Vì Sao Thế Giới Có Hai Cách Nhìn Trái Ngược Về Hồi Giáo? | Thế Giới Cổ Đại

Có một điều rất khó hiểu về Hồi giáo. Cùng một cuốn kinh quran, có người tìm thấy sự khoan dung và hòa bình. Nhưng những kẻ cực đoan cũng từng dùng chính nó để biện mình cho những hành động vô nhân tính của mình. Vậy vấn đề nằm ở kinh sách hay nằm ở người đang đọc nó? Đáng lo hơn, đây không chỉ là câu chuyện của hơn 1.400 năm trước. Đến năm 2026, châu Âu vẫn phải tăng cường đối phó với những mối đe dọa cực đoan đang biến đổi. Trong đó, các cơ quan EU đặc biệt cảnh báo về quá trình cực đoan hóa ngày càng trẻ và lan mạnh qua mạng xã hội. Bởi chỉ cần một câu kinh bị tách khỏi hoàn cảnh lịch sử, đặt vào một xã hội bất ổn, rồi rơi vào tay những người đang giận dữ, mất phương hướng hoặc muốn kích động đối đầu, ý nghĩa của nó có thể bị đẩy sang một hướng hoàn toàn khác. Và điều đáng sợ nhất là kinh sách đã tồn tại hơn 1.400 năm. Nhưng những hoàn cảnh có thể biến con người thành cực đoan thì vẫn đang xuất hiện. Nếu điều đó còn tiếp tục, thì vấn đề trong tương lai có thể không còn là Hồi giáo vốn hòa bình hay bạo lực. Mà câu hỏi phải đặt ra là ai sẽ giành được quyền giải thích nó cho thế hệ tiếp theo? Và châu Âu đang phải đối mặt với điều gì tồi tệ nhất? Chúng ta hãy cùng giải mã trong video ngày hôm nay nhé! Năm 2017, khi Ngoại trưởng các tiểu vương quốc Ả Rập Thống Nhất được hỏi về vấn đề chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan tại châu Âu, ông bất ngờ chuyển sang nói tiếng Anh. Người dẫn chương trình có phần ngạc nhiên và nói về ông, chúng tôi có phiên dịch tiếng Anh, ai có thể nói tiếng Ả Rập. Nhưng ông vẫn kiên quyết đáp, tôi biết các Anh có phiên dịch, nhưng tôi chỉ muốn chắc chắn rằng các Anh thực sự hiểu điều tôi đang nói. Một ngày nào đó, chúng ta sẽ chứng kiến ngày càng nhiều phần từ cực đoan và khủng bố xuất hiện từ chính châu Âu bởi sự thiếu quyết đoán trong việc đưa ra quyết định, bởi cố gắng chạy theo sự đúng đắn chính trị, hoặc bởi họ cho rằng mình hiểu Trung Đông, hiểu Hồi giáo và hiểu những người khác còn rõ hơn cả chúng tôi. Xin lỗi, nhưng đó không đơn giản chỉ là sự thiếu hiểu biết. Nếu mở chương 9, câu 5 của Kinh Quỳnh, bạn sẽ thấy một đoạn đại ý rằng Khi gặp những người đà thần, hãy chiến đấu với họ, bắt giữ họ, bao vây họ và mai phục họ ở những nơi thích hợp. Tôi tin rằng bất cứ ai lần đầu đọc một câu như vậy đều rất dễ nảy sinh cảm giác phản cạm mạnh mẽ vì nó quá đẫm máu và bạo lực. Đoạn này thường được gọi là câu gươm, và trong thực tế nó thường được nhắc đến theo 2 cách. Thứ nhất, một số chính quyền hoặc tổ chức Hồi giáo cực đoan, chẳng hạn như tổ chức khủng bố, từng viện dẫn đoạn kinh văn như vậy để biện minh cho hành vi bạo lực của mình. Lô dịch của họ rất đơn giản. Đây là mệnh đề của Thượng Đế, Nga yêu cầu chúng ta rút gươm tiêu diệt những kẻ ngoài đảo. Giai đoạn từ khoảng năm 2014 đến năm 2016 là thời kỳ khủng bố hoạt động mạnh nhất. Một trong những thứ gây chấn động nhất trên Internet lúc đó chính là những đoạn video mà chúng up lên và dường như là ai cũng biết được nội dung của nó. Công dụng thứ 2 của câu gươm là nó thường bị một số phương tiện truyền thông trích riêng ra khi muốn tạo nên sự đối lập hoặc xung đột. Chỉ cần