"Lướt web an toàn, bảo vệ dữ liệu cá nhân với ExpressVPN. Truy cập nhanh, riêng tư tuyệt đối – nhận ngay ưu đãi CD Media VPN: tặng thêm 4 tháng sử dụng cùng ứng dụng mới! 👉 https://expressvpn.com/cdmedia
Bệnh lao phổi và tiêu chuẩn vẻ đẹp kỳ lạ của thế kỷ 19
Trong bóng tối của thế kỷ 19, khi cuộc Cách mạng Công nghiệp đang thay đổi diện mạo thế giới, một nghịch lý rùng mình đã nảy sinh: cái chết được tôn vinh như một chuẩn mực của cái đẹp. Đại dịch lao phổi - không chỉ là một nỗi ám ảnh y tế mà còn trở thành một bộ lọc thẩm mỹ đầy mê hoặc, nơi các triệu chứng bệnh lao lại được xem là đỉnh cao của sự thanh tao.
Tại sao xã hội Victoria lại sẵn sàng lãng mạn hóa một căn bệnh tàn khốc như lao phổi, biến những hơi thở cuối cùng của các thiên tài như Keats hay Chopin thành biểu tượng của sự sáng tạo thuần khiết? Đằng sau những lớp phấn độc hại và những chiếc áo nịt bụng siết chặt là một cuộc chạy đua phù phiếm với tử thần.
Nhưng khi những vi khuẩn đầu tiên lộ diện dưới kính hiển vi của Robert Koch, bức màn lãng mạn về lao phổi liệu có sụp đổ hoàn toàn, hay nó chỉ chuyển mình sang những hình thái ám ảnh khác trong tâm thức của nhân loại?
Paris, nhớn năm 1840.
Cô gái xinh đẹp bước vào buổi tuyệt xa hoa của giới thượng liều.
Làn da trắng như tuyết, thanh hình mảnh mai và gỏ má phớt hồng
khiến mọi ánh mắt đều vô thức rõi thẻo.
Nàng tên là Mary, kỳ nữ đẹp nhất Paris bấy giờ.
Thế nhưng, vẻ đẹp này không phải tự nhiên mà có.
Để sử dụng được nó, người ta cần phải mắc bệnh lao.
Nhưng thật kỳ lạ.
Nhiều người dù biết sự thật, vẫn muốn được như Mary.
Rốt cuộc, điều gì đã khiến họ trở nên điên rồi như vậy?
Một ngày cuối thế kỷ 18, có đường dẫn vào Paris chật kín xe ngựa.
Bánh gỗ lan trầm qua lớp bùn, để lại những việc dài ngoan ngoeo trên mặt đất.
Trên mỗi chiếc xe là một gia đình, cùng chút hành lý vội vàng được gọi ghém.
Họ đến từ vùng nông thôn xa xôi, nơi mà phần lớn cuộc đời mỗi người gắn với ruộng đồng,
sinh sống trong những ngôi làng nhỏ dài rác bên thùng lũ.
Nhịp sống chậm lại, tự công tự cấp đã được duy trì yên bình suốt hàng trăm năm qua.
Nhưng rồi các nhà máy dân xuất hiện, kể từ sau của cách mạng công nghiệp lần thứ nhất.
Khởi đầu của một thời đại mới kéo người ta ra khỏi lối sông cũ.
Các thành phố trở nên sầm mốt hơn bao giờ hết.
Nhà máy cần công nhân, xưởng diệt cần thợ.
Những con tàu buôn cần người bốc hàng tại bến cả.
Nơi làng quê chẳng có việc làm, không thể giữ chân người trẻ.
Trong khi dụng lúa thì mất mùa, mất giá.
Ai cũng muốn thoát khỏi cảnh, bán mặt cho đất, bán lưng cho trời.
Từ khắp nơi họ kéo về đỗ thị, mang theo hy vọng rằng nơi này sẽ đem lại cuộc sống tốt hơn.
Gia đình này cũng không phải ngoài lệ.
Thomas, người đàn ông trụ cột của gia đình từng sống ca đời trên một cánh đồng phía Bắc,
nơi mùa đông kéo dài phần lớn thời gian của năm.
Gần đây đất đai cằn cối dần, còn thuế thì ngày càng nặng.
Khiến việc làm nông đã khổ cực, nay lại càng khó khăn hơn.
Tin tức về nhà máy dệt đang tuyển công nhân ở thành phố đến với ông như một lối thoát duy nhất.
Thomas bán con bọc cuối cùng, chất đồ đạc lên cỗ xe thuê, đưa cả gia đình rời khỏi lãng.
Chuyến đi kéo dài gần 2 ngày.
Khi họ đến nơi, mặt trời đã lặn.
Con phố đầu tiên họ bước vào, hẹp đến mức hai chiếc xe ngựa phải tránh nhau rất cẩn thận mới có thể đi qua.
Những dãy nhà gạch cao 3-4 tầng đứng sát nhau.
Cơ sổ đều tam tắp nhưng nhỏ và thiếu ánh sáng.
Người mới rời dẫn họ tới một căn phòng trống trên tầng 3.
