguyên, xuất hiện một cách hiểu mới do Thái giáo.
Họ cho rằng cội nguồn tối hậu không phải là vột số thần mà chỉ có một.
Trong tiếng Do Thái gọi là Elohim, tiếng Anh là God tức Thượng Đế, còn có danh xưng là Nhà Hòe.
Nhóm người này tụ cư ở phía tây vùng Lợng Hạ, tức khu vực Israel-Palestine ngày nay.
Người Do Thái tin rằng, cội nguồn tối hậu đã đến tiếp xúc với họ thông qua Moses.
Trên một ngọn núi, Thượng Đế khắc ra 10 điều dân trên bia đá.
Đồng thời truyền ra rất nhiều luật lệ để con người tuần giữ.
Sự tuần giữ này không đơn giản như việc chấp hành quy tắc thông thường.
Mối quan hệ người Thượng Đế mà Do Thái giáo xây dựng là uy nhiêm và đáng sợ.
Nói ngắn gọn, không tuần luật thì Thượng Đế sẽ diệt cả dân tộc.
Chỉ khi tuần luật, Thượng Đế mới cho phép họ được sống.
Vì vậy, tín đồ Do Thái kính sợ Thượng Đế và kính sợ thế giới này.
Ở điểm nào đó, nó đồng điệu với thần thoại Summer.
Cả hai đều cho rằng, đây là thế giới của thần.
Thần là chủ, còn con người giống như khách.
Đã ở nhà chủ thì phải theo luật của chủ.
Không theo thì chủ có thể đuổi đi.
Thế nên, mục đích tồn tại của con người là tuân theo quy tắc của Thượng Đế.
Vì sao họ lại cố chấp với luật pháp như vậy?
Bởi vì Thượng Đế đã lập một giáo ước với dân Do Thái.
Nếu họ tuần luật, sẽ đến một ngày Thượng Đế ban cho họ một miền đất phồn vinh.
Và miền đất ấy ở đâu?
Ở chính vùng Israel Palestine.
Ngoài ra cần biết thêm, trong kiểu quan hệ uy nhiệm này,
hình tượng của Thượng Đế rất xa vời.
Còn nơi ngại ngự, thiệt đáng lại càng không thể chạm tới.
Đến thế kỷ thứ nhất, một bộ phần nhỏ người Do Thái nảy sinh một cách hiểu khác.
Họ cho rằng Thượng Đế là đại ái,
và không đối xử phân biệt với các dân tộc khác.
Và thiên đàng là nơi có thể đạt tới.
Họ chào đón các dân tộc khác bước vào hệ thống này,
cùng thơ phượng vị thân mà người Do Thái vẫn thở.
Nhưng rồi vấn đề xuất hiện.
Theo ghi chép của Do Thái giáo,
Thượng Đế chỉ lập giáo ước với người Do Thái.
Vậy dựa vào đâu lại cho phép người ngoại tộc gia nhập?
Theo lịch sử mà một nhóm nhỏ người Do Thái ghi lại,
họ phản biện rằng khoảng năm ba,
có một người Do Thái tên là Giê-xu bị đóng đinh trên thập tự giá,
và ba ngày sau đã sống lại rồi thăng thiên.
Họ nói rằng Giê-xu thực ra là con của Thượng Đế.
Ngài đến thế gian, trải qua cái chết và sự phục sinh ấy,
là để cập nhật nội dung của giáo ước.
Trong giáo ước mới,
Thượng Đế không còn phân biệt con người theo dân tộc nữa.
Trước mặt Ngài, mọi người đều bình đẳng.
Và giáo ước mới này được trao cho toàn nhân loại thông qua Giê-xu.
Vậy người ngoại tộc làm thế nào để gia nhập giáo ước ấy?
Bằng đức tin, tức là tin vào Giê-xu.
Trong giáo ước mới, viễn cảnh cũng khác đi.
Nếu tin Ngài, sau khi chết,
bạn sẽ có cơ hội lên thiền đàng ở cùng Thượng Đế.
Bây giờ ta thử đối chiếu.
