TÚI TIỀN DẦU MỎ BỊ ĐÂM THỦNG, PUTIN LẠI BUỘC PHẢI ĐÀM PHÁN VỚI TRUMP

Tri Thức Mới
2.1K người theo dõi
672 Lượt xem video·18 thg 10, 2025
Chào mừng quý vị trở lại với chuyên thức mới, tôi là Lê Minh.
Thưa quý vị, hôm 17 tháng 10, các phương tiện truyền thông đã đồng loạt đăng tải thông tin
về hội nghị thượng đỉnh để kết thúc chiến tranh ở Ukraine giữa hai nhà lãnh đảo của hai
cường quốc Mỹ và Nga tại Hungary. Cuộc địa đàm kéo dài hơn 2 giờ giữa Tổng thống Hoa Kỳ
Donald Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin vào ngày 16 tháng 10 đã mở ra bước ngoặt lớn
trên bàn cờ ngoại giao và dẫn tới cái việc là đôi bên họ sẽ gặp nhau tại Hungary.
Cuộc gọi này thì diễn ra ngay trước chiến thăm của Tổng thống Volodymyr Zelensky tới Washington.
Ngay sau đó, ông Trump tuyên bố trên mạng xã hội Trust Social rằng cuộc trao đổi rất hiệu quả,
và cho biết là đôi bên đã thống nhất sẽ gặp trực tiếp tại thủ đô Budapest của Hungary.
Phía Nga cũng xác nhận đây là một cuộc đối thoại thẳng thắn và đáng tin cậy.
Và nếu chúng ta đặt trong bối cảnh thực tế, có thể thấy cái quyết định mà tổ chức hội nghị
thượng đỉnh này. Nó không phải ngẫu nhiên, mà là một cái phản ứng trực tiếp từ trên trường.
Ngay trong ngày 16 tháng 10, thì Nga đã mở một cái đợt tấn công bằng UAV và tên lửa quy mô lớn nhắm
vào hạ tầng năng lượng của Ukraine như là hệ thống khí đốt và điện lực, khiến nhiều khu vực bị mất điện
trên diện rộng. Đây được coi là cú đánh nền nhằm tạo sức ép trước khi bước vào các cuộc đàm phán.
Cùng lúc đó thì Tổng thống Zelensky đã bay sang Washington vào ngày 17 tháng 10 để tìm kiếm sự hỗ trợ
từ Hoa Kỳ, đặc biệt là về hệ thống phòng không và các loại vũ khí tấn công tầm xa như là tên lửa hành trình Tomahawk.
Đây là loại vũ khí có thể làm thay đổi cụ diện đàm phán, bởi vì nó cho phép Ukraine tấn công sâu
vào lãnh thổ Nga, tạo ra một cái rủi ro chiến lược mà Moscow không thể làm ngờ. Và một cái kinh bản nó đang
dần hình thành đó là Mỹ đặt câu hỏi trực tiếp cho Nga là, các ông có muốn đánh tiếp không? Nếu còn tiếp tục,
thì chúng tôi sẽ viện trợ thêm vũ khí tầm xa và hệ thống phòng không hiện đại cho Ukraine. Và như vậy thì các
ông đã lầy trong một cuộc chiến tiêu hào không có hồi kết. Dù Nga cũng không dễ dàng khuất phục trước
sức ép quân sự, nhưng mà tình thế hiện tại nó đang đẩy họ vào một cái thế bất lợi rõ rệt thưa quý vị.
Ông Putin hiểu rằng nếu cuộc chiến tiếp diễn thì cái giá phải trả sẽ ngày càng lớn, và đó chính là cái lý do
cốt lói buộc Nga phải ngồi vào bài đàm phán với Hoa Kỳ. Nói một cách đơn giản thì Nga đang cạn tiền và tài
chính mới là cái yếu tố quyết định khiến họ buộc phải tìm lỗi thoát trong cuộc chiến này.