Cầu thang gỗ kiểu cót két dưới mỗi bước chân.
Căn phòng nhỏ hơn Thomas tưởng.
Một chiếc giường gỗ đặt sát tưởng.
Bên cạnh là chiếc bàn thấp và hai chiếc ghế cú.
Ánh sáng lọt vào qua khung cơ sổ hẹp.
Dù không thoải mái bằng căn nhà giấy quê, nhưng Thomas vẫn mìm cười.
Ít nhất, người này cũng có công việc để ông nuôi sống gia đình.
Những ngày sau đó trôi qua theo một nhiệm điệu gần như không thay đổi.
Trời còn chưa sáng hẳn, Thomas đã rời căn phòng nhỏ để đến nhà máy.
Ngoài phố, nhiều người khác cũng như thế.
Họ bước nhanh qua con hẻm ẩm ướt, nơi nước bẩn từ các cống rãnh chảy dọc theo mép đường.
Chỉ vài phút, nhà máy đã ở ngay trước mắt.
Đó là một cối gạch lớn, cao và nặng nề.
Những cơ sổ dài phủ đầy bụi than.
Từ bên trong, tiếng máy móc gầm lên liên tục.
Khánh cửa nặng nề mở ra, luồng hơi nóng lập tức tràn ra ngoài.
Bên trong sưởng rệt, không khí đặc quánh.
Hàng trăm không cử hoạt động cùng lúc, bành răng quay liên hồi, dây đai rung lên theo từng nhịp máy.
Âm thanh rộn rập đến mức, nhiều người đã hoảng sợ khi lần đầu đến đây.
Mặt trời lên, ánh sáng vào làm lộ rõ lớp bụi ly ti lơ lửng khắp căn phòng.
Đó là sợi bông.
Chúng sinh ra trong quá trình sản xuất, bay trong không khí, rồi bám vào tóc, vào cổ áo, và vào theo hơi thở tới phổi của người công nhân.
Sau vài giờ làm việc, cổ họng nhiều người bắt đầu khô sát.
Một số phải cố ho mạnh để bớt khó chịu, nhưng chẳng ai thật sự về tâm tới điều đó.
Chút khó chịu và đổi lại được nguồn thu nhập ổn định cũng hoàn toàn ổn.
Thomas làm việc suốt 12 giờ mỗi ngày.
Ca làm kết thúc, ông bước ra khỏi nhà máy cùng dòng người mệt mỏi.
Khói than từ các ống thải phụt kín bầu trời thành phố khiến ánh hoàng hôn trông như một lớp sương đỏ đục.
Bốt tối của gia đình Thomas thường rất đơn giản.
Một bát súp loãng, vài lát bánh mì.
Thomas ngồi xuống ghế, đôi vai nặng chiếu sau cả ngày đứng cạnh máy dệt.
Ông tin rằng sự chăm chỉ của mình sẽ đổi lại những ngày dễ thở hơn cho gia đình.
Nhưng đáng tiếc, trời cao chẳng thấu được nỗi khổ của dân nghèo.
Chỉ vài tháng sau, bi kịch ập tới.
Buổi tối mùa đông hôm ấy, Thomas đột nhiên cảm thấy không khỏe.
Trong suốt bữa ăn, ông liên tục phải lấy tay che miệng để ngăn cơn hò kéo dài.
Lúc đầu, Thomas cho rằng mình bị cảm lạnh do thay đổi thời tiết.
Nhưng vài ngày sau, cơn hò chẳng những không hết mà còn trở nên dai dẳng hơn.
Tình hòa khô khốc như thể phát ra từ tận trong lòng người.
Vợ ông bắt đầu lo lắng.
Mỗi đêm, bà đều thấy chồng mình tràn trọc trên chiếc giường gỗ.
Cơn hò vẫn kéo dài không ngừng.
Ba tháng trôi qua, Thomas bắt đầu thay đổi.
Thân hình vốn khỏe mạnh, vạm vỡ, dân trở nên gầy gỏ.
Sân khoai hàm lộ rõ dưới làng giá tái nhờ.
Điều kỳ lạ là hai gò má của ông đòi như thế đang sốt.
Sáng hôm đó, khi đang chuẩn bị đi làm, Thomas bất ngờ cúi gặp người xuống vì cơn hò dữ rồi.
Ông đưa tay che miệng theo phản xạ.
Cả lòng ban tay Thomas toàn máu tươi đỏ thấm.
Vợ chết lặng.
Tin đồn về một căn bệnh kỳ lạ đã xuất hiện trong khu phố từ vài tuần trước.
Nhiều người đã khỏe mạnh, bỗng hò kéo dài.
Sodomy và sụt cân từng ngày.
Hơi thở trở nên nặng nhọc.
Rồi nhiều tháng trôi qua mà bệnh vẫn không dứt.
Cơ thể họ dân suy kiệt.
Một số cuối cùng đã qua đời.
Đó chẳng phải những gì Thomas trải qua hay sao.
Dù mệt, nhưng Thomas vẫn an ủi vợ và cố gắng đi làm.
Thời đến khi trở về nhà, tình trạng đất xấu đi nhiều.
