GIA HUẤN CA - NGUYỄN TRÃI - P1/2

Kẻ Học Trò
781 người theo dõi
156 Lượt xem video·23 thg 12, 2025
Lời mở đầu
Dạy vợ con
Với cha mẹ
Với chồng
Với vợ lẽ
Với bạn hữu của chồng
Với chị em
Với trong họ ngoài làng
Với những khi sản dục
Với con cái
Với dâu rể
Với tôi tớ
Thờ cúng
Dạy con ở cho có đức
https://www.thivien.net/Nguy%E1%BB%85n-Tr%C3%A3i/Gia-hu%E1%BA%A5n-ca/group-Rh6zapU4AwLAuhG1Xl_FMw
Tóm tắt video
Được tạo bởi AIThis text is a traditional Vietnamese instructional guide focused on the moral and behavioral standards for women and families. It outlines the virtues of modesty, filial piety, and kindness, providing a comprehensive blueprint for maintaining domestic harmony and social respect through disciplined conduct and ethical living.
Bài mở đầu. Đặt quyển sách, vắt tay nằm nghĩ. Thế làm người dạy kỹ thì nên. Phấn son cũng phải bút nghiên. Cũng nhân tâm ấy há thiên lý nào.
Bài hai. Dạy vợ con. Nhân thông thả lựa vần quốc ngữ. Làm bài ca dạy vợ nhủ con. Lời ăn nết ở cho khôn. Chớ nên đa quá, đa ngôn chút nào.
Hình dung đừng ve vuốt ngắm trông. Một vừa hai phải thì xong. Giọt dài giọt ngắn cũng không ra gì. Khi đứng ngồi, chữ hề lơ lặng. Tiếng nhục nhằn nữa nặng đến mình.
Hạt mưa chút vận lanh đanh. Tấm son tạc lấy chữ chinh làm đầu. Kìa mấy kẻ lầu lầu tiết ngọc. Đem sách đanh nguyện lúc lửa châm. Con hiền cha mẹ an tâm. Một nhà khen ngợi, nghìn năm bia truyền.
Nọ những kẻ nước nguyền non hẹn. Thấy mùi hoa bướm nghền ong trào. Miệng đời dê diếu biết bao. Đông ra quốc pháp nhục vào gia thanh. Đem người trước lấy mình ngắm lại. Khôn ba năm đừng dại một giờ.
Đuôi chi chén rượu câu thơ. Thuốc lào ngọt nhạt nước cờ thớp cao. Đám dồi mỏ ra vào săn sóc. Lại bài phu tam cúc đánh đinh. Đố mười chẳng lẻ đố kinh. Tổ tôm kiệu chắn xám quanh tứ chiều.
Đi đừng đánh chớ điều vùng vẫy. Khi tối tăm đèn phải phân minh. Hoặc khi hội hát linh bình. Được lời dạy đến thì mình hãy ra. Ra phải có mẹ già em nhỏ. Đừng đánh đàn đánh lũ không hay. Nói đừng trâu mặt trâu mày. Nghe ra ngậm đắng nuốt cay hay nào.
Khách buôn tàu chưa hẳn nơi đây. Cũng đừng vắt nước cổ chày. Tiếp tân tế lễ là ngày nên hoang. Ăn ở chớ lòng mang khoảnh khắc. Mua bán đừng điêu trác đông đưa. Mua đừng ráo riết quá lừa. Bán đừng bo xiết ích ta hại người.
Chớ tắt mắt của người kém còi. Đừng đảo điên có nói làm không. Giàu sang cũng chớ khoe ngông. Miệng mình ấm phận chớ lòng khinh ai. Khó khăn chớ vật này oan hối.
Cầm cân tạo hóa đổi rời. Giàu ba họ khó ba đời mấy ai. Đừng học cách tham lời đặt lãi. Lợi kẻ cho thì hại kẻ vay. Dễ dàng nợ phải lay nhay. Đến đầu đũa quá e cay đắng nhiều. Hoặc lỡ thiếu phải điều lĩnh tạm.
Dù ít nhiều liệu sớm tính xong. Chẳng nên mê mẩn hơi đồng. Qua lần cho khỏi thì lòng mới nguôi. Thói mách lẻo ngồi rồi bỏ hết. Thể điều gì nói ít mới hay. Lần là rắt rỡ rắt rây. Đã hư công việc lại dày tiếng tâm.