đặt những câu chữ này bên cạnh một tiêu đề tin tức đủ gấy sóc, nó rất dễ củng cố ấn tượng vốn đã tồn tại trong công chúng rằng Hồi giáo đồng nghĩa với bạo lực và cực đoan. Nhưng vấn đề là nếu tiếp tục đọc kinh quả đàn, bạn lại có thể tìm thấy những đoạn gần như hoàn toàn trái ngược. Chẳng hạn như tại chương 2, câu 256 viết rằng không có sự cưỡng ép trong tôn giáo. Hay chương 109 nói đại ý rằng Tôi không thờ những gì các người thờ, các người cũng không thờ những gì tôi thờ. Các người có tôn giáo của các người, tôi có tôn giáo của tôi. Nếu đọc những câu này theo cách lý tính và trực tiếp nhất thì ham ý của chúng gần như là Những người không cùng tím ngưỡng, chúng ta không nhất thiết phải can thiệp vào nhau. Bạn tin điều của bạn, tôi tin điều của tôi. Thông điệp mà nó truyền tải lại giống với tư tưởng hòa bình, cung tôn tại và khoan rung. Và chính những đoạn như vậy cũng thường được dùng để phản bác cách diễn giải dựa trên câu gươm ở phía trước. Chẳng hạn trong những năm gần đây, nhiều quốc gia trên bán đạo Ả Rập đã bỏ ra những khoản tiền khổng lồ để tổ chức các sự kiện thể thao, văn hóa và giải trí quốc tế. Từ giải đua công thức 1 Saudi Arabian Grand Prix bắt đầu tổ chức từ năm 2021, World Cup Qatar 2022, việc câu lạc bộ ANAS chi số tiền khổng lồ để ký hợp đồng với Chris Ronaldo cho đến Esports World Cup được tổ chức tại Riyadh từ năm 2024. Hàng loạt động thái như vậy rõ ràng không chỉ nhằm phát triển kinh tế, chúng còn góp phần cải thiện hình ảnh quốc tế của các quốc gia vùng vịnh, đồng thời cho thế giới thấy một diện mạo khác của xã hội Hồi giáo, một nền văn minh có lịch sử lâu đời, giàu bản sắc văn hóa và đang chủ động mở cửa với thế giới. Họ chào đón người nước ngoài tới du lịch, tiêu dùng, giao lưu và hợp tác. Thông qua việc tăng cường tiếp xúc trực tiếp, họ cũng muốn phá bỏ những định kiến, giảm bớt tâm lý sợ hãi hay thù ghét người Hồi giáo trong một bộ phận công chúng quốc tế. Nhưng đến đây, một câu hỏi rất lớn xuất hiện. Nếu đều được xem là lời của Thượng Đế, tại sao những câu chữ trong kinh điển lại dường như màu thuẫn với nhau? Rốt cuộc ý chí của Ngài là gì? Là truy đuổi những người ngoại đạo và loại bỏ những kẻ không cục tín ngỡ, hay là chấp nhận sự khác biệt, không tồn tại và không can thiệp vào niềm tin của nhau? Một tín đồ nên hiểu câu nào? Và đặt những câu ấy trong hoàn cảnh nào? Muốn tìm được câu trả lời, chúng ta buộc phải quay trở lại môi trường lịch sử của hơn 1.400 năm trước, để xem những câu chữ ấy được hình thành trong bối cảnh như thế nào. Ở những video trước, chúng ta đã nói rằng quá trình hình thành ban đầu của Hồi giáo có thể chia thành hai giai đoạn lớn. Một là thời kỳ Mecca, khi cộng đồng Hồi giáo ban đầu vẫn còn yếu và chủ yếu hoạt động trong phạm vi hạn chế. Và giai đoạn còn lại, chính là thời kỳ Medina, khi Hồi giáo từ một cộng đồng tín ngỡ nhỏ bé bắt đầu bước lên vũ đải chính trị và hình thành một chính quyền thực sự. Theo lịch sử các nhà tiên tri và các vị vua của Antarbari, một trong những bộ biệt niên sử có ảnh hưởng lớn nhất trong thế giới Hồi giáo, khi ảnh hưởng của nhà tiên tri Muhammad ngày càng bở rộng. Tầng lóp thống trị Mecca, đặc biệt là giới quý tộc Quray, bắt đầu cảm thấy vô cùng bất an. Nguyên