Ông không còn đủ sức để leo hết cầu thang.
Người đàn ông ngồi xuống bậc thềm giữa tầng 2 và tầng 3.
Thở dốc như vừa chạy một quãng đường dài.
Từ ngày đó, Thomas hầu như chẳng thể rời khỏi giường.
Căn phòng nhỏ của gia đình chìm trong sự ưu ám.
Chỉ vài tuần sau, Thomas qua đời.
Quan tài được khiêng ra khỏi con hẻm trong một buổi sáng lạnh giá.
Người vợ đứng ở cửa, ôm chặt con trai.
Thành phố vẫn ồn ào như mọi ngày.
Xe ngựa vẫn tiếp tục chạy.
Nhà máy vẫn nhạc khói.
Và bệnh kịch về gia đình Thomas không dừng lại.
Chỉ vài ngày sau, cậu con trai bắt đầu hò.
Rồi đến lượt người mẹ.
Ở căn phòng bên cạnh, một người thợ giày cũng nằm liệt giường vì những cơn hóa tương tự.
Bên kia con phố, cô gái trẻ làm việc trong tiệm bánh.
Gầy đi nhanh chóng chỉ trong vài tháng.
Khu phố từng trang nhập hy vọng của những người nông dân rời quê lên thành phố làm việc.
Giờ đây ưu ám kỳ lạ.
Sau bức tường mỏng, tiếng ho vang lên hết nhà này đến nhà khác.
Căn bình lạ cũng xuất hiện ở khắp nơi.
Trước khi tiếp tục, CDMedia xin được giới thiệu nhà tài trợ chính của video này.
ExpressVPN, Dịch vụ VPN hàng đỏ thế giới.
Một tài khoản có thể dùng cho 14 thiết bị.
Má hóa dữ liệu giúp bạn an tâm khi dùng wifi công cập.
Và hỗ trợ truy cập nội dung từ hơn 100 quốc gia với tốc độ cao nhất hiện nay.
Đặc biệt, hãy đăng ký qua link dành riêng cho khán giả của CDMedia để nhận thêm 4 tháng sử dụng vĩ phí.
Vào thời điểm đó, không ai thực sự hiểu bản chất của căn bình này.
Các thầy thuốc chỉ có thể mô tả nó bằng một cái tên đơn giản.
Chính suy nhược.
Còn trong đời sống hàng ngày, người dân gọi đây là cái chết trắng.
Bởi mỗi khi mắc bệnh, khuôn mặt và cơ thể sẽ trắng toát như bóng ba.
Ngày này, chúng ta biết đến các bệnh này với tên gọi là phổi.
Còn khoảng giữa thế kỷ 19, dịch bệnh đã trở thành nguyên nhân gây tử vong phổ biến nhất tại nhiều quốc gia châu Âu.
Ở một số trung tâm công nghiệp lớn, cứ 4 người qua đời thì có một công nhân gục ngã vì lao phổi.
Thì nhưng có một điều kỳ lạ, đó là chẳng ai ở thời điểm đó tỏ ra sợ hãi cho căn bệnh quá ác này.
Trái lại, người ta cực kỳ thích thù với nó.
Lao phổi với các triệu chứng bệnh vô tình tạo ra một diện mạo hoàn toàn đáng kinh ngạp với chuẩn mức sắc đẹp của xã hội bấy giờ.
Khi đặt cạnh những dịch bệnh khác cùng thời, bạn sẽ nhận thấy ngay sự khác biệt.
Bệnh đông mùa để lại các vết xẻo sâu, làm khuôn mặt họ biến dạng.
Trong khi dịch tả thì thường bùng phát trong các khu phố nghèo trật trội, gắn với sự nhét nhát, bẩn thiểu của tầng lớp thấp kém.
Còn với Lao phổi, nó không chỉ xuất hiện ở tầng lớp công nhân lao động, mà còn tấn công cả những gia đình quý tộc giàu có.
Thực tế, Lao phổi là một bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn gây ra.
Nó chủ yếu tấn công phổi, nhưng đôi khi cũng ảnh hưởng tới nhiều cơ quan khác trong cơ thể.
Ở dạng phổ biến nhất, bệnh nhân thường trải qua những cơ suất nhẹ kéo dài.
Chính tình trạng này khiến gò má và bờ môi luôn phẳng vất sắc đỏ.
Nếu tiến triển chậm, người mắc bệnh sẽ dần sụt cân khi phổi bị tổn thương nặng hơn theo thời gian.
Cơ thể vì thế trở nên gầy gò và mạnh khẳng.
Sức khỏe kém đi, buộc nhiều người phải nằm nghỉ trong nhà trong suốt nhiều tháng.
Việc hiếm khi tiếp xúc với ánh nắng khiến làn da ngay càng trắng bệnh.
Và giờ đây, hãy xem chúng ta có gì nào.
Một thân hình mạnh mai, làn da trắng, gò má hổng.
Ánh mắt sáng nhưng hơi mệt mỏi.
Đối với học hiện đại, cơ thể ấy rõ ràng đã hoàn toàn thiếu sức sống.
