GẬY ÔNG ĐẬP LƯNG ÔNG, GỌNG KÌM NHẬT - ÂU PHÁ TAN QUYỀN LỰC ĐỊA CHÍNH TRỊ CỦA TRUNG QUỐC

Tri Thức Mới
2.1K người theo dõi
589 Lượt xem video·26 thg 12, 2025
GẬY ÔNG ĐẬP LƯNG ÔNG, GỌNG KÌM NHẬT - ÂU PHÁ TAN QUYỀN LỰC ĐỊA CHÍNH TRỊ CỦA TRUNG QUỐC
Truyền thông Nhật Bản ngày 24 tháng 12 đưa tin rằng tập đoàn Mitsubishi của nước này sẽ bắt đầu thu mua
gallium tại Kazakhstan để đảm bảo nguồn kim loại quý hiếm, rất quan trọng cho việc sản xuất chất bán dẫn.
Bề mặt của thông điệp này ngỡ tưởng là bình thường thôi, nhưng nó lại là cú đòn chiến luyệc gây đau đớn đối với Trung Quốc.
Nó gây tổn hại cho Bắc Kinh theo cách âm thầm và lại rất sâu sắc.
Đây là kiểu tổn hại không ồn ào như thuế quan hay trừng phạt,
nhưng lại làm suy yếu đòn bẩy mà Bắc Kinh đang nắm trong cuộc đối đầu công nghệ toàn cầu.
Và để thấy rõ điều này, chúng ta cũng cần nhìn sự việc ở ba phương diện.
Gallium là gì trong cuộc chơi quyền lực? Trung Quốc đang dùng nó như thế nào?
Và vì sao bước đi của Mitsubishi lại đặc biệt nguy hiểm với Bắc Kinh? Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu trong video ngày hôm nay nhé!
Vâng thưa quý vị, trước hết thì gallium không phải là kim loại quý hiếm theo nghĩa giá trị cao như vàng,
song lại cực kỳ quan trọng về mặt chiến luyệc. Nó là nguyên liệu then chốt để sản xuất các hợp chất bán dẫn như là
gallium nitrate và gallium arsenic, là những thứ dùng trong chip công suất cao, radar, 5G,
vũ khí dẫn đường, vệ tinh và công nghệ quân sự. Tóm lại, đây là kim loại của chiến tranh công nghệ,
chứ không phải là kim loại trang sức. Trong nhiều năm thì Bắc Kinh đã nắm lợi thế rất lớn vì kiểm soát
phần lớn nguồn tinh luyện gallium toàn cầu. Khi căng thẳng công nghệ với Mỹ leo thang, họ đã siết xuất khẩu
gallium như một lời cảnh báo rằng, các anh đánh tôi bằng chip thì tôi đánh lại bằng nguyên liệu.
Thế nhưng mà cái đòn này thì chỉ hiệu quả khi mà đối phương không có đường khác,
và đây chính là điểm then chốt của câu chuyện Mitsubishi đó.
Khi tập đoàn này quyết định thu mua gallium từ Kazakhstan, điều đó cho thấy là Nhật Bản đã đi đến kết luận
cho biết rằng không thể để chuỗi cung ứng bán dẫn phụ thuộc vào Trung Quốc thêm nữa,
kể cả ở những khâu tưởng như là nhỏ. Kazakhstan không phải là nhà sản xuất gallium lớn nhất,
nhưng lại có một lợi thế chiến lược cực kỳ quan trọng không nằm trong quỹ đạo kiểm soát trực tiếp
của Trung Quốc, lại có quan hệ tương đối cân bằng với Nhật, phương Tây và Nga. Đặc biệt là họ
sẵn sàng trở thành nguồn thay thế phi Trung Quốc cho các nguyên liệu nhạy cảm.