nhân rất đơn giản, mô hình kinh tế của Mecca khi đó phụ thuộc rất lớn vào các hoạt động hành hương của các bộ lạc đa thần tới Kaba. Trong khi đó, chủ trương độc thần của Muhammad lại trực tiếp đe dọa nền tảng lợi ích này. Vì vậy, giới quý tộc Quray từng tìm cách thương lượng về ông. Đại ý về đề nghị của họ là Muhammad hay là chúng ta thỏa hiệp. Một năm chúng tôi thờ thượng đế của ông. Năm sau, ông thờ các vị thần của chúng tôi. Hai bên luân phiệt nhau, cùng những bộ một bước. Trước mắt cứ thử như vậy xem sao. Và trong bối cảnh ấy, trường 109 của Quray được nhắc đến với nội dung đại ý như sau. Hỡi những người không tin. Các người thờ những gì các người thờ. Còn ta thờ đấng mà ta thờ. Các người có tôn giáo của các người. Còn ta có tôn giáo của các người. Nếu chỉ đặt câu này một cách tách biệt, chúng ta rất dễ hiểu nó theo tinh thần không xâm phạm lẫn nhau, tôn trọng và cùng tồn tại. Bạn tin của bạn, tôi tin của tôi. Nhưng nếu đặt nó trở lại đúng hoàn cảnh lịch sử lúc đó, thì trọng tâm của câu nói không hẳn là cổ suý cho chủ nghĩa đang nguyên hay sự dung hòa tôn giáo. Nó giống một lời tuyên bố không thỏa hiệp về đức tin trước đề nghị của giới quý tộc Quray hơn. Nói cách khác, tôi không chấp nhận đề nghị này. Chuyện luân phiên thờ phụ các vị thần của nhau là điều không thể làm. Đức tin của tôi đối với Allah là không thể lây truyền. Tôi từ chối thờ các vị thần của các ông. Các ông đi con đường của các ông. Tôi đi con đường của tôi. Tôi sẽ chịu trách nhiệm cho niềm tin của mình. Còn các ông sẽ chịu trách nhiệm cho lựa chọn của các ông. Điều cần chú ý là ở giai đoạn Mecca, lời tuyên bố này chủ yếu vẫn mang tính chất tinh thần và tín ngưỡng. Muhammad đã vạch rõ danh giới giữa mình với những người đa thân. Nhưng cộng đồng Hồi giáo khi đó vẫn đang ở giai đoạn phát triển ban đầu. Ngoài việc kiên quyết tuyên bố đức tin, họ chưa có đủ sức mạnh để thực hiện những biệt pháp chính trị hay quân sự mạnh hơn. Vậy còn câu gươm trong chương 9 câu 5 thì xuất hiện khi nào? Trong phần viết về những năm cuối đời của nhà tiên tri trong cuốn lịch sử các nhà tiên tri và các vị vua có ghi lại rằng Muhammad đã phái Ali đi theo Abu Bakr để công bố một bản tuyên cáo được gọi là Al-Barah, tức tuyên bố miễn trừ hay tuyên bố đoạn tuyệt. Chương 9 của Qur'an thường được gọi là At-Tabah Samhoy, cũng được biết đến với tên Al-Barah. Điều đó có nghĩa là những mặt khải thuộc chương 9 xuất hiện vào giai đoạn cuối đời Muhammad. Và lúc này hoàn cảnh đã hoàn toàn khác. Muhammad không còn là người truyền đạo đang chịu áp lực tại Mecca nữa. Ông đã xây dựng được một chính quyền hung mạnh tại Medina, đã chinh phục Mecca, kiểm soát những khu vực trọng yếu của bán đạo Arab và bước vào giai đoạn quản lý thống nhất các bộ lạc. Trong số những bộ lạc đã quyết phục có những người thực sự tiếp nhận Hồi giáo nhưng cũng có những nhóm chỉ tuyên bố trung thành ngoài biệt trong lòng vẫn còn phản đối. Có những người bị xem là giả tín, những cộng đồng đa thần hoặc những nhóm vẫn mỹ mật liên kết với thế lực thủ địch, phá vỡ các hiệp ước đình chiến đã ký với chính quyền Hồi giáo, thậm chí là tấn công người Hồi giáo và tìm cách chống lại chính quyền mới. Và chính trong bối cảnh đó, bàn tuyên cáo trong