Buổi bán xong liệu vội ra về. Cửa nhà chăm việc sớm khuya. Thu va thu vén mọi bề mới xong. Phòng những kẻ có lòng gian vật. Nhớ xảy ra một mất mười ngờ. Tiếp thầm đứng ngần ngồi ngơ. Đau buồn thôi lại đổ cho tại trời.
Từ trốn ở nơi ngồi thay thầy. Rác ngập đường nhìn vậy chan chan. Ai vào rác ngập ước chân. Bát mâm tơi tả chiếu chăn đầy dường. Vì khó rách giữ gìn thơm sạch. Có hay gì chiếu lệch ngụy nhơ.
Lại là hiếu với tổ tiên. Những ngày dỗ tết không nên vắng nhà. Đồ cung cấp hương trà tinh thiết. Theo lễ nghi khép nếp khoan thai. Ăn nhiều ăn ít cho rồi. Nhớ điều gẻ lạnh lễ thôi lại về.
Bài ba
Với cha mẹ
Dù nội ngoại hai bề cũng vậy. Đừng trành hanh bên ấy bên này. Củ lao đội đức cao dày. Phải lo hiếu kính đêm ngày khăng khăng. Bởi thương đếm mới năng mắng quở. Muốn cho ta sáng sủa hơn người. Ân cần kẻ tóc chân tơ. Tấm lòng chép để mấy lời tạc ghi.
Đạo vợ chồng tình sâu nghĩa ái. Lại chẳng nên mặt tái mẩy tâm. Chuyện đâu bỏ đấy cho êm. Đừng đem bên ấy về rèm bên ta. Sách có chữ nhập ra vẫn húy. Khi nói năng phải kỹ kiêm khem. Dịu dàng tiến thuận lời mềm. Cứ lời chồng dạy mới yên cửa nhà.
Chớ nên cậy mình ta tài sắc. Chồng nói ra nhức móc chê khen. Nói càn như ở bậc trên. Thường khi động đến tổ tiên quá lời. Cơn giận đến sự đời ngang ngựa. Giở dói ra lát cửa tan nhà. Chữ tùy là phận đàn bà. Nhu mì để dạ chua ngoa gác ngoài.
Nghiệp đèn sách khuyên chồng sập xã. Tiếng kê minh gióng giả đêm ngày. Khuyên chồng nhớ đến đạo thầy. Vật dân lớn nhỏ gọi nay lễ thường.
Bài năm với vợ lẽ.
Nghĩ tình ăn cành nằm ngoài. Ấm no nên xót lấy người bơ vơ. Thế mới phải phép thờ phu tử. Ây mấy là đạo sự hài hòa. Chữ tùy rắn khúc nghi ra. Môn đường thông thạ một nhà vẻ vang.
Bài sáu với bạn hữu của chồng.
Kìa những đứa mặt thường câu có. Khách đến nhà chửi chó mắng mèo. Cất lời nặng cỡ đá đeo. Đã ra thép tớ lại vào mắng con. Khách về đoạn sợ mòn mất chiếu. Chồng ra đường chẳng kẹo mặt mò.
Hế ngày bạn hữu sao du. Sai người chải chiếu sắp đồ tiếp ra. Dù chăm dận thì ta để bụng. Có trọng người mới trọng chồng ta. Tùy người thép đãi rượu trà. Nhớ rằng của gửi chồng ta đi đường.
Bài bày với chị em.
Ấy là vẹn cương thường bằng hữu. Lại phải tường trong đạo chị em. Đạo em thì phải trông lên. Đạo chị trông xuống cho em đẹp chiều.
Miếng bùi ngọt chia đều như một. Khi nắng mưa ấm sốt đỡ tay. Với nhau như bát nước đầy. Lá lành đùm bọc bóng cây rượm rà.
Đạo thúc tẩu một nhà minh bạch. Lánh hiểm nghi tâm tích rõ ràng. Trộm trông bóng bước vân trường. Nức danh ba nước treo gương muôn nhà.
Bài 8
Với trong họ ngoài làng. Cả trong ngoài cùng là đàn cháu. Xem như con yêu dấu chẳng sai. Đồng quà tấm bánh hôm mai. Chớ điều dành vật. Chớ lời gieo đanh.