Nhưng trong xã hội Victoria, nhiều người lại nhìn thấy một nét đẹp thanh tú chuẩn mực.
Và chuẩn mực ấy được hình thành từ quan niệm về phụ nữ của thời đại này.
Mặc dù được đặt theo tên của nước hoàng Victoria, nhưng thời kỳ sau này lại mang màu sắc vô cùng ra trường.
Phụ nữ bị xem như sự tồn tại mong manh cần bảo vệ.
Một quỷ cô lý tưởng được kỳ vọng sống trong nhung lụa và hoàn toàn không dính dáng tới công việc tay chân.
Bất kỳ dấu hiệu nào như làn da sạm nắng hay thân hình gián chắc đều bị xem là đặc trưng của tầng lớp lao động.
Nó đồng nghĩa với địa vị thấp, kém hấp dẫn trong quan mắt xã hội.
Hình ảnh người phụ nữ yêu ớt nằm trên ghế dài bị choáng váng đã trở thành biểu tượng quen thuộc của thời kỳ Victoria.
Về mặt lý thuyết, diện màu ấy có thể được tạo ra bằng mỹ phẩm.
Nhưng khó khăn ở chỗ, trang điểm thường bị gắn với các nữ diễn viên sân khấu hoặc gái mại dầm.
Đôi má ứng đỏ, bờ môi luôn mang sắc hồng tự nhiên của người mắt lao, bống trở thành thứ mà nhiều người ước mộ.
Không chỉ thế, căn bệnh còn khiến đôi mắt của bệnh nhân trở nên sáng và long lành hơn.
Trước khi Lao Phối xuất hiện, người ta đã từng dùng nhiều cách nhằm có được đôi mắt như vậy.
Vào thời kỳ Phúc Hưng tại Ý, nhiều cô gái còn nhỏ vào mắt dùng dịch chết xuất từ cây cà đồng rược để làm giãn đồng tử.
Đào La-đô-na, tên của loài cây này trong tiếng Ý có nghĩa là người phụ nữ xinh đẹp.
Một quan niệm thẩm mỹ sai lầm đã ảnh hưởng mạnh mẽ tới cách xã hội châu Âu nhìn nhận dịch Lao.
Người ta không tôn vinh cái đẹp, mà chuyển thành tôn vinh cái chết.
Mùa hồng năm 1820, trong căn phòng nhỏ tại thành Rome.
Một chàng trai trẻ đang ngồi chăm chú viết lách, ngồi bút sột soạt trên giấy.
Chàng trai ấy gây đến mức trực áo khoác gần như tuột xuống khỏi vai.
Gương mặt tái nhợt, đôi mắt sâu và mệt mỏi.
Ở tuổi 25, Case biết rất rõ điều đang xảy ra với cơ thể mình.
Vài tháng trước, trong một cơn ho dữ rồi, anh đưa tay lên miệng theo phản xạ.
Khi nhìn xuống lòng bàn tay, Case thấy những vệt máu đỏ xấm.
Từng được đào tạo y khoa, anh lập tức hiểu ra.
Mẹ của Case đã chết vì căn bệnh này.
Người em trai của anh cũng vậy.
Bây giờ đến lừa đánh.
Trong bức thư gửi cho một người bạn, anh viết rằng.
Tôi không thể bị đánh lừa bởi màu sắc đó.
Giọt màu ấy là bản án tự hình của tôi.
Tôi phải chết.
Nhưng tháng cuối đời trôi qua chậm chạp trong căn phòng nhỏ.
Cơn ho ngay càng nặng.
Cơ thể suy yếu đến nỗi không thể rời khỏi giường.
Nhưng giữa tận cùng của đau đớn, Case vẫn tiếp tục sáng tác.
Trong một bài thơ, anh mở đầu bằng câu hỏi.
Ôi hiệp sĩ ơi, điều gì đang dày vào tràng?
Cô đơn, xanh sao và lang thang.
Câu trả lời cũng ẩn giấu ngay trong tác phẩm.
Ta thấy một đoá huệ trên trán tràng.
Đâm đâm nỗi đau đớn và giọt xương sốt.
Và trên má tràng, một đoá hồng đang tản vai.
Cũng héo tản nhanh chóng.
Hình ảnh vâng trăng tái nhợt.
Mồ hôi sốt và đôi má đỏ nổi bật trên nền da trắng.
Phản ánh trực tiếp lý tưởng thẩm mỹ của thời kỳ Victoria.
Tác phẩm đồng thời ám chỉ Hài Nội ám ảnh lớn trong cuộc đời Gates.
Vì nhiều mánh liệt và căn bệnh lào đang dần hủy hoại cơ thể ông.
Tháng 2 năm 1821, ông qua đời.
Những bài thơ của Gates bắt đầu được biết đến rộng rãi khắp nước Ảnh.
Câu chuyện về một thiên tài nhanh chóng lan chuyển.
Một lần nữa, các giả thuyết mà người ta đặt ra lại xoay quanh căn bệnh lào.
Phải chăng, chính nó đã khiến người nghệ sĩ trở nên nhạy cảm và tài năng hơn?
Không lâu sau, một câu chuyện tương tự diễn ra.
