Giải Mã Bầu Cua Tôm Cá Cờ Bạc Đỏ Đen Hay Di Sản Người Việt Cổ 2

Đình Sự
546 người theo dõi
Giữa những huyền áo của phố thị ngày Tết, tiếng lọc cọc vàng lên từ chiếc bát út không chỉ là âm thanh của sự may rủi,
mà là tiếng vọng rồi lại từ một nền văn minh lúa nước rực rỡ đã ngủ quên.
Chúng ta nhìn thấy trên chiếu bạc là tiền tài và lòng thăm,
nhưng ẩn sâu dưới lớp vỏ đỏ đen, ấy lại là một bàn chương ca hào hùng về khát vọng.
Sinh tồn và chết lý phôn thực của cha ông, hãy cùng tôi gạt bỏ định kiến để lắng nghe mật mã bí ẩn mà Tổ tiên
đã gửi gắm qua những quần xuất sắc tường trưng vô trí này suốt một ngàn năm bác thuộc, lịch sử dân tộc ta không chỉ.
Ghi nhận tiếng gươm khua ngựa hí trên các chiến trường mà con chứng kiến một cuộc đối đầu thầm lạng nhưng khốc liệt hơn gấp bội.
Cuộc chiến chống lại sự đồng hóa, người phương Bắc với võ ngựa trinh phạt đã mang theo chữ Hán, mang theo nho giáo và trò chơi.
Để áp đặt lên vùng đất giàu trị, trong cơn lốc văn hóa ấy, trò chơi xuất sắc cũng theo trần các thương nhân rủ nhập.
Nhưng kỳ lạ thay, có những thứ khi đi qua ải nam quan đã bị bẻ gãy cấu trúc để tái sinh trong một hình hài.
Hoàn toàn thuân việt, bầu cua tôm cá chính là minh chứng sống động nhất cho sức kháng cự phi thường của tâm hồn dân tộc.
Hãy nhìn vào bồ xuất sắc của người Trung Hoa, hay còn gọi là tài xỉu.
Đó là gì? Đó là những khối vuông khắc chấm.
Nhất, nhị, tam, tứ, ngũ, lục.
Đó là tư duy của những con số, người phương Bắc nhìn thế giới qua làng kính của trật tự.
Của toán học và sư triều tượng.
Với họ, vận may được định lượng bằng các phép tính bằng lớn và nhỏ, bằng chắn và lẻ.
Đó là một tư duy sắc lạnh, lý trí và khô khan như chính cái gió Bắc của vùng Thảo Nguyên.
Nhưng khi xuất sắc rơi vào, tại người dân trải lưới phương Nam,
một cuộc đảo chính về văn hóa đã ẩm thầm diễn ra ngay trên chiếu chơi của người Việt.
Ông Cha Tà đã chối bỏ những con số vô hồn ấy,
vì với cư dân lúa nước, những chấm tròn đen đỏ kia quá xa lạ.
Con số không có linh hồn.
Con số không biết kêu, không biết nhảy.
Và quan trọng nhất, con số không gợi lên cảm giác no đủ.
Người Việt cổ sống nương nhờ vào thiên nhiên.
Hởi thở của họ hoa vào nhịp lên xuống của con nước.
Họ đã làm một việc.
Táo bạo, xóa sạch những chấm tròn khô khan kia,
để thay thế bằng những hình ảnh gân gúi của đời sống làng quê Việt Nam.
Và thay thế vào đó bằng cả một thế giới sống động, cưa quay và đầy màu sắc,
bầu, cua, ôm, cá, gà, nài.
Đây không đơn thuần là sự thay đổi về mặt mỹ thuật cho vùi mắt.
Đây là sự phản kháng của tư duy hệ.
Nếu người phương Bắc dùng lý trí để tính toán xác xuất,
thì người Việt dùng cảm xúc để gửi gắm ước mơ.
Chúng ta không cầu mong con số 6 hay con số 1.
Chúng ta cầu mong con cá đầy khoang,
con gà đầy sân,
con nài đầy rừng.
