Diễn biến mới: Anh cung cấp UAV đáng sợ cho Ukraina, điều 5 NATO khiến Zelensky hoang mang

Trong chưa đầy 48 giờ, chiến sự và bàn cờ chính trị xung quanh Ukraine liên tiếp dung chuyển bởi những tiến hiệu trái chiều. Kiev tuyên bố đã đánh chìm tàu ngầm Nga, trong khi Moskova lập tức bác bỏ và tung bằng chứng phản bác. Song song với mặt trận quân sự, Tổng thống Mỹ Donald Trump được cho là đang khai thác chính những kẻ hở của điều nam NATO để gia tăng sức ép buộc Tổng thống Zelensky phải lựa chọn thỏa hiệp. Ở hậu trường, Ukraine tiếp nhận UAV Ultra do Anh sản xuất, loại thiết bị có thể được điều khiển từ bất kỳ đâu trên thế giới, làm dấy lên những lo ngại mới về tính chất và quinoa của cuộc chiến. Còn tại châu Âu, phản ứng cứng rắn bất ngờ của Mỹ trước vấn đề tài sản Nga bị phong tỏa đã khiến Bruxelles lúng túng, phơi bầy những rạn nứt ngày càng rõ trong nội bộ EU. Ukraine tuyên bố đánh chìm tàu ngầm Nga, Moskova bác bỏ Cơ quan an ninh Ukraine, SBU, thông báo ngày 15 tháng 12 rằng Chúng tôi đã tiến hành một chiến lịch đặc biệt, thiết lập cạm bẫy trên biển tại cảng Novorossiysk. Lần đầu tiên trong lịch sử, các tàu lặn không người lái Sapsi Baby đã đánh chúng một tàu ngầm Nga, khiến nó hư hại nặng và bị loại khỏi biên chế. Đáp lại, hôm 16 tháng 12, phía Nga tuyên bố nỗ lực của lực lượng vũ trang Ukraine nhằm tấn công một tàu ngầm Nga thuộc dự án Vasavyanka ngay trong khu vực căn cứ hải quân Novorossiysk đã không đạt được mục tiêu. Hình ảnh vệ tinh xuất hiện sau đó xác nhận tàu ngầm vẫn nguyên vẹn dù một phần cầu cảng bị hư hại. Bộ Quốc phòng Nga khẳng định thông tin về việc tàu ngầm bị phá hủy là không đúng sự thật. Tuy nhiên, theo ấn phẩm Nga MK, vụ việc đã đặt ra nhiều câu hỏi nghiêm trọng. Giới chuyên gia cho rằng cần làm rõ bằng cách nào thiết bị không người lái dưới nước có thể xâm nhập vào căn cứ được bảo vệ nhiều lớp, cũng như vì sao các hình ảnh giám sát với độ phân giải cao lại rơi vào tay phía Ukraine. Một số ý kiến không loại trừ khả năng có sự hỗ trợ từ các phần tử phá hoại hoạt động ngầm bị cơ quan đặc nhiệm Ukraine tuyển mộ. Các chuyên gia quân sự lưu ý rằng thiết bị không người lái dưới nước của Ukraine đang được cải tiến rất nhanh, ngày càng tinh vi và nguy hiểm hơn. Trong bối cảnh biển đen thường xuyên xuất hiện máy bay trinh sát của Anh, không loại trừ khả năng chiến dịch này có sự phối hợp từ bên ngoài, với dữ liệu được truyền về theo thời gian thực. Theo các nhà quan sát quốc tế, dù hai bên đưa ra các tuyên bố khác nhau, nhưng không thể loại trừ được khả năng tàu ngầm Nga đã bị thiệt hại đáng kể. Theo các thông tin được làm rõ, Novorossiysk là cửa ngõ hải quân quan trọng của Moscow trên biển đen sau khi các đợt tập kích của Ukraine buộc các tàu Nga phải rút khỏi bán đảo Crimea. Tàu ngầm Nga bị tấn công thuộc đề án 636.3, còn gọi là lớp Kilo, có khả năng mang 4 tên lửa hành trình Caliber. Tàu ngầm của Nga này được hải quân Mỹ mệnh danh là hố đen đại dương nhờ khả năng ẩn mình trước các hệ thống trinh sát chống ngầm của NATO. Ước tính chi phí của một tàu ngầm Kilo cải tiến này là 400 triệu USD, có thể lên đến 500 triệu USD. Trong hai ngày qua và sáng nay, liên tiếp xuất hiện các tuyên bó từ Ukraine, Mỹ, châu Âu và Nga cho rằng một thỏa thuận hòa bình đang ở gần hơn bao giờ hết. Nhận định này được đưa ra bởi Tổng thống Mỹ Donald Trump, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, một số lãnh