Trung Quốc không công nhận chủ quyền và độc lập của ít nhất tám quốc gia và hai vùng tự trị trên thực tế - từ Đài Loan, Senkaku, Hoàng Sa, Trường Sa đến một phần lãnh thổ của Ấn Độ, Bhutan, Nepal, Tajikistan. Thế nhưng họ lại đòi hỏi cả thế giới phải công nhận chính sách một Trung Quốc, tức là chỉ có một Trung Quốc duy nhất là Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, còn Đài Loan là một phần của nó. Câu chuyện này xem ra thật sự vô lý - Bắc Kinh muốn một trật tự quốc tế trong đó chủ quyền và an ninh của Trung Quốc là tuyệt đối bất khả xâm phạm, thế nhưng chủ quyền và an ninh của nước khác thì chỉ là tranh chấp, sai trái, khiêu khích. Đằng sau nghịch lý này là một cỗ máy khổng lồ kết hợp giữa áp lực ngoại giao và bẫy nợ toàn cầu mà ít ai nhận ra đầy đủ. Sau đây, chúng ta cùng đến với nội dung chi tiết về chiêu trò tiêu chuẩn kép này.
Trung Quốc không công nhận chủ quyền và độc lập của ít nhất 8 quốc gia và 2 vùng tự trị trên thực tế
từ Đài Loan, Senkaku, Hoàng Sa, Trường Sa đến một phần lãnh thổ của Ấn Độ, Bù Tàn, Nếp An, Tajikistan.
Thế nhưng họ lại đòi hỏi cả thế giới phải công nhận chính sách một Trung Quốc,
tức là chỉ có một Trung Quốc duy nhất là Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, còn Đài Loan là một phần của nó.
Câu chuyện này xem ra thật sự vô lý Bắc Kinh muốn một trật tự quốc tế
trong đó chủ quyền và an ninh của Trung Quốc là tuyệt đối bất khả xâm phạm.
Thế nhưng chủ quyền và an ninh của nước khác thì chỉ là tranh chấp, sai trái, khiêu khích.
Đằng sau nghịch lý này là một cỗ máy khổng lồ kết hợp giữa áp lực ngoại giao và bẫy nợ toàn cầu mà ít ai nhận ra đầy đủ.
Sau đây, chúng ta cùng đến với nội dung chi tiết về chiêu trò tiêu chuẩn kép này.
Bẫy nợ toàn cầu, cho vay để kiếm quyền lực
Trong 2 thập kỷ qua, Bắc Kinh đã vươn lên trở thành một trong những chủ nợ lớn nhất thế giới.
Một nghiên cứu mới do tổ chức EDATA thuộc Đại học William & Mary của Mỹ thực hiện cho thấy
Từ năm 2000 đến 2023, các ngân hàng định chế công của Trung Quốc đã cam kết cho vay và viện trợ tới khoảng 2,2 nghìn tỷ đô la
cho hơn 200 quốc gia và lãnh thổ trên toàn cầu.
Với khoản tiền khổng lồ này, Trung Quốc đã trở thành chủ nợ song phương lớn nhất thế giới với nhiều quốc gia đang phát triển.
Hơn nữa, một thay đổi đáng chú ý là từ năm 2000 đến 2023, một phần lớn các khoản vay của Trung Quốc
đã dịch chuyển từ các nước thu nhập thấp, trung bình yếu sang các nước thu nhập trung bình cao và các nền kinh tế phát triển.
Khác với các khoản vay minh bạch của IMF hay ngân hàng thế giới vốn nhằm ổn định tài chính và giảm nghèo,
nhiều khoản vay của Trung Quốc không đơn thuần mang tính kinh tế.
Chúng được thiết kế như một công cụ để gây ảnh hưởng, tạo sự lệ thuộc và đôi khi là để bịt miệng các quốc gia vay nợ Trung Quốc.
Nói một cách đơn giản, Trung Quốc không cho vay để kiếm lãi mà cho vay để kiếm quyền lực. Lãi của họ chính là quyền lực chính trị.
Khác với ngân hàng thông thường, hầu hết các khoản tín dụng của Trung Quốc đi kèm một bộ điều kiện vô hình giảm buộc chính trị,
sự im lặng ngoại giao và sự ưu tiên dành cho lợi ích chiến lược của Bắc Kinh.
Vì sao vốn vay Trung Quốc lại trở thành công cụ khống chế như vậy?
Thứ nhất, Trung Quốc cho vay vượt khả năng trả nợ của nhiều quốc gia đang phát triển.