Khát vọng của người Việt không nằm ở những phép tính trên giấy,
mà nằm ở sự hiện hữu cụ thể,
sợ nắn được,
và thực tế nhất là ăn uống được.
Sự chuyển dịch từ số sang hình
chính là lăn danh phân chia hai nền văn hóa.
Một bên là tư duy hàn lâm, áp đặt.
Một bên là tư duy phôn thực, dân giã.
Người Việt đã từ chối trời theo luật của kẻ mạnh.
Chúng ta mượn cái xác của cho chơi,
nhưng đã thổi vào đó linh hồn của đồng ruộng Việt Nam.
Có bao giờ bạn tự hỏi
tại sao chúng ta lại Việt hóa triệt đề đến thế?
Tại sao không giữ lại dù chỉ một mặt số?
Đó là bởi bản năng tự tôn của một dân tộc
luôn sợ bị hòa tan.
Trong đêm trường Bắc thuộc,
khi tiếng nói có nguy cơ bị đồng hóa,
chữ viết bị thay thế,
thì những biểu tượng văn hóa nhỏ bé
như con cùa, con cá trên viên xúc xác
lại trở thành những cột mốc biên giới trong tầm thức.
Nó nhắc nhở người chơi rằng
đây là đất Việt, đây là hồn Việt.
Sự thay thế từ những chấm tròn
sang hình tượng con vật.
Chính là tuyên ngôn đành thép
những thầm lăng của cha ông
rằng ta có thể mất nước,
nhưng ta quyết không mất gốc.
Ta có thể học luật chơi của người,
nhưng ta sẽ chơi theo cách của ta
bằng những sản vật của đất đài ta.
Trò chơi bầu cua, vì thế,
không còn là một canh bạc đỏ đen du nhập,
mà nó đã trở thành một bảo tàng thu nhỏ
lưu giữ thế giới quan của người Việt cổ.
Và thế là,
thay vì những tiếng hồ khổ khóc nhất,
nhị, tàm,
chiếu bạc ngày Tết
của người Việt vàng lên tiếng
gọi thân thương của những loài vật quanh nhà.
Nhưng khoan đã hãy nhìn kỹ lại
sáu linh vật này.
Tại sao lại là bầu, cua, tôm, cá, gà, nai?
Tại sao không phải là con trâu đầu cơ nghiệp?
Tại sao không phải là con chó,
người bạn dưới nhà?
Có phải ngẫu nhiên mà sáu biểu tượng này
được chọn mặt người vang
để đại diện cho vận may cả một năm?
Câu trả lời không nằm ở đâu xa.
Nó nằm ngay trong cái bụng đói
và mâm cơm chiều 30 Tết
mà chúng ta sắp sửa khám phá ngày sau đây.
Trước khi chúng ta cùng ngồi vào mâm cơm
để giải mã bí mật của sáu linh vật ấy,
mình xin phép được nán lại một nhịp.
Nếu câu chuyện về sức sống mãnh liệt
của văn hóa Việt vừa rồi
đã chạm được đến cảm xúc
và niềm tự hào trong bạn,
mong bạn hãy dành tăng sự
và đời một cái gật đầu ủng hộ
bằng nút like và đăng ký kênh.
Một cái chàm tay nhẹ nhàng của bạn lúc này thôi,
nhưng sẽ là ngọn lửa ấm áp nhất
để tụi mình có thêm động lực.
Tiếp tục hành trình khơi dòng lịch sử,
gìn giữ những giá trị của ông cha.
Cảm ơn bạn vì đã luôn đồng hành.
Và giờ, hãy cùng mình lật mở bí ẩn
đằng sau những linh vật quen thuộc này nhé.
Nếu như người phương Bắc sợ cái lạnh,
thì người phương Nam, tổ tiên chúng ta,
lại sống chung với một nỗi sợ khác
và cũng là một nguồn sống khác, nước.
Hãy cùng tôi ngược dòng thời gian
trở về vùng châu thổ sông Hồng
và sông Kiểu Long thuở sơ khai.
Đó là một vùng đất tam sơn tứ hải,
nơi con người nhỏ bé trước thiên nhiên hùng vĩ,
nơi những con nước lên xuống
quyết định sự sống con của cả một cộng đồng.