đạo châu Âu và thậm chí cả Thứ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Ryabkov. Tại Kiev và các thủ đô châu Âu, trọng tâm được nhấn mạnh là việc ông Trump được cho là sẵn sàng đưa ra các bảo đảm an ninh cho Ukraine ở mức tương đương điều năm của NATO, nhưng không kèm theo tư cách thành viên liên minh, điều mà theo truyền thông, ông Zelensky có thể chấp nhận từ bỏ. Tuy nhiên, gần như không có thông tin nào cho thấy đã đạt được đồng thuận về vấn đề gây tranh cái khác, việc quân đội Ukraine rút khỏi toàn bộ Donbass. Chính ông Zelensky cũng thừa nhận chưa có thỏa thuận về điểm này, đồng thời cho rằng yêu cầu rút quân không xuất phát từ phía Mỹ mà từ Nga và ông đang tìm cách thuyết phục ông Trump bác bỏ điều kiện đó. Thay vào đó, ủng hộ ngừng bắn theo đường chiến tuyến hiện nay. Dẫu viện, song song với các tuyên bố chính thức, truyền thông phương Tây bắt đầu hé lộ chi tiết hơn về nội dung thực chất của các cuộc đàm phán Mỹ-Ukraine. Theo các nguồi tin này, lập trường của Washington có thể được tóm lược bằng một công thức rõ ràng. Mỹ chỉ sẵn sàng cung cấp các bảo đảm an ninh nếu Kiev chấp nhận rút quân khỏi tỉnh Donetsk. Hơn nữa, Washington được cho là đang chờ câu trả lời từ Ukraine trong vài ngày tới. Nếu chỉ hoãn, các đề xuất về bảo đảm an ninh có thể không còn hiệu lực. Cách tiếp cận này gián tiếp được Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk xác nhận khi ông tuyên bố rằng các nhượng bộ lãnh thổ của Ukraine là một phần trong điều kiện để nhận được bảo đảm an ninh từ Mỹ. Ông Zelensky hiện không muốn chấp nhận phương án đó và đang cùng các đối tác châu Âu nỗ lực thuyết phục Washington rút lại yêu cầu rút quân khỏi Donbass. Về phía mình, các nước châu Âu đã đưa ra đề xuất riêng về bảo đảm an ninh bao gồm việc triển cai lực lượng đa quốc gia tại Ukraine sau khi chiến sự kết thúc. Tuy nhiên, khả năng ông Trump ủng hộ sáng kiến này là không cao bởi Nga chắc chắn sẽ bác bỏ kéo theo nguy cơ toàn bộ tiến trình hòa bình đổ vỡ. Trong khi đó, các quan chức Mỹ lại tỏ ra tin rằng Moscow có thể chấp nhận những bảo đảm an ninh mà Washington dự kiến dành cho Ukraine. Bản thân ông Trump từng gọi sự chấp thuận của Nga đối với các bảo đảm này là bước đột phá lớn nhất sau hội nghị thượng đỉnh Alaska. Thực tế, ngay cả điều 5 của NATO cũng không bắt buộc các nước thành viên phải trực tiếp tham chiến nếu một đồng minh bị tấn công. Điều khoản này được viết khá trung trung, cho phép nhiều hình thức phản ứng ngoài quân sự. Với Ukraine, một quốc gia không phải thành viên NATO, mức độ ràng buộc của các bảo đảm như vậy sẽ càng mơ hồ hơn. Ngoài ra, rất ít người tin rằng ông Trump sẵn sàng đưa ra những cam kết buộc Mỹ phải đối đầu quân sự với Nga trong trường hợp xảy ra xung đột mới. Ngay cả thời Tổng thống Joe Biden, Washington cũng không đi xa đến mục đó. Và chính vì vậy, tiến trình Ukraine gia nhập NATO đã bị ngăn lại. Với chính quyền hiện nay, khả năng này càng thấp hơn bởi nguyên tắc xuyên suốt vẫn là không đánh đổi nguy cơ chiến tranh hạt nhân với Nga vì Ukraine. Cũng vì lý do đó, Washington khó có thể ủng hộ kế hoạch của châu Âu đưa quân vào Ukraine. Thiếu sự hậu thuẫn của Mỹ, các nước châu Âu cũng không sẵn sàng hành động đơn phương. Đáng chú ý, trong kế hoạch hòa bình của Mỹ từng có điều khoản cấm sự hiện diện của quân đội nước ngoài tại Ukraine và hiện chưa có thông tin nào cho thấy điều khoản này đã bị loại