Như nhiều người đã biết, chỉ trong vài ngày gần đây thì giá dầu thế giới nó đã lao dốc xuống mức thấp nhất
trong thời gian qua. Điều đáng chú ý là đợt giảm mạnh này nó lại rơi đúng vào cái thời điểm then chốt,
đó là 2 ngày 16 và 17 tháng 10, khi mà dòng tiền từ dầu khí, vốn là nguồn thu lớn của Nga,
bắt đầu suy yếu nhanh chóng. Điều này làm gia tăng nguy cơ Hoa Kỳ và nhóm G7 có thể siết chặt hơn
nữa các biện pháp kiểm soát nhằm bóp nghẹt doanh thu xuất khẩu dầu của Nga. Cụ thể thì giá dầu
Urans, loại dầu xuất khẩu chủ lực của Nga, đã rơi xuống vùng giá khoảng 55 đô la Mỹ một thùng
trong các ngày 15 và 16 tháng 10. Thậm chí tại một số cảng như là Primorsk giá FOB,
giao hàng lên tàu chỉ còn khoảng 47 đô la một thùng, tức là thấp hơn cả mức trần giá do G7 áp đặt.
Và điều này khiến Nga không chỉ bán được ít hơn, mà cái phần lợi nhuận từ xuất khẩu dầu cũng bị thu
hẹp một cách nghiêm trọng. Bộ Tài chính Hoa Kỳ và các phân tích độc lập cũng ghi nhận thu dầu
khí năm 2025 của Nga giảm từ 20-22% so với năm 2024, tước tính là thâm hụt 8,6 nghìn tỷ rút,
đẩy bội tri tăng và làm ngân sách chiến tranh khó thở hơn.
Và trong tình thế này thì Hoa Kỳ lại ép Ấn Độ, Nhật Bản phải ngừng mua dầu Nga,
mặc dù các nhà máy lòng dầu của Ấn Độ cho biết là họ dự kiến sẽ giảm,
chứ không phải là dừng hoàn toàn việc mua dầu thô của Nga. Nhưng giảm thôi thì cũng đủ khiến
cho Nga phải lo lắng rồi. Trước đó thì Hoa Kỳ cũng đã làm cái điều tương tự với Thổ Nhĩ Kỳ.
Và hiện tại chúng ta thấy là cái dòng chảy dầu mò của Nga nó không hẳn là bị khóa chăn hoàn toàn,
nhưng rõ ràng là đã bị siết vàng rất mạnh. Giá dầu thì rơi tự do, lượng xuất khẩu ra quốc tế
thì giảm suốt rõ rệt, và để bán được hàng thì Nga buộc phải chấp nhận cái mức chiết khấu sâu.
Điều đó khiến cho cái chiếc đồng hồ kinh tế của Moscow đang nhấp nháy đèn đỏ. Chi phí
cho cuộc chiến thì ngày càng leo thang, trong khi nguồn thu từ dầu khí,
vốn là sương sống ngân sách, thì lại ngày càng teo tóp.
Cùng lúc đó thì Hoa Kỳ đã gửi đi hai tín hiệu mạnh mẽ, một là khả năng cung cấp tên lửa
hành trình Tomahawk châu Krayna, và hai là cảnh báo về cái việc mà siết chặt hơn nữa hoàn
động xuất khẩu dầu của Nga. Điều này đã đặt Moscow trước một cái bài toán nan dài.
Nếu tiếp tục chiến tranh thì không chắc thắng trên chiến trường, nhưng chắc chắn sẽ thâm hụt nặng
với tài khoá. Và nếu nhìn rộng ra dưới cái góc độ chiến lược thì ta có thể hình dung một cái tấm
bản đồ châu Âu với đủ các tuyến năng lượng, đường hàng hải và cả những ghi chú bí mật chưa bao
giờ công bố. Và đây chính là cái nơi mà cả Hoa Kỳ và Nga đã mang đến những cái lá bài chưa lật
trước thềm hội nghị thượng đỉnh Ukraine. Mỗi bên, họ đều có cái vũ khí riêng để gây sức ép,
và cũng có con bài để mặc cả. Và vấn đề đó không nằm ở chỗ ai mạnh hơn,
mà ở chỗ là ai chọn lật bài nào trước, bánh đổi cái gì và giữ lại cái gì làm con át chủ an toàn.
Về phía Mỹ thì chúng ta thấy rằng cái lái bài lớn nhất của họ là gói vũ khí tầm xa cho Ukraine,
bao gồm tên lửa hành trình cơm hốc, tên lửa ATACMS có tầm bắn xa hơn và hệ thống phòng
không hiện đại như Patriot, Nashrams hay Iris-T. Bên cạnh đó, nó là cái kế hoạch đưa F-16 vào trạng
thái sẵn sàng chiến đấu thực sự. Hoa Kỳ không cần phải ồn ào tuyên bố, chỉ cần thay đổi nhịp bàn
dao hoặc là điều chỉnh phạm vi cho phép sử dụng. Ví như là họ có thể cho phép Ukraine tấn công sâu
vào lãnh thổ Nga thì cũng đủ đã khiến cho cái cục duyện nó thay đổi hoàn toàn rồi.