chương 9 liên quan tới việc chấm dứt một số hiệp ước với những nhóm đã phá vỡ cảm kết. Đến lúc này, Hồi giáo đã có lãnh thủ, có nền tảng quân chúng và có sức mạnh quân sự. Vì thế, dòng điệu đương nhiên cũng hoàn toàn khác với thời kỳ còn phải thương lượng ở Mekka. Nếu diễn đạt theo logic quyền lực lúc đó, nó gần như là giờ đây ta đã là chính quyền thống trị tại khu vực này và đang tiến hành thống nhất bán đảo. Ta bắt đầu thiết lập trật tự chính trị và pháp luật. Những nhóm vẫn còn ở trong lãnh thổ nhưng tiếp tục chống đối, phá vỡ hiệp ước hay có ý định nổi loạt sẽ được cho một thời hạn truyền tiếp. Trong khoảng thời gian đó các người có thể tự do đi lại và đưa ra lựa chọn của mình. Nhưng khi thời hạn kết thúc vịch xử lý sẽ bắt đầu và rồi mới xuất hiện câu thường được gọi là câu gâm. Khi gặp những người đa thần trong hoàn cảnh được nói tới hãy chiến đấu với họ bắt giữ họ, bao vây họ và mai phục họ. Nhưng ngay trong mạch văn tiếp theo cũng có một chi tiết rất quan trọng. Nếu một người đa thần tìm đến để xin được bảo hộ và nghe lời chuyên giảng khi phải bảo vệ người đó sau đó hộ tống họ tới nơi an toàn đó chính là bối cảnh lịch sử của câu gâm. Nói cách khác, đối tượng mà câu nói hướng tới không đơn giản là mọi người ngoại đạo trên thế giới mà là những nhóm cụ thể trong bối cảnh chính quyền Hồi giáo đã được thiết lập. Trong một môi trường xung đột chính trị và quân sự cụ thể đặc biệt liên quan tới các hiệp ước sự phản bội và việc chống lại chính quyền vào thời điểm ấy. Nếu đặt nó trong môi trường chính trị của thế giới cổ đại điều này không khó hiểu. Trong quá trình một chính quyền mới hình thành thống nhất lãnh thổ và xử lý các thế lực chống đối những quy định như vậy mang tính chính trị rất rõ rệt và cũng vô cùng khắc nghiệt. Đây không còn là một cuộc thương lược đây là một tối hậu thử. Vì vậy nếu chỉ lấy riêng một câu rồi diễn giải thành mệnh lệnh phổ quát tín đồ Hồi giáo gặp người ngoại đạo ở đâu thì phải giết ở đó chúng ta đã tách nó ra khỏi sự kiện lịch sử và những điều kiện cụ thể đi kèm. Tóm lại, những câu chữ toàn nhìn có vẻ hoàn toàn mâu thuẫn với nhau thực chất phản ánh những quyết định khác nhau của cộng đồng Hồi giáo trong quá trình hình thành và phát triển khi họ phải đối mặt với những hoàn cảnh chính trị và xã hội hoàn toàn khác nhau. Nói cách khác một bộ kinh điển mang dấu ấn lịch sử mạnh mẽ như vậy không thể chỉ mở ra, lấy từng câu riêng lẻ rồi đọc theo nghĩa bề mặt mà bỏ qua bối cảnh. Bởi một khi câu chữ bị tách khỏi hoàn cảnh ban đầu, ý nghĩa của nó lập tức có thể thay đổi và khi đó văn bản rất dễ bị trích dẫn theo kiểu cắt sén. Một câu có thể được sử dụng để chứng minh Hồi giáo đề cao sự khoan dung một câu khác lại có thể được dùng để chứng minh Hồi giáo cột suý bạo lực Ở đây tôi muốn mượn một câu nổi tiếng của Nết Trề Chính là chiếc da từng nói Thượng Đế đã chết Ông từng đưa ra một ý tưởng đại khái rằng Chỉ những thứ không có lịch sử mới có thể được định nghĩa một cách thiệt đối Vậy thứ gì là không có lịch sử Chẳng hạn như hình tam giác trong toán học Tam giác không có lịch sử tiền hóa theo nghĩa xã hội Mười nghìn năm trước tam giác vẫn là tam giác Ngày nay tam giác vẫn là tam giác Khái niệm ấy không thay đổi theo văn