Trong thế giới ấy,
cái bụng đói của người nông dân
không được lấp đầy bằng lúa mì hay kề khô hạ.
Họ sống nhờ vào sự hào phóng
của dòng sông và cảnh đồng,
và chính từ môi trường sống đặc thù ấy.
Một bàn thực đơn tự nhiên đã ra đời,
khắc sâu vào tâm khảm người viết cổ.
Bạn có nhận ra điều gì đặc biệt
ở sáu linh vật, bầu, cua, ôm, cá, gà này không?
Chúng không phải là những con vật xa lạ
hay thần thánh cao siêu.
Chúng là những gì gần gũi nhất, thiết thần nhất.
Hãy nhìn xuống mặt nước.
Nơi đó có cua, có tôm, có cá.
Đó là nguồn đam thuy sàn dồi dào,
là món quà của những dòng sông
còn dạch trang trịt.
Người Việt ăn cơm với cá,
con tôm cái tép đã đi vào ca dao tục ngứ
như một lẽ sống.
Rồi hãy nhìn lên bờ, nhìn vào vườn tượng.
Nơi đó có con gà cục tác,
có trái bầu đung đưa trên giàn.
Đó là nguồn thực phẩm từ chăn nuôi và trồng trọt.
Là sư cân cu của người nông dân
trong trời, trong đất, trong mây.
Và cuối cùng, hãy nhìn vào những cánh rừng già bạt ngạn.
Nơi đó có con nai ngơ ngác.
Đó là đại diện cho nguồn thú rừng,
cho những chuyến đi săn
để cải thiện bước ăn khi mùa màng chưa tới.
Sáu biểu tượng ấy,
không thừa không thiếu,
đã vẽ nên một bức tranh toàn cảnh
về đời sống tự cung tự cấp của người Việt.
Từ dưới nước lên trên cạn,
từ trong nhà ra ngoài rừng.
Đó là một hệ sinh thái khép kín,
đảm bảo cho sự sinh tồn.
Khi người nông dân xưa đặt một đồng su lên hình con cá,
họ không chỉ đang đánh cực.
Họ đang gửi gắm một nối niệm gàn ruột,
cầu mong cho tôm cá đầy khoang,
cầu mong cho bữa cơm chiều nay có thêm bát canh ngọt lành.
Khi họ đặt vào con gà,
là họ mong đàn xác cầm không bị dịch bệnh,
mong tiếng gáy báo hiệu bình minh yên ả.
Bàn cờ bầu cua, vì thế,
chính là một mâm cơm ước lệ
của người nông dân Việt cổ.
Nó không phải là những con số vô hồn,
mà là hình ảnh của sự nọ đủ,
của cái bụng được ăn ngon,
của cuộc sống hòa hợp tuyệt đối với thiên nhiên.
Mỗi lần reo xuất sắc
là một lần reo hạt hy vọng vào đất đai,
được ký kết ngay trên chiếu bạc ngày xuân.
Nhưng tại sao trong sáu linh vật ấy,
trái bầu lại được sướng tên đầu tiên?
Đứng đầu cả một chuối thức ăn phong phú,
phải chăng nó ẩn chứa
một quyền năng bí mật nào đó
mà chúng ta đã lãng quên?
Trong chuối âm thanh quen thuộc bầu,
cua, tôm, cá mà chúng ta vẫn thường gọi
tên mỗi dịp xuân về,
đã bao giờ bạn tự hỏi
tại sao một loài thực vật dày leo, mỏng manh,
hiên lành lại ngạo nghế đứng đầu bảng phòng thần?
Tại sao không phải là cua cua tôm cá,
hay cá tôm bầu cua?
Sự sắp đặt ấy tuyệt nhiên không phải là ngẫu nhiên,
mà là một trật tự tồn tì
trát tự nghiêm ngặt của vũ trụ quản người Việt.
Hãy nhắm mắt lại
và hình dung về trái bầu hồ lô.
Cái bụng phình to, cái eo thắt lại
và dáng vẻ tròn đầy viên mãn,
bạn nhìn thấy gì trong hình dáng ấy?