Đây là cái cách dùng đòn bầy theo nấc, nghĩa là mỗi hành động sẽ có phản ứng tương ứng. Nếu như Nga
tiếp tục tấn công ồ ạt thì Hoa Kỳ sẽ tăng viện cho Ukraine cả bề phòng thủ lẫn tấn công,
còn nếu Nga hạ nhiệt thì Hoa Kỳ cũng có thể là giảm nhịp hỗ trợ Ukraine.
Còn về phía Nga thì họ cũng có những con bài mang màu sắc khác của riêng mình. Trước hết là khả năng
tăng nhiệm độ tấn công vào hạ tầng năng lượng, đường sắc và kho hậu cần của Ukraine.
Thứ hai là khả năng huy động quân bổ sung. Và cuối cùng là tín hiệu hạt nhân phi chiến lược,
có thể là các cuộc diễn tập hoặc là thông điệp gian đe. Nga hiểu rằng là cái hiệu quả tác chiến
không nằm ở số lượng đơn thuần mà là nhiệm tấn công đúng thời điểm, đúng điểm ghét hậu cần.
Vì vậy cho nên là Moscow hoàn toàn có thể đưa ra một cái lời đề nghị đó là
tôi tạm dừng đánh vào điện và nước vào mùa đông này, đổi lại thì anh hãy nới lỏng một phần trừng phạt,
chẳng hạn như là hỗ trợ kỹ thuật cho ngành năng lượng hoặc ít nhất là giảm siết ở cái khâu vận
tải và bảo hiểm. Còn trên mặt trận kinh tế tài chính thì Hoa Kỳ và nhóm G7 họ đang nắm trong tay
một cái thứ vũ khí thầm lặng nhưng cực kỳ hiệu quả, đó là siết chặt hoạt động bảo hiểm,
đăng kiểm, tài trợ và quản lý đội tàu vận chuyển dầu của Nga. Họ không cần ban lệnh cấm tuyệt
đối, chỉ cần làm cho việc đưa dầu Nga ra thế giới trở nên khó khăn hơn, bắt đỏ hơn,
rủi ro hơn và kém lời hơn thôi. Bên cạnh đó, phương Tây cũng vẫn còn giữ một cái lá bài tủ,
đó là khối tài sản hàng trăm tỷ đô của Nga đang bị đóng băng ở các nơi G7. Chỉ cần ra quyết định sử
dụng phần lãi sinh ra từ cái số tài sản này để mà hỗ trợ Ukraine, hoặc là mở tạm một cái van nhân
đạo để mà chuyển tiền cho một cái mục tiêu dân sự nào đó có sự giám sát quốc tế, ví dụ như là nhà
máy điện hay là trạm nước sạch thì cũng đủ để tạo ra đòn bẩy thương lượng với Nga rồi.
Tất nhiên là phía Nga họ cũng không ngồi yên đâu. Họ sẽ đáp trả bằng cách thiết lập mạng lưới
thương mại đi đường vòng thông qua các đối tác trung gian, điều chỉnh mức truyết khấu giá dầu và tung ra
những cái con bài nhân đạo, ví như là trao đổi tù binh hoặc là trả công dân phương Tây bị giam giữ.
Những động thái này không đủ để xoay chuyển cục diện chiến trường, nhưng lại tạo ra cảm giác là đôi
bên đều có nhượng bộ, góp phần giữ cho bàn đàm phán không bị đổ vỡ.
Về mặt ngoại giao và pháp lý thì Hoa Kỳ và Krena đang chuẩn bị một gói giải pháp tinh tế.
Thay vì đẩy mạnh yêu cầu giao nhập NATO, điều có thể gây căng thẳng quá mức. Họ có thể tạm đóng
băng chủ đề này trong vài năm, và thay vào đó là một bộ bảo đảm an ninh song phương dài hạn,
huấn luyện quân đội, hỗ trợ ngân sách cơ phòng, triển khai hệ thống phòng không và cung cấp vũ khí hiện đại.