hóa, chính trị hay xã hội Vì vậy chúng ta có thể định nghĩa nó một cách cực kỳ chính xác Và khái niệm ấy gần như bật biến Nhưng ngược lại Nếu một sự vật có lịch sử thì việc đưa ra một định nghĩa tuyệt đối cho nó sẽ trở nên rất khó Bởi ý nghĩa của nó trong dòng chảy thời gian sẽ không ngừng hấp thụ văn hóa của từng khu vực, nhận thức và thanh kiến của từng cộng đồng cũng như nhu cầu của từng xã hội rồi liên tục biến đổi Chẳng hạn như những khái niệm công lý lương thiện hay quốc gia Chúng rất khó có một định nghĩa vĩnh viễn không đổi Điều chúng ta có thể làm nhiều nhất chỉ là cắt ra một lát cắt của chúng tại một thời điểm nào đó trong lịch sử Hoặc nói cách khác Nếu nhất định phải định nghĩa chúng chúng ta thường chỉ có thể sử dụng cách giải thích đang được xã hội hoặc những người nắm quyền Trong tập trước tôi từng nhắc đến chế độ một người đàn ông có nhiều vợ trong quán ăn và nói rằng trong bối cảnh thế kỷ thứ 7 một số quy định liên quan thực chất nhằm cải thiện quyền lợi của phụ nữ và trẻ bồ côi Lúc đó có khán giả phản bác lại rằng sao anh có thể nói một nền văn hóa Hồi giáo lại từng coi trọng quyền lợi phụ nữ Nguyên nhân nằm ở chỗ Lát cắt lịch sử mà chúng ta đang nói được đặt trong thế kỷ thứ 7 Cái gọi là tiến bộ ở đây phải được so sánh với xã hội bộ lạc Ả Rập trước những cải cách của Muhammad Nhưng bởi trong truyền thuyết Hồi giáo Qur'an được xem là lời mặc khải thiêng liêng không thể tùy tiện sửa đổi Nên một số quy định từng mang tính cải cách ở thế kỷ thứ 7 về sau cũng trở nên khó thay đổi theo tốc độ phát triển của xã hội Vì vậy mới xuất hiện một hiện tượng rất thú vị. Trong bối cảnh thế kỷ thứ 7 một số quy định về hồn nhân có thể được xem là tiến bộ Nhưng đặt vào bối cảnh thế kỷ 21 chính những quy định ấy lại trở thành chủ đề gây tranh cãi Nếu quay trở lại thế kỷ thứ 7 chúng ta thực sự có thể tìm thấy trong Qur'an nhiều quy định cải thiện địa vị của phụ nữ so với xã hội bộ lạc Ả Rập trước đó Ví dụ trong vấn đề kế thừa tài sản trong một số trường hợp phần thơ kế của phụ nữ được quy định bằng một nửa của nam giới Nghe đến đây phản ứng đầu tiên của người hiện đại chắc chắn là như vậy chẳng phải bất bình đẳng sao Đúng nếu nhìn bằng tiêu chuẩn ngày nay thì đó là vấn đề Nhưng trong nhiều truyền thống bộ lạc trước đó phụ nữ thậm chí còn không có địa vị độc lập rõ ràng trong việc thừa kế tài sản Các quy định mới đã trao cho phụ nữ quyền sở hữu và tư cách kinh tế độc lập ở một mức độ nhất định Một ví dụ khác là hồn nhân Trong xã hội bộ lạc trước đó hồn nhân thường mang tính chất giao dịch chính trị hoặc kinh tế giữa hai gia tộc Khoản sinh lễ dành cho người phụ nữ có thể bị gia đình hoặc người giám hộ kiểm soát Qur'an đưa ra quy định rằng khoản sinh lễ phải được trao cho chính người phụ nữ trở thành tài sản của cô ấy chứ không đơn thuần là tài sản của gia đình Ngay cả trong những trường hợp liên quan đến nữ nô lệ vào thời đại đó một số quy định cũng yêu cầu quyền lợi tài chính phải hướng tới bản thân người phụ nữ chứ không hoàn toàn thuộc về chủ sở hữu của cô ấy Nhìn từ bối cảnh lịch sử lúc bấy giờ điều này cho thấy sự chú ý nhất định đối với quyền lợi của phụ nữ Nhưng ở một mặt khác chúng ta cũng có thể đọc thấy những quy định mà ngày nay