ẢO ẢNH THỊNH VƯỢNG: VÌ SAO XUẤT KHẨU TĂNG KỶ LỤC NHƯNG NGƯỜI TRUNG QUỐC VẪN KHÔNG DÁM TIÊU TIỀN?

Tri Thức Mới
2.1K người theo dõi
465 Lượt xem video·16 thg 12, 2025
ẢO ẢNH THỊNH VƯỢNG: VÌ SAO XUẤT KHẨU TĂNG KỶ LỤC NHƯNG NGƯỜI TRUNG QUỐC VẪN KHÔNG DÁM TIÊU TIỀN?
Chào mừng quý vị trở lại với Tri Thức Mới, tôi là Lê Minh.
Thưa quý vị, hôm nay chúng ta sẽ bàn về một chủ đề liên quan đến kinh tế Trung Quốc.
Liệu GDP tăng trưởng của họ có phản ánh đúng sự thật hay không?
Và có phải nó là một bẫy lớn cho chính họ hay không?
Thì hôm nay chúng ta hãy cùng phân tích một số các biểu hiện của nền kinh tế Trung Quốc.
Mà có thể là nhiều người cũng thắc mắc là lâu nay
cứ nói rằng là kinh tế Trung Quốc sắp sụp đổ này kia, nhưng có thấy đã sụp đổ đâu.
Vậy thì hôm nay chúng ta hãy nhìn nhận lại một cách khách quan hơn về câu chuyện này nhé.
Vâng, ngày 15 tháng 12, nền kinh tế Trung Quốc đang ghi nhận một số tín hiệu tích cực đáng kể.
Chủ yếu từ các tổ chức quốc tế nâng dự báo tăng trưởng và chính sách hỗ trợ
từ hội nghị công tác kinh tế trung ương diễn ra vào đầu tháng 12.
Họ nâng dự báo tăng trưởng GDP năm 2025.
OECD nâng từ 4,9 lên 5%.
Đó là lần điều chỉnh tăng thứ ba trong năm.
IMF thì nâng lên 5%, tăng 0,2 điểm phần trăm.
Còn Goldman Sachs và Morgan Stanley cũng nâng lên mức 5% hoặc cao hơn,
nhờ xuất khẩu mạnh mẽ và chính sách kích thích kinh tế của chính quyền Trung Quốc.
Đây là cái mức phù hợp với mục tiêu chính thức của Bắc Kinh là khoảng 5%.
Chính sách hỗ trợ từ cái hội nghị công tác kinh tế trung ương
đã cam kết duy trì chính sách tài khóa chủ động hơn và tiền tệ nới lòng vừa phải cho năm 2026,
tập trung kích thích tiêu dùng, đầu tư và ổn định tăng trưởng, dù vẫn thận trọng để tránh nợ cao.
Thặng dư thương mại đạt kỷ lục gần 1.000 tỷ USD trong 11 tháng đầu năm.
Xuất khẩu tăng mạnh, ví dụ như tháng 11 đã tăng tới 5,9%,
nó giúp bù đắp cho nhu cầu nội địa yếu của họ.
Cũng có nhiều báo cáo nhấn mạnh là kinh tế Trung Quốc đang rất kiên cường,
với công nghệ và xuất khẩu là động lực chính.
Tất nhiên ở đây, chúng ta nếu chỉ nhìn vào các báo cáo rồi các tít báo
thì bức tranh kinh tế Trung Quốc trông nó rất là lung linh,
nó không có vết gợn nào hết.
Chỉ nhìn vào những con số ở đây thì có vẻ như là mọi thứ nó đang đi rất đúng hướng nữa.
Xong nếu phân tích kỹ hơn, và đặc biệt là đặt những con số đẹp ấy bên cạnh
cái việc mà Trung Quốc đang phải liên tục phát hành trái phiếu siêu dài hạn,
kỳ hạn từ 20-30 đến tận chỉ là 50 năm vào ngày 15-12,
với quy mô ngày càng lớn thì cái câu chuyện nó lại khác hẳn.
Tức là các chỉ số mà chúng ta vừa nói ở trên nó chỉ là một lớp phấn trang điểm đậm
trên ánh đèn sân khấu thôi.
Còn ở phía sau hộ trưởng, để giữ cho những cái ngọn đèn đó sáng
thì Trung Quốc đã phải cắm thêm rất nhiều dây điện,
mà mỗi sợi dây chính là một cái gánh nặng,
và nó chính là cái vấn đề nợ công đấy.