Kèm theo đó là việc thiết lập cơ chế giám sát quốc tế, có thể do Tổ chức An ninh và Hợp tác
châu Âu, OSCE hoặc là Liên Hợp Quốc đảm nhiệm, sử dụng camera, cảm biến và các thiết bị trinh sát
mềm để mà theo dõi cái việc tuân thủ lệnh ngưỡng bắn. Nghe thì khô khăn đấy, nhưng trong đàm phán thì
đây chính là khung thép giúp hòa đàm không bị sụp đổ vì hiểu lầm hay là vi phạm nhỏ.
Phía Nga cũng có quân bài ngoại giao riêng của mình, đó là đề xuất đóng băng xung đột theo kiểu giữ
nguyên đường danh giới hiện tại mà không cần phía Ukraine hay là phương Tây công nhận về mặt pháp lý.
Họ chỉ cần các bên tôn trọng thực tế kiểm soát và đặt cái đường danh đó dưới giám sát quốc tế.
Và cách tiếp cận này được gọi là trẻ nhỏ vấn đề, cái gì chưa thể giải quyết ngay thì tạm gác lại,
có lịch trình và điều kiện rõ ràng để cái tiến trình chung vẫn tiếp tục được duy trì.
Vâng thưa quý vị, chủ đề năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu chính là nơi mà lợi ích đôi bên
giao nhau. Phương Tây có thể đưa ra một phiên bản mới của trần giá dầu,
không áp vào giá bán mà áp vào bảo hiểm hàng hóa và dịch vụ cảng. Đổi lại thì họ sẵn sàng mở
hành lang xuất khẩu lương thực, phân bón và khí ammoniac từ Nga và Ukraine,
một cái điều rất quan trọng với an ninh lương thực toàn cầu.
Nga về phần mình có thể cam kết duy trì dòng khí đốt qua phía nam châu Âu ổn định,
hoặc là phối hợp với OPEC cộng để không gây ra cú sốc nguồn cung toàn cầu.
Tuy nhiên cả đôi bên cũng đều hiểu rằng là nếu dùng cái đòn năng lượng quá tay thì phương Tây
sẽ ngày càng đẩy nhanh tiến trình tự chủ năng lượng, và Nga thì sẽ mất luôn cái đòn 7 quan trọng
trong tương lai. Vì thế năng lượng giờ đây nó không còn chỉ là vũ khí nữa,
mà đang được định hình như là một cái tài sản để mà trao đổi có điều kiện.
Cuối cùng là chủ đề kiểm soát vũ khí, nghe thì có vẻ cao siêu, nhưng lại đóng vai trò như là chiếc tay
nắm cửa để mở ra căn phòng đàm phán tiếp theo. Hoa Kỳ có thể sẵn sàng minh mạch một số bệ phóng
tên lửa ở châu Âu, quy tắc, thử nghiệm và thông tin an toàn kỹ thuật số. Nga có thể đáp lại
bằng cách đề xuất gia hạn một số điều khoản trong hiệp ước kiểm soát vũ khí hiện có,
hoặc là bước đầu đưa cả vũ khí hạt nhân phi chiến lược, vốn trước giờ chưa bao giờ đàm phán,
vào một cơ chế trao đổi thông tin giới hạn. Đây chưa phải là một hòa ước vĩ đại,
nhưng là bước đi đầu tiên để xây dựng lòng tin và tạo tiền đề cho những bước tiếp theo trên bàn cửa hậu chiến.
Và thưa quý vị, từ góc nhìn của chúng tôi, rất có khả năng giai đoạn đầu của đàm phán nó sẽ diễn ra
theo từng bước một. Đối bên có thể cùng tuyên bố giảm các cuộc tấn công vào hạ tầng dân sự,
thành lập nhóm kỹ thuật để giám sát tình hình trên thực địa và tổ chức trao đổi tù binh có tính biểu tượng.
G7 trong thời điểm này có thể tạm hoãn việc áp thêm các biện pháp siết vận tải dầu mới,
nhưng mà vẫn giữ quyền kích hoạt lại nếu có dấu hiệu vi phạm.
Sau khi các bước đầu nó đã tạo ra một cái không khí tin cậy và hợp tác,
thì đối bên sẽ tiến đến thống nhất về một cái đường danh tạm thời, được đặt giữa sự giám sát quốc tế.