Giáo ước của Do Thái giáo chỉ hương đến người Do Thái,
nên hệ giá trị mang tính dân tộc khép kín.
Đặc trưng là đề cao luật pháp Do Thái,
vì dân tộc này nhấn mạnh việc thực hành các điều luật của Thượng Đế.
Giữa các lễ hội Do Thái,
Nam giới làm phép cắt bào quỳ đầu, ăn uống cực kỳ nghiêm ngặt.
Thậm chí có người còn nói rằng,
một miếng thịt từ lúc giết mổ đến khi lên bản ăn,
phải trải qua rất nhiều công đoạn xử lý.
Những hành vi ấy trở thành dấu hiệu quan trọng để định danh người Do Thái.
Vì vậy, tính dân tộc của người Do Thái giáo đặc biệt mạnh.
Còn cơ độc giáo được nhìn như một cuộc cải cách.
Không cho rằng Thượng Đế chỉ chăm lo cho người Do Thái,
mà người ngoại tộc cũng được tiếp nhận, không có phân biệt dân tộc.
Vì vậy, hệ giá trị mang tính phổ quát.
Hơn nữa, để người ngoại tộc gia nhập hệ thống ấy,
không nhất thiết phải thực hành toàn bộ luật pháp Do Thái,
thực tế nhiều dân tộc cũng khó mà sống nổi theo sự nghiêm ngặt đó.
Cách hiểu này cho rằng, những điều luật mang tính hình thức có thể bỏ qua.
Chỉ cần nội tâm thành kính và có đức tin nơi Chúa Giê-xu,
thì người ngoại tộc vẫn được Thượng Đế tiếp nhận.
Tóm lại, ý tưởng mới xuất hiện ở thế kỷ I này,
xét theo góc độ truyền bản xã hội, đã bóc tách lớp căn cước Do Thái,
làm giảm tính dân tộc của hệ thống.
Khi ngày càng nhiều người không phải Do Thái, người ngoại tộc gia nhập,
bóng dáng văn hóa Do Thái dần bị làm mờ.
Cuối cùng, nó tách khỏi mẹ thể, trở thành một hệ thống độc lập.
Và khi lan truyền, câu chuyện tôn giáo xuất phát từ người Do Thái
cũng được mang ra khỏi phạm vì Do Thái, truyền đi khắp thế giới.
Rồi hệ thống câu chuyện ấy nhanh chóng đến bán đạo Ả Rập, tới Mekka.
Về sau, vào thính kỳ thứ 7, người Ả Rập hình thành một cách hiểu khác,
đó chính là Hồi giáo.
Cội nguồn tối hậu mà họ hiểu,
vẫn là vị thần độc nhất mà người Do Thái nói tới.
Trong tiếng Ả Rập, thần được gọi là A-la.
Ví dụ, bạn là người Ả Rập nhưng theo cơ độc giáo,
bạn gọi thượng đế cũng là A-la,
vì A-la trong tiếng Ả Rập có nghĩa là thần, thượng đế.
Vì Hồi giáo khi ra đời mang màu sắc chính lý đối với hai hệ trước,
họ nhấn mạnh khái niệm tương đối.
Thần mà chúng tôi nói mới là chân thần,
còn những cách hiểu khác là chưa đúng.
Do đó, theo thói quen, trước khi gọi thần,
họ thường thêm tiền tố mang nghĩa chân chủ, chân thần.
Xét về cấu trúc tổng thể,
Hồi giáo giống như một trung gian.
So với cơ độc giáo,
nó quan trọng giới luật hơn.
Giống do Thái giáo ở chỗ có nhiều tập tục, điều lệ và kinh kỵ.
Nổi tiếng nhất là không ăn thịt lợn.
Trong đức tin của họ,
có 5 nguyên tắc căn bản,
tức 5 trụ cột.
Mỗi ngày công nguyện nhiều lần,
nộp một phần tài sản nhất định,
có thắng ăn chay Ramadan hàng năm.
Vì do Thái giáo, nó lại thoáng hơn.
Bằng đức tin,
con người có thể được Thượng Đế tiếp nhận.
Vì vậy, nó mang tính phổ quát.