Và cái việc mà Mitsubishi bước vào Kazakhstan thì không chỉ là một hợp đồng thương mại đơn lẻ,
mà là một mắt xích trong chiến lược dài hạn của Nhật Bản, nhằm tách lõi công nghệ khỏi Trung Quốc
bằng mọi giá. Vậy thì điều này gây tổn hại gì tới Bắc Kinh? Thứ nhất là nó làm xói mòn đòn bầy xuất khẩu
nguyên liệu của họ. Trung Quốc siết gallium vì tin rằng phương Tây và Nhật Bản không thể xoay sở nhanh.
Nhưng khi những tập đoàn trụ cột như là Mitsubishi chủ động xây nguồn thay thế, đòn vũ khí hóa nguyên liệu
của Bắc Kinh đã dần mất hiệu lực. Không mất ngay, nhưng theo thời gian nó sẽ suy yếu,
và đó là cái điều nguy hiểm nhất. Thứ hai là nó sẽ tạo ra một cái hiệu ứng lan tỏa tâm lý.
Khi Mitsubishi làm điều này thì thông điệp gửi tới các tập đoàn khác nó cũng rất rõ rồi.
Đừng chờ Trung Quốc nới tay, hãy tự cứu mình trước. Một khi tâm lý đó lan rộng thì Bắc Kinh không chỉ
mất thị phần mà còn mất vai trò không thể thay thế, cái thứ đã làm nên sức mạnh thật sự.
Thứ ba là nó đẩy nhanh sự phân mảnh chuỗi cung ứng công nghệ cao. Gallium là một mắt xích nhỏ,
nhưng nếu mắt xích nhỏ cũng bị tách ra thì cả chuỗi công nghệ cao này sẽ ngày càng phi Trung Quốc hóa. Trung
Quốc khi đó vẫn có sản xuất nhưng ít khả năng gây sức ép chiến lược lên các nền kinh tế tiên tiến được nữa.
Và cuối cùng, rất quan trọng, đây là nước cờ mang dấu ấn Nhật Bản. Khác với Mỹ hay EU thường
dùng biện pháp pháp lý và trừng phạt, thì Nhật đã tấn công bằng cách mở đường nhánh thay vì ngồi
trông chờ đại lộ thông xe. Không ồn ào, không khiêu khích, nhưng lại cực kỳ bền bỉ, và đó có thể gọi là
phong cách Nhật. Trung Quốc rất khó phản ứng, vì không thể phản đối một doanh nghiệp Nhật mua
nguyên liệu từ Kazakhstan mà không tự phơi bầy cái nỗi lo chiến lược của mình.
Ở đây chúng ta cũng cần nói thêm một điểm để tránh hiểu nhầm. Bước đi của Mitsubishi không làm Trung Quốc
thiệt hại ngay lập tức, cũng không khiến ngành gallium Trung Quốc sụp đổ. Nhưng nó đánh trúng điểm
yếu dài hạn của họ, đó là sự phụ thuộc vào sức mạnh Trung Quốc, vào việc kiểm soát nút thắt,
chứ không phải vào sự vượt trội tuyệt đối về công nghệ lõi. Khi các nút thắt bị tháo dần thì sức ép
của Trung Quốc giảm theo cấp số cộng, và đó chính là điều mà khiến Bắc Kinh lo ngại nhất, đặc biệt là khi
các nước không còn sợ bị bóp nguồn, thì cái quyền lực ép buộc của họ sẽ tự suy yếu.
Một điểm không bấy dễ chịu đó là các doanh nghiệp Nhật không phải là nguồn doanh thu lớn nhất của
gallium Trung Quốc về mặt con số ngân hạ, thế nhưng lại là nhóm khách hàng chất lượng cao chiến lược,
và có thể nói là đó là cái nhóm khách hàng có chất lượng cao nhất. Vì vậy,
mất họ sẽ gây tổn hại cho Trung Quốc nhiều hơn những gì mà doanh thu thuần túy thể hiện.