Trước hết hãy nói về con số 5%.
OECD và IMF đúng là họ có nâng dự báo,
nhưng họ không hề nói là Trung Quốc khỏe lại rồi, hãy yên tâm đi.
Họ nói một cái điều tinh tế hơn rất nhiều đó là Trung Quốc có thể đạt 5% tăng trưởng GDP
nếu tiếp tục dùng liều cao tài khoá và tiền tệ,
tức là tiếp tục bơm tri tiêu công, nợ công và nới lỏng tin dụng.
Nói cách khác thì con số 5% ở đây nó không phải là tốc độ tự nhiên của nền kinh tế,
mà là tốc độ có được nhờ bàn tay con người, nhờ những cái liều thuốc kích thích.
Ngay trong các cái báo cáo nâng dự báo thì người ta cũng liệt kê
về một danh sách dài những điểm yếu của họ như là tiêu dùng nội địa yếu,
bất động sản khủng hoảng kéo dài, nợ địa phương lớn, doanh nghiệp tư nhân thiếu điểm tin,
dân số già nua và phụ thuộc rất nặng vào xuất khẩu.
Họ nâng cái dự báo thì không phải vì những vấn đề đó nó đã hết rồi,
nó đã kết thúc rồi, mà vì họ cảm thấy là Bắc Kinh sẵn sàng chịu vai thêm,
chịu bơm thêm tiền để không để cái con số tăng trưởng nó rơi quá sâu.
Hội nghị công tác kinh tế trung ương Trung Quốc cũng vậy,
những cụm từ tài khóa chủ động hơn nghe rất là sang trọng,
nhưng mà dành ra ngôn ngữ đời thường có nghĩa là chính phủ sẽ tiếp tục chi nhiều hơn kiếm được,
chấp nhận bội chi cao và phát hành thêm trái phiếu để mà giữ cái nền kinh tế không bị hụt hơi.
Tiền tệ nới lỏng vừa phải là tín hiệu mà ngân hàng trung ương sẽ còn tiếp tục giảm lãi xuất,
bơm thanh khoản, giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc cho ngân hàng để hệ thống không bị khô máu.
Nếu nội lực của họ thực sự mạnh thì người ta không cần phải chấn an nhiều như vậy.
Cái việc mà phải công khai nhấn mạnh là sẽ tiếp tục hỗ trợ và sẽ tiếp tục nới lỏng.
Nó là một cái cách gián tiếp thừa nhận rằng là nếu rút tay thì tăng trưởng sẽ yếu đi ngay, yếu đi thấy rõ.
Bây giờ đến cái phần thặng dư thương mại gần một tỷ đô và xuất khẩu tăng 5,9% của họ, hãy phân tích coi sau đó.
Đúng là xuất khẩu của Trung Quốc rất ấn tượng, họ bán ra thế giới đủ sứ,
như là xe điện, pin, máy móc, thiết bị viễn thông, rồi hàng điện tử, đồ gia dụng.
Nhưng thằng dư khổng lồ nó không chỉ là dấu hiệu giỏi cạnh tranh mà còn nói lên một cái điều khác đó là
nội địa tiêu thụ không hết những gì mà họ có thể sản xuất.
Nói nôm na là năng lực công sưởng bên trong lớn hơn nhiều so với sức mua của người dân trong nước.
Sản xuất dư thừa, cho nên cái phần dư ra phải đẩy ra ngoài.
Muốn giữ cho các cái nhà máy không tắt máy, họ buộc phải dựa vào thị trường quốc tế.
Khi xuất khẩu tăng mà nhập khẩu chỉ tăng lẻ tè thì đó đó phản ánh rằng là sản xuất hướng ra bên ngoài khỏe,
nhưng tiêu dùng và đầu tư nội địa nó không đủ lực hấp dẫn, không đủ lực hấp thụ.
Và cái nguy của mô hình này là gì?
Một là nó làm cho Trung Quốc phụ thuộc vào sức khỏe và chính sách của nước khác.
Mỹ, châu Âu, ASEAN, các nước đang phát triển.
Chỉ cần Mỹ và EU tăng thuế, dừng thêm rào cản hay là cái phong trào giảm lệ thuộc vào Trung Quốc lan rộng
thì xuất khẩu có thể trứng lại nhanh chóng.
Hai là thằng dư quá lớn lại trở thành cái gai trong bắt đối tác.