Chỉ cần bạn quy phục Thượng Đế,
từ khoảnh khắc đó, bạn được đón nhận.
Đích hướng của họ,
cũng là đạt tới trạng thái sau khi chết,
được ở cùng Thượng Đế.
Ba màng nội dung này,
được tôi đánh cùng một màu.
Vì nguồn gốc câu chuyện của chúng,
gắn cùng một kho thang truyện kề.
Nơi có những chuyện bạn ít nhiều đã nghe,
như Thượng Đế tạo dựng thế giới này trong 7 ngày,
Adam và Eva ăn chay cấm,
con thuyền Noah tránh đại hồng thủy,
cuộc xuất hành cùng một sét rẽ biển đỏ,
Abraham lập giao ước với Thượng Đế, v.v.
Tất cả những câu chuyện ấy,
đều được ghi chép trong kinh Tô-ra.
Về sau,
người do Thái còn bổ sung thêm nhiều nội dung khác,
khiến khái niệm Tô-ra,
cũng được dùng theo nghĩa rộng hơn.
Trong cờ độc giáo,
cùng một hệ thống câu chuyện và nội dung ấy,
được gọi là Cựu ước.
Bởi như đã nói ở trên,
trong cách ghi chép lịch sử của họ,
giáo ước đã được Chúa Giê-xu cập nhật,
nên giáo ước mới được gọi là Tân ước.
Tân ước ghi lại toàn bộ câu chuyện về Chúa Giê-xu,
từ khi sinh ra, đi giảng đạo,
bị đóng đinh trên thập tự giá,
cho đến sau khi chết thì sống lại và thăng thiên.
Còn trong Hồi giáo,
cuốn sách ấy được gọi là Tàu-rap,
thực chất chỉ là cách đọc tiếng Ả-rập của từ Tô-ra.
Lập trường của Hồi giáo cho rằng,
những sự kiện đó đều từng thật sự xảy ra.
Nhưng họ tin rằng,
tất cả các kinh điển hiện còn đang lưu truyền,
đều đã bị con người sửa đổi.
Họ thừa nhận câu chuyện cơ đốc giáo ghi chép
về việc Chúa Giê-xu giảng đạo là có thật.
Nhưng cho rằng đoạn sau,
việc Chúa Giê-xu bị đóng đinh trên thập tự giá,
đã bị xuyên tạc.
Bạn thấy đấy, mọi thứ trở nên vô cùng rối rắm.
Vậy, họ giải quyết sự rối rắm này như thế nào?
Hồi giáo tin rằng,
vào thế kỷ thứ bảy,
Thượng Đế đã giang lâm lần cuối khai thi trong Muhammad
để hiệu trình lại mọi xài lệch,
truyền đạt chân ngôn cuối cùng.
Nội dung của sự khai thi ấy được ghi trong Kinh Qua-ran.
Chỉ cuốn sách này mới là chính truyền.
Vì thế, có thể nói,
ba tôn giáo này có cùng một cấu trúc câu chuyện,
nhưng sử dụng những kinh điển khác nhau,
những cách ghi chép khác nhau
và những cách diễn giải khác nhau.
Từ đó,
hình thành nên tín ngưỡng, phong tục
và sinh hoạt tôn giáo khác biệt.
Trên đây là phần khai quát
về nhất thần giáo chủ đạo của phương Tây.
Bây giờ, chúng ta chuyển sang phương Đông.
Hệ thống cổ xưa nhất
cần nhắc tới là bà là môn giáo của Ấn Độ,
có thể truy ngược về khoảng thế kỷ thứ 16 trước Công Nguyên,
thậm chí còn sớm hơn nữa.
Nhưng tôi sẽ không đi quá sâu.
Nhân tiện nói thêm,
cội nguồn tối hậu trong tư tưởng phương Đông rất chiều tưởng.
Tôi không đủ năng lực để giăng dài thật sâu xa.
Hơn nữa,
video này chỉ mang tính tổng quan,
phải nói gọn trong vài phút
nên mọi người chỉ cần nắm khung tư duy là đủ.
Theo bà là môn giáo,
cội nguồn tối hậu được gọi là Phạm, Brahman.