Khi nói đến doanh thu gallium của Trung Quốc thì người ta thường nghĩ ngay đến những khách hàng mua
rất nhiều rất lớn. Thực tế, phần lớn gallium tinh luyện của Trung Quốc được tiêu thụ trong nước,
hoặc bán cho các thị trường mua theo khối lượng lớn như Hàn Quốc, một phần châu Âu và các khách
hàng trung gian. Nhật Bản không phải là thị trường mua gallium lớn nhất nếu chỉ nhìn vào đơn vị tấn
hay là giá trị kim gạch thuần. Tỉ trọng mua của các doanh nghiệp Nhật trong tổng xuất khẩu gallium
Trung Quốc thường chỉ ở mức một chữ số hoặc thấp hai chữ số phần trăm, nghĩa là nếu Trung Quốc mất
hoàn toàn khách Nhật thì doanh thu ngắn hạn của ngành gallium của họ không sụp đổ.
Đó là lý do vì sao mà Bắc Kinh ban đầu khá tự tin để dùng gallium như một công cụ gây sức ép.
Thế nhưng mà chúng ta đã nói rồi, vấn đề nó nằm ở chất lượng. Các doanh nghiệp Nhật như là Mitsubishi,
Sumitomo, Mitsui, Itouchi, Doha hay các hãng bán dẫn như Sony, HOHM,
Renaissance không mua gallium theo kiểu hàng chợ. Họ mua độ tinh khiết rất cao, hợp đồng dài hạn,
ổn định, yêu cầu tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt và sẵn sàng trả giá tốt nhất cho độ tinh kẻ.
Thì đó nó chỉ là cái phần doanh thu đẹp nhất của các nhà tinh luyện Trung Quốc. Biên lợi
nhuận cao nhất không nằm ở cái việc bán nhiều mà nằm ở cái bán cho khách hàng khó tính nhưng bền vững.
Khi mà các doanh nghiệp Nhật rút dần thì Trung Quốc không mất nhiều tấn gallium xuất khẩu,
nhưng họ mất một cái nhóm khách hàng mang lại giá trị cao nhất cho mình.
Quan trọng hơn nữa thì doanh nghiệp Nhật là khách hàng đóng vai trò như là mỏ neo của thị trường
gallium toàn cầu. Khi Mitsubishi hay là Sumitomo còn mua gallium Trung Quốc thì thị trường
quốc tế hiểu rằng là nguồn gallium này vẫn đủ tin cậy cho công nghệ cao. Còn khi họ bắt đầu rút
đi thì tín hiệu nó phát ra rất rõ, có rủi ro chính trị và chuỗi cung ơ đây. Từ đó,
các doanh nghiệp châu Âu và Mỹ cũng càng có thêm lý do để tìm đường thay thế,
ngay cả khi phải chấp nhận chi phí cao hơn. Nó sẽ tạo ra một cái sự đổ gãy dây chuyển cho cái
ngành công nghiệp tinh luyện gallium của Trung Quốc. Một điểm rất quan trọng nữa cũng cần phải nói
đó là vai trò của Nhật Bản trong chuỗi giá trị. Nhật không phải là điểm tiêu thụ cuối,
mà là trạm trung truyền công nghệ cao. Gallium Trung Quốc bán cho Nhật thường đi vào các sản
phẩm chip công suất cao, linh kiện viễn thông, radar, cảm biến, thiết bị quốc phòng rồi mới xuất
tiếp sang thị trường Mỹ và đồng minh. Khi các doanh nghiệp Nhật rút khỏi nguồn gallium Trung Quốc,
điều đó đồng nghĩa với việc gallium Trung Quốc bị chặn ở bậc thấp hơn của chuỗi giá trị,
khó đi lên các phân khúc công nghệ cao nhất. Đây là tổn thất chiến lược, chứ không chỉ là thương mại.
Vì vậy, nói một cách sắc nét thì các doanh nghiệp Nhật không đóng góp phần lớn gallium doanh thu
cho Trung Quốc nếu chỉ nhìn vào con số thôi. Tuy nhiên họ đóng góp phần quan trọng nhất về chất lượng
doanh thu, uy tín thị trường và khả năng đi lên chuỗi giá trị. Khi họ rút đi thì Bắc Kinh không đau
đớn ngay nhưng mất dần quyền lực ép buộc, cái thứ mà khiến gallium trở thành vũ khí chứ không chỉ là kim loại.