Một ông ở Paris vào những năm 1840, trong phòng khách nhỏ.
Một người đàn ông gầy gò ngồi trước chiếc đàn piano.
Ánh nến chiếu lên khuôn mặt tái nhợt.
Những ngón tay dài và mạnh đặt nhẹ lên phím đàn.
Tên của người đàn ông đó là Frederick Chopin.
Những người từng gặp Chopin thường mô tả ông bằng những từ giống nhau.
Mạnh mai, yếu ớt, thành tú.
Ông thường xuyên bị hò, những cơn sốt xuất hiện vào ban đêm.
Có những buổi biểu diễn phải hủy bỏ vì sức khỏe của ông quá yếu.
Nhưng mỗi khi Chopin ngồi xuống trước cây đàn piano,
mọi người dường như quên đi tất cả những điều đó.
Âm nhạc của ông mang một cảm xúc đặc biệt, vừa mong manh vừa sầu lắng.
Và lại một lần nữa, công chúng được nhìn thấy một nghệ sĩ thiên tài bên trong cơ thể yếu ớt.
Những giai thoại cứ thế lan khắp đời sống văn hóa châu Âu.
Thi sĩ, nhạc công, họa giả.
Nhiều gương mặt tài năng lần lượt đi đến một kết cục.
Dần dần, một ý niệm kỳ lạ bắt đầu định hình.
Chứng lao phở đặc biệt tìm đến những tâm hồn lãng mạn.
Theo cách nhìn đó, căn bệnh thậm chí được coi là mang lại sự giác ngộ cao nhất trong vẻ đẹp.
Những người theo trào lưu lãng mạn thế kỷ 19 cho rằng,
quan điểm của họ phù hợp với một khái niệm cổ xưa từng được Thầy Thuốc Kỳ Lạp nhắc tới.
Khái niệm đó là spasticity.
Chẳng thể này được mô tả như sự hòa trộn giữa cơn hương phấn mạnh liệt cùng nỗi u sầu tồn độ.
Điểm do toa cảm xúc tạo ra nguồn kích thích năng lực sáng tạo mạnh mẽ.
Khi thân sắc dần suy kiệt,
trí tuệ sẽ bùng nổ trong nỗ lực chống lại cái chết đang tiến đến gần.
Các nghệ sĩ lãng mạn như Kiss vì thế trở thành biểu tượng mạnh mẽ gắn liền với căn bệnh này.
Họ sở hữu một độ nhạy cảm vượt trội so với người bình thường.
Hành tiêu nghệ thuật của những cá nhân này có lẽ được nâng cao nhờ ảnh hưởng của bệnh tật lên tâm chí.
Nhà thơ lãng mạn Lord Byron từng nói một câu nổi tiếng
Tôi nghĩ rằng mình muốn chết vì bệnh lao.
Nếu điều đó xảy ra, phụ nữ sẽ nhìn tôi và thốt lên.
Hãy nhìn Byron tội nghiệp kia kìa.
Trông anh ta thật thú vị khi đang hấp hối.
Chỉ cần quan sát bức ảnh ghép nổi tiếng mang tên mơ dần cũng có thể hiểu phần nào điều này.
Tác phẩm khắc họa một phụ nữ trẻ đang hấp hối giữa vòng tay gia đình.
Nhân vật trung tâm nằm bất động với vẻ thanh thản kỳ lạ.
Chẳng còn dầu vết của những cơn đau quản quại
hay trạng thái hốt loạn cảm xúc vốn từng xuất hiện trong phòng bệnh.
Khung cảnh ấy tạo ra một ảo tưởng dễ chịu đến mức nguy hiểm.
Người ta bắt đầu tin rằng cái chết có thể đến trong im lặng, nhẹ nhàng, gần như thanh thản tuyệt đối.
Đến giữa thế kỷ 19, niềm tin đó không còn nằm trong sách hay trên sân khấu.
Nó lan ra đời sống, biến thành một trưởng mức thẩm mỹ mà nhiều người chủ động theo đuổi.
Một số thậm chí đã lựa chọn con đường cực đoan.
Họ nuốt những viên thuốc chữa thạch tín, thủy ngân, thậm chí cả thuốc phiện
với hy vọng đạt được lan giáp tái nhợt và cơ thể hào mòn.
Có người còn rửa mặt bằng dung dịch ammonia.
Số khác thì phủ lên ra một lớp sơn trắng
hay sử dụng các loại hóa chất độc hại chỉ để làm cho lan giáp trắng toát.
Một quảng cáo vào năm 1866 đã giới thiệu sản phẩm mang tên
Men làm trắng dành cho nước Mỹ.
Trong hình minh họa, người phụ nữ được vẽ như nữ thần đội vương miệng.
Cơ mặt với đôi má ứng hồng cùng cánh tay trắng bạch của cô
được làm sáng lên nhờ chính loại mỹ phẩm này.
Cơ nắm ảnh vẻ đẹp đến đỉnh điểm với những chiếc áo nịt bụng
được làm bằng khuôn thạch cá.
Món đồ đó vốn đã tồn tại từ nhiều thế kỷ trước.