Những dự án hạ tầng mang tên đài lộ, càng biển, đường sắt, đập thủy điện thường đội vốn, không sinh lợi hoặc hoạt động kém hiệu quả.
Khi các nước không trả nổi nợ, Bắc Kinh có cớ để xiết nợ, đòi quyền kiểm soát càng biển,
ưu tiên khai thác tài nguyên hoặc nhượng bộ ngoại giao gọi là bẫy nợ.
Thứ hai, đa số hợp đồng vay đều bí mật với những điều khoản mà người dân các nước vay nợ không hề biết.
Chính phủ vay như người trả nợ lại là người dân thông qua thuế, tài nguyên hoặc các nhượng bộ chiến lược.
Thứ ba, Trung Quốc thường gắn khoản vay với các điều kiện chính trị không được công nhận Đài Loan,
không được phê phán Trung Quốc trong vấn đề Tân Cương, Tây Tạng, Hồng Kông,
phải ủng hộ Trung Quốc trong các cuộc bỏ phiếu tại Liên Hợp Quốc.
Nói thẳng ra, một nước càng nợ Trung Quốc thì tiếng nói của nước đó càng bị hạ thấp trước Bắc Kinh.
Những ví dụ điển hình, từ Sri Lanka đến Tajikistan.
Một ví dụ điển hình mà nhiều người vẫn nhắc đến là Sri Lanka họ đã mất quyền điều hành Cảng Hambantota trong 99 năm
bởi vì không trả nổi nợ cho Trung Quốc.
Pakistan thông qua dự án CPEC trở nên phụ thuộc nặng nề vào Bắc Kinh trong năng lượng, tài chính và an ninh.
Lào phải nhượng quyền vận hành đường sắt chiến lược cho Trung Quốc.
Tajikistan từng phải cắt hơn 1.158 km vuông lãnh thổ để đổi lấy việc giảm nợ.
Nhiều nước châu Phi buộc phải cho Trung Quốc quyền khai thác mỏ hoặc tài nguyên để trả nợ.
Những ví dụ này cho thấy rằng không cần dùng quân đội,
chỉ cần dùng nợ và con nợ sẽ phải tự mở cửa nhà mình cho Trung Quốc đi vào.
Im lặng có điều kiện, nhân quyền bị bịt miệng.
Điều đáng sợ nhất là những đồng tiền cho vai đó buộc các nước
phải im lặng trước vi phạm nhân quyền nghiêm trọng đang diễn ra tại Trung Quốc.
Đây là hậu quả nguy hiểm của ngoại giao bẫy nợ.
Khi một nước nợ Trung Quốc quá nhiều, họ sẽ khó có thể lên tiếng về Tân Cương
nơi hàng trăm nghìn người Duy Ngô Nhĩ bị giam giữ, cưỡng bức lao động và đàn áp tôn giáo.
Nói về Tây Tạng nơi sự kiểm soát văn hóa tôn giáo diễn ra mạnh mẽ.
Chỉ trích Hồng Kông nơi quyền tự do bị bóp nghẹt sau luật an ninh quốc gia.
Hay phản đối Trung Quốc trên Biển Đông, Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương.
Cũng không phải ngẫu nhiên mà nhiều nước Hồi giáo không chỉ im lặng về Tân Cương
mà thậm chí còn khen ngợi Trung Quốc tại Liên Hợp Quốc.
Dù người Hồi giáo Duy Ngô Nhĩ đang bị đàn áp rất nặng nề,
họ im lặng không phải vì không biết sự thật mà vì khoản nợ đã bịt miệng họ lại rồi.
Đó là lý do nhiều học giả gọi chiến lược của Trung Quốc
Khi một quốc gia vay tiền của Trung Quốc phụ thuộc vào đầu tư Trung Quốc,
dùng hạ tầng do Trung Quốc vận hành hoặc bị mắc kẹt trong các hợp đồng bí mật,
họ sẽ khó giữ tự chủ, giữ được tiếng nói độc lập.
Vì vậy, bẫy nợ không chỉ dẫn đến mất cảng, mất đường, mất tài nguyên,
nó còn dẫn đến mất tiếng nói và lâu dài là mất khả năng bảo vệ những giá trị đạo đức của chính mình.
3 phiên bản một Trung Quốc mập mờ chiến lược
Khái niệm một Trung Quốc không đơn giản như những gì Bắc Kinh nói.
Trên thực tế, một Trung Quốc có đến 3 phiên bản khác nhau.
