Siêu hình học về văn hoá Việt Nam| Khách mời: TS.Nguyễn Hữu Liêm (phần 2)

Thư Hiên Dịch Trường
6 người theo dõi
26 thg 1, 2026
Chào mừng các bạn quay lại với chương trình trò chuyện Cà Phê Doxa
với phần tiếp theo của chủ đề siêu hình học về văn hóa Việt Nam
cùng với giáo sư tiến sĩ Nguyễn Hữu Liêm.
Thưa chú, ở phần trước chú đã đề cập tới định nghĩa về siêu hình học,
khái niệm về văn hóa đưa ra những yếu tố ảnh hưởng
tới sự hình thành và phát triển nền văn hóa của một dân tộc
bao gồm có địa lý hay còn gọi là không gian,
thời quán, thời gian và đặc biệt là ngã thức của dân tộc.
Thì dựa trên những điều đó,
khi nhìn vào thực tế thì con thấy rằng
ở thời đại ngày nay đang có những sự thay đổi.
Ví dụ như là điều kiện kinh tế xã hội
ở Việt Nam mình hiện đã khá là ổn định.
Những nhu cầu về vật chất thì nhìn chung
cũng được đáp ứng tương đối đầy đủ.
Giá trẻ ngày nay không còn cái mối bận tâm
về ăn no mặt ấm như là thế hệ cha ông trước,
mà nhu cầu chuyển sang thành ăn ngon mặt đẹp
và đi tìm kiếm câu trả lời
cho những câu hỏi lớn về mặt tinh thần.
Cộng với sự phát triển của Internet,
thế giới phẳng hơn,
tiếp cận thông tin đa dạng và dễ dàng hơn,
con người mình có vẻ như có được nhiều sự tự do hơn.
Vậy thì chú cho con hỏi,
với tất cả những điều kiện kể ra như vậy,
thì ngã thức của dân tộc mình
liệu có đang được phát triển,
được nâng cao hay không à?
Có, chắc chắn là vì đây là cơ hội lớn.
Một những điều đáng khen
và đáng ca ngợi của thể chế sinh trị Việt Nam
là biết đi ra Biển Đông
và mở cửa về phương Tây.
Năm 1994, tôi gặp ông Tổng Bí Thư Đỗ Mười,
lúc đó lương kim là Tổng Bí Thư,
ở tại số 1A Hùng Vương,
trụ sở trung hương của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Tôi có nói chuyện với ông một tiếng rưỡi đồng hồ.
Thì tôi có đề nghị với ông
và Đảng Cộng sản Việt Nam làm được hai điều.
Đây là năm 1994, chưa bỏ cấm vận,
chứ ban giao với Mỹ thôi là phải đi về với Tây Phương,
đi gần với Mỹ nhiều hơn.
Và điều thứ hai là phải làm hòa
với cộng đồng Việt Kiều ở hại ngoại.
Thì sau đó là tôi nghĩ
không phải là vì lời yêu cầu hay là khuyến dụ của tôi,
mà là cái chuyển hướng đó
cũng là một cái điều rất là lớn,
mở cửa cho Tây Phương bước vào.
Như là chúng ta có buổi hồi thoại hôm nay,
50 năm trước hay là 40 năm trước
mà chúng ta làm chuyện này là không có được rồi.
Mà ngay cả tôi về đây
cũng không được đi ra massage đồ vậy.
Thế nên chúng ta thấy cái gì nó đang chuyển động
và những cái tư duy của lịch đạo
và tập thể cá nhân cũng đang chuyển động.
Tuy nhiên, cái sự phản huy
và sự trưởng thành của văn hóa
nó không tùy thuộc vào cái vấn đề tư duy mà thôi.
Tôi biết có rất nhiều
anh em là giáo sư đại học ở Mỹ,
anh em Việt Nam đó, người Mỹ Việt Nam đó,
họ ở bên đó suốt cả đời.
Nhưng mà tại tình vật trẻ con,
sự trưởng thành của ngã thức
là một cái vấn đề khác.
Nó lớn hơn là tư duy nữa.
Nó lớn hơn là vấn đề kinh tế.