Không phải ngẫu nhiên mà IMF và nhiều nước phương Tây bắt đầu công khai nói về sản xuất dư thừa và bán phá giá,
đặc biệt trong các ngành như là xe điện, pin, tấm pin năng lượng mặt trời, v.v.
Thặng dư thương mại 1.000 tỷ đô nó vừa là thành tích, vừa là cảnh báo.
Mô hình tăng trưởng nó đang mất cân đối rồi.
Và giờ là cái mảnh ghép quan trọng nhất mà chúng ta phân tích đó là trái phiếu siêu dài hạn của Trung Quốc.
Nếu mọi thứ đều khởi sắc tự nhiên như là báo chí hay nói,
thì Trung Quốc họ đã không cần phải liên tục mở thêm các cái gói trái phiếu 20, 30, 50 năm với số lượng ngày càng lớn như vậy.
Việc phát hành trái phiếu siêu dài hạn vòng mới cho năm 2026 về bản chất là cách để bơm thêm tiền công
cho đầu tư hạ tầng, hỗ trợ doanh nghiệp, kích tiêu dùng thông qua các cái chương trình như là đổi đồ cũ, lấy đồ mới.
Cách để chuyển bớt gánh nặng nợ xấu của địa phương và các công ty tài chính địa phương lên vai chính phủ trung ương
với lãi suất thấp hơn và kỳ hạn dài hơn. Đó cũng là một cách.
Cũng là cách để mà trải nợ mỏng ra, trải mỏng ra trong vài chục năm, giảm áp lực trả nợ trong vài năm tới, tránh những cái cú vỡ nợ lộ liễu.
Nói thẳng ra thì trái phiếu siêu dài hạn nó giống như cái việc mà bạn đang rất mệt bỏi nhưng mà không muốn ai thấy cả.
Ben vay một khoản tiền lớn, thời hạn 30 đến 50 năm để vừa trả nợ cũ, vừa tiêu thêm để mà làm sang trọng, làm đẹp bề ngoài.
Trong sổ sách ngắn hạn thì cái dòng tiền trông có vẻ ổn, nhưng ai tin ý sẽ thấy là nếu phải dùng những cái khoản vay siêu dài hạn để mà giữ dịp nhịp sống hiện tại thì cái cơ thể đó nó không hề khỏe chút nào.
Tiền thu được từ trái phiếu siêu dài hạn nó không chỉ được dùng cho các dự án tương lai, mà một phần rất đáng kể nó còn để vá vào lỗ đen bất động sản, nợ địa phương, trả nợ chậm cho doanh nghiệp nhỏ.
Thay vì xử lý tận cốc những cái dự án hiệu quả kém, những cái khoản đầu tư sai lầm trong quá khứ, hệ thống đang được cho thêm thời gian, hy vọng rằng là tương lai có thể tăng trưởng đủ để mà trả dận.
Việc phải phát hành liên tục các cái vòng mà trái phiếu siêu dài hạn chỉ là cái lời tự thú nhận rằng là nếu dừng bơm tiền thì kinh tế nó sẽ hụt hơi ngay.
Những con số mà OECD, IMF nâng dự báo, xuất khẩu tăng rồi thặng dư thương mại kỷ lục như là hội nghị công tác kinh tế trung ương đã hứa hỗ trợ ấy, thì giống như một người trang điểm rất kỹ, ăn mặc lịch sự, nói năng thì tự tin.
Còn trái phiếu siêu dài hạn là hóa đơn thuốc và cái giấy vay nợ dài hạn nằm trong căn kéo.
Muốn đánh giá một cái sức khỏe thật, ta không chỉ nhìn vào bộ đồ và cách nói chuyện mà phải nhìn cả cái đống dỡ tay giấy tờ ấy nữa.
Và khi nhìn đủ thì sẽ thấy là kinh tế Trung Quốc đúng là còn sức, còn tiềm lực nhưng mà không khỏe được như những con số bề nổi nó đang kể.
Nó đang chạy bằng cái sự kết hợp giữa năng lực sản xuất lớn, xuất khẩu mạnh và một cái liều khá cao từ tài khóa tiền tệ.
Ta biết là mô hình kinh tế Trung Quốc hiện nay là sự kiểm soát chặt chẽ và điều hành của nhà nước.