bỏ. Vì vậy, nhiều khả năng trong những ngày tới, Washington sẽ tiếp tục gia tăng sức ép buộc Kiev chấp nhận công thức bảo đảm an ninh để đổi lấy Donbass. Lập trường cuối cùng của ông Zelensky có thể sẽ phụ thuộc vào một yếu tố thèn chót khác quyết định về khoản tín dụng bồi hoàn mà Ukraine đang chờ đợi. Nếu khoản vai này được thông qua, khả năng Kiev từ chối yêu cầu của Mỹ sẽ tăng lên. Ngược lại, nếu kế hoạch tín dụng thất bại, áp lực chấp nhận thòa hẹp sẽ lớn hơn đáng kể. Ukraine tiếp nhận UAV Ultra của Anh có thể điều khiển từ bất kỳ đâu trên thế giới Lực lượng vũ trang Ukraine đang tiếp nhận các thiết bị bay không người lái Ultra do Anh sản xuất, loại phương tiện có thể được điều khiển từ bất kỳ đâu trên thế giới. Sự xuất hiện của dòng UAV này đang khiến Nga đặc biệt quan tâm đến mức lo ngại bởi những tính năng vượt trội mà nó mang lại trên chiến trường. Công ty WinRacers của Anh cho biết đã bàn giao cho Ukraine hàng chục UAV Ultra, đồng thời khẳng định trong vài tuần tới số lượng được chuyển giao sẽ còn tăng lên. Cùng với việc đẩy mạnh nguồn cung, nhà sản xuất đã giới thiệu năng lực sản xuất tại nhà máy ở Farnham và công bố các đặc tính tỹ thuật chủ chốt của thiết bị. Ultra là một phương tiện lai giữa UAV và máy bay hạng nhẹ, có khả năng điều khiển từ bất kỳ điểm nào trên toàn cầu. Hiện nay, chúng đang được sử dụng trên tiền tuyến cho các nhiệm vụ hậu cần có tính sống còn, đặc biệt là vận chuyển hàng hóa trong điều kiện chiến sự ác liệt. Với sải cánh khoảng 10 mét, Ultra ban đầu được thiết kế chủ yếu để vận chuyển vật tư. Thiết bị có thể mang theo tải trọng 150 kg trên quãng đường hơn 1.000 km. Theo Wind Racers, sau khi được nâng cấp trong thời gian tới, UAV này sẽ có khả năng chở tới 200 kg hàng hóa trên cự li hơn 2.000 km, tương đương khoảng cách giữa London và Kiev. Đây chính là yếu tố khiến giới quân sự Nga phải đặc biệt chú ý, bởi nó mở ra khả năng tiếp tế hoặc triển khai nhiệm vụ từ khoảng cách rất xa, vượt ngoài nhiều kịch bản phòng thủ truyền thống. Về cấu tạo, Ultra gần như hoàn toàn được chế tạo từ nhôm, với thiết kế đơn giản, giúp giảm chi phí sản xuất và dễ sửa chữa ngay trong điều kiện dã chiến. UAV này được trang bị 2 động cơ cùng hệ thống điều khiển bay dự phòng, qua đó tăng khả năng chống chịu trước sự cố kỹ thuật, cũng như các mối đe dọa từ bên ngoài. Thiết bị sở hữu nhiều anten GPS, nhưng trong bối cảnh chiến trường thường xuyên xảy ra nhiễu hoặc gián đoạn tín hiệu vệ tinh, Ultra còn có thể sử dụng các loại anten tăng cường được thiết kế để chống gây nhiễu. Theo nhà sản xuất, những giải pháp này đã chứng minh hiệu quả thực tế, điều càng làm ra tăng mối lo ngại của Nga trước khả năng UAV vẫn hoạt động ổn định trong môi trường tác chiến điện tử phức tạp. Một yêu thế then chốt khác của Ultra là không chứa hàng dạng module. Vì lý do an ninh, WinRacers từ chối công bố chi tiết cấu trúc này. Tuy nhiên, ngoài nhiệm vụ vận chuyển nhu yếu phẩm, UAV còn có thể mang theo thiết bị trinh sát hoặc thực hiện các đợt thả hàng chính xác mang lại cho Ukraine một năng lực rất rộng từ hậu cần đến hỗ trợ tác chiến. Theo kế hoạch, WinRacers hiện có thể sản xuất khoảng 10 chiếc Ultra mỗi tháng và dự định sẽ tăng gấp đôi công suất trong vòng 2 năm tới. Công ty nhấn mạnh rằng trên thị trường hiện nay, rất ít nhà sản xuất có thể chế tạo UAV với kích thước, tải trọng và tầm bay như Ultra và ở thời điểm này họ gần như