Nó lớn hơn là vấn đề đọc sách.
Nó lớn hơn là vấn đề giáo dục nữa.
Có người nghĩ là đi ra khỏi nước
trưởng thành học PhD
ở Âu Châu, ở Úc, ở Mỹ.
Nhưng mà tại tình vật rất là thiếu niên.
Nhưng như là người ta nói là
người ta có thể đem thằng bé ra khỏi làng
nhưng mà không đem cái làng,
cái tính chất của làng,
nông dân ra khỏi nó.
Cái đó rất đúng với người Việt Nam.
Vậy hình như tôi thấy đa số vẫn còn đó.
Cứ sự chuyển đồng mà về,
về này là sự trưởng thành của ngã thức.
Ngã thức ở đây là vậy này.
Tôi thấy là bên Phật giáo đó,
các tú sĩ và các cứ sĩ Phật giáo,
Phật tự hay nói về vô ngã, vô ngã.
Mà tôi rất là phiền
về cái chữ vô ngã bên Phật giáo.
Vô ngã là một cái ontology,
tức là một bản thể luân nói về thực tài.
Thực tài đó là cái ngã là không có,
tức là một sự kiến lập,
một sự kiến tạo bởi nhiều yếu tố khác nhau.
Nhưng mà cái đó như là
một cái biển minh cho cái giá trị
của cuộc cuộc sống hay là
như là một yếu tố của tâm lý,
làm động cơ cho ý chí,
thì là hoàn toàn là sai lầm.
Thành ra, chúng ta muốn qua sông
thì phải có cái bè.
Cái bè đó là cái ngã.
Chúng ta lấy những cây chuỗi khác nhau,
những khúc tre khác nhau, những khúc gỗ khác nhau,
những tâm tôn khác nhau, chúng ta cột lại.
Đó là kiến lập,
tức là ngã.
Nhưng mà muốn qua sông vì sống chạy mạnh,
sống rất là sâu, rất là nguy hiểm,
thì chúng ta cái bè nó phải mạnh.
Cái bè đó là cái ngã.
Qua bên kia thì dĩ nhiên là
qua bên kia bờ rồi thì chúng ta không có
vạc chiếc bè đi theo để chúng ta tiếp tục hành trình.
Nhưng mà qua sông,
tức là cuộc sống, phải có cái ngã mạnh.
Cái ngã này phải được trưởng thành.
Chúng phải đi tìm cái vô ngã.
Chứ có ngã trưởng thành
mà cần nói vô ngã, vô ngã trở thành
một cái sự hộn đồn, gọi là
confused, tức là làm cho người ta nhầm lận.
Thế nên đến khi vô ngã
thấy vấn đề gì khó khăn thì nói
ôi đời là vô thường, đời là vô ngã,
nó không có gì là thực. Để mà làm gì?
Để làm một cái excuse,
một cái biền minh cho sự hèn nhát
và vô trách nhiệm của mình.
Thế nên con người Việt Nam, cái ngã thức của con người Việt Nam
điều đầu tiên
là cái rất là yếu đuối
tức là có ý thức công lý
nhưng mà không có hành động công lý
là vì cái ngã con quá yêu
thấy một cái việc bất công
chạy đi sao được. Ví dụ bên Mỹ
có một cái tai nạn, người Mỹ
họ thấy cái tai nạn xảy ra, ai chạy đến xe nền đỏ
họ dừng lại, họ đưa cái sổ điện thoại
nói nếu mày cần nhân chứng
tao sẽ ra làm nhân chứng.