Từ họ mạc láng giềng hàng xóm. Cũng ở cho trong ấm ngoài êm. Tiếng chào tiếng hỏi cho mềm. Chẳng khinh ai cũng chẳng hiểm oán ai.
Bài 9
Ấy ngôn hạnh các lời hàng giữ. Lại cần điều cư xử cho tuyền. Hễ ngày sóc vọng hối huyền. Cùng ngày nguyệt tín phải khuyên dỗ trồng.
Khi thai sản trong phòng gìn giữ. Học cổ nhân huấn tử trong thai. Dâm thanh chớ để vào tai. Ác ngôn chơ chút bận lời sam xưa.
Từ xuất nhập khởi cử hành động. Có lễ nghi nghiêm trọng đoan trinh. Đứng ngồi chính đại quang minh. Cho bằng phẳng thế. Chớ tranh lệch mình. Chớ viên cao cũng đừng mang nặng. Đừng ăn đồ cay đắng canh riêu. Đừng ăn ít chớ ăn nhiều.
Khi sinh nở thai hòa vô sự. Cần từ khi trong cữ ngoài tuần. Chiều xương chớ để áo quần. Đình đầu phải quý. Bước chân phải giò.
Nơi bếp vách đừng cho hơ lửa. Ngọn đèn hoa chớ của quá ngôn. Kiêng khem trăm sự vuông tròn. Trước mình yên dạ sau con ít xài.
Ngày con đã biết chơi biết chạy. Đừng cho chơi cầm gậy trèo cao. Đừng cho chơi búa chơi sao. Chơi vôi chơi lửa chơi ao có ngày.
Lào cho sạch không hay dầm nước. Ăn cho vừa đừng ước cao lương. Mùa đông tháng hạ thích thường. Đừng ôm ấp quá đừng xuồng xã con. Dạy từ thùa hãy còn trứng nước. Yêu cho đòn bắt trước lấy người.
Trình thưa vâng dạ đứng ngồi. Gái trong kim chỉ chai ngoài bút nghiên. Gần mực đen gần đèn thì sáng. Ở bầu tròn ở ống thì dài.
Lạ gì con có giống ai. Phúc đức tại mẫu là lời thế gian. Làm mẹ chớ ăn càn nói dở. Với con đừng chửi rùa quá lời. Hay chi thô tục những người. Hôm nay cụ cụ ngày mai bà bà.
Gieo tiếng ra chết cây gãy cối. Mở miệng nào có ngọn có lành. Đến tay bụt cũng không lành. Chồng con khinh rẻ thế tình mỉa mai.
Ấy những thói ở đời ngông dại. Khôn thì chừa mới phải giống người. Xinh con thì dạy thì nuôi. Biết câu phải trái lựa lời khuyên răn.
Tuổi cả khôn hôn nhân chạch phối. Giàu đừng tham khó đói chớ nề. Dâu hiền dễ thảo tìm về. Xem tông xem giống kéo mê mà lầm.
Sử với rể một niềm kính trọng. Dù dở hay đừng giọng mỉa mai. Với dâu dạy bảo phải lời. Bắt khoan bắt nhặt biết ai cho vừa.
Gương giáo tử nhường đưa mặt nhận. Mực chỉ ra đặt hẳn ân uy. Bọt bèo là phận nô tì. Dạy nghiêm ở thảo hai bề vẹn hai.
Có câu ví chiều người lấy việc. Chẳng há nên ráo riết người ta. Hay thì nó ở lâu ra. Dở thì nó bước nào ta bận gì.
Một đôi kẻ phải khi lỡ độ. Có thì cho chẳng có thì thôi. Chẳng nên nhức mắng nhiều lời. Cơ hàn hầu dễ có ai muốn gì.
Trong nhà vận thịnh suy có mệnh. Đạo quỷ thần thì kính viễn chi. Nắng mưa giải kiết có khi. Phải chăm cơm thuốc đừng mê cốt thầy.
Nhà chẳng quét quét hay có rác. Đã bói ra bỏ nhát sao đành. Cao tay mấy kẻ có xanh. Bùa bèn chẳng bỏ là tinh hiện vào.