không có đối thủ trực tiếp. Chính sự kết hợp giữa tầm hoạt động cực xa, khả năng mang tải lớn, chóng nhiễu hiệu quả và điều khiển từ xa trên phạm vi toàn cầu đã khiến Ultra trở thành một yếu tố mới đáng kể trên chiến trường và là lý do vì sao Nga không thể không theo dõi sát sao và lo lắng trước sự xuất hiện ngày càng nhiều của loại thiết bị này trong tay Ukraine. Bỉ ngày hôm qua đã bác bỏ một đề xuất mới của Ủy ban châu Âu về việc sử dụng các tài sản của Nga đang bị phong tỏa để hỗ trợ Ukraine. Thông tin này được tờ Politico đăng tải, dẫn nguồn từ các quan chức am hiểu tiến trình thảo luận. Theo Politico, các đại sứ EU đã nỗ lực thuyết phục Bỉ thay đổi lập trường cho tới tận khuya trước thèm hội nghị thượng đỉnh Hội đồng châu Âu dự kiến diễn ra vào thứ 5. Để đổi lấy sự đồng thuận của Brussels, phía EU đưa ra 3 bảo đảm chính. Thứ nhất, Bỉ sẽ được tiếp cận nguồn tài chính tương đương toàn bộ gói hỗ trợ nếu nước này phải đối mặt với các vụ kiện pháp lý hoặc biện pháp đáp trả từ Moskova. Thứ hai, cơ chế bảo vệ này sẽ được áp dụng độc lập với tổng mức bảo lãnh tài chính mà từng quốc gia EU có thể cung cấp riêng lẻ. Thứ ba, sẽ không có bất kỳ khoản tiền nào được chuyển giao cho đến khi các bảo đảm nói trên được thiết lập đầy đủ. Ngoài ra, tất cả các thủ đô EU cũng được yêu cầu chấm dứt các hiệp định đầu tư song phương với Nga nhằm tránh để Bỉ phải đơn độc trước nguy cơ bị Moskova gây sức ép. Tuy nhiên, phái đoàn Bỉ cho rằng những bảo đảm này vẫn chưa đủ và khẳng định nếu không có thêm cam kết chắc chắn hơn, các tài sản của Nga sẽ tiếp tục nằm tại Euroclear. Politico lưu lý rằng khoảng 67% người dân Bỉ phản đối việc tịch thu tài sản của Nga do đó thủ tướng Bart De Wever nhận được sự ủng hộ đáng kể trong nước khi giữ lập trường cứng rắn. Dẫu vậy, các nguồn tin châu Âu của Politico tin rằng cuối cùng một thỏa hiệp vẫn có thể đạt được. Đáng chú ý, lập trường của Bỉ dường như nhận được sự ủng hộ ngầm từ phía Mỹ. Ngày hôm qua, thủ tướng Ba Lan Donald Tusk xác nhận rằng Washington đang kêu gọi châu Âu không tịch thu tài sản Nga để cấp cho Ukraine dưới dạng khoản tín dụng bồi hoàn mà nên giữ lại làm đòn bẩy cho một thỏa thuận với Moskova sau khi chiến sự kết thúc. Ông Tusk cho biết, Mỹ nói rằng hãy giữ lại các tài sản Nga này bởi rất khó ngồi vào bàn đàm phán với ông Putin về các thỏa hiệp trong khi đồng thời tước đoạt tiền của ông ấy. Lập luận của Mỹ là, ở đây cần hết sức thận trọng, không đẩy tình hình đến mức căng như dây đàn. Cần nhắc lại rằng, trong kế hoạch ban đầu của Tổng thống Donald Trump, các tài sản Nga bị phong tỏa từng được tính tới như một nguồn lực để tái thiết Ukraine đồng thời phục vụ các dự án hợp tác Mỹ-Nga trong giai đoạn hậu chiến. Bên cạnh những bất đồng chính trị, việc thông qua khoản tín dụng nói trên còn vấp phải trở ngại từ dư luận. Không chỉ tại Mỹ, mà ở nhiều quốc gia then chốt của EU, người dân ngày càng ủng hộ việc cắt giảm hỗ trợ cho Ukraine. Theo khảo sát của Politico, 46% người được hỏi tại Đức và 37% tại Pháp ủng hộ giảm viện trợ, trong khi chỉ 21 và 25% tương ứng muốn tăng hỗ trợ. Những người phản đối cho rằng, gánh nặng này đang gây tổn hại trực tiếp tới nền kinh tế trong nước. Liệu châu Âu có thể vượt qua những khác biệt này để đưa ra quyết định chung hay không sẽ sớm rõ ràng ngay trong tuần này khi hội nghị thượng đình EU về vấn đề sử dụng tài sản Nga bị phong tỏa diễn ra vào thứ năm tới.