Còn người Việt Nam thấy cái gì là bỏ chạy
trong khi thấy cái gì ai chết
vậy là đừng vòng quen, bú lại đây
vậy là đừng coi
nhưng mà không có làm gì hết
đừng coi như là một cái gì để mà
giải trí vậy đó, rồi đem sầu
dầu cù la, dầu thiên đường
sức vô cho bệnh nhân, toàn làm những
truyền mà nó không có giúp ít gì được
và rất là nghèo nàn mà không có ai
để bứng hay là đưa cho mình miệng nước
cho cái người nạn nhân nằm trên đường
Những cái này là cái sự trưởng
chưa trưởng thành của cái ngã thức
tức là cái bề
là phải cứng, phải manh
rồi mình đi qua sông
còn mình nói cái bề là dạ hờ phải không
bản chất của nó là không hay là có hay là gì nữa
đó là những tranh luận vô bộ
còn mình cứ nói vô ngã
mà cứ từ thấp đuột lên mà đi
từ thấp đuột lên mà đi trong khi cái ngã của mình yếu đuối
là mình một cái anh chàng thiểu nên
chưa học sống, chưa đọc cuốn sách
mà cứ đòi phụ định chỗ này
phụ định chỗ kia
thấp đuột lên mà đi theo kiểu đó
thì chỉ có đột chạy xóm lang mà thôi
Dạ, gốc rễ của vấn đề
vấn đề chú vừa mới nhắc đến đó
thì nó có giống với sự khác biệt
giữa truyền học phân Tây và truyền học phân Đông mình không ạ?
Có chứ
truyền học phân Đông mình là những con mê ngụ
tôi xin phép là
tôi biết là nói như vậy là nhiều
học giả chuyên gia sẽ nói
à ông Liêm không hiểu gì hết
ví dụ như tôi có mấy ông bạn
là mê kinh dịch lắm
dịch lý lắm
cứ nói là dịch lý cái này
bói quẹ cái kia
thì các bạn đó
phần lớn là trên đồ quảng cử nhân thôi
mà ngành công nghệ đâu phải
xin phép ngang tốn
hay là bằng cấp không quan trọng
nhưng mà họ đi vào
cái mơ hồ đó
thì tôi cũng có tôi đọc hết
gần những cái sách mà
tương đối là phổ thống về
dịch lý đó bằng từng anh đó tôi đọc
đọc đọc xong
tương đối là khá nhiều mình chiêm nghiệm
rồi xong tôi đi lấy
một cái lớp học về dịch lý
của một vị thầy
chuyên gia về dịch lý
ở bên Trung Quốc qua bên Mỹ
tôi bỏ ra 3 tháng trời
để đi học trong một cái lớp seminar
có nhiều người Mỹ nữa
thì tôi học xong tôi chả hiểu gì hết
tôi nói thật
thì ông thầy đó gặp ông tâm sự
trong cái buổi uống rượu về riêng với ông đó
tất cả những cái suy luận về dịch lý là bọn Tây Phương
nó đạp bày ra về thôi
còn đây là cái dịch lý là
bình dân
anh đừng có suy nghĩ nhiều về nó
đó
đây là dịch lý mà một chuyên gia về dịch
mà viết không bao nhiêu set về dịch
tôi không biết có thể là có những nguyên lý
dịch truyện nào đó mà nó rất là vĩ đại
tôi có một người bạn tiến sĩ
về hóa học đại học Minnesota
ông Trần Văn Thình
ông về cái cuốn dịch lý
và đã trở thành hóa học
tôi đọc cũng có rất là có lý
nhưng mà nó vẫn là speculation
nó không có cái gì cả
thay nó triệt học phương Đông đó
ở Trung Quốc
người ta nói là con người Trung Quốc không có tự do
là vì
người Trung Quốc không có ý niệm tự do
và chỉ có một con người tự do
mà thôi nói như là Hagen
đó là vì hoàng đế
tất cả người Trung Quốc lớn lên
là mơ
được đẩy xe cho hoàng đế
đi ngồi
thì đi khóa Ấn Độ đó
thì nói theo kiểu Hagen
là cái sự hồn loạn của ngã thức đó
nó trở thành giấc mơ
thế nên triệt học Ấn Độ
là một cái cơn mơ dài
a dreaming journey
thế nên mình đọc là
người Ấn Độ là có bao nhiêu
là tên gọi cho hoàng đế
là như là người Eskimo
có nhiều tên gọi cho tuyết
là vì đó là
một dreaming culture
giờ này
bò vẫn đi đầy đường
giờ này người Hồi giáo
là sẵn sàng vô để đốt chảy
nhà hàng nào mà bán
thịt heo, thịt lợn