Đồng thời, Hoa Kỳ có thể công bố khung bảo đảm an ninh dài hạn Trung Thế Nam. Cùng lúc,
các bên có thể là mở hành lang xuất khẩu lương thực và phân bón giữa sự kiểm soát,
vừa là yếu tố nhân đạo, lại vừa giúp giảm áp lực giá cả toàn cầu.
Và chỉ sau khi đã có những bước tiến rõ ràng, nhóm đối thoại về kiểm soát vũ khí mới được kích hoạt,
và đi kèm đó là lộ trình xử lý khối tài sản Nga đang bị đóng băng. Một phần lãi phát sinh từ
các tài sản này có thể được sử dụng vào mục đích nhân đạo hoặc là cải thiện hạ tầng dân sinh,
tất nhiên phải có giám sát chặt chẽ của các tổ chức quốc tế. Tuy nhiên, mỗi con bài được đặt lên
bàn đều có làn danh đỏ mà không bên nào muốn hoặc là có thể vượt qua được. Với Mỹ thì đó là không để
xung đột leo thang thành cuộc đối đầu trực diện NATO với Nga. Với Nga đó là tránh cái việc vũ khí
tầm xa của Urana tấn công vào sâu lãnh thổ của mình một cách thường xuyên. Còn Urana thì cũng không thể
chấp nhận một cái kiểu đóng băng xung đột mà lại bị xem như là đã mất hợp pháp phần lãnh thổ bị chiếm.
Còn EU thì không muốn rơi vào cảnh phụ thuộc năng lượng một lần nữa mỗi khi mùa đông đến.
Nhìn tổng thể, trước thêm hội nghị thượng đỉnh thì cả Hoa Kỳ và nước Nga,
họ đều mang tới bàn đàm phán những cái lá bài chơi lật, không bên nào đủ sức hạ gục bên
kia bằng một cú đánh duy nhất mà không tự chuốc lấy cái giá rất lớn. Lối ra khả thi nhất nói một cái
hình ảnh đó là mỗi bên phải cất đi một chiếc búa và đặt lên bàn một cái khóa, rồi cùng trao
nhau chìa khóa thì mới mong mở được cánh cửa đi đến kết thúc chiến tranh theo cái cách ít tổn
thất nhất cho cả thế giới. Nhiều người có thể phản biện rằng là giá vàng đang ở mức kỷ lục,
Nga lại có kho dự trữ vàng thứ năm thế giới, vậy thì việc giá giàu giảm cũng chẳng đáng lo ngại.
Nga có thể đánh lâu dài bằng vàng, nhưng mà nếu nhìn dưới con mắt của một cái nhà điều hành
ngân sách trong thời chiến thì sẽ thấy ngay một điều đó là, vàng dù có giá trị cao nhưng không phải là tiền
mặt tiết thởi. Vàng là tài sản dự trữ, tức là của đại dạnh. Trong khi đó, chiến tranh nó đòi hỏi
dòng tiền luân chuyển liên tục, ngoại tệ cứng để nhập khẩu, hạ tầng thanh toán ổn định và khả năng
tiếp cận công nghệ. Vàng không thể thay thế được toàn bộ những điều đó. Dù giá vàng có tăng mạnh,
đầu tháng 10 đã vượt 4.300 USD một ounce do tâm lý trú ẩn và kỳ vọng chính sách tiền tệ. Nhưng mà với
một chính phủ đang tham chiến thì câu hỏi nó không phải là vàng trị giá bao nhiêu trên sổ sách,
mà là làm sao để chuyển vàng thành tiền mặt và ngoại tệ mà không vướng rủi ro trừng phạt đây.
Thưa quý vị, về mặt kỹ thuật thì bán vàng dự trữ quy mô lớn là cái điều rất khó thực hiện một
dự trữ. Còn nếu đem vàng làm tài sản thể chấp để vay tiền thì cần phải tìm được cái bên chấp nhận rủi
ro chính trị, trừng phạt, lãi xuất và mức chiết khấu. Vàng là tài sản có giá trị cao nhưng độ thanh
khoản quốc tế trong thời chiến thì bị hạn chế rất lớn. Dù Nga đang nắm trong tay hơn 2.300 tấn vàng,
một trong năm kho dự trữ lớn nhất thế giới, thì kể từ giữa năm 2022, G7 đã cấm nhập khẩu vàng có
nguồn gốc từ Nga. Mỹ và đồng minh cũng đã áp lệnh trừng phạt lên việc vận chuyển, bảo hiểm và
tài trợ giao dịch vàng. Kết quả là kênh bán binh bạch vào thị trường tài chính toàn cầu nó đã bị chặn đứng.