Chúng chủ yếu được dùng để giúp nâng đỡ phần thân trên,
giữ tư thế thẳng và tạo nên dáng vẻ gọn gàng phù hợp
với quan niệm quý tộc của châu Âu.
Tuy nhiên sẽ ảnh hưởng của vẻ đẹp bệnh tật,
chức năng ấy dần khác đi.
Để có được thân hình mạnh mai,
người mặt sẽ phải siết chặt phần thân trên với lực rất mạnh.
Lồng ngược bị ép lại, hơi thở trở nên khó khăn.
Đừng nhịp hít vào mang theo cảm giác vào bò kéo dài.
Còn phân váy xòe rộng được thiết kế như một khung tre.
Những chuyển động đơn giản trở nên vô cùng khó khăn.
Cúi người, bước nhanh, hay mang vác nhẹ
đều đòi hỏi nỗ lực lớn.
Việc mặc trang phục không còn phục vụ sự tiện dụng.
Nó trở thành một hoành động có chủ đích
nhằm đạt tới một hình ảnh đã được xã hội định hình từ trước.
Theo thời gian, tác động không chỉ dừng lại ở bề ngoài.
Các cơ quan nội tạng bên trong
bị ép lệch khỏi vị trí vốn có.
Để lại những biến dạng
mà người mắt không thể nhìn thấy ngay lập tức.
Do vậy, kết quả ấy hiếm khi được nhắc tới.
Thứ được người ta chú ý vẫn luôn nằm
ở vẻ thanh mảnh, yếu ớt và dễ vỡ.
Nhưng thực chất, tất cả chỉ là ảo tưởng.
Khi khám nghiệm thi thể John Cage
sau khi qua đời ở tuổi 25,
người ta ghi chép lại rằng
phổi đã biến mất hoàn toàn.
Đó mới là sự thật.
Người bị bệnh lào thường chết ngạt
khi máu và mù lấp đầy phổi.
Họ thiếu oxy, đau đớn, tuyệt vọng.
Nhưng không chỉ dừng lại ở đó.
Việc xã hội lát mạng hóa bệnh lào
còn nguy hiểm hơn thế.
Quan niệm rằng bệnh lào ngoài
mang lại sắc đẹp kỳ diệu,
còn được xem như căn bệnh của văn minh
dần hình thành.
Người ta nhận thấy cư dân đô thị
sẽ mắc lào hơn nông thôn.
Từ đó, họ suy diễn rằng
người kém văn minh sẽ không mắc bệnh này.
Tại châu Âu và Mỹ,
nhiều bác sĩ da trắng còn đưa ra nhận định
lào chỉ ảnh hưởng đến người da trắng.
Đó là căn bệnh của trùng tộc thống trị,
không phải của nô lệ.
Thức thế thì hoàn toàn ngược lại.
Cùng với các tuyến hàng hải và thương mại,
mà bệnh lào đã theo chân người châu Âu
làn rộng sang Nam Á và châu Phi.
Đến đầu thế kỷ 19,
khi quá trình mở rộng thuộc địa
bước vào giai đoạn tăng tốc,
tình trạng này thậm chí còn tồi tệ hơn.
Những con tàu chất hẹp,
các cảng biển đông đúc
và khu dân cư nghèo nàn
đã trở thành môi trường lý tưởng
để vi khuân phát triển.
Kết quả là số ca bệnh và tử vong
giao tăng rõ rệt.
Nhưng chính quyền thuộc địa Phước là không ghi nhận.
Lý do rất rõ ràng.
Toàn bộ hệ thống thuộc địa
dựa trên niềm tin về ưu thế già trắng.
Thừa nhận rằng,
người bị trị cũng mắc lào
sẽ phá vỡ cả lý thuyết
lẫn nền tảng của chủ nghĩa thực dân.
Chỉ đến cuối thế kỷ 19,
sự la mạng hòa ấy
mới dần sụp đột,
khiến người ta buộc phải thừa nhận
một điều đơn giản.
Bệnh lào không phải đặc quyền của giới giàu có
hay thiên tài.
Căn bệnh ấy tiếp tục lan rộng khắp châu Âu
và Bắc Mỹ.
Mười năm, hàng trăm nghìn người
chết vì nó.
Trong các bệnh viện trật trội,
bác sĩ chỉ có thể quan sát bệnh nhân yếu dần.
Không ai biết phải làm gì
để ngăn nó lại.
Các học giả bắt đầu rời ánh nhìn
khỏi những thiếu nữ xanh xa,
ngất lịm cùng người tình lãng mạn.
Họ chỉ sắp quan sát một nhân loại khốn khổ
sống trong các khu nhà ổ chuột ảm đạm
do cách mạng công nghiệp tạo ra.
Ở nơi đó,
người ta chỉ nhìn thấy đàn ông,
phụ nữ, trẻ em
thường xuyên đòi dép.
Công nhân phải làm việc kiệt quệ
trong các xưởng tối tăm, trật trội,
hết đầy khói và bụi than.
Kỳ cục là bệnh lao cư thế
sinh sôi từ đau khổ.
Chẳng có một chút lãng mạn nào.