Phạm không phải là thần,
theo nghĩa phương Tây,
mà là một thực tại tối hậu,
vượt ngoài thời gian và không gian.
Nói đơn giản,
mọi sự vật đều là biểu hiện của Phạm.
Vạn vật sinh ra từ Phạm
và tồn tại trong vạn vật.
Khái điểm này cực kỳ chiều tưởng.
Bà là môn giáo có ba vị thần tối cao,
đó là Phạm Thiên, Brahman, Vishnu và Shiva.
Nói một cách khái quát,
cả ba đều là những hiển lộ của Phạm.
Phạm Thiên là thần sáng tạo,
có bốn đầu, bốn tay.
Trong thần thoại,
tư miệng, cánh tay, đùi và bàn chân của ông
đều lần lượt sinh ra bốn đẳng cấp con người.
Đẳng cấp cao nhất là bà là môn,
tiếp theo là sát đế lợi,
rồi phệ xá.
Thấp nhất là thù Đà La.
Tư tưởng phân chia giai cấp này
về sau ăn sâu vào xã hội Ấn Độ
bám rễ cực kỳ vững chắc cho đến tận ngày nay.
Ở Ấn Độ, làm sao để biết bạn thuộc đẳng cấp nào?
Chính là qua quan hệ xã hội.
Nếu bạn có bạn bè người Ấn,
hãy hỏi họ.
Họ sẽ nói cho bạn biết trong vòng quan hệ của mình
ai thuộc giai tầng nào,
trong lòng họ đều biết rất rõ.
Ngoài ra, còn có một nhóm gọi là Đa Lít.
Nhóm này thậm chí không được xem là con người đúng nghĩa.
Tôi đã làm một video rất hay về tầng lớp này.
Mời các bạn xem thêm trên kênh nhé.
Ngoài Phạm Thiên Brahma,
còn có Visnu và Thần Bảo Hộ
giữa gìn trật tự thế gian.
Ông thường xuất hiện dưới nhiều hóa thân khác nhau
để hoàn thành nhiệm vụ trong thế giới loại người.
Một câu chuyện nổi tiếng là Đại Hồng Thủy.
Có một ngày, Visnu hóa thành một con cá.
Cảnh cáo con người tên là Manu rằng
sẽ có một trận Đại Hồng Thủy.
Quyền ông đóng thuyền.
Manu nghe theo.
Cuối cùng, với sự giúp đỡ của con cá ấy,
ông cùng gia đình sống sót
trở thành những người duy nhất còn lại
tiếp nối dòng giống loại người.
Vị thần cuối cùng là Siva,
thần Hủy Diệt.
Một vị thần vô cùng mạnh mẽ.
Chỉ cần ông múa, trời đất cũng rụng chuyển.
Siva còn được xem là thần chiến tranh.
Nhưng Hủy Diệt ở đây
mang một ý nghĩa sâu hơn.
Đó là phá bỏ cách cũ
để mở đường cho cái mới ra đời.
Ba vị thần này tượng trưng cho
trật tự vận hành của vũ trụ,
sáng tạo, duy trì, Hủy Diệt.
Sau Hủy Diệt,
cái mới lại sinh ra,
mở đầu cho một vòng luân hồi tiếp theo.
Vạn vật đều tuân theo quy luật ấy.
Và con người cũng chỉ là một phần của vạn vật.
Vì vậy, sinh mệnh con người
cũng vận hành theo quy luật này.
Đó chính là luân hồi sinh tử.
Họ tin rằng sau khi chết,
con người sẽ đầu thai sang kiếp sau.
Linh hồn rơi khỏi thân xác hiện tại,
bước vào một thân xác mới,
bắt đầu một đời sống mới.
Kiếp sau kết thúc,
lại bước vào kiếp sau nữa.
Cứ thế lặp đi lặp lại không rớt.
Vậy nếu bạn muốn đầu thai vào một kiếp tốt hơn,
bạn phải làm gì?
Nói ngắn gọn là bạn phải sống tốt
và tích đức trong kiếp này.
Giống như nộp tiền cho kiếp sau.
