Không Ai Chọn Được Số Phận Nhưng Ai Cũng Chọn Được Đường Đi Bài Học Ngàn Đời

Sống thuận tự nhiên
456 người theo dõi
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Ở miền Trấn Ninh năm xưa, nơi rừng núi Chập Trùng và sông Lam quận Xiết,
từng có một nho sinh tên Ngô Sĩ Viêm, người làng Cổ Du, nổi tiếng thông tuệ từ thủa lên mười.
Giá cảnh tuy không khá giả, nhưng cha mẹ cần cù, lại có chút hương hỏa của tổ tiên để dành.
Nên từ bé, Viêm được ăn học đủ đầy, lớn lên thi hương đỗ hạng ưu,
người người trong vùng đều kính trọng gọi là Ngô Tú Tải.
Năm ấy, Viêm 23 tuổi, một mình xuôi thuyền về quê sau kỳ thi hội ở Trấn Phủ.
Trời thu hanh khô, nắng nhạt vàng như vỏ mít chín, chiếc thuyền nhỏ trôi lưỡng lờ giữa ròng.
Đến chợ phiên huyện Phúc Yên, Viêm tạm ghé bến nghỉ trần.
Vừa đặt chân lên bến, ánh mắt chàng vô tình chạm phải một ông lão mù ngồi xếp bằng bên góc gạo giả.
Trước mặt trải tấm chiếu có vài đồng tiền su, bên cạnh là cây gậy trúc sờn bóng,
mái tóc bạc lòa xòa che gần nửa khuôn mặt.
Người ta bảo, đó là hứa Bính Lập, người từng làm thơ ký cho Phủ Đại,
sau một cơn sốt rét mà mù hai mắt, bỏ quan chức mà lang bạc kỳ hổ.
Nhưng lạ thay, tay nghề xem tướng, đoán mệnh của ông, chưa lần nào sai trật.
Tò mò, Viêm bước lại, khẽ đưa tay phải ra.
Lão hứa chẳng nói chẳng rằng, chỉ khẽ đặt ngón tay lên lòng bàn tay Viêm.
Im lặng hồi lâu rồi trầm rộng nói, tay công tử đoạn giữa gập khúc,
có tài không giữ được mạnh, vận đạo sớm nở tối tản.
Tài cao nhưng số đoạn, đời này khó tránh ba phen đổ nát.
Dẫu có mưu lớn, cũng chỉ như ánh trăng soi đáy nước, đẹp nhưng chẳng nắm bắt được.
Viêm thoáng biến sắc, nhưng rồi bật cười lớn.
Đấng trượng phu sống phải vững trí, làm việc theo đạo, không khuất phục thời thế.
Một vạch tay mà nói được hết đời người, há chẳng phải quá xem thường thiên lý.
Nói rồi, chàng khẽ cúi đầu, rút tay về, lẫn vào đám đông chợ phiên đang huyền áo.
Nhưng khi quay đầu nhìn lại, ánh mắt lão hứa vẫn nhìn về phía chàng.
Trống rỗng, mờ đục, như thấy rõ cả những điều chưa đến.
Ba năm sau, lời thầy bói mù ngày nào lại như một lời sấm chuyển.
Trong một vụ kiện đất ở huyện Thạch Xuyên, ngô sĩ Viêm cương trực bền vực dân nghèo, đối đầu với chi phủ Lâm Hữu Cẩn, một người quyền thế, thân tín của phủ tổng đốc.
Vì dám nghịch ý quyền trên, Viêm bị giáng chức, đầy lên vùng biên viễn đèo Hoàng Thục, thuộc rừng núi Lạng Tây, nơi rừng rậm hoang vu, khí độc lam sơn, quanh năm Sương Phủ.
Ở nơi mà bầy khí còn nhiều hơn người, tiếng cú đêm còn vọng hơn tiếng mõ chùa, Viêm sống trong một túc lều lập lá, ngày chép kinh sách, tối uống nước suối, thân thể gầy gục như cây sậy giữa gió ngàn.