Đó không đơn thuần là một loại quả
để nấu canh.
Đó là hình tượng thiên liêng nhất,
nguyên thủy nhất của tín ngưỡng phồn thực.
Chiếc bụng của người mẹ đang mang thai
trong tâm thức của người Việt cổ
và cả cộng đồng Bách Việt.
Con người không được sinh ra từ đất xét
hay xương xương.
Chúng ta bước ra từ một quả bầu mẹ.
Hãy nhớ lại những truyền thuyết cổ xưa nhất
của các dân tộc anh em trên dải đất này.
Người Khơ Mú, người Thái, người Mường.
Họ đều có chung một huyền thoại
về nạn đại Hồng Thủy.
Khi nước dâng cao nhấn chìm vạn vật,
sự sống không được cứu vớt bởi tàu Noah,
mà được tre trở bên trong một quả bầu khổng lồ.
Khi nước rút, người anh cả dui thủng quả bầu.
Và từ cái bụng giống ấy,
lần lượt người Kinh, người Mường,
người Dao, người Thái bước ra kiến tạo lại thế giới.
Vì thế, trái bầu trên bàn cờ
không phải là một món ăn.
Nó là mẹ.
Là khởi nguyên.
Là cái kén vĩ đại tre trở cho sự sống
trước những biến động kinh hoàng của thiên nhiên.
Sự hiện diện của trái bầu ở vị trí đầu tiên
chính là sự khẳng định nguồn cội.
Trước khi có tôm cá để ăn,
trước khi có gà nai để săn bắn,
thì phải có sự sinh sôi này nở.
Trái bầu với hàng trăm hạt bền
trọng chính là biểu tượng của sự mắn đẻ
của con đàn cháu đống.
Người xưa đặt trái bầu lên chiếu trời ngày Tết
là để cầu mong sự trương tôn của dòng
giống sự sinh sôi.
Và có lẽ thầm sâu trong hai tiếng
đồng bào thiên liêng mà chúng ta gọi nhau
hàng ngày cũng bắt nguồn từ chính hình tượng này.
Đồng là cung, bào là bọc, là bầu.
Chúng ta là những người con
cùng bước ra từ một bọc trứng.
Hay sâu xa hơn là từ một quả bầu mẹ
vĩ đại của dân tộc.
Cầu ca rào bầu ơi thương lấy bí cùng.
Vì thế, không phải là lời khuyên săn nông nghiệp
đơn thuần, mà là tiếng gọi của huyết thống
nhắc nhở về cái nồi chung.
Nếu như năm linh vật còn lại là
cua, ôm, cá, gà,
này đại diện cho dương là những sinh vật
chuyển động. Là nguồn thức ăn nuôi
dưỡng thể xác, thì trái bầu đại diện
cho âm là vật tĩnh, là vật
chữa đựng. Nuôi dưỡng phần hồn
và sự sống, sự kết hợp giữa bầu
và các loài vật kia tạo nên sự
cân bằng âm dương. Bầu là nhà,
là nơi trú ngủ. Các loài vật kia
là tài sản, là vật chất.
Có nhà rồi mới có của. Có gốc
rồi mới có ngọn. Đó là lý do
vì sao bầu phải đứng đầu.
Nó là đứng sinh thành, bào bọc.
Khi bạn đặt cửa vào ô trái bầu,
bạn đang thực hiện một nghị thức chạm vào côi
nguồn, chạm vào bụng mẹ.
Nhưng câu chuyện về sự cân bằng của vũ trụ
trên tờ giấy nhỏ bé này chưa
dừng lại ở đó. Nếu bầu là mẹ
là khởi nguyên, thì năm nước con còn lại
tôm, cua, cá gà này nắm
giữ bí mật khác. Quy luật vận hành
của trời đất về sự tương tác giữa
nước và đất, giữa đầm lầy và rừng rậm.
Những con vật này không đứng
cạnh nhau vô tình. Chúng kể về
một hệ sinh thái ngu hành và khát vọng
sinh tồn. Trước khi giải mã bí ẩn
của rừng thiêng và biển cả qua năm
linh vật còn lại, mình xin phép nán lại.