Trong cuộc cạnh tranh công nghệ thì mất quyền lực ép buộc nguy hiểm hơn là mất vài phần trăm doanh thu,
và đó chính là lý do vì sao những bước đi âm thầm của các doanh nghiệp Nhật lại khiến cho Bắc Kinh
phải thực sự lo ngại. Cho dù Trung Quốc có thể ung dung với Nhật đi chăng nữa thì tin xấu nó lại đến
ngay sau pha bẻ lái của Nhật, đó là châu Âu. Họ cũng đang làm một điều rất giống,
không đối đầu trực diện với Trung Quốc, không tuyên bố các đứt, mà âm thầm tháo dần những điểm
ngẽn liên quan tới gallium và germanium, hai cái kim loại nhỏ nhưng mà cực kỳ nhạy cảm với công nghệ cao.
Điểm quan trọng mà cần hiểu ngay từ đầu đó là châu Âu không hành động theo kiểu một vài công ty tự
phát mà là cả một cụm doanh nghiệp, công nghiệp, chính sách cùng dịch chuyển. Trước hết là nhóm doanh nghiệp
tinh luyện và tái chế kim loại công nghệ cao. Tiêu biểu nhất là umicore của Mỹ. Đây là loại doanh nghiệp
rất đặc trưng của châu Âu. Họ không khai thác ổ hạt, không ổ nào, mà lấy kim loại cứu y hiếm từ
phế liệu, chất thải công nghiệp và các dòng nguyên liệu thứ cấp. Với germanium thì umicore có
cái năng lực tinh luyện lại kim loại, đạt độ tinh khiết cao đủ dùng cho bán dẫn và quốc phòng.
Và điều này có ý nghĩa rất lớn. Châu Âu có thể tạo ra germanium mà không cần mua quặng hay là
kim loại thô từ Trung Quốc. Nôm na là họ đẻ nguồn cung từ những thứ trước đây bị gọi là rác. Và đây
là cách đi rất châu Âu, chậm, bền, nhưng mà lại khó bị bóc cổ. Gallium thì cũng thương tự thôi. Dù không
phải kim loại chính trong khai khoáng, nhưng khi tinh luyện đúng cách, châu Âu có thể chủ động được một
phần gallium từ các dòng sản xuất hiện có, thay vì lệ thuộc vào nhập khẩu từ Trung Quốc.
Nhóm thứ hai là các tập đoàn luyện kim lớn, nơi gallium và germanium xuất hiện như sản
phẩm phụ, chứ không phải là mục tiêu chính. Với germanium, nó thường đi kèm kém. Vì vậy,
các tập đoàn luyện kém của châu Âu bắt đầu được đánh thức. Một ví dụ điển hình là NISTAR.
Doanh nghiệp có các nhà máy luyện kém lớn tại châu Âu. Khi Trung Quốc siết germanium,
những công ty kiểu này nhận ra rằng chỉ cần đầu tư thêm công nghệ thu hồi thì họ có thể tạo ra
cái nguồn germanium ngoài Trung Quốc. Đây không phải là một cuộc cách mạng ồn ào,
mà là mở thêm một van nhỏ nhưng rất đều đặn. Với gallium thì câu chuyện gắn với nhôm và bauxite.
Một dự án rất tiêu biểu là ở Hy Lạp, được Liên minh châu Âu coi là chiến lược nhằm sản xuất
gallium ngay trong EU từ chuỗi nhôm hiện có. Điều quan trọng không phải là nhà máy đó lớn cỡ nào,
mà là tín hiệu chính trị, công nghiệp. Châu Âu quyết tâm có gallium phi Trung Quốc.
Nhóm thứ ba, và thực ra là nhóm quan trọng nhất,
không phải doanh nghiệp đơn lẻ, mà là cả hệ sinh thái do EU dẫn dắt.
Sau khi Trung Quốc dùng gallium và germanium như là công cụ gây sức ép thì EU hiểu rất rõ rằng
nếu để từng công ty tự xoay sờ thì sẽ chậm và yếu. Vì vậy, EU đưa các kim loại này vào chính
sách nguyên liệu chiến lược, dùng luật, tiền và danh mục dự án ưu tiên để kéo doanh nghiệp vào cùng một hướng.