rõ ràng mang đậm dấu ấn của xã hội phụ quyền Chẳng hạn các quy định liên quan đến hành vi tình dục ngoài hồn nhân hay cách xử lý nam và nữ không phải lúc nào cũng được diễn đạt theo một tiêu chuẩn hoàn toàn giống nhau Chính những điều này cho chúng ta thấy rất rõ dấu vết của thời đại trong văn bản Những câu chữ được hình thành trong một môi trường lịch sử cụ thể rất khó hoàn toàn thoát khỏi dấu ấn văn hóa của chính thời đại đó Giữa từng dòng chữ chúng ta vẫn có thể nhìn thấy quan tính tư duy của một xã hội mà nam giới giữ vị trí trung tâm Nhưng cho dù tồn tại những giới hạn như vậy nếu so với chất tự bộ lạc trên bắn đảo Ả Rập trước đó Những cải cách này vẫn tạo ra một sự tài cấu trúc rất lớn về mặt xã hội Đến đây, trong tập này chúng ta đã chọn ra một số đoạn từ Qur'an để cho mọi người thấy một hiện tượng rằng khi một văn bản đi qua dòng chảy của lịch sử cùng với sự biến đổi của xã hội ý nghĩa mà con người đọc được từ nó cũng có thể không ngừng thay đổi Vậy hiện tượng này rốt cuộc nói lên điều gì? Nó chính là chìa khóa để giải thích tại sao ngày nay ở những nơi khác nhau trên thế giới Thậm chí là ngay trong cùng một khu vực bình luận Có người mô tả Hồi giáo là một tôn giáo tích cực, hòa bình và khoan dụng Trong khi ở mắt người khác Hồi giáo lại hiện lên với hình ảnh cực đoan, bạo lực, khép kín và bảo thủ Nguyên nhân là vì môi trường xã hội và các trào lưu tư tưởng của con người luôn thay đổi Còn con người, tí theo nhu cầu của chính mình sẽ có xu hướng lựa chọn những trương, những câu, những cách diễn giải khác nhau trong cùng một bộ kinh điển để nhấn mạnh và phục vụ cho mục đích của họ Khi khuôn an được đặt trong một xã hội ổn định đời sống vật chất đầy đủ người dân có thể an cứu lạc nghiệp Cảm giác an toàn của cộng đồng tín đồ thường cao hơn Và cùng với đó, bức độ cởi mở đối với thế giới bên ngoài cũng có xu hướng tăng lên Trong môi trường như vậy người ta thường quan tâm nhiều hơn đến những nội dung trong kinh điển hướng tới các giá trị đạo đức mang tính phổ quát và việc tu dưỡng bản thân Họ sẽ đọc thấy trong đó sự khiêm nhường, lòng khoan dung lòng nhân ái và những lời khuyên tích cực về cách sống Nhưng nếu đặt cùng bộ kinh ấy vào một xã hội hỗn loạn nơi con người phải đối mặt với chiến tranh, kinh tế sụp đổ ngoại bang xâm lược hoặc sống trong hoàn cảnh xa lạ giữa một đất nước mà họ cảm thấy mình thuộc về nhóm thiểu số thì vấn đề sinh tồn của cộng đồng sẽ trở thành mối quan tâm lớn hơn rất nhiều Khi đó để đáp ứng nhu cầu tự bảo vệ con người rất dễ tìm đến nhau hình thành tâm lý cố kết cộng đồng và chú ý nhiều hơn tới những nội dung liên quan đến sự tồn tại của nhóm mình sự khác biệt giữa chúng ta và họ hay sự đối đầu với những lực lượng bên ngoài Trong những hoàn cảnh cực đoan hơn một số người thậm chí sẽ cố tình tách câu chữ khỏi bối cảnh lịch sử ban đầu rồi từ đó chỉ đọc thấy gươm đau hủy diệt và phản xét Và đó thường chính là mảnh đất màu mỡ nhất để chú nghĩa cực đoan phát triển Ở một mức độ nào đó đây cũng là hình ảnh thu nhỏ của cuộc đấu tranh vẫn luôn tồn tại trong thế giới Hồi giáo giữa những người theo đường lối ôn hòa và những lực lượng theo khuyên hướng cực đoan Nói đến đây tôi lại nhớ tới một đoạn video được quay tại một