Ở đâu cũng thấy bóng dáng của điều tiết chính phủ, từ tiến dụng, đầu tư công, đất đai, hệ thống ngân hàng cho tới những ngành nghề then chốt,
đằng sau lúc nào cũng là bàn tay rất nặng của chính phủ.
Chỉ cần ra lệnh là tiền chảy vào hạ tầng và doanh nghiệp nhà nước và các chương trình hỗ trợ,
khi cần hãm lại thì nhà nước cũng có đủ công cụ hành chính để mà xiết bớt.
Nhưng nhìn sâu hơn thì chính cái kiểu kiểm soát gần như tuyệt đối đó nó lại làm lộ ra những lỗ hổng cực kỳ nguy hiểm.
Đầu tiên là nó sẽ tạo ra một cái ảo giác rằng nhà nước có thể biết hết, kiểm soát hết nền kinh tế.
Trên thực tế thì kinh tế thị trường nó là kết quả của hàng triệu, hàng tỷ quyết định nhỏ.
Mỗi hộ gia đình quyết định có tiêu hay không, mỗi doanh nghiệp quyết định có đầu tư hay không, mỗi nhà đầu tư quyết định có dám mạo hiểm hay không.
Khi mà nhà nước can thiệp quá sâu thì tín hiệu thị trường bị méo mó, rủi ro tích tụ mà không ai nhìn rõ ngay lập tức được.
Chúng ta đã thấy điều đó ở Trung Quốc.
Suốt nhiều năm, hệ thống bị bơm tiến dụng và đầu tư vào bất động sản, vào các dự án hạ tầng địa phương.
Tăng trưởng thì nhìn rất đẹp, nhưng bên dưới là núi nợ địa phương, là những khu đô thị bỏ hoang, là bất động sản phình to rồi vỡ.
Đến lúc bong bóng xì thì nhà nước lại buộc phải bước vào để cứu, dùng thêm nợ công, dùng trái phiếu siêu dài hạng, dùng mệnh lệnh hành chính để mà ngăn cái việc đổ vỡ dây chuyển.
Nói cách khác là càng muốn kiểm soát tất cả thì nhà nước càng bị trói vào cái trách nhiệm là phải ôm đồn mọi rủi ro, không dám để thị trường tự điều chỉnh.
Bên cạnh đó, trong một hệ thống mà nhà nước có thể can thiệp sâu vào quyền tài sản, doanh nghiệp tư nhân rất khó có cảm giác sở hữu thật sự.
Họ có thể giàu lên, có thể lớn lên nhưng không bao giờ hoàn toàn yên tâm.
Hôm nay được khuyên khích thì ngày mai có thể bị siết quản lý, thanh tra, chấn chỉnh, chịu rủi ro chính sách bất ngờ.
Khi quyền sở hữu luôn ở cái trạng thái có thể bị xem xét lại thì doanh nhân sẽ rè rặt, không dám đầu tư dài hạng, không dám đổ nhiều tiền vào nghiên cứu, đổi mới, lúc nào cũng phải trừa lại đường lui.
Và điều này khiến cho Trung Quốc rất khó hình thành một cái nền kinh tế sở hữu đúng nghĩa,
nơi mà tài sản tư nhân, sáng tạo tư nhân, thương hiệu tư nhân nó được bảo vệ vững chắc và có thể vươn ra toàn cầu một cách tự tin.
Thay vào đó thì trọng tâm nó vẫn là kinh tế sản xuất, mở nhà máy, chạy đơn hàng, làm gia công, lắp giáp, rất nhiều, rất nhanh, rất rầm rộ.
Nhưng cái phần giá trị sâu nhất lại không nằm trong tay mình.
Có một điểm mà chúng ta cần phải chú ý là trong cái chuỗi kinh tế của thế giới,
người ta đánh giá nền kinh tế lớn mạnh, bền vững và phát triển không đơn thuần chỉ dựa vào GDP đâu,
mà còn đánh giá dựa vào vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu nữa.
Đây là quá trình sản xuất một cái sản phẩm được chia nhỏ thành nhiều giai đoạn.
Đại ý là như vậy. Nó diễn ra ở nhiều quốc gia khác nhau.
Mỗi quốc gia chỉ đảm nhận một hoặc vài phần trong cái chuỗi đó dựa trên lợi thế của chính mình,
ví dụ như là lao động giá rẻ này, công nghệ cao hay là nguyên liệu rồi rào.
Thay vì một nước tự sản xuất từ A đến Z,
thì cái chuỗi này nó tận dụng toàn cầu hóa để mà tối hưu chi phí, chất lượng và tốc độ.