Theo cách hiểu của Bắc Kinh, chỉ có một Trung Quốc duy nhất.
Đài Loan là một phần lãnh thổ thiêng liêng của Trung Quốc.
Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa là chính phủ hợp pháp duy nhất đại diện cho Trung Quốc.
Điều này có nghĩa là bất kỳ nước nào muốn có quan hệ với Bắc Kinh
đều phải cắt hết quan hệ ngoại giao với Đài Bắc,
không được ủng hộ Đài Loan độc lập và phải tôn trọng Trung Quốc,
coi vấn đề Đài Loan là nội bộ.
Còn trong cách hiểu của Mỹ, Nhật, EU và nhiều nước phát triển,
họ không hề công nhận chủ quyền của Trung Quốc với Đài Loan.
Họ chỉ nói rằng họ ghi nhận hoặc tôn trọng lập trường của Trung Quốc
nhưng không xác nhận đó là một sự thật pháp lý.
Đồng thời, họ vẫn giữ quan hệ sâu sắc với Đài Loan về kinh tế,
kỹ thuật, hỗ trợ phòng vệ và phản đối Bắc Kinh dùng vũ lực ở eo biển Đài Loan.
Do vậy, với Mỹ-Nhật, một Trung Quốc chỉ là một công thức ngoại giao mơ hồ
để duy trì ổn định và tránh chiến tranh
chứ không phải là sự đồng ý rằng Trung Quốc sở hữu Đài Loan.
Đối với Đài Loan, một Trung Quốc là rào cản khiến họ không thể tham gia các tổ chức quốc tế,
không thể ký các hiệp ước chính thức
và luôn bị đe dọa bởi việc Bắc Kinh có thể viện cớ chống ly khai để sử dụng quân sự.
Đa số người dân Đài Loan hiện nay muốn giữ nguyên trạng,
không tuyên bố độc lập, cũng không thống nhất.
Và chính việc Trung Quốc ngày càng quyết đoán
khiến người dân càng xa rời ý tưởng thống nhất hơn.
Tại sao nghịch lý này tồn tại lợi ích quá lớn?
Vì sao nghịch lý này mâu thuẫn như vậy
nhưng lại luôn tồn tại suốt bao nhiêu năm qua?
Đó là vì lợi ích an ninh, kinh tế, ổn định khu vực quá lớn.
Cho nên các nước kể cả Hoa Kỳ chấp nhận sống chung với sự mơ hồ chiến lược này
thay vì làm cho mọi thứ rõ trắng đen.
Nếu ngày mai Mỹ, Nhật, EU đồng loạt tuyên bố rằng
Đài Loan là một quốc gia độc lập tách khỏi Trung Quốc,
khả năng rất cao là Bắc Kinh sẽ bị dồn vào chân tường.
Lãnh đạo Trung Quốc sẽ chịu áp lực khủng khiếp trong nước,
vừa mất mặt lại vừa mất Đài Loan.
Nguy cơ dùng vũ lực với Đài Loan sẽ tăng vọt
và nếu liên quân Mỹ-Nhật can dự thì chiến tranh quy mô lớn là điều có thật.
Vì vậy từ sau năm 1949 tới giờ,
chính sách của Mỹ và nhiều nước là không công nhận Đài Loan là quốc gia độc lập,
không công nhận luôn là Đài Loan thuộc Trung Quốc.
Họ giữ một sự mập mờ, một vùng sám,
thừa nhận lập trường của Trung Quốc nhưng không nói đó là sự thật.
Họ dừa làm ăn với Bắc Kinh lại vừa bán vũ khí cho Đài Loan,
vừa nói phản đối thay đổi hiện trạng bằng vũ lực.
Lý do khác cũng rất lớn.
Trung Quốc là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.
Họ có thị trường hơn một tỷ dân, là công sưởng toàn cầu,
lại là trung tâm sản xuất lắp ráp, xuất khẩu mọi thứ
từ điện thoại, linh kiện, máy móc cho tới đồ tiêu dùng.
Mỹ, châu Âu, Nhật, Hàn, ngay cả ASEAN,
tất cả các doanh nghiệp của họ đổ vốn vào Trung Quốc
từ thập niên 1980 đến 2000.
Chuỗi cung ứng đã gắn chặt với nhà máy ở Hoa Nam, Hoa Đông.
Nói thẳng ra, rất nhiều nước họ nhìn thấy vấn đề
nhưng không đủ sẵn sàng trả giá kinh tế xã hội nếu đối đầu trực diện.