diễn đàn Trung Đông vào năm 2017 mà tôi từng xem Một trong những lô dích phía sau phát biểu ấy là như thế này Đối với những cộng đồng Hồi giáo di cư tới châu Âu một trong những vấn đề đầu tiên mà họ phải đối mặt chính là câu chuyện làm thế nào để duy trì bản sắc và sự tồn tại của cộng đồng mình trong một môi trường hoàn toàn mới Và trong quá trình đó chắc chắn sẽ xuất hiện những trường hợp giải thích Qua Ran theo nhu cầu trích dẫn ngoài bối cảnh thậm chí là lạm dụng kinh điển để biện mình cho những quan điểm vốn không hề tồn tại trong hoàn cảnh lịch sử ban đầu Bởi Muhammad của thế kỷ thứ 7 chưa từng phải đối mặt với những vấn đề di cư theo mô hình của xã hội châu Âu hiện đại Qua Ran không thể trực tiếp đề cập đến mọi tình huống xã hội sẽ xuất hiện hơn 1.000 năm sau Trong hoàn cảnh như vậy con người buộc phải thông qua việc diễn giải kinh điển để suy đoán xem ý chí của thượng đế trong một vấn đề mới sẽ là gì rồi lấy cách diễn giải ấy làm căn cứ định hướng hành vi của mình Vấn đề là nếu những diễn giải cực đoan chiếm được tiếng nói lớn nhất thì chính những nhóm đó lại trở thành lực lượng làm tổn hại hình ảnh của Hồi giáo Họ xuất hiện trên các tiêu đề tin tức Họ trở thành cửa sổ để nhiều người trên thế giới nhìn vào Hồi giáo và từ đó định kiến với Hồi giáo lại càng bị khoách đại Những định kiến này sau đó rất dễ bị áp đặt lên tất cả những cộng đồng Hồi giáo ở những khu vực hoàn toàn khác kể cả những người vốn không có bất kỳ liên hệ nào với chủ nghĩa cực đoan Kết quả cuối cùng là khoảng cách giữa các nền văn hóa ngày càng lớn sự nghi kỵ và đối lập cũng ngày càng sâu sắc Đó là lý do trong đoạn phát biểu năm 2017 Ngoại trưởng UAE đã chỉ trích một số chính trị gia châu Âu vì quá trú trọng tới sự đúng đắn chính trị Từ đó trở nên do dự trong quá trình dạp quyết định và không được cưng rắn trước các vấn đề liên quan tới chủ nghĩa cực đoan Theo cách nhìn của ông nếu một xã hội cho phép những tư tưởng cực đoan phát triển mà không có sự kiểm soát thích hợp chẳng hạn là thông qua một số tổ chức trường học hoặc cơ sở truyền bá tư tưởng cực đoan thì về lâu dài chính châu Âu có thể phải đối mặt với những hậu quạc rất nghiêm trọng Phát biểu năm 2017 ấy khi đó không tạo ra quá nhiều tiếng vang Nhưng đến những năm sau đặc biệt khi vấn đề nhập cư hội nhập xã hội và chủ nghĩa cực đoan tiếp tục trở thành chủ đề tranh luận gây gắt tại nhiều quốc gia châu Âu Đoạn video này lại được đào lên và lan truyền rộng rãi bởi nhiều người cho rằng một phần cảnh báo trong đó dường như đã được thực tế kiểm chứng ở một mức độ nhất định Nhưng nếu quay trở lại cách nhìn lịch sử và văn hóa mà chúng ta đang sử dụng trong video này thì điều đó cũng không có nghĩa ngoại trưởng UAE đại diện cho một phiên bản Hồi giáo đúng đắn tuyệt đối cũng không có nghĩa rằng chỉ có Hồi giáo ôn hòa khoan dung mới là Hồi giáo thật Vậy rốt cuộc Hồi giáo là gì? Nếu đứng từ lập trường tin ngưỡng Hồi giáo là tôn giáo của Thượng Đế Quản là lời mặc khải của A-la được dùng để dẫn dắt tín đồ theo một con đường nhất định và hướng tới một viễn cảnh nhất định Khi Hồi giáo cốt đồng thời là một hệ thống văn hóa và ý thức hệ luôn được con người không ngừng giải thích diễn dạy và tái tạo Những cách hiểu mà chúng