Có thể là quý vị sẽ thắc mắc là thế sao Nga không bán vàng qua các nước khác như là UAE,
Thổ Nhĩ Kỳ hay là một số nước châu Á khác, những nước mà thân thiện với họ ấy.
Thực tế những cái kênh này đúng là tồn tại đấy. Tuy nhiên việc bán vàng qua các nước trung gian thứ
ba luôn đi kèm chi phí giao dịch cao hơn, từ bảo hiểm, vận chuyển, đổi chủ cho đến cả cái việc rửa
muộn gốc. Quan trọng hơn, các bên tham gia luôn phải sống trong nỗi lo về trừng phạt thứ cấp từ
phương Tây. Và kể cả khi có thể thực hiện được giao dịch, thì quy mô thị trường cũng không thể nào
thay thế được thị trường G7, vốn là cái nơi mua bán lớn nhất và thanh khoản cao nhất. Vàng vẫn bán được,
nhưng rõ ràng nó không phải là chiếc máy in tiền. Trong khi đó, chi phí cho một đích cuộc chiến tranh không
chỉ đơn thuần là đạn dược, đó còn là lương cho binh lính, trợ cấp cho gia đình thương binh, chi phí y tế,
sửa chữa trang thiết bị, và đặc biệt là mua sắm linh kiện và công nghệ,
những thứ đang bị kiểm soát gắt gao bởi lệnh cấm xuất khẩu từ Mỹ, EU và đồng minh.
Những khoản này hầu hết cần được thanh quán bằng ngoại tệ mạnh,
chuyển qua các hệ thống tài chính quốc tế để nhập khẩu từ nước ngoài.
Vàng thì không thể tự minh hóa thành chip, cũng không thể vượt giao trừng phạt chỉ bằng việc đổi trực
tiếp lấy hàng hóa. Để chuyển vàng thành năng lực tác chiến, thì Nga cũng cần một cái đối tác
chấp nhận thanh toán bằng vàng, sẵn sàng chịu rủi ro pháp lý và một cái hệ thống tài chính đủ
linh hoạt để mà giao dịch. Nhưng chính những cái mắt xích đó, như là ngân hàng, định chế,
hệ thống thanh toán, lại đang bị các cái biện pháp trừng phạt tài chính và công nghệ của Phương Tây
siết chặt từng khớp nối. Chính vì vậy, ta biết là vàng là tài sản dự trữ tính,
còn dầu khí mới là dòng tiền động, nguồn sống hàng ngày của ngân khấu Nga.
Trong năm 2025, ngay cả chính bộ tài chính Nga cũng đã phải hạ dự báo thu từ dầu khí.
Giá dầu Uranz, như đã nói, là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Nga,
từng có giai đoạn giảm sâu xuống chỉ còn 50-60 đô la mỗi một thủng,
và cái mức chiết khấu so với giá dầu Brand ngày càng nới rộng.
Kết quả là nguồn thu dầu khí bị giảm mạnh, tạo ra áp lực lớn lên ngân sách quốc gia và làm gia tăng bội chi.
Và một khi dòng tiền động yếu đi thì dù kho vàng có đẹp đến mấy trên sổ sách,
chính phủ cũng không thể bóc ra để mà dùng hàng tháng bù lỗ mà không khiến cho thị trường đánh hơi
được sự yếu thế. Nỗi đau tài chính nó không nằm ở tổng giá trị tài sản dự trữ,
mà nằm ở dòng tiền thực tế có thể rót vào ngân sách mỗi tháng, và điều đó đang suy giảm rõ ràng.
Đến đây thì có người sẽ nhắc tới Quỹ Tài Sản Quốc gia của Nga,
NWF, như một phương án đối phó. Đúng là quỹ này nó vẫn còn đấy,
nhưng phần có thể sử dụng ngay chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ so với GDP.
Hơn nữa thì quỹ này đã được rút ra để sử dụng rất mạnh tay từ năm 2022 đến năm 2024.
Nếu tiếp tục dùng nó để vá bội tri trong cảnh là thu dầu khí suột giảm thì cái giá phải trả nó sẽ
là sự cạn kiệt lớp đêm an toàn tài chính. Điều đó không chỉ ảnh hưởng đến thực lực kinh tế,
mà còn khiến xếp hàng tiến nhiệm và kỳ vọng thị trường đối với Nga nó xấu đi rõ ràng.