Những việc bạn làm,
hậu quả của việc ấy
là động cơ khi làm việc đó.
Tất cả đều gọi là nghiệp.
Nếu bạn có động cơ tốt,
làm việc tốt và tạo ra kết quả tốt,
thì nghiệp của bạn là nghiệp lành.
Ngược lại,
làm điều xấu thì nghiệp sẽ là ác nghiệp.
Vậy kiếp sau sẽ đầu thai thành gì?
Hoàn toàn phụ thuộc vào nghiệp của bạn.
Và rồi quá trình ấy
lại tiếp tục lặp đi lặp lại như cũ.
Tổng hợp lại,
có thể thấy rằng
cách họ lý giải sinh tử luân hồi
và vòng sinh tử của con người
chỉ là một trường hợp trong vòng luân hồi của vũ trụ vạn vật.
Nhưng ở đây,
lại nảy sinh một câu hỏi rằng
trong mỗi vòng luân hồi mới,
rốt cuộc cái gì đang luân hồi?
Bà Lam Môn Giáo trả lời
đó là ngã Atman.
Bạn có thể tạm dùng
khái niệm linh hồn của phương Tây để hiểu.
Đó là một thực thể linh hồn.
Theo họ,
Atman mới là cái tôi chân thực,
là bản thể thật sự.
Chính cái tôi ấy không ngừng luân hồi,
mỗi đời nhập vào một thân sắc khác nhau.
Vậy nếu một người đời đời tích đức,
nghiệp ngày càng tốt,
đầu thai ngày càng cao,
có một đời vừa sinh ra
đã thừa kế khối tài sản hàng trăm triệu,
người đó có hạnh phúc không?
Bà Lam Môn Giáo cho rằng
người giàu cũng có nỗi khổ của người giàu
và thế gian luôn tràn ngập đủ loại khổ đau,
chưa bao giờ trọn vẹn.
Vì thế,
chỉ cần ngã còn bị kẹt trong luân hồi
thì cực lạc vĩnh viễn không thể đạt tới.
Vậy làm sao để giải thoát?
Câu trả lời chính là tu hành.
Tu hành có khổ hành
tức chịu đói, tắm nước lạnh,
bắc áo vải thô,
mỗi ngày chỉ ăn một hạt gạo.
Ngoài ra còn có phương pháp thiền định.
Bạn có thể hiểu Nôm Na
là người tĩnh tâm,
lắng lòng để lĩnh ngộ trần lý.
Khi bạn lĩnh ngộ được cảnh giới
Phạm Ngã Nhất Như,
tức là khi ngã hòa làm một với Phạm
với thực tại tối hậu của vũ trụ,
thì cái tôi ấy liên thoát khỏi luân hồi,
đạt tới giải thoát.
Đó chính là Phạm Ngã Nhất Như.
Ngộ được cảnh giới này
đồng thể với Phạm
thì sẽ được giải thoát,
khá tương đồng với khái niệm
ở cùng Thượng Đế trong tôn giáo phương Tây.
Có người sẽ nói
sao nghe hơi giống Phật Giáo.
Về mặt lịch sử,
Phật Giáo cũng có một mẹ thể
giống như Cơ Đốc Giáo.
Phật Giáo ra đời trong môi trường Bà Lam Môn Giáo
vào khoảng thế kỳ thứ 6 trước Công Nguyên.
Khi ấy,
Ấn Độ đang trải qua một làn sóng cải cách tư tưởng lớn.
Rất nhiều người đi tu hành.
Trong khuôn khổ thế giới ấy,
có người muốn tu đến cảnh giới Phạm Ngã Nhất Như.
Có người lại hình thành hệ lý luận riêng
rồi lập phái độc lập.
Chẳng hạn như Kỳ Na Giáo,
tôn giáo này còn khá xa lạ.
Nhưng nhân vật tu hành tiếp theo
thì bạn chắc chắn biết.
Ông sinh ra là một hoàng tử
từng trải qua khổ hạnh
cũng từng trải qua thiền định
tức là lặng lẽ ngồi quán chiếu.