Mai đến tận năm 1980,
nỗi tuyệt vọng bị gây ra
bởi cái chết Haumann mới có hy vọng.
Tại Berlin, nước Đức.
Trong một hội trường lớn,
đám đông chen kín lối vào
ngay từ khi trời vừa tối.
Bầu không khí lành ẩm của thành phố
nhanh chóng bị lấn nát
bởi sự hào hức và căng thẳng
của những người đang chờ bên ngoài.
Khách tham dự đến vì tin rằng
mình sắp chứng kiến một bước ngoặt
vĩ đại trong lịch sử.
Và thực tế đúng là như vậy.
Khi cánh cửa mở ra,
một người đàn ông có vẻ ngoài không mấy nổi
bật bước vào.
Ông tự giới thiệu tên mình là
Robert Koch.
Cái tên này chẳng hề xa lạ với
giới khoa học Đức khi ấy.
Vài năm trước, trình ông đã làm
dung chuyển nền y học của cả châu Âu.
Sinh ra tại một thị trấn
nhỏ miền trung nước Đức.
Koch theo đuổi y khoa với
mong muốn có được thu nhập ổn định
và vị thế xã hội như nhiều người khác.
Nhân dịp kỷ niệm sinh nhật
lần thứ 28, vợ đã
tặng ông một món quà đặc biệt
chiếc kính hiển vị.
Từ thời điểm đó,
mọi thứ bắt đầu thay đổi.
Sau những giờ khám bệnh,
vì bác sĩ trẻ miệt mài bên các chuồng
nuôi chuột lang, rồi
cam cội quan sát qua thầu kính.
Khi vừa tròn 33 tuổi,
ông phát hiện ra tác nhân
gây ra bệnh thán.
Thanh tiêu này mở ra một con đường
hoàn toàn mới.
Từ một bác sĩ điều trị, Koch
dần bị quấn vào thế giới của nghiên cứu khoa học.
Khi bệnh lao lan rộng
khắp chầu ông, gặp đi hàng triệu
sinh mạng, phần lớn xã hội
lại nhìn nó qua một làng kính kỳ lạ
gắn với sự mong manh
và vẻ đẹp. Nhưng Koch
khi không chấp nhận điều đó,
ông tin rằng
bệnh thật chẳng thể chỉ quan tâm đến
biểu hiện bên ngoài. Là một nhà
khoa học, Koch cần
tập trung vào thứ ẩn sâu bên trong.
Từng bước một, ông bắt đầu
phát triển phương pháp nuôi kế vi khuẩn
trong môi trường riêng biệt,
tách chúng khỏi mọi yếu tố khác.
Quy trình này
nghe có vẻ đơn giản,
nhưng vào thời điểm đó, nó đã thay đổi toàn
bộ cách tiếp cận bệnh thật.
Một căn bệnh không còn
là kết quả của khí xấu hay cơ
địa yếu. Nó có thể được
truy ngược với một tác nhân cụ thể.
Năm 1880,
Koch được chuyển tới Berlin,
mời ông có điều kiện tốt hơn
để nghiên cứu.
Tại đây, ông tiếp tục hoàn thiện kỹ thuật của mình.
Kết quả
đã không phù lòng người.
Chỉ hai năm sau, Koch công bố
phát triển quan trọng nhất.
Bệnh lao, căn bệnh giết hàng triệu
người, được gây ra bởi một loại
trực thuật cụ thể.
Nó được đặt tên là Mycobacterium tuberculosis.
Lần đầu tiên,
thứ từng được gắn với sự mong manh,
cảm xúc, thậm chí là vẻ đẹp,
bị kéo về đúng bản chất của nó.
Một căn bệnh chuyển nhiễm.
Tin tức là nên nhanh chóng.
Bởi lần đầu tiên,
căn bệnh giết nhiều người nhất châu Âu
đã có một nguyên nhân rõ ràng.
Hy vọng xuất hiện,
dù vậy, vẫn chưa có phương pháp
chữa trị cụ thể.
Ra đây, 8 năm sau,
trong hội trường này,
Koch công bố một phương pháp mới mang tên
Tuberculin.
Ông không khẳng định chắc chắn,
chỉ nói rằng nghiên cứu vẫn đang tiếp tục
và hiệu quả rõ nhất ở giai đoạn đầu.
Thế nhưng,
thế giới ngoài không chờ đợi sự tận trọng ấy.
Báo chí nhanh chóng gọi đó
là thuốc chữa trứng suy nhược.
Thơ từ đổ về rồn rật,
bệnh nhân tìm đến Beklin,
mang theo hy vọng cuối cùng.
Đám đông tăng nhanh đến mức
chính quyền phải can thiệp
để giữ trật tự.
Đáng tiếc, thực tế bắt đầu rẽ
sang hướng khác.
Những bệnh nhân được điều trị bằng Tuberculin
xuất hiện các phản ứng dữ dội.
Cơ thể họ run lên,
sốt kéo dài.
Nhiều người rơi vào trạng thái kiệt sức.
Một số có dấu hiệu cải thiện,
nhưng nhiều trường hợp khác lại
xấu đi nhanh chóng.