Có một nguyên tắc cơ bản trong quản lý ngân khổ thời chiến đó là đừng đốt cháy đêm tài
chính khi chưa chắc chắn thu lợi ích về trên chiến trường lớn hơn là rủi ro bị mất ổn định tài khóa.
Ta biết là chiến tranh kéo dài không chỉ cần đạn dược hay xe tăng,
mà đòi hỏi một cái hệ thống chỉ huy và huy động toàn diện, từ nhân lực, điều tiết tiêu dùng,
kiểm soát lạm pháp, tỷ giá cho đến việc giữ vững tinh thần xã hội trong bối cảnh trừng phạt quốc tế
ngày càng bà mọt. Trong bức tranh đó thì vàng, dù quý giá, không thể giải quyết được những vấn đề
sâu hơn như là sự phản kháng của nền kinh tế dân sự, sự thiếu linh kiện, công nghệ chỉ trệ,
thu nhập thực tế sụt giảm, v.v. Vàng cũng không thể trả được cái giá chính trị của việc tăng cường động viên quân sự.
Điện Kremlin hiểu rằng mỗi tháng chiến sự kéo dài là thêm một bước trượt vào rủi ro phi kinh tế,
trong khi lá trắng vàng không đủ để bù đắp những rủi ro chính trị đang lớn dần lên.
Và nếu đặt mình vào vị trí của lãnh đạo Nga thì có nhiều lý do khiến họ không có động cơ đẩy đất nước
vào một cuộc chiến không hồi kết chỉ vì là vàng đang tăng giá.
Bởi vì khi một ngân hàng trung ương bắt đầu bán vàng trong thời chiến thì thị trường sẽ hiểu ngay
cái tí hiệu đó là chính phủ đang cần tiền mặt. Điều này khiến chi phí vay trong nước tăng cao,
niềm tin của hộ gia đình và doanh nghiệp suy giảm. Hậu quả là chiến tranh càng trở nên đắt đỏ vì chính
cái tâm lý mất ổn định. Ngoài ra nếu Nga để lộ cái ý định đốt vàng để mà đánh lâu dài,
thì đối thủ sẽ hiểu rằng là điểm yếu nằm ở dòng tiền và ngay lập tức sẽ bật tiếp nước tài chính
để tấn công vào đúng cái tử huyệt đó. G7 và Hoa Kỳ vẫn luôn chờ đợi.
Và chính vì những cái giảng buộc đó cho nên là Tổng thống Putin không có lý do gì để biến vàng
thành nhiên liệu chiến tranh trong mấy cuộc xung đột không rõ điểm dừng như hiện tại.
Mà cái lựa chọn khôn ngoan hơn đó là tăng hỏa lực có kiểm soát để tạo áp lực đàm phán,
đồng thời giữ lại một cái lối thoát để có thể chốt một thỏa thuận ngừng bắn hoặc đóng băng khi đòn
7 con hiệu quả, và cái giá phải trả chưa vượt ngưỡng chịu được. Nói chung là một cái lối thoát hiểm an toàn.
Nếu chúng ta ví chiến tranh như là việc lái xe trên một con đường đèo,
tất nhiên là có phần khập kiễng, thì cái giai đoạn hiện tại chính là khúc cua hiểm.
Ở khúc cua ấy, mỗi lần tăng tốc, thêm hỏa lực, thêm vũ khí tầm xa hay thêm trừng phạt,
thì nó đều sẽ tạo ra chi phí cao hơn những cái lợi ích lại ít đi, và thậm chí là còn có rủi ro nữa.