Cho nên họ chọn cách vừa phê phán chút ít,
lại vừa tiếp tục làm ăn, mong kéo dài thời gian,
đa dạng hóa dần chuỗi cung ứng và giảm phụ thuộc từ từ,
chứ không dám giật phăng một cái.
Mỹ và Nhật, hai nước Trung Quốc không chói buộc được.
Vậy Mỹ hay Nhật có phải là con nợ của Trung Quốc tương tự như vậy hay không?
Hoa Kỳ có nợ Trung Quốc, thế nhưng ở mức kỹ thuật thôi
và Trung Quốc cũng không khống chế được Hoa Kỳ bằng nợ.
Bởi vì quy mô kinh tế, sức mạnh tài chính, quân sự công nghệ của Mỹ quá lớn.
Vì thế đồng USD cộng với hệ thống tài chính Mỹ giúp Mỹ ở vị trí người cầm luật,
chứ không phải là con nợ bị dồn vào góc tường.
Nhật thì lại hoàn toàn khác là nước nợ nhiều, nhưng nợ chính mình, chứ không nợ Trung Quốc.
Nợ công Nhật cực cao, hơn 230% GDP, cao hàng đầu thế giới.
Thế nhưng 88% nợ chính phủ Nhật do người Nhật nắm giữ,
chủ yếu là ngân hàng trung ương Nhật BOJ, ngân hàng thương mại Nhật,
các công ty bảo hiểm và các định chế tài chính trong nước.
Tức là về cơ bản Nhật là con nợ của chính mình,
chứ không phải đi vai ổ ạt từ Trung Quốc, IMF hay các nước khác.
Ngược lại về đối ngoại, Nhật là một trong những nước được gọi là chủ nợ ròng lớn nhất thế giới.
Tính đến năm 2024, họ có tài sản đối ngoại ròng hơn 533.000 tỷ Yen,
tức là sấp xỉ 3,7.000 tỷ USD, nhiều năm liền đứng top thế giới.
Chính vì không bóp cổ bằng nợ được Mỹ và Nhật,
lại còn phụ thuộc ngược vào sức mạnh công nghệ, quân sự, liên minh của họ,
cho nên Trung Quốc luôn vừa sợ, vừa ghét, vừa phải rè trừng liên minh Mỹ-Nhật.
Trong nhiều năm qua, họ đã xây dựng hai công cụ để mở rộng ảnh hưởng trên thế giới.
Một là chính sách Một Trung Quốc, bùa các quốc gia phải thừa nhận
Đài Loan là một phần của Trung Quốc nếu muốn quan hệ làm ăn.
Hai là các khoản vai và đầu tư lớn tạo ra sự phụ thuộc kinh tế,
khiến nhiều nước không dám phản đối Bắc Kinh.
Hai công cụ này giúp Trung Quốc gây ảnh hưởng rất mạnh
lên nhiều nước đang phát triển từ Đông Nam Á, Nam Á, đến Châu Phi, Mỹ Latin.
Nhưng có hai quốc gia mà Trung Quốc không thể trói buộc được bằng hai công cụ đó,
đó là Nhật Bản và Hoa Kỳ.
Và chính điều này khiến Bắc Kinh đặc biệt lo ngại.
Thậm chí lịch sử còn chớ treo ở chỗ Trung Quốc
từng là nước nhận nguồn vốn từ khoản vai không hoàn lại ODA từ Nhật,
chứ không phải ngược lại.
Điều này giải thích cho toàn bộ hành động nhảy dựng lên
của các chiến lang Trung Quốc trong vấn đề liên quan đến Nhật Bản thời gian qua.
Hãy gọi đó là nỗi ám ảnh thường trực của Bắc Kinh.
Bắc Kinh muốn một thế giới nơi mình có quyền tối đa và trách nhiệm tối thiểu,
đòi cả thế giới phải công nhận chính sách một Trung Quốc
trong khi chính họ lại không tôn trọng
hoặc tìm cách bào mòn chủ quyền của hàng loạt quốc gia xung quanh.
Họ viện dẫn trật tự hậu thế chiến thứ hai
nhưng lại bác bỏ phán quyết trọng tài về Biển Đông.
Họ cho vay để kiếm quyền lực,
biến con nợ thành kẻ im lặng trước vi phạm nhân quyền.
Thực sự là tiêu chuẩn kép đến nực cười.
Quý vị nghĩ sao về nghịch lý này?
Hãy chia sẻ quan điểm và đăng ký kênh để cập nhật những phân tích mới nhất.