ta nhìn thấy trong lịch sử xét cho cùng đều được thể hiện thông qua con người Bởi Qur'an khi nằm trên trang giấy chỉ là từng hàng chữ tĩnh lặng chữ viết không tự mình lên tiếng chữ viết không tự bước ra khỏi trang sách để giải thích cho con người rằng nó phải được áp dụng thế nào trong mọi thời đại Từ trước đến nay luôn là con người thay văn bặm lên tiếng Nói cách khác không chỉ có Qur'an dẫn dắt lòng người Ở một chiều ngược lại chính lòng người cũng quyết định Qur'an sẽ được diễn giải như thế nào Người nắm quyền lực có thể lựa chọn cách diễn giải nào được đề cao những nội dung nào được nhấn mạnh và những đoạn nào được sử dụng để làm cơ sở cho chính sách của mình Từ góc độ đó một phần logic sâu xa phía sau tôn giáo chính là sự phản chiếu của lòng người Có thể vào thế kỷ thứ 7 mạc khải của Thượng Đế Thượng Đế thực sự đã xảy ra Có thể tất cả những điều ấy thực sự đã diễn ra Nhưng tới năm 632 Khi thời đại của nhà tiên tri kết thúc và cánh cửa mạc khải khép lại một số vấn đề hoàn toàn mới xuất hiện Những thế hệ sau sẽ tiếp tục phải đối mặt với những hoàn cảnh lịch sử mà thế kỷ thứ 7 chưa từng có Họ sẽ gặp những vấn đề xã hội mà người Ả Rập thời Muhammad chưa từng tưởng tượng tới Nhưng lúc này Thượng Đế không còn thông qua một nhà tiên tri mới để trực tiếp đưa ra câu trả lời cho từng tình huống nữa Điều còn lại giữa thế gian chỉ là văn bản và lòng người Con người phải dựa vào nhận thức hữu hạn của chính mình dựa vào ý chí, kinh nghiệm và hoàn cảnh của mình để giải thích chú giải và diễn giải thứ mà họ tin là ý chí của Allah Và vì thế cũng giống như một câu nói nổi tiếng rằng Có 1.000 độc giả thì sẽ có 1.000 hàm lét Khi một bộ kinh điển bước qua hơn 1.000 năm lịch sử Người ta cũng có thể tạo ra vô số cách hiểu khác nhau về ý chí của Thượng Đế Từ thời điểm đó trở đi Thứ định hình lịch sử không còn chỉ là câu hỏi Thượng Đế muốn gì mà còn là sự đấu tranh chính trị sự tranh giành quyền lực hoàn cảnh xã hội và những giao động sâu kiến nhất trong lòng con người Thực ra đây không phải là hiện tượng chỉ tồn tại trong tôn giáo Nó là một điểm chung mà chúng ta có thể nhìn thấy trong lịch sử của rất nhiều nền văn hóa và tôn giáo trên thế giới Và cuộc đấu tranh ấy gần như ngay lập tức bộc lộ sau khi thời đại của Muhammad kết thúc trong thời kỳ của các Khalifa đời đầu Trên màn hình lúc này chúng ta đang nhìn thấy một dòng thời gian cực kỳ giàn lược Nhưng cần chú ý rằng đây chủ yếu là cách kể lịch sử theo góc nhìn của người Sunni Trong khi đó người Hồi giáo Sia lại kể về một câu chuyện khác Họ có một dòng thời gian một cách lý giải khác về quyền kế vị Và cũng chính từ sự khác biệt ấy một trong những cuộc chia rẽ lớn nhất trong lịch sử Hồi giáo bắt đầu hình thành Vậy rốt cuộc chuyện gì đã xảy ra Tại sao chỉ ngay sau khi nhà tiên tri qua đời Cộng đồng mà ông vừa thống nhất lại bắt đầu xuất hiện những bất đồng sâu sắc đến như vậy Và bằng cách nào những tranh chấp về quyền lực hơn 1.400 năm trước cuối cùng lại tạo nên hai nhánh lớn của thế giới Hồi giáo còn tồn tại cho tới tận ngày này Và chúng ta sẽ trả lời câu hỏi này ở một video khác nhé Còn về chủ đề ngày hôm nay bạn có quan điểm như thế nào hãy để lại ý kiến trong phần bình luận nhé Xin chào và hẹn gặp lại