Với Mỹ và phương Tây thì mỗi lần tăng viện trợ vũ khí tầm xa hay là thắt chặt trừng phạt,
nó cũng đều có cái giá của nó hết đó. Đó là chi phí ngân sách, rủi ro chính trị trong nước,
sự kiên nhẫn của cử tri và cả những ưu tiên nội bộ không thể chỉ hoãn mãi,
nhất là khi bước vào mùa bầu cử. Với Ukraine, áp lực gia tăng theo đúng nhịp tấn công của Nga
và hạ tầng dân sự, nhu cầu phòng không và vũ khí tầm xa cũng tăng nhanh. Và đó cũng là đồng hồ áp lực
của phương Tây, đặc biệt là Âu Châu, nơi chịu ảnh hưởng trực tiếp từ năng lượng, di cư và an ninh
biên giới từ cuộc chiến Ukraine này. Và khi mà lợi ích mang về mỗi lúc một nhỏ,
còn chi phí thì ngày càng phình to như vậy, một người lái xe khôn ngoan sẽ biết cách giảm ga
để mà ôm cua an toàn, chứ không phải là tăng ga. Và trong bối cảnh chiến tranh thì điều đó có nghĩa là
cả đôi bên cần phải có những nhượng bộ lẫn nhau, dù là họ không thích. Chính là cái cách điều chỉnh
tốc độ hợp lý để tránh trượt khỏi đường đèo và gây ra tai nạn. Cả Moscow và Washington đều
hiểu rõ quy luật này, bởi vì lịch sử cũng đã nhiều lần chứng minh rằng là trong một cuộc chiến tiêu
hào kéo dài, người phân xử cuối cùng nó không phải là những tướng lính trên mặt trận,
mà là túi tiền và sức chịu đựng của xã hội. Ta đã từng thấy điều đó vào năm 1904-1905,
khi mà đế quốc Nga tham gia chiến tranh với Nhật Bản. Cuộc chiến kéo dài khiến trong ngân khố
cạn kiệt, bất ổn trong nước cũng leo thang dẫn tới cuộc cách mạng năm 1905. Nga Hoàng buộc phải ngồi
vào bàn nàm phán sớm dưới vai trò trung gian của Tổng thống Mỹ Theodore Roosevelt.
Hay như là Liên Xô hồi cuối thập niên 1980 đấy, khi mà giá dầu lao dốc khiến ngoại tệ cạn kiệt.
Trong lúc cuộc chiến tại Afghanistan thì vẫn ngốn đều đặn tiền bạc và sinh lực. Dù giữ chữ vàng khi đó
của họ cũng rất lớn, nhưng nó không thể giải quyết bài toán thiếu tiền mặt được. Ngoài ra,
còn thiếu cả công nghệ và hàng hóa thì bị phương Tây cấm vận. Cuối cùng là Liên Xô cũng phải rút quân
khỏi Afghanistan vào năm 1989, khởi động cải cách trong nước và tiến tới hạ nhiệt đối đầu.
Đó là một sự điều chỉnh chính sách mang tính sống còn, tất nhiên sau đó hai năm thì Liên Xô cũng xung đổ thôi.
Nhìn lại hiện tại thì nước Nga dưới thời Putin có những điểm tương đồng rõ rệt so với thời kỳ đó.
Họ phụ thuộc vào doanh thu dầu khí, đang ở trong thế chiến tranh tiêu hào,
bị hạn chế công nghệ bởi các lệnh cấm vận, v.v. Dù khác với Liên Xô,
Liên Xô xưa ở chỗ là Nga hôm nay có cái tỷ giá linh hoạt hơn,
rồi có khách hàng ngoài G7 và mạng lưới trung gian rộng hơn,
nhưng hệ thống trừng phản tài chính phương Tây hiện nay cũng lại sâu sắc và tinh vi hơn nhiều.
Và với một người am hiểu lịch sử như là Putin thì rất khó để ông ấy lặp lại với so đổi ấy,
đó là tiếp tục chiến tranh tiêu hào trong khi mà dòng tiền của mình đang xấu đi,
và đối phương thì vẫn còn nhiều đòn bẩy chưa dùng đến.
Vì vậy, kinh bản hợp lý đó sẽ là Putin sẽ tiến gần hơn tới một thỏa thuận ngừng bắn có điều kiện,
một cách ôm cua an toàn, giữ lại cái phần lưỡi cốt lõi của mình, giảm tốc chi phí chiến tranh,
ổn định tình hình trong nước và quan trọng nhất là vẫn giữ lại được những cái đòn răn đe chiến lượng cho vòng sau.
Dấu hiệu có thể cho thấy Moscow đang chuẩn bị bước vào cái làn dừng bắn
chính là sự xuất hiện đồng thời của ba ô tô này. Đầu tiên là giảm tấn công và hạ thức dân sự,
thứ hai là gia tăng hoạt động trao đổi tử binh, và thứ ba là tông ngoại giao dịu đi,
bớt những cái lời lẽ cứng rắn đi. Và nếu những