Có đêm, sốt cao đến mê man, thân thể tưởng trừng giã rời như cho bụi.
Chính trong cơn mê ấy, một giấc mộng lạ ập đến.
Viêm thấy mình đứng giữa một cánh đồng trắng xóa, sương mù như phủ cả trời đất.
Từ xa, một cụ già áo xám, tay cầm gậy trúc, dâu dài đến thắt lưng.
Gương mặt như thể không già không trẻ, không vui không buồn, bước tới chậm rái.
Giọng ông vang lên như tiếng chuông chùa ngần.
Ngươi là người học đảo, mà còn phân vân giữa mệnh và vận.
Chẳng phải là u mê đó sao?
Mệnh như dòng nước, vận như cơn gió, nhưng thuyền đi được đến đâu là do tay trẻo.
Nay ta cho ngươi một mái trẻo, thử xem có đi được đến cùng không.
Trước mặt Viêm là một con sông lớn, nước cuộn xoáy đục ngầu.
Trên bờ có sẵn một chiếc thuyền tre nhỏ.
Trên mạng thuyền khắc bốn chữ, hành, trí, đồng, tâm.
Viêm bước lên, tay nắm lấy trẻo, bắt đầu cuộc vượt sông.
Lúc đầu nước lặng như gương, gió hiu hiu.
Nhưng chẳng được bao lâu sông lớn nổi lên, mưa đổ trắng trời,
thuyền trong chành như lá chuối giữa bão.
Mỗi lần mệt dã rời, Viêm đều muốn buông tay,
nhưng ánh mắt của cụ già nơi bờ bên kia cứ như vẫn dõi theo.
Không biết bao lâu sau, khi thuyền tấp vào một bãi bồi,
Viêm kiệt sức, ngã vật xuống.
Cụ già lại xuất hiện, chắp tay sau lưng hỏi.
Ngươi học được điều gì chưa?
Viêm thở dốc, rồi khẽ nói.
Nước là mệnh, gió là vận, nhưng trèo đến đâu là bởi tâm người.
Cụ già khẽ gật đầu thân ảnh tan dần trong mây trắng.
Mọi thứ cũng biến mất theo.
Viêm choàng tỉnh, mồ hôi ướt đẫm lưng áo,
nhưng ánh mắt như bừng sáng.
Tiếng chim sẻ bên mái tranh hót lên díu dít.
Bên ngoài, mặt trời vừa nhô khỏi đỉnh núi,
ánh nắng đầu tiên rát vàng cả triển đổi.
Ngô sĩ Viêm bật cười lớn, giọng cười vang cả khe núi.
Ta hiểu rồi, mệnh không đổi, nhưng lòng người không phải đá.
Tiếng cười của ngô sĩ Viêm lan xa trong buổi sớm.
Chim sẻ dưới mái tranh hốt hoảng bay loạn xả,
còn bụi trúc bên hiên lắc lư như cũng cười cùng chàng.
Lần đầu tiên sau nhiều tháng bị đầy,
Viêm thấy lòng nhẹ như mây lững lờ trên đỉnh núi.
Cái lạnh của núi rừng, cái tăm tối của phận người giờ bỗng trở nên nhỏ bé.
Từ đó, Viêm không còn trốn trong sách vở mà bắt đầu ra ngoài,
đi tới từng bản làng của người Nùng, người Thái, người Mán,
để học tiếng, hiểu tục, rồi giảng chữ.
Căn lều tranh của chàng trở thành một lớp học đặc biệt.
Không chỉ có trẻ nhỏ mà cả người lớn,
thương nhân lạc đường, tiểu sinh viễn sứ cũng đến nghe giảng.
Trên vách lều, Viêm treo một mảnh gỗ nhỏ, viết bốn chữ.
Chi hành hợp nhất.
Nhắc học trò.
Biết chưa đủ, phải làm.
Học chưa đủ, phải sống cho đáng.
Một hôm, một học trò người Mường, tên Tổng, hỏi chàng.
Tiên sinh bảo vận là gió, mệnh là sông,
vậy người nghèo như con, giữa gió bão, có đáng để cố nữa không?
Viêm mỉm cười, chỉ vào con suối dốc rách sau lều.
Người xem, dòng suối kia định sẵn đổ vào sông lớn, không tránh được.
Nhưng nó có thể làm mát cây cối, uốn quanh đá sỏi, phản chiếu mây trời.
Sống là để tạo dấu vết đẹp trên hành trình đó.
Lời nói nhẹ như gió, mà thấm như mưa đầu mùa.
Học trò gật đầu.
Ai nấy lòng dường như vững hơn.
Cùng lúc ấy, cách xa trăm rậm ở vùng xứ Phúc Vinh, nhà họ Đinh đang dậy sóng.
Cụ Đinh Văn Hội, người từng tu hành rồi trở thành phú ông khét tiếng,
lâm bệnh nặng, gọi hai người con đến chia gia sản.
Con cả Đinh Trọng Văn, vốn là người tru toàn, được cha giao hết cơ nghiệp.
Con thư Đinh Ngọc Tường chỉ nhận ba mươi quang tiền và một cỗ sách cũ.
Ngọc Tường mặt cao có, trong lòng âm thầm trách cha thiên vị.
Cụ hội chỉ thờ dài.
Không phải cha bất công, chỉ là vận con chưa kham nổi tài lớn.
Gánh nặng, không hợp vai, lọc đến sẽ hóa tai hỏa.
Có vợ hiền, sống an ổn, đã là phúc rồi.
Ngọc Tường cúi đầu nhưng trong bụng dậy sóng.
Mấy năm sau, không chịu yên phận, chàng bỏ thi,
đến thẳng nhà anh cả, đập bàn đòi chia lại sản nghiệp.
Trọng Văn, tuy phiền muộn nhưng vẫn nhường nhịn, chia một nửa ra tài để em yên lòng.
Có tiền trong tay, Ngọc Tường chẳng học nữa,
mua một chức lại dịch ở huyện Kỳ Giang, đẹp hồng đổi đời.
Lúc mới nhận chức, chàng được dân nể.
Nhưng chẳng bao lâu sau, thói tham hiện gió.
Ngọc Tường thu đủ loại phí vô lý, bắt dân cống gạo, thuế cả người quá.
Vợ chàng, Nguyễn Thị Tịnh, người nết hạnh, khuyên rằng
tướng công nên biết đủ.
Làm quan không phải để giành giật mà để giữ lòng dân.
Phúc lành không đến từ bạc vàng.
Chàng gạt đi, mắng vợ, rồi đuổi nàng về nhà mẹ đẻ.
Hai năm sau, dân oán ngút trời, tấu đơn lên tổng đốc.
Chàng bị triều đình cách chức, kết án tử hình.
Nhờ tịnh gõ cửa khắp nơi cầu cứu,
và Trọng Văn bỏ ra số bạc lớn để lo lót,
Ngọc Tường thoát chết, nhưng bị lưu đày ra đảo Bình Sơn,
nơi gió biển gào suốt ngày đêm, cát bay trắng núi.
Trên đường ra đảo, nhìn vợ mặt mũi nứt nẻ vì gió lạnh,
tay chân xưng phồng, vẫn nhường chàng miếng cơm cuối,
Ngọc Tường lặng người.
Chàng nghẹn giọng.
Tịnh à, ta sai rồi.
Đời này nàng là phúc lớn nhất của ta.
Đến Bình Sơn, nhìn lũ trẻ lách thách chơi đùa với vỏ sỏ,
học chữ bằng que viết trên cát,
lòng Ngọc Tường nhói đau.
Chàng quyết định mở lớp học bên biển.
Dạy từ chữ cái, cách cầm bút, đến đạo làm người.
Người làng cảm động.
Kẻ tặng củ khoai, người đem cá khô.
Chàng không lấy học phí, còn dùng tiền vợ gom góp để mua giấy bút.
Có học trò nghèo quá, chàng còn gói cơm cho mang về.