Nếu câu chuyện về nguồn côi,
về hai tiếng đồng bào đã chạm được
vào trái tim bạn, hãy like và đăng ký.
Một hành động nhỏ của bạn lúc này
thôi, nhưng chính là sự khích lệ
lớn nhất để lan tỏa văn hóa cho ông.
Cảm ơn bạn vì đã luôn ở đây
và bây giờ, hãy cùng mình
lật mở tấm màn bí mật của tự nhiên nhé.
Hãy nhìn vào sự sắp đặt
kỳ lạ trên tờ giấy ấy một lần nữa.
Nếu trái bầu là mẹ là cái kén
bảo bọc sự sống, thì
năm linh vật còn lại chính là hiện thân
của một vũ trụ thu nhỏ, nơi hai
thế lực vĩ đại nhất của tự nhiên.
Đang cùng tồn tại và tranh đấu
đó là nước và đất. Hãy tưởng tượng
bạn đang đứng giữa đồng bằng bắc bộ thuở sơ khai.
Khi mùa mưa tới,
nước dâng lên trắng đồng, xóa nhòa
mọi ranh giới của bờ bãi.
Đó là thời khắc lên ngồi của thủy tộc.
Cua, tôm, cá ba đại diện
của thế giới dưới nước chiếm lĩnh không gian
chúng tượng trưng cho tính âm,
cho sự mềm mại. Nhưng khó lường
của dòng nước, yếu tố sống còn
của nghề trồng lúa. Nhưng khi con nước
rút đi, để lại lớp phủ xà màu mỡ.
Đó là lúc mặt đất hồi sinh.
Đó là thế giới của thổ và mộc.
Con nài đại diện cho rừng ra,
cho thiên nhiên hoàng giã.
Con gà đại diện cho xóm làng,
cho sự thuân hóa và đình cư.
Sự hiện diện của cả nhóm vật dưới nước
và trên cả. Trong cùng một trò chơi
không phải là sự liệt kề ngẫu nhiên,
mà là sự mô phỏng hoàn hảo quy luật
cân bằng âm dương. Có nước lên
thì phải có nước xuống. Có thời khắc
ngập lụt thì phải có ngày khô giáo.
Đó là nhịp thờ của đất trời.
Mà người nông dân đã lắng nghe
suốt hàng ngàn năm. Nhưng tại sao
họ lại mang những con vật này vào
một trò chơi thắng thùa? Hãy nhìn
sâu vào đôi mắt của người nông dân xưa.
Nỗi sợ hãi lớn nhất của họ là gì?
Không phải là quân xâm lược.
Cũng chẳng phải là ma quỷ.
Nỗi ám ảnh kinh hoàng nhất của cư dân
lúa đức chính là sự thất bát.
Là hạn hán cháy đồng.
Là lũ lụt cuốn trôi nhà cửa.
Là dịch bệnh khiến gia súc ngã dạp.
Trước thiên nhiên hùng dữ,
con người trở nên quá đối nhỏ bé.
Và khi sự bất lực lên đến tột cùng,
họ tìm đến đức tin. Trò chơi
bầu cua tông cá về bản chất
chính là một nghị lễ. Cầu mùa
được nguy trang dưới hình thức giải trí
khi một người nông dân run rảy đặt
đồng tiên của mình vào ô con cá.
Trong thầm tầm, họ không chỉ cầu
mong đồng tiên nhân đôi. Đó là một
lời khẩn cầu gửi đến các vị thần sông nước.
Xin hãy cho mưa thuận gió hòa,
cho tông cá đầy sông.
Khi họ đặt vào ô con gà,
đó là ước vọng chẳng nuôi phát triển.
Gà vịt đầy sân xua tàn dịch bệnh.
Mỗi lần rèo xuất sắc là một lần
họ rèo niềm hy vọng vào tương lai.
Tiếng lộc cầu của ba viên xuất sắc
trong chiếc bát úp vang lên như tiếng
sấm gọi mưa, như tiếng cửa mình
của đất đài thực giấc.