Nói cách khác thì Nhật Bản làm bằng doanh nghiệp đi trước,
châu Âu làm bằng doanh nghiệp kết hợp với cú thúc từ chính phủ. Điều này khiến quá trình tách khỏi
Trung Quốc chậm hơn lúc đầu, nhưng khi đã vào nguồn thì rất khó đảo ngược.
Vậy thì điều này có ý nghĩa gì với Bắc Kinh? Không phải là Trung Quốc sẽ mất ngay thị trường,
cũng không phải là gallium hay germanium Trung Quốc không bán được nữa,
mà là châu Âu đang làm cho hai kim loại này mất dần vai trò điểm ngãn chiến lược.
Khi mà Umicore tái chế được germanium, khi Nistar thu hồi được kém,
khi mà Madeleine sản xuất gallium từ nhôm, và khi EU biến tất cả những việc đó thành chính
sách dài hạn, thì cái đòn siết nguyên liệu của Trung Quốc sẽ yếu dần theo thời gian.
Những thực tế hiện tại đang diễn ra giống với những gì mà chúng tôi đã phân tích và nhận định trước đây,
khi Trung Quốc sử dụng lá bài đất hiếm làm đòn đáp trả.
Khi đó, chúng tôi đã nói rằng việc Bắc Kinh động tí là mang đất hiếm ra để đe dọa thì sớm muộn gì,
cũng sẽ trở thành một động lực khiến cho những nước phát triển phải tìm nguồn cung thay thế,
khi họ liên tiếp bị bóp cổ. Điều này dẫn tới việc là lái bài độc cũng trở thành nhờn và cùn đi.
Bây giờ sự việc nó cũng đang đi đúng quỹ đạo tự nhiên của nó. Hãy hình dung thế này cho dễ hiểu,
bạn sở hữu những nguyên liệu rất quý, trúng hiếm, khó kiếm và có thể tạo ra những sản
phẩm ở đẳng cấp rất cao. Nhưng có một điều kiện quan trọng là chỉ một nhóm người nhất định mới dùng
được chúng. Đó là những người vừa rất giàu, vừa rất giỏi công nghệ. Chính họ mới biết cách biến
nguyên liệu ấy thành thứ cao giá trị vượt trội, và cũng chính họ là những người sẵn sàng trả giá cao nhất.
Trong một thời gian dài, mọi thứ vận hành trơn tru. Nguyên liệu quý vì hiếm,
nhưng mà còn quý hơn vì có đúng người cần. Người bán có quyền lực, có tiếng nói,
có khả năng ra điều kiện. Nguyên liệu không chỉ là hàng hóa mà còn là đòn bẩy.
Nhưng dù một ngày, cái nhóm khách hàng ấy, cái nhóm khách hàng đặc biệt đó bắt đầu thay đổi. Không
phải vì nguyên liệu bỗng nhiên kém chất lượng, mà vì họ không còn cảm thấy an toàn nữa. Họ lo sợ
bị lệ thuộc, sợ nguồn cung bị gián đoạn, sợ bị ai đó dùng chính cái sự khang hiếm ấy để ép buộc
họ. Thế là họ bắt đầu tìm cách khác. Tốn kém hơn cũng được, phức tạp hơn cũng được, miễn là không
bị nắm cổ, không bị đe dọa. Và một khi điều đó xảy ra thì một sự thay đổi rất âm thầm nhưng rất
sâu sắc nó đã bắt đầu hình thành. Nguyên liệu thì vẫn hiếm nhưng mà giá trị của nó thì không còn ở
đỉnh cao như trước. Vì giá trị không chỉ nằm ở bản thân nguyên liệu mà nằm ở việc ai dùng nó để làm
gì. Khi những người giỏi nhất, tinh hoà nhất rút lui, nguyên liệu ấy mất đi cái tầng giá trị cao nhất
của mình. Nó vẫn được dùng nhưng chỉ còn cho những mục đích thấp hơn, kém tinh xảo hơn và vì thế kém giá trị hơn.