Diễn biến trước mắt không giống một phương pháp chữa bệnh.
Tuberculin thực chất
chẳng thể tiêu diệt vi khuẩn.
Chất này chỉ gây phản ứng
tại vùng tổn thương.
Dù vậy, việc sử dụng vẫn tiếp tục.
Không có kiểm soát chặt chẽ về liều lượng.
Gần 2.000 bệnh nhân được
điều trị tại nhiều thành phố lớn.
Kết quả dần rõ ràng
theo thời gian.
Một số ít phục hồi,
phần lớn không quả khỏi.
Con sống cuối cùng không phù hợp với những gì
đã được hứa hẹn.
Tuy nhiên, phản ứng mà nó tạo ra
tại vị trí tiêm lại giúp xác định
người đã nhiễm bệnh.
Về sau, dấu vết đấy được sử dụng như một công cụ
chẩn đoán.
Nhận thức mới dần lan rồng trong xã hội.
Các chiến dịch y tế công cộng
bắt đầu nhắm trực tiếp vào thói quen sinh hoạt.
Trang phục
trở thành mục tiêu đầu tiên.
Những chiếc vé dài quét đất
bị chỉ trích gài gắt.
Giới bác sĩ cho rằng
chúng kéo theo vi khuẩn từ đường phố
rồi ma mầm bệnh vào không gian sống.
Những chiếc áo nịt bụng
cũng trở thành đối tượng bị công kích.
Người ta tin rằng
việc xếp chặt lòng ngực làm hạn chế hô hấp
và cản trở liều thông máu.
Từ đó, bệnh có thể trở nên
trầm trọng hơn.
Những loại áo nịt sức khỏe bằng vài co dáng
được đưa ra như một giải pháp thay thế.
Chúng giúp giảm áp lực lên sương sườn
so với thiết kế cứng và nặng trước đó.
Thời trang nam giới
cũng không đứng ngoài làn sóng thay đổi.
Dâu rậm,
GMF cầu kỳ và tóc mai dày
từng rất thịnh hạnh.
Một phần của xu hướng này bắt nguồn
từ cuộc chiến tranh ở vùng bán đảo Crimea.
Do hoạt động trong thời tiết gió lạnh,
độ hầm cao và bụt đất,
việc cào dâu thương xuyên trở nên khó khăn.
Vì vậy,
binh lính buộc phải để chúng mọc tự nhiên.
Đến khi chiến tranh kết thúc,
hình ảnh những người đàn ông với dâu rậm
nhanh chóng trở thành chuẩn mực
nam tính trong sâu ở đường thời.
Tuy nhiên, bước sang đầu thế kỷ 20,
những đặc điểm này lại bị xem
là mất vệ sinh.
Một bác sĩ Mỹ thậm chí còn từng
ví khuôn mặt nhiều dâu như khu rừng Amazon
chứa đầy vi khuẩn.
Quan điểm đó khiến đàn ông dần
chuyên sang phong cách cạo sạch.
Đặc biệt, các bác sĩ và y tá
cũng ưa chuộng diện mạo này
vì tính vệ sinh khi chăm sóc
bệnh nhân lâu dài.
Cứ thế, dù lý tưởng vẻ đẹp
mang giám sóc bệnh lão đã biển mất,
nhưng ảnh hưởng của căn bệnh vẫn còn tồn tại.
Khi phái được rút ngắn
vào đầu thế kỷ 20,
dây dép trở thành điểm nhân
mới trong ngoài hình phụ nữ.
Cùng thời điểm,
việc tăm nắng được khuyến khích như một phương pháp điều trị.
Từ đó,
làn da giám nắng từng bị xem là sự thấp kém
dần trở thành
chuẩn mực thẩm mỹ mới.
Dù vậy,
cuộc chiến với bệnh lão vẫn chưa thực sự kết thúc.
Phải hơn nửa thế kỷ sau,
một loại kháng sinh có khả năng tiêu diệt
vi khuẩn mới ra đời.
Streptomycin.
Lần đầu tiên trong lịch sử,
các bệnh này có thể được chữa khỏi.
Tỷ lệ tử vong bắt đầu giảm
rõ rệt tại các quốc gia phát triển.
Ý tưởng coi bệnh tật
là một chuẩn mực cái đẹp
nghe có vẻ xa lạ,
như thứ đã bị bỏ lại trong quá khứ.
Nhưng thực tế,
những ví dụ tương tự vẫn tồn tại
ở khắp nơi.
Chỉ cần nhìn vào các chiến dịch quảng cáo thời trang hiện nay,
hình ảnh những người mẫu
với thân hình gầy gò lại được tôn vinh
như một biểu tượng sắc đẹp.
Hay trên mạng Internet
vẫn luôn xuất hiện vô số cộng đồng
cổ suý cho việc nhịn ăn cực đoan
để đạt được cơ thể mạnh mẽ.
Dù không phải bệnh lây nhiễm
như Lao, nhưng chúng lại phản ánh
một sự thật không thể thay đổi.
Con người vẫn luôn bị
quấn theo những tiêu chuẩn vẻ đẹp
do số đông tạo ra.