Kết quả mở ra không chỉ quyết định thắng thua
của một ván bạc, mà trong tâm thức ngày thơ
và sung kính của người xưa.
Đó là quẻ bói đầu năm dự báo vận mệnh
Vậy nên, hãy thôi nhìn bầu cua tôm cá
bằng con mắt của một trò đỏ đen.
Hãy nhìn nó như một sa bàn
chiến lược sinh tồn.
Trên tờ giấy nhỏ bé ấy là cả
một hệ sinh thái vận hành nhịp nhàng.
Là sự tôn trọng tuyệt đối của con người
đối với các quy luật tự nhiên.
Người Việt xưa không chơi để làm giàu.
Họ chơi để chấn an nỗi sợ hãi,
để tìm kiếm sự đồng điệu
với đất trời trong những ngày đầu năm mới.
Chính cái tư duy gắn liền với ruộng đồng ấy
đã biến một trò chơi
dù nhập trở thành một di sản văn hóa độc bản.
Nhưng, có một nghịch lý đau lòng
đang diễn ra
khi chúng ta hiểu được nguồn gốc cao quý
và ý nghĩa nhân vận tột cùng này.
Cũng là lúc ta phải đối diện
với sự thật phũ phàng của hiện tại
từ một nghi lễ thiêng liêng cầu mong sự sống.
Tại sao bầu cua lại biến tướng
trở thành nỗi ám ảnh tán ra bại sàn
mỗi dịp xuân về?
Điều gì đã xảy ra?
Biến những con vật thánh thiện kia
thành công cụ của lòng tham không đấy?
Có một quy luật bất thành văn
dường như ai cũng hiểu.
Tại sao bầu cua tôm cá chỉ thực sự sống lại
mỗi dịp tết đến xuân về?
Tại sao trong suốt 300 ngày thường nhật
những quần xuất sắc ấy
lại nằm im lìm trong ngăn tủ
như những sinh vật ngủ đông
để rôi bung nổ mạnh mẽ?
Cầu trả lời không nằm
ở sự giành dỗi của những ngày nghị lễ.
Nó nằm ở tính thời điểm thiêng liêng
của một tru kỳ đồng nghiệp.
Chúng ta, những con người hiện đại
với cặp mắt thực dụng, thường nhìn bầu cua
như một công cụ để sát phạt, để vặt tiền.
Nhưng đó là một sự hiểu lầm tai hại,
một cái nhìn đầy định kiến
đã vô tình trẻ lấp đi tầng ý nghĩa thầm trọng.
Hãy gạt bỏ lớp bụi mờ
của lòng tham ấy đi, để thấy rằng
với người Việt cổ, trò chơi này
tuyệt nhiên không sinh ra để làm giàu.
Nó sinh ra để lấy lọc.
Trong tâm thức của cư dân lúa nước,
Tết Nguyên Đán không chỉ là lễ hội
mà là cột mốc khởi đầu.
Đó là lúc đất đai cửa mình,
như sống tràn chê trong từng thớ vỏ cây,
và hành động gieo xuất sắc bầu cua
về bản chất, thiêng liêng
và trang trọng hệt như tục hái lọc
hay sông đất đầu năm.
Khi người xưa trịnh trọng đặt một đồng tiền
lên hình con tôm hay con cá,
họ không coi đó là tiền đánh bạc.
Đó là hạt giống. Họ đang thực hiện
nghi thức gieo hạt tượng trưng.
Chiếc bát úp xuống là bầu trời,
tờ giấy là đất.
Tiếng xúc sắc vào vào nhau là tiếng sấm gọi mưa,
báo hiệu sự vận hành của vũ trụ,
của đất trời vĩnh cửu.
Và khi chiếc bát được mở ra,
đó không phải là kết quả thắng thua,
mà là lời sấm chuyên của thần linh.
Nếu ra tổng cá năm nay mưa thuận gió hòa,
nếu ra gà nai,
năm nay chăn nuôi phát triển,
thú rừng đầy rẫy.
Người thắng cuộc vui mừng vì nhận được lọc trời ban,
người thua cuộc cũng chẳng hề cay cú,
coi đó là lễ vật.