Kết quả là sản phẩm cuối cùng nó ghép từ nhiều nơi và tạo ra giá trị cao hơn.
Với Trung Quốc thì đúng là đã có tiến bộ vượt bậc,
từ may mặc đồ chơi, đến điện thoại, máy tính, thiết bị mạng,
rồi đến xe điện, pin, năng lượng, tái tạo, robot.
Những câu hỏi cốt lõi không phải là họ sản xuất ra cái gì,
mà là trong mỗi sản phẩm đó họ đang sở hữu cái phần giá trị nào đây.
Cái phần mà gọi là miếng ngon nhất đấy, nó là thiết kế công nghệ lõi bằng sáng chế,
hệ sinh thái phần mềm, từ thương hiệu, mạng lưới phân phối, tiêu chuẩn kỹ thuật.
Nó vẫn thuộc về Mỹ, Nhật, châu Âu, Hàn Quốc, Đài Loan.
Trung Quốc thì đảm nhận cái phần rất lớn của khâu sản xuất và lắp ráp,
nhưng mà lại dễ bị bóp cổ nếu như cái nguồn máy móc, vật liệu, chip,
phần mềm thiết kế hay là thị trường đầu ra bị xiết lại.
Đúng là Trung Quốc sở hữu một đi công sường khổng lồ,
nhưng những cái tòa nhà quyền lực, ngân hàng toàn cầu, trung tâm tài chính,
hãng công nghệ nắm chuẩn chơi, hệ thống pháp lý quốc tế,
thương hiệu áp đặt tiêu chuẩn lại nằm ở các cái nền kinh tế khác.
Họ mạnh với cơ bắp sản xuất, nhưng cái phần đầu óc và sổ đỏ
của hệ thống kinh tế thế giới nó lại chưa nằm trong tay họ.
Và đó là lý do vì sao mà nói rằng là Trung Quốc chưa phải là một cái nền kinh tế sở hữu,
mà đơn thuần chỉ là cái nền kinh tế sản xuất thôi.
Họ sở hữu rất nhiều nhà máy, rất nhiều công suất, rất nhiều hàng hóa,
nhưng chưa sở hữu thương xứng công nghệ lõi bằng tính quyết định,
chuẩn mực và luật chơi trong các cái ngành mũi nhọn, thương hiệu toàn cầu,
có thể tri phối giá trị, và tài sản, tài chính và cái vị thế chủ nợ
trên phạm quốc tế như là Nhật hay là Mỹ.
Khi nền kinh tế chủ yếu đứng ở phần thấp và phần trung của cái chuỗi giá trị,
lại đi kèm một cái mô hình chính trị kinh tế mà nhà nước ôm phần lớn quyền kiểm soát,
thì về dài hạn đó là một cái điểm yếu chiến lược cực kỳ nguy hiểm.
Về ngân hạn, Trung Quốc vẫn có thể tăng trưởng, vẫn có thể gây ấn tượng bằng các
cái con số GDP như là chúng ta đã nói, rồi xuất khẩu, thặng dư thương mại.
Họ vẫn có thể dùng tài khóa và tiền tệ để mà kéo kinh tế đi tiếp,
phát hành thêm trái phiếu siêu dài hạn để mà trị hoãn áp lực nợ.
Nhưng nếu không dần chuyển từ nền kinh tế sản xuất sang kinh tế sở hữu,
nghĩa là tôn trọng và bảo vệ quyền tài sản tư nhân sâu hơn,
để thị trường đóng vai trò quyết định thực sự trong phân bổ nguồn lực,
rồi đầu tư cho công nghệ, thương hiệu, chuẩn mực, hệ sinh thái,
chứ không chỉ cho nhà sửa và bê tông,
thì họ sẽ mãi ở cái thế là to nhưng mà không chắc chắn, đông nhưng mà vẫn mong manh.
Bởi vì là một cái chính phủ mà nắm chặt tay lên nền kinh tế,
cộng với một cái mô hình phát triển nặng về sản xuất, xuất khẩu,
và còn mỏng về sở hữu thực sự ở trong chuỗi giá trị,
nó sẽ tạo ra một cái nền kinh tế trông rất lớn nhưng mà dễ tổn thương.
Và với Trung Quốc thì đó chính là lỗ hổng sâu nhất, khó sửa nhất,
chứ không phải chỉ là cái chuyện một vài năm tăng trưởng nhanh hay chậm.