Xuy cho thấu tà nào phạm chính. Cứ thanh kính cảnh tình dị kỳ. Kiểu như mấy kẻ tăng ni.
Thôi tuần cúng Phật lại khi vào hè. Nam mô Phật rù rì hai chữ. Đua nhau rằng tín nữ thiện nam. Miệng rằng chừa độc chừa dâm. Tay lần chàng hạt giao găm một bồ.
Kẻ trốn việc ở chùa cũng có. Kẻ lộn trồng trốn chùa cũng nhiều. Gian ngoan rất mực làm kiêu. Nguyện danh hòa thượng lợi điều tham dâm. Chẳng qua lũ ngu dân hoặc thái. Phúc Đức đâu nghĩ lại mà coi.
Trước sau có bấy nhiêu lời. Bảo nhau gìn giữ nên người thơm danh. Dù ai nấy có tình chẳng cớ. Thói thọ dương vẫn giữ không chừa. Ngày ngày nắng sớm đòn trưa. Thường thường dạy rỗ mà ra tuồng gì.
Cành kia lớn sợ khi khó nắn. Xắt nọ mài át hẳn lên kim. Diễn nôm cho tiện mà xem. Dạy nhà trước đã mới đem dạy người.
Lấy điều ăn ở dạy con. Dẫu mà gặp tiếc nước non truyền vần. Ở cho có đức có nhân mới mong đời trị được ăn lọc trời.
Thương người tất tả ngược xuôi. Thương người lỡ bước. Thương người bơ vơ. Thương người ôm rắt trẻ thơ. Thương người tuổi tác già nua bần hàn. Thương người quan quả cô đơn. Thương người lỡ bước lầm than kêu đường.
Thấy ai đói rách thì thương. Rách thường cho mặc, đói thường cho ăn. Thương người như thể thương thân. Người ta phải bước khó khăn đến nhà.
Đồng tiền bát gạo mang ra. Rằng đây cần kiệm gọi là làm viên. May ra ở trốn bình yên. Còn người tàn phá chẳng nên cầm lòng.
Tiếng rằng ngày đói tháng đông. Thương người bớt miệng bớt lòng mà cho. Miếng khi đói gói khi no. Của tùy tơ tóc nghĩa so nghìn trùng.
Của là muôn sự của chung. Sống không thác lại tay không có gì. Ở phải có nhân có gì. Thơm danh và lại làm bia miệng người. Hiền lành lấy tiếng với đời. Lòng người yêu dấu là trời hộ ta.
Tai ương hoạn nạn đều qua. Bụi chân rũ sạch thực là từ đây. Vàng trời tuy chẳng trao tay. Đình an hai chữ xem tài mấy mươi.
Mai sau bạc chín tài mười. Sống lâu ăn mãi của đời về sau. Kìa người ăn ở cơ cầu. Ở thì chẳng biết về sau phòng mình. Thấy ai đói rách thì khinh. Cách nào là cách ích mình thì khen.
Hứng tay dưới với tay trên. Lọc lừa từng tí bon chen từng đồng. Ở thì phất giấy đan lồng. Nói thì mở miệng như rồng như tiên. Gàn thì quá ngỡ sắp đèn. Miệng thơn thớp nghĩ rơi tiền bạc ra.
Mặt lành khéo nói thực thà. Tưởng như sẻ cửa sẻ nhà cho nhau. Ở nào mùi mẽ chi đâu. Như tuồng cụi đất dấu đầu hở đuôi. Nói lời lại nuốt lấy lời. Một lưng bát xáo mười voi chưa đầy. Cho nên mới phải lúc này. Cửa nhà tàn phá. Phút rầy sạch chơn.
Kẻ thì mắc phải vận nàn. Cửa nhà một khắc lại tàn như cho. Kẻ thì phải lính phải phu. Đem mình vào trốn quân gia trận tiền. Kẻ thì mắc phải dịch ôn. Kẻ thì thủy hỏa gian nan kia là. Thấy người mà phải lo ta.
Sờ sờ trước mắt thực là thương thay. Khuyên ai chớ bắt trước rầy. Ở lòng nhân nghĩa cho đầy mới khôn. Lời cha dạy bảo nỉ non. Trước sau ghi chép khuyên con nghe lời. Nghe thì mới phải là người. Chẳng nghe thì cũng là đời bỏ đi.