Tiếp theo, người sở hữu nguyên liệu mất dần quyền định giá. Trước đây họ bán cho những khách hàng
hiểu rõ giá trị, sẵn sàng ký hợp đồng dài hạn và chấp nhận điều kiện khắt khe. Nay thì họ buộc
phải tìm những khách hàng khác, mua ít hơn, trả giá thấp hơn và luôn sẵn sàng mặc cả. Cái thế
chủ động nó đã dần dần đổi chiều. Quan trọng nhất là cái nguyên liệu ấy nó mất đi vai trò quyền lực,
một thứ mà chỉ trở thành vũ khí chiến lược khi mà người khác buộc phải cần nó. Nhưng khi những người
mạnh nhất đã học được cách sống mà không cần nó, dù phải trả giá cao hơn thì cái thứ nguyên liệu từng
khiến cả thế giới dè trừng chỉ còn là một cái món hàng hiếm chứ không còn là công cụ gây sức ép nữa.
Và đó là một cái trạng thái nguy hiểm nhất đối với người nắm tài nguyên, vẫn giàu nguyên liệu nhưng
mà nghèo quyền lực. Và tình cảnh mà Trung Quốc đang đối mặt hiện nay nó cũng không hề mới trong lịch sử.
Nó đã từng xảy ra nhiều lần với những quốc gia từng nắm tài nguyên, nguyên liệu hoặc lợi thế không
thể thay thế, nhưng rồi đánh mất cái nhóm khách hàng tinh hoa, những người mà tạo ra giá trị cao nhất
cho mình. Và điểm chung của các trường hợp ấy là sự suy yếu không đến bằng một cái sự sụp đổ đột ngột,
mà bằng cái việc mất đi quyền lực từng chút một. Ta có thể nhìn lại lịch sử để thấy rõ quy luật này.
Trường hợp kinh điển nhất là Tây Ban Nha vào thế kỷ 16-17, khi đó sở hữu lượng bạc khổng lồ.
Khi đó thì bạc cực kỳ hiếm, cả châu Âu cần, và trong một thời gian dài thì Tây Ban Nha tưởng rằng mình
đã nắm được chìa khóa quyền lực. Thế nhưng vấn đề nằm ở chỗ là Tây Ban Nha chỉ có bạc,
còn những người đã tạo ra giá trị cao nhất lại là các thương nhân, nhà sản xuất và ngân hàng ở Hà Lan,
Anh. Khi các trung tâm tài chính và công nghiệp ấy tìm được cách vận hành hệ thống mà không cần phụ thuộc
trực tiếp vào bạc Tây Ban Nha, thì kho bạc khổng lồ kia nó không còn mang lại quyền lực tương xứng.
Tây Ban Nha vẫn giàu tài nguyên nhưng đã mất đi vị trí trung tâm của nền kinh tế châu Âu.
Một ví dụ khác gần hơn là thời Soviet trong giai đoạn cuối chiến tranh lạnh. Liên Xô nắm trong
tay năng lượng, kim loại, đất hiếm, vũ khí, những thứ mà cả thế giới cần. Nhưng nhóm khách hàng
công nghệ cao và tài chính cao cấp nó không nằm trong hệ thống của họ, mà ở phương Tây cơ.
Khi các nền kinh tế tiên tiến chuyển sang công nghệ, dịch vụ, tài chính và chuỗi giá trị cao,
những thứ liên xô mạnh nhất lại không còn là trung tâm của quyền lực mới. Kết quả là họ không
sụp đổ vì thiếu tài nguyên, mà vì tài nguyên không còn giúp họ dẫn dắt trật tự.