Tiền thắng thua mang ý nghĩa luân chuyển tài lộc,
san sẻ sự may mắn giữa gia đình,
chồng xóm, để sự hoan hỉ lan tỏa.
Hãy tưởng tượng một cuộc đối thoại
giữa một lão nông Tri Điền
áo nâu song thế kỷ trước
và một con bạc ngày nay.
Người xưa ngồi quanh chiếu bạc dưới mái đình làng,
trọng hương châm thoang thoang
và tiếng cười giòn tan của con trẻ.
Họ chơi để gắn kết, để chắc nghiệm vận may,
cùng nhau hy vọng về một tương lai nò ấm,
ánh mắt lấp lánh.
Còn ngày nay,
hãy nhìn vào những chiếu bạc sát phạt thâu đêm.
Không còn tiếng cười,
chỉ còn khuôn mặt căng thẳng, toàn tính.
Chúng ta đã biến một nghi thức cầu mùa tạo nhã
thành một cuộc chiến sinh tử
vì tiền bạc biến lộc thành lợi.
Sự biến tướng ấy là cuộc xâm lăng
của chủ nghĩa vật chất vào giá trị tinh thần.
Chúng ta vẫn giữ cái vỏ.
Nhưng cái hồn cốt nhân văn khát vọng,
hòa hợp thiên nhiên đã bị tiếng sột soạt
của những tờ tiền polymer nhấn chìm.
Từ một nghi lễ thiền liêng trên chiếu cói sân đình,
bầu cùa đã bị kéo lê thê thảm
vào góc khuất tệ nạn.
Và bi kịch lớn nhất không phải là việc
chúng ta mất tiền,
mà là chúng ta đang tự tay bóc nghẹt
một di sản văn hóa.
Biến một người bạn đồng hành hiền lành của cha ông
trở thành kẻ tội đồ trong mắt thế hệ mai sau.
Khi nhìn những tờ vé số kiến thiết
hay những song bai lông lấy ở mờ cao,
người ta thấy ở đó sự hào nhoáng của vận mảy.
Nhưng khi nhìn vào chiếu bầu cùa
tôi chỉ thấy một nỗi buồn sâu thẳm.
Buồn không phải vì đó là cơ bạc,
mà buồn vì sự phản bội vô thức
của chúng ta đối với quá khứ.
Từ bao giờ con tôm con cá,
những sinh vật nuôi sống
ông cha ta qua bao mùa giáp hạt lại trở thành công cụ?
Để vét sạch túi tiền
của những người lao động nghèo khổ,
từ bao giờ khát vọng phôn thức nhân văn
cầu mong sự sinh sôi?
Này nờ, lại biến dạng thành lòng tham vô đáy
muốn làm giàu nhanh chóng mà không cần lao động.
Nó là một bi kịch của văn hóa.
Khi ý nghĩa biểu tường bị tước bỏ,
vật thể chỉ còn lại cái vỏ vô hồn.
Những con xuất sắc vẫn lành,
nhưng chúng không còn mang theo lời nguyện cầu
của đất đài nữa.
Chúng mang theo sự cày cú.
Hận thù và những toàn tính đời thường,
chúng ta lên án cơ bạc, điều đó đúng.
Nhưng có lẽ chúng ta đã quá tàn nhẫn.
Khi đánh đồng một di sản văn hóa
với tệ nạn xã hội,
chúng ta đã vứt bỏ đứa con tinh thần của cha ông vào.
Son giác của sự phán xét
hay bị gột dừa cho nó sạch sẽ
để trả về đúng vị trí trang trọng vốn có.
Có phải chính sự lãng quên
và thiếu hiểu biết của chúng ta
đã đẩy bầu cua, tôm cá vào con đường thả hóa này?
Chúng ta đã cùng nhau đi
một chặng đường dài từ tiếng vọng lộc cộc
trong chiếc bát úp ngày xuân,
ngược dòng thời gian,
về với vùng châu thổ sông hồng thủa hồng hoang
để rồi nhận ra rằng những gì chúng ta
đang nắm trên tay không chỉ
là ba viên xuất sắc vô trì.