Ba năm trôi qua.
Một học trò nghèo, trí thành, thi đỗ tam nguyên vào kinh ứng thí,
đỗ trạng nguyên thứ ba.
Khi diện kiến vua, thành tâu, những gì thần có hôm nay,
là nhờ thầy Tường ở Bình Sơn.
Vua nghe cảm động, cho triệu Ngọc Tường về triệu,
phục chức tú tải, khuyến khích thi tiếp.
Năm sau, chàng đỗ hoàng giáp,
được bổ về chính phủ Phúc Vinh làm chi huyện.
Ngày trở về, trọng văn mỉm cười,
rút từ dương ra một cuốn sổ đỏ lấm tấm, giao lại.
Tài sản năm xưa, cha và ta không giữ vì em không xứng,
mà vì lúc ấy em chưa đủ tâm, đủ lực.
Nay thì trả về, không thiếu một sủ.
Ngọc Tường ôm anh, khóc như mửa.
Từ đó, Đinh Ngọc Tường làm quan hết lòng vì dân.
Chi phủ Phúc Vinh mến đức độ,
trọng tài năng, giao cho chàng nhiều việc lớn.
Trên đường làng, người ta quen thấy một viên quan áo nâu sổng,
cưỡi ngựa gầy, ghé thăm từng hộ nghèo,
hỏi han từng cụ già, từng đứa trẻ không có cơm no.
Chàng cùng anh ruột là trọng văn góp tiền xây cầu,
đắp đường, dựng trạm y tế,
mở kho cứu đói mỗi khi lũ lụt tràn về.
Dân chúng trong vùng đều gọi hai anh em họ Đinh là nhị hiền gia.
Ai gặp cũng chắp tay khen người.
Một chiều cuối thu, khi ngồi dưới gốc sung trước công đường,
Ngọc Tường nói với người học trò thân cận,
Nếu năm xưa ta không vấp ngá, chắc chắn giờ ta không biết cuối đầu.
Mệnh không dạy ta điều đó, chỉ có đau khổ mới dạy ta khiêm nhường.
Tới đây, có người sẽ hỏi,
Thế con kẻ nghèo hèn không có chữ nghĩa?
Không có đường học hay con đường làm quan?
Vậy, số mệnh họ có thể đổi được chăng?
Xin kể thêm một chuyện ngụ ngôn xảy ra tại Châu Đồng Má,
cách Phúc Vinh trừng Trăm Dọng.
Ở vùng ven thành ấy, có ngôi miếu thần dược đổ nát,
mưa rột gió xuyên, chỉ còn mấy cột đá rêu phòng.
Trong miếu, có hai người hành khất chú ngụ.
Một là tạ tam, quê nghèo, mặt mũi xấu xí, sống cô độc từ nhỏ.
Một là bùi lục, từng là thợ mộc,
nhưng sau vụ tai nạn giàn giáo, hai tay tàn phế, bị vợ bỏ theo người khác.
Họ gặp nhau vào một buổi trưa nóng,
vì tranh nhau một miếng thịt gà trong sọt rác mà đánh nhau đến rách áo.
Nhưng sau khi nhìn kỹ mặt nhau, nhận ra cảnh ngộ tương đồng.
Hai người bèn kết làm bạn, cùng xin ăn, cùng chú miếu.
Ngày ngày, họ nhường nhau từng củ khoai.
Mỗi khi xin được gì, đều đem đặt trước tượng thần mà thắp nhang.
Một đêm dầm trung thu, họ may mắn được người phúc hậu,
cho cả bát cơm đầy, mấy miếng giò, thêm chén rượu trắng.
Như thường lệ, cả hai cẩn thận thắp nhang,
dâng lên thần dược, lau sạch bàn thờ rồi mới ngồi xuống ăn.
Nhưng đêm ấy, chẳng ai biết có một vị tiên,
Lý Thiết Quải, đang nghỉ chân trong miếu.
Ngài thấy lòng thành của hai kẻ khốn cùng thì cảm động.