Và có một cái thực tế thế này.
Khi người ta nói đến sự phát triển của một quốc gia,
thức đo được nhắc nhiều đến nhất như luôn là GDP.
Đó là một cái thói quen.
Con số này càng lớn, tốc độ tăng càng cao thì người ta càng dễ lầm tưởng
rằng nền kinh tế đó đang ly lên mạnh mẽ.
Nhưng mà GDP nó chỉ là bề nổi thôi.
Nó giống như là nhìn một cái người qua cân nặng và chiều cao
mà không biết bên trong sức khỏe thật sự ra sao.
GDP cao không có nghĩa là quốc gia đó mạnh,
và trong nhiều trường hợp nó thậm chí còn che giấu những vấn đề rất là nghiêm trọng nữa.
Lý do là vì GDP nó chỉ đo hoạt động kinh tế chứ nó không đo chất lượng phát triển.
Nếu giá cả tăng mạnh, nếu nền kinh tế phải bơm rất nhiều tiền,
nếu các dự án được xây chỉ để chạy số, thì GDP vẫn tăng,
nhưng sức sống thật của nền kinh tế không tăng theo.
Lạm phát cao có thể cuốn sạch phần tăng trưởng trên giấy,
khiến thu nhập thực sự của người dân thậm chí còn giảm đi nữa.
Đó chính là cái nghịch lý mà GDP tăng nhưng người dân không thấy giàu hơn,
doanh nghiệp không thấy dễ thở hơn,
còn nền kinh tế thì chẳng thực sự mạnh hơn bao nhiêu.
Nghịch lý này nó xuất hiện rất rõ trong những nền kinh tế phát triển
theo mô hình giống như Trung Quốc.
Ở mô hình này thì nhà nước nắm vai trò điều khiển gần như tuyệt đối,
quyết định đầu tư vào đâu, bơm tín dụng vào ngành nào,
rồi dùng ngân hàng nhà nước để rôn dòng tiền vào các dự án lớn,
và khi nào kinh tế yếu thì lập tức tăng tri tiêu công để mà kéo GDP lên.
Cách làm này nó giúp con số tăng trưởng đẹp,
nhưng mà nó tạo ra một kiểu phát triển dựa trên đầy tiền ra hệ thống là chính,
chứ không dựa trên năng suất và hiệu quả thực sự.
Và cái sự thật trớ trêu nằm ở chỗ là cái nguồn vốn mà bơm ra
nó không chảy vào nền kinh tế hiệu quả,
mà nó thường chảy vào túi những doanh nghiệp có quan hệ quyền lực,
tức là sân sau của hệ thống quan chức.
Trong môi trường mà nhà nước giữ quyền kiểm soát tín dụng,
cái việc tiếp cận vốn không phụ thuộc vào năng lực hay là hiệu quả sản xuất,
mà phụ thuộc vào quan hệ, vào cái việc là doanh nghiệp đó có phải là đơn vị thân quen
hay là tập đoàn sân sau của một cái nhóm người nào đó hay không.
Những doanh nghiệp này thì vay vốn rất dễ dàng, được ưu đãi,
được chỉ định làm các dự án lớn và gần như không bị giang buộc bởi hiệu quả.
Ngược lại, những doanh nghiệp tư nhân năng động,
người thật việc thật lại khó khăn trong việc vay vốn,
phải chịu nhiều rủi ro và không có cái chỗ dựa chính trị.
Khi dòng tiền được bơm ra thị trường theo một cách như vậy,
thì GDP tất nhiên là sẽ tăng rồi.
Các dự án được khởi công, nhà máy mới được xây thêm,
bất động sản nó lại xôi động, hạ tầng mở rộng.
Tất cả những hoạt động đó đều được ghi vào GDP như là một cái thành tích kinh tế,
nhưng đó là cái kiểu tăng trưởng không bền vững.
Nó tăng trưởng theo kiểu là đổ tiền vào hệ thống,
chứ không phải là tăng trưởng xuất phát từ cải thiện năng suất hay là cái sự cạnh tranh thực sự.
Và hậu quả rất dễ thấy.
Hàng loạt dự án được xây lên mà không đem lại giá trị sử dụng.
Những đô thị, khu công nghiệp vắng bóng người,
những thành phố ma như chúng ta vẫn thấy ở Trung Quốc,
những tập đoàn vay vốn lớn rồi để lại nợ xấu.