Đó là cả một di sản sống,
là chiếc hộp đen lưu giữ
mã ghen văn hóa của một dân tộc.
Chưa bao giờ chịu khuất phục.
Giờ đây, khi bức man bí mật đã được vẽn lên,
chúng ta hãy cùng nhau làm một việc cuối cùng.
Quan trọng hơn cả việc phân định thắng thua,
hãy trả lại sự trong ngân
cho dòng sông văn hóa này.
Đã quá lâu rồi,
chúng ta để cho lớp bụi của định kiến
và sự vần đục của lòng tham trẻ lớp đi vẻ đẹp nguyên sở.
Của bầu cua tôm cá,
chúng ta đã vô tình biến
những người bạn đồng hành thân thiết
của nhà nông, con tôm, con cá trái bầu,
thành những tội đồ gieo rắc tệ nạn.
Nhưng xin hãy nhớ rằng,
bản thân con dao không có lỗi,
lỗi nằm ở bàn tay người cầm dao.
Bản thân trò chơi không sinh ra tệ nạn,
tệ nạn sinh ra từ chính tâm mà
trong mỗi con người.
Bầu cua tôm cá không có lỗi.
Lỗi là chúng ta đã quên mất cách chơi
của người quân tử, quên mất cái tâm thế
lấy lọc thánh thiện của cha ông.
Vậy nên, Tết năm này,
nếu bạn có dịp cầm trên tay chiếc bát
và ba viền xúc sắc ấy,
xin hãy chơi với một tầm thế khác.
Hãy chơi không phải để sát phạt lẫn nhau,
mà để kết nối lại những đứt gáy
giữa các thế hệ.
Hãy để ông bà kể cho cháu nghe
tại sao trái bầu lại đứng đầu,
tại sao con cá lại đi với nước.
Hãy biến chiếu bạc thành một lớp học lịch sử
sống động, nơi con trẻ học được bài học
về nguồn cội, về lòng biết ơn.
Hãy dạy cho thế hệ sâu hiểu rằng,
khi đặt một đồng tiền vào cửa con ai,
đó không phải là đánh cực may rủi,
mà là gửi gắm một ước mơ về sự sinh sôi,
về sự hòa hợp giữa con người và rừng già.
Rằng sự thắng thùa trong trò chơi này
chỉ là một cách cớ để niềm vui được lan tỏa,
để lộc trời được san sẻ.
Đừng để di sản này
chết mòn trong những sới bạc phi pháp,
hãy đưa nó trở về đúng vị trí của nó.
Trên chiếc chiếu cói
giữa gian nhà thờ tổ,
bên cạnh cánh đào, bánh trưng
và những nụ cười đoàn viên trong sáng.
Hãy để bầu cua tôm cá trở về
là một bàn trương ca về sự sống,
một lời nguyện cầu no ấm,
không phải canh bạc.
Việc gìn giữ văn hóa không cần những lời hô hào to tát,
nó bắt đầu từ chính sự thay đổi
trong suy nghĩ mỗi người.
Nếu chúng ta biết trân trọng
thì một viên xúc sắc nhỏ bé
cũng có thể kể câu chuyện của ngàn năm.
Còn nếu chúng ta buông thả
thì cả một kho tàng văn hóa đồ sộ
cũng sẽ bị dòng xoáy của kim tiền cuốn trôi.
Hành trình dài mã của chúng ta đến đây
xin được khép lại,
nhưng hành trình trở về nguồn cội thì mới chỉ bắt đầu.
Hy vọng rằng những chia sẻ hôm nay
đã giúp bạn gột rửa đình kiến cũ,
nhìn thấy mạch ngầm văn hóa đang âm thầm chảy.
Cảm ơn các bạn đã kiên nhấn bọc tách
từng lớp vỏ thời gian
để tìm lại viên ngọc quý
bị láng quên của dân tộc.
Chúc các bạn một năm mới bình an, tỉnh thức
và nếu có gieo một quẹ bầu cua
hãy gieo bằng tất cả niềm tự hào.
Xin chào và hẹn gặp lại
trong những hành trình tiếp theo.
Xin chào và hẹn gặp lại