Cuối cùng, khi thiền định dưới một gốc cây,
ông đã ngộ ra một chân lý hoàn toàn khác.
Đó chính là Phật Đà Tất Đạt Đa Cô Đam.
Những gì ông chứng ngộ được về sau
được chỉnh lý và truyền bá
để hình thành Phật Giáo.
Hãy thử so sánh như thế này.
Bà là môn giáo
chia con người thành đủ thứ giải cấp.
Phật Giáo thì nói chúng sinh bình đẳng.
Dù đều bàn về sinh tử luân hồi
nhưng tư tưởng cốt lõi hoàn toàn khác nhau.
Nói cách khác,
hai bên bề ngoài thì có vẻ giống nhau
nhưng bên trong khác hẳn.
Nhưng khác ở đâu?
Hãy nhìn vào điểm chung của tất cả những gì
chúng ta nói đến cho đến giờ
về cội nguồn tối hậu.
Hai đặc điểm chung.
Thứ nhất, nếu giả định có một chủ thể thực hiểu
một đối tượng như các vị thần
Yahweh, Giê-xu, Chân Chủ hay Phạm.
Thứ hai, chủ thể ấy khẳng định
vĩnh cỉu, bất biến.
Ví dụ, Thượng Đế toàn chi toàn năng
thì mãi mãi toàn chi toàn năng.
Ngài tồn tại vĩnh viễn, không thay đổi.
Chỉ là con người không chạm tới được
phải sau khi chết mới ở cùng Thượng Đế.
Phạm cũng là một thực tại tối hậu
chỉ là con người không nhìn thấy,
không chạm được, không lĩnh hội được.
Nhưng Phạm thì vĩnh viễn tồn tại,
vĩnh viễn bất biến.
Chính tại điểm này,
Phật giáo tách hẳn ra khỏi những người anh em đi trước.
Phật giáo phủ định cả hai điểm chung ấy.
Thậm chí là phủ định toàn bộ cách đặt vấn đề.
Phật giáo không cho rằng
trong vũ trụ tồn tại một thực thể bất biến,
trương tôn như vậy.
Không có thứ gọi là cội nguồn tối hậu theo nghĩa đó.
Vũ trụ không có khởi đầu theo kiểu một bản thể sáng tạo.
Đây là một khái niệm rất sâu.
Bạn chỉ cần biết rằng
nó hoàn toàn khác những hệ thống trước là đủ.
Nói cách khác,
cốt lõi của Phật giáo là vô thần.
Còn việc chúng ta thường nghe nói vị Phật này, vị Phật kia,
thực chất là kết quả của quá trình thần thành hóa về sau trong lịch sử Phật giáo.
Bản chất của các vị ấy đều là con người.
Cuối cùng,
hãy đối chiếu trực tiếp với bà Lam Môn Giáo.
Điểm cài biến căn bản của Phật giáo
là xóa bỏ toàn bộ về hệ thống phạm,
không có thần linh.
Khi bà Lam Môn Giáo nói thứ luân hồi là ngã,
thì Phật giáo không thừa nhận ngã luân hồi,
mà đưa ra khái niệm vô ngã để giải thích luân hồi.
Vô ngã là khái niệm đối lập trực tiếp với ngã của bà Lam Môn Giáo.
Khi bà Lam Môn Giáo nói rằng
chấm dứt luân hồi,
đạt tới giải thoát là phạm ngã nhất như,
thì trong Phật giáo không có phạm.
Cách diễn đạt của họ chỉ là niết bàn.
Các thuật ngữ thèn trốt này,
mọi người có thể tự tìm hiểu thêm.
Nhìn trực quan mà so sánh,
thì mục tiêu mà hai bên cùng hướng tới
đều là thoát khỏi vòng sinh tử luân hồi,
đạt đến giải thoát.
Nhưng con đường giải thoát
và cảnh rơi cuối cùng lại không giống nhau.
Trong bà Lam Môn Giáo,
mọi thứ thực tại đều là thực tại.
Phạm là thực tại
và bàn ngã của tôi cũng là thực tại.
Còn Phật giáo thì phù định tất cả những thứ đó.
Vậy trong thế giới quan Phật giáo rút cuộc còn lại gì?