Một ví dụ rất sát với Trung Quốc hiện nay là Nhật Bản trong thập niên 1980. Họ từng thống
trị chuỗi cung ứng công nghiệp, linh kiện, vật liệu và tưởng như là không thể thay thế. Nhưng khi bóng
bóng tài sản vỡ vì các đối tác lớn bắt đầu đa dạng hóa, thì Nhật đã không mất ngay năng lực
sản xuất, nhưng đã mất đi vai trò trung tâm không thể thiếu. Họ vẫn giàu, vẫn mạnh, nhưng không còn
khiến thế giới phải điều chỉnh chiến lược xoay quanh mình như trước nữa. Họ đã mất vị thế rồi.
Rồi ngay cả trong lĩnh vực tài nguyên năng lượng chúng ta cũng có thể tìm thấy những cái ví dụ tương tự.
OPEC chẳng hạn cũng từng trải qua cái tình cảnh tương tự. Khi họ dùng dầu mỏ như vũ khí trong
thập niên 1970 thì họ rất quyền lực, nhìn ai cũng phải sợ. Nhưng chính cú sốc ấy khiến các nước tiêu
thụ lớn đầu tư vào thiết kiệm năng lượng, tìm nguồn thay thế và phát triển công nghệ mới. Kết quả là
dầu mỏ tuy vẫn quan trọng, nhưng không còn là công cụ cưỡng ép tuyệt đối như trước nữa.
Và khi mà chúng ta đặt các cái ví dụ, những câu chuyện đấy cạnh Trung Quốc hiện nay thì ta thấy một
cái mô hình lặp đi lặp lại rất rõ, đó là Bắc Kinh đang nắm nhiều thứ hiếm và khó thay thế như
là gallium, germanium, đất hiếm, năng lực sản xuất quy mô lớn. Nhưng mà những khách hàng mà tạo ra
giá trị cao nhất, các nền kinh tế giàu và giỏi công nghệ đang chủ động tìm cách sống mà không phụ thuộc
vào Bắc Kinh. Không phải vì Trung Quốc không còn năng lực, mà vì rủi ro chính trị và chiến lược nó đã
vượt quá kinh ngưỡng chấp nhận rồi. Lịch sử cho thấy khi những khách hàng tinh hoa rút lui,
lợi thế không thể thay thế sẽ chuyển thành có thể thay thế, chỉ là đắt hơn mà thôi. Và khi điều đó
xảy ra thì quốc gia sở hữu tài nguyên không sụp đổ ngay, nhưng mất dần quyền lực định hình luật chơi.
Họ vẫn bán được hàng, vẫn có doanh thu, nhưng không còn khiến đối phương phải thay đổi hành vi vì sợ
bị bóp nguồn. Lịch sử cũng cho thấy một điều nữa là quốc gia nào nhận ra điều đó sớm và chuyển
từ nắm tài nguyên sang nắm công nghệ lõi, luật chơi và niềm tin thì cơ hội điều chỉnh nó vẫn còn.
Quốc gia nào mà cố bám vào đòn bảy cũ thì sẽ thấy quyền lực trôi đi mà không kịp nhận ra khi nào nó mất đi.
Một nhà hiền triết đã từng nói rằng lịch sử bất quá chỉ là một sự lặp lại của Chu Kỳ trước. Đã
ý như vậy. Vậy thì Trung Quốc đang ở giai đoạn nào của lịch sử đây? Thú thực, Trung Quốc hiện nay không
còn là ở điểm khởi đầu của Chu Kỳ, nhưng cũng chưa rơi vào đoạn cuối không thể cứu vãn. Họ đang đứng
ở đoạn giữa, và đây chính là đoạn nguy hiểm nhất trong mọi Chu Kỳ quyền lực của lịch sử.