Ví dụ Evergrande, chính quyền địa phương chi tiêu vượt khả năng
nhưng mà vẫn tiếp tục phải vay thêm để mà trả nợ cũ.
Và cuối cùng, khi mà những cái khoản vay đó nó trở nên quá lớn để tự trả,
thì nhà nước lại phải đứng ra cứu bằng cách phát hành thêm trái phiếu,
bơm thêm tiền và tạo ra thêm một cái vòng nợ mới nữa.
Nó cứ như một cái vòng luật quần, luật quần như vậy.
Nhìn bên ngoài thì GDP tăng đấy,
nên kinh tế bên trong lại ngày càng phụ thuộc vào bơm tiền,
nợ ngày càng phình to,
còn khu vực tư nhân thì thật sự là yếu dần đi.
Cái nơi mà tạo ra đổi mới và năng suất thì là yếu dần đi.
Với dân nhìn vào túi tiền của mình thì vẫn thấy rất là chật vật,
giá cả thì vẫn cao,
việc làm không ổn định
và họ không cảm nhận được cái sự phát triển mà con số GDP đó công bố.
Đó là lý do vì sao mà GDP cao nó không đồng nghĩa với cái việc là nền kinh tế mạnh
và tại sao mô hình kinh tế kiểu như Trung Quốc ấy,
nó rất dễ rơi vào cái bẫy tăng trưởng đẹp bên ngoài nhưng yếu bên trong.
Ở đây chúng ta cũng cần nhấn mạnh rằng là khi đầu tư hạ tầng,
xây dựng khu công nghiệp, khu đô thị, mở rộng nhà máy
thì tất cả đều khiến GDP nhảy vọt.
Nhưng nếu những cái dự án ấy không tạo ra thu nhập lâu dài,
không tạo thêm năng suất thì chúng chỉ làm phình to GDP trong ngắn hạn
rồi để lại một cái núi nợ cho tương lai.
Và khi nhà nước dùng quá nhiều biện pháp hành chính để mà giữ cho bánh xe kinh tế chạy
thì các quyết định của doanh nghiệp và người dân không còn dựa trên tín hiệu thị trường
mà nó dựa trên ý chí của chính quyền.
Và điều này dẫn đến cái sự méo mó và mất cân đối như các bạn đã thấy,
khiến nền kinh tế trông có vẻ lớn nhưng mà nội lực thực sự lại rất yếu.
Khi mà một quốc gia chỉ dựa vào sản xuất để tăng GDP thôi,
ví dụ như là Trung Quốc đấy,
họ không sở hữu những yếu tố quyết định của nền kinh tế hiện đại
thì tăng trưởng dễ trở nên rỗng ruột.
Họ phải làm nhiều hơn, xây nhiều hơn, xuất khẩu nhiều hơn để giữ nhịp tăng trưởng.
Hãy chậm lại một cái là tăng trưởng lại yếu đi.
Nhưng mà càng chạy nhanh theo kiểu đó,
càng dễ lệ thuộc vào vay nợ, vào xuất khẩu, vào cái việc bơm tín dụng,
những thứ có thể tạo ra con số đẹp trong ngắn hạn nhưng lại gây bất ổn trong tương lai,
trong dài hạn.
Vì vậy, GDP cao trong một cái mô hình như vậy không phản ánh sức khỏe thật sự.
Nó chỉ phản ánh việc nền kinh tế được bơm tiền mạnh thôi, được điều khiển mạnh thôi.
Còn những thứ quan trọng hơn nhiều như là khả năng sáng tạo,
năng suất lao động thật, quyền sở hữu tài sản, động lực tiêu dùng,
chất lượng sống hay sức cạnh tranh bền vững thì lại không được đo ở trong GDP đó.
Vì vậy, chúng ta cũng không nên chỉ nhìn vào bề ngoài để mà đánh giá là kinh tế Trung Quốc
vẫn đang mạnh hay là vẫn đang rất là ghê gớm, to lớn đấy.
Những số liệu trên báo cáo thì hãy nên chỉ tin một phần thôi.
Hãy nhìn vào thực tế, đánh giá thực tế và dựa trên các nguồn mà so sánh đối chiếu.
Chúng tôi tin rằng quý vị sẽ tự tìm cho mình được câu trả lời.
Đến đây thì chương trình ngày hôm nay xin được phép tạm dừng.
Lê Minh xin chào và hẹn gặp lại.