Phật giáo yêu cầu bạn ngộ,
ngộ ra không.
Đây là một khái niệm cực kỳ sâu sắc và phong phú.
Ngộ bằng cách nào?
Đó là học pháp, tụng kinh, học kinh.
Bạn phải tự mình quan chiếu để ngộ.
Bà Lam Môn Giáo qua biến thiên lịch sử,
cuối cùng trở thành Ấn Độ giáo ngày nay.
Còn Phật giáo truyền vào Trung Quốc, Việt Nam, Nhật Bản.
Nên chúng ta lại càng quen thuộc với Phật giáo hơn.
Hai hệ này tuy có vùng rào nhau,
nhưng nhìn tổng thể rất khác nhau.
Tiếp theo là Đạo giáo.
Đạo giáo hình thành vào thời Đông Hán.
Nguồn gốc có nhiều cách nói,
nhưng chủ yếu gắn với vùng Tư Xuyên.
Vậy trong văn hóa Trung Hoa,
Đạo giáo và Đạo gia có quan hệ như thế nào?
Đạo giáo dung hợp rất nhiều yếu tố
như âm dương, thân tiên, quỷ thân dân gian.
Trong đó, kinh điển tối cao của nó là Đạo Đức Kinh của Đạo gia.
Đạo giáo cho rằng,
trước khi trời đất xuất hiện,
đã tồn tại một thứ hỗn nhiên mà thành.
Hỗn nhiên, nghĩa là không phải đơn nhất,
mà là đang nguyên.
Nhưng bạn không thể dùng lời mà nói rõ nó.
Tuy vậy, vẫn phải gọi nó bằng một cái tên.
Vậy thì gọi là Đạo.
Đạo vô hình vô tướng,
bao trùng tất cả,
ở khắp mọi nơi.
Như câu nói,
Đạo sinh nhất, nhất sinh nhị,
nhị sinh tam, tam sinh vạn vật.
Đạo là khởi nguyên của mọi sự.
Vạn vật đều tư Đạo mà diễn hóa.
Và sự biểu hiện ra bên ngoài của Đạo,
chính là Đức.
Đức cũng rất là chiều tượng.
Nhưng có câu kinh điển,
sinh mà không có,
làm mà không cậy,
lớn mà không trở,
ấy gọi là huyền Đức.
Giải thích bằng ví dụ đời thường,
đó là bạn tạo nên một việc gì đó,
nhưng không chiếm làm của riêng.
Ví dụ lầm một công ty,
nhưng không mang tâm chiếm hiểu.
Làm mà không cậy,
là bạn làm ra thành tiệu,
mang về lợi ích lớn,
nhưng không tự coi mình là công thần,
không ôm chốc niệm tất cả là như tôi.
Lớn mà không trở,
là bạn đưa công ty lớn mạnh lên,
nhưng không muốn làm kẻ thống trị nó.
Bạn nghĩ đó là của mọi người,
chứ không phải của riêng mình.
Nghe thì quen lắm,
giống như câu cửa miệng của nhiều ông chủ thích nói với nhân viên.
Nhưng nếu thực sự có người được làm điều ấy bằng cảm tâm lòng,
thì Đạo Đức Kinh nói đó là thứ Đức sâu kín nhất,
mà Đức là biểu hiện của Đạo,
tức những điều ấy phản ánh nội tính của Đạo.
Vậy đặc trưng của Đạo có thể được tóm lại bằng chính 3 câu đó.
Đến đây, khác biệt Đông Tây lập tức lộ ra.
Tây phương nhất thần giáo hiểu cội nguồn tối hậu như một chủ thể có ý thức.
Đây là thế giới của Thượng Đế.
Mọi điều tốt đều là do Thượng Đế ban phúc.
Mọi thứ là do Thượng Đế an bài.
Ngài trở, Ngài là chủ vạn vật.
Con Đạo của phương Đông,
tuy sinh ra vạn vật,
nhưng không chiếm hiểu, không cậy công, không thống trị.
Đạo là một quy luật khách quan trong tự nhiên,
là nguồn nuôi dưỡng vạn vật,
là động lực khiến vạn vật tuần hoàn không rứt.
Nhưng Đạo không phải là một cá nhân có ý chí theo kiểu ấy.
Và Phật giáo thì còn đi xa hơn.
Phật giáo trực tiếp phủ định loại chủ thể như vậy.
Vì thế trong lịch sử,
khi Phật giáo truyền vào Trung Hoa,
nó không lạc nước lạc cái quá mức.
Nội tại là vì Phật giáo và tư tưởng bản địa có điểm tương thông ở hướng lớn.
Ngoại tại là vì nó không tạo ra mối đe dọa trực tiếp với tầng lớp cầm quyến.
Nói trở lại Đạo giáo,
thì Đạo giáo cũng có thần, gọi là thần tiên.
Hệ thống thần tiên của họ cực kỳ phức tạp.
Trong đó, quan trọng nhất là Tam Thanh,
Nguyên Thủy Thiên Tôn,
Linh Bảo Thiên Tôn và Đạo Đức Thiên Tôn.
Đạo Đức Thiên Tôn chính là Thái Thượng Lạc Quân.
Vậy tín đô theo đuổi điều gì?
Chính là Đắc Đạo Thành Tiên.
Nói cách khác,
thần tiên là thứ có thể tu luyện để đạt tới.
Phương pháp là luyện đàn.
Như trong Tây Dục Ký,
Thái Thượng Lạc Quân có lò luyện đàn,
bò đủ loại vật liệu vào nung,
mong viện ra tiền đàn trường sinh bất lão.
Lịch sử các Hoàng đế Trung Hoa cũng từng thử.
Đó là cách hữu hình, thực chất, gọi là ngoại đàn.
Còn có cách vô hình, chiêu tượng hơn,
gọi là nội đàn.
Coi thân thể như một lò luyện đàn,
khí như lửa,
bạn tu luyện thân tâm tinh thần.
Tu tới mức nào đó,
thì đạt tới cảnh giới thần tiên.
Thành tiên thì trường sinh bất tử.
Vì thế, đắc đạo thành tiên
cũng là một dạng truy cầu vĩnh sinh,
một kiểu quy y với bản nguyên của vũ trụ.
Đến đây,
bức tranh tổng quan về các thần thoại lớn
hay các hệ phái tư tưởng chủ đạo trên thế giới
chúng ta đã lướt qua một cách khai quát.
Trong đó,
cơ độc giáo, hồi giáo, phật giáo
là ba tôn giáo lớn nhất thế giới
nếu tính theo độ phủ dân số,
đại khái là như vậy.
Và rồi,
một nhóm mới xuất hiện,
khoa học hiện đại.
Bối quan hệ giữa khoa học và tôn giáo
vừa phức tạp, vừa tinh vi.
Thiên ngôn vạn ngữ gói lại trong một câu,
khoa học sử dụng một hệ ngôn ngữ lô dịch hoàn toàn khác.
Và về mặt quan nghiệp,
khoa học không đưa ra một kết luận định luận
kiểu tôn giáo cho câu hỏi về cội nguồn tối hậu.
Prometheus thì lại chạm đúng
vào vùng rào thoa nhạy cảm giữa tôn giáo và khoa học.
Đạo diễn cũng sắp xếp những cảnh đặc biệt,
và trong từng câu thoại,
từng kể chữ lộ ra những suy nghĩ cá nhân của ông.
Vậy phần kiến thức nền hôm nay,
chúng ta sắp xếp đến đây.
Ở những tập sau,
tôi sẽ bám vào các chi tiết của bộ phim,
đào sâu vào quan điểm của đạo diễn,
và nhấm nháp kỹ tác phẩm này.
Xem đến đây,
các bạn đừng quên cho tôi bột like.
Nội dung kỳ này vừa nhiều vừa khái quát,
chủ yếu là để tham khảo,
và hoàn nganh mọi người theo dõi series này.
Chỗ nào sai,
xin cứ góp ý chỉ ra trong phần bình luận nhé.
Vậy thì hẹn gặp lại mọi người ở tập sau nha.
Chào tạm biệt.