Ở giai đoạn đầu, một quốc gia có lợi thế hiếm thường sống trong cảm giác rất dễ chịu. Họ nắm tài
nguyên, nắm sản xuất, nắm những thứ mà người khác cần. Dù có gây khó chịu, dù có làm đối tác lo lắng,
thế giới vẫn phải chấp nhận, bởi vì chi phí rời bỏ quá cao. Trung Quốc đã từng ở đúng cái trạng
thái đó trong suốt hơn hai thập điện. Khi mà họ cung cấp đất hiếm, gallium, germanium, sản
xuất quy mơ lớn và giá rẻ, thì các nước giàu và giỏi công nghệ vẫn nhắm mắt làm ngơ trước rủi ro,
vì chưa có con đường nào khác. Nhưng mà giai đoạn ấy nó đã qua rồi. Ngày hôm nay,
điều thay đổi không phải là Trung Quốc yếu đi đột ngột, mà là niềm tin của nhóm khách hàng tinh
hoa nó đã đổi hướng. Các nước giàu, các doanh nghiệp công nghệ cao, những người tạo ra giá trị
cao nhất trong chuỗi toàn cầu không còn coi sự phụ thuộc là chấp nhận được. Kể cả khi nó rẻ và
thuận tiện, họ sẵn sàng tốn tiền hơn, chậm hơn, phức tạp hơn chỉ để đổi lấy cảm giác an toàn và tự
chủ. Khi một nhóm khách hàng chấp nhận thiệt trước để thoát sau, thì đó là dấu hiệu rất rõ ràng rằng
là chu kỳ đã rơi khỏi giao đoạn đầu rồi. Nhưng mà nói như vậy thì không có nghĩa là Trung
Quốc đã bước sang giao đoạn cuối. Một quốc gia chỉ thực sự vượt qua cái điểm không thể đảo
ngược khi mà mọi con đường thay thế đã hoàn tất, khi đối tác không còn lý do quay lại và khi mà lợi
thế cũ chỉ còn tồn tại trên giấy tờ, thì Trung Quốc họ chưa vào cái tình thế đó. Họ vẫn có quy mô công
nghiệp khổng lồ, thị trường nội địa lớn, năng lực kỹ thuật đáng kể và ảnh hưởng sâu rộng trong nhiều
chuỗi cung ứng. Những con đường vòng mà Nhật Bản, Châu Âu hay Mỹ đang xây vẫn chưa xong và mới
ở giai đoạn đặt nền máu mà thôi. Chính vì thế, vị trí của Trung Quốc hiện nay nó giống như một
cái người vẫn còn rất nhiều của cải trong tay, nhưng đã bắt đầu cảm thấy là khách quý lần lượt rơi bản
tiệc. Tiệc chưa tan, nhưng cũng không còn đông đủ như trước nữa. Và điều đáng lo nhất là người chủ tiệc
chưa quyết định rõ là mình sẽ thay đổi cách tiếp đải hay sẽ khóa chặt cửa và giữ phần còn lại cho riêng mình.
Đặc điểm của giai đoạn giữa luôn là như vậy, quyền lực vẫn còn nhưng mà mỗi lần dùng đến nó thì
hiệu quả lại kém hơn. Mỗi cú xiết, mỗi lời đe dọa, mỗi động tác cưỡng ép không còn khiến đối
phương cúi đầu, mà ngược lại là khiến họ quyết tâm rời đi nhanh hơn. Và đó cũng là cái giai đoạn mà
họ là một quốc gia dễ nhầm lẫn nhất. Họ nhìn thấy sức mạnh của mình vẫn lớn cho nên tưởng rằng mình
vẫn còn ở trên đỉnh cao, trong khi thực tế là đang kích hoạt cái phản lực làm sói mòn chính lợi thế ấy.
Lịch sử cho thấy rất nhiều đế chế không xụng đổ vì yếu, mà xụng đổ vì phản ứng sai ở cái giai
đoạn giữa đó. Khi cảm thấy quyền lực bị thách thức, họ thường chọn cách xiết chặt hơn,
kiểm soát nhiều hơn, ép buộc mạnh hơn. Nhưng mà chính cái lựa chọn đó lại đẩy nhanh quá trình mất
quyền lực, vì nó buộc những người còn do dự phải quyết định dứt quát. Trung Quốc có vẻ như là
một trường hợp tương tự. Quý vị có cảm thấy như vậy không? Xin quý vị hãy để lại bình luận ở dưới
comment cho chúng tôi. Còn bây giờ thì chương trình ngày hôm nay xin được phép tạm dừng.
Lê Minh xin chào và hẹn gặp lại!