Nhưng vẫn nói với đồng tử, họ sống được đến giờ,
không bệnh tật, không chết đói, ấy đã là phúc rồi.
Tiền tài ban cho người không đủ đức, chẳng khác nào giao trao nhầm tay.
Đồng tử nằng nạc xin,
cuối cùng lén bỏ một củ nhân sâm ngàn năm vào tay tượng thần.
Sáng ra, tạ tam ngẩn lên thấy củ sâm,
hai mắt tròn xòe, bùi lục run run nói,
chẳng phải lạ, thần ban đó ứ.
Hai người mang củ sâm đi bán, được trả tới năm ngàn lượng bạc,
số bạc mà dân quê mười đời không mơ tới.
Vui mừng khôn xiết, họ về miếu, mua gà quay rượu nếp ăn mừng.
Nhưng cũng từ lúc ấy, lòng tham nổi dậy.
Tạ tam bảo, tay ta tật, chẳng lao động được,
nhân sâm lại do ta phát hiện trước, ta phải được chia nhiều hơn.
Bùi lục tức giận, lặng lẽ bỏ thuốc độc vào rượu,
chuẩn bị giải quyết dứt điểm.
Không ngờ, khi y quay lưng, chính tạ tam cũng cầm đá ráng mạnh vào đầu bàn.
Máu loang đỏ bàn thở.
Tạ tam chưa kịp rửa tay thì bụng quặn thắt,
ngã vật xuống đất, xùi bọt mép.
Cả hai chết tức tưởi bên mâm rượu, giữa miếu đổ.
Lý thiết quả tình giấc, thấy vậy chỉ thở dài.
Phúc chưa đủ, tài đến hóa tai hỏa.
Lòng không sáng, lộc hóa gươm đao.
Đạo đức là gốc của tài phú.
Mất gốc, mọi thứ chỉ là họa sát thần.
Bạn thân mến, có một điều thật lạ.
Cả ba nhân vật trong câu chuyện, Ngô Sĩ Viêm, Đinh Ngọc Tường
và đôi bạn hành khất tạ tam, Bùi Lục
đều không phải là những người có mệnh tốt.
Người thì bị giáng chức, bị đầy lên núi rừng xa xôi.
Người thì bị cha đánh giá thấp, chia ít tài sản.
Người thì nghèo đến mức phải xin từng bữa cơm thửa.
Nếu ta chỉ nhìn từ bên ngoài, có thể dễ kết luận.
Họ sinh ra không gặp thời.
Họ bị số phận trói buộc.
Nhưng càng đi sâu vào câu chuyện, càng thấy
điều quyết định họ sống ra sao không nằm ở cái mệnh được trao
mà nằm ở cách họ sống trong giới hạn của mệnh đó.
Ngô Sĩ Viêm không thể đổi mệnh, nhưng có thể đổi tâm.
Anh chọn sống chọn đạo làm người
dù đang ở nơi rừng thiêng nước độc
và chính trong giang khó ấy, con đường thật sự mới hiện ra.
Đinh Ngọc Tường từng vùng vẫy chống lại định mệnh
bằng oán trách, bằng lòng tham, bằng những toan tính vụ lời.
Kết quả là mọi thứ đổ vỡ.
Chỉ khi cuối đầu nhìn lại, chọn sống tử tế, không oán, không mong cầu
thì cuộc đời mới chuyển hướng.
Còn tạ tam và bùi lục, dẫu từng sống thiện
nhưng khi có của trời ban trong tay, tâm lại trao đảo.
Sự tham lam nổi lên chỉ trong khoảnh khắc, nhưng hậu quả là vĩnh viễn.
Từ một cơ hội đổi đời, họ biến nó thành vết kết thúc.
Và nếu bạn để ý kỹ, trong ba tuyến nhân vật
chỉ có hai người đủ nội lực để bước qua giới hạn của mệnh.
Không phải bằng sức mạnh, cũng không bằng toan tính
mà bằng tâm thế, bằng cách họ lựa chọn sống đúng
ngay cả khi đời không cho họ cơ hội.
Thế nên, câu chuyện hôm nay không hề nói về vận mày.
Nó chỉ đang đặt lại một câu hỏi.
Khi số phận không như ý, bạn sẽ sống thế nào trong phần được giao đó?
Ngày nay, tâm lý học gọi đó là điểm kiểm soát nội tâm.
Nó chỉ ra rằng, người tin mình có trách nhiệm với cuộc đời
sẽ chủ động, kiên cường và dễ phục hồi hơn.
Thêm một điểm nữa, những người có tư duy phát triển
sẽ không xem thất bại là dấu chấm hết
mà là điểm khởi đầu để học hỏi và thay đổi.
Cả Ngô Sĩ Viêm và Ngọc Tường đều là minh chứng.
Họ không thắng số mệnh bằng sức mà bằng sự trưởng thành nội tâm.
Họ không cần ông lão thần kỳ ban cho điều gì.
Họ chỉ cần tự sống tử tế khi không ai nhìn.
Và thế là đủ.
Văn hóa phương Đông cũng không cổ suý việc cầu đổi mệnh.
Ngược lại, người xưa luôn dạy
thuận thiên nhi hành, tức là hiểu trời rồi mới hành động.
Không phải để đầu hàng, mà để chọn con đường thuận với đảo, không nghịch tâm.
Vì có một sự thật mà ai rồi cũng phải chấp nhận,
không ai được chọn nơi mình sinh ra.
Nhưng ai cũng có thể chọn cách sống xứng đáng trong nơi mình đang ở.
Và bạn biết không?
Trong thời đại hiện nay, nhất là giai đoạn 2020 boom,
hạn khen 025, khi nhiều người từ 25 đến 45 tuổi
rơi vào vòng xoáy, bất ổn công việc, mệt mỏi tâm lý,
hoài nghi về giá trị bản thân, thì bài học này lại càng đúng.
Rất nhiều người đang đi qua những ngày giống như ngô sĩ viêm trên núi rừng.
Âm thầm, đơn độc, cảm giác bị ném ra ngoài dòng chạy chính.
Cũng có người như Ngọc Tưởng, từng sai, từng ngã, từng mất tất cả.
Nhưng rồi đứng lên từ đúng nơi mình đã gục ngã.
Và đáng tiếc cũng không ít người như Tạ Tam, Bùi Lục.
Khi cơ hội đến thì tâm chưa đủ nên tự tay đánh mất nó.
Nếu hôm nay bạn cảm thấy mọi thứ chưa ổn, có lẽ câu hỏi cần đặt không phải là
Khi nào đời tôi sẽ khác? Mà là tôi đã sống đủ đúng trong hoàn cảnh này chưa?
Bạn không cần biết tương lai ra sao. Chỉ cần hỏi.
Trong phần việc bé nhỏ trước mặt, mình có đang làm đúng, làm tử tế, làm đủ tâm không?
Bạn không cần sách quý hay ông lão bí ẩn.
Bạn chỉ cần một tâm ngay trong lòng mình.
Vì sách quý thật sự là cách bạn sống mỗi ngày.
Và ông lão thần tiên đôi khi chính là phần tốt đẹp trong con người bạn mà bạn đã bỏ quên.
Thay vì chờ đổi mệnh, hãy thử sống trọn trong phần mệnh đang có.
Vì nếu sống trọn, tâm bạn sẽ sáng. Và khi tâm đã sáng, đường sẽ tự mở.
Nếu câu chuyện hôm nay khiến bạn dừng lại đôi chút để suy nghĩ,
thì hãy cùng tôi tiếp tục những hành trình cổ để nhìn lại mình trong hiện tại.
Đăng ký kênh Chuyện Xưa Cổ Nhân để không bỏ lỡ những câu chuyện như vậy.
Vì đôi khi, một bài học nghìn năm trước lại chính là thứ bạn đang cần trong lúc này.
Chúc bạn một ngày sống đúng, sống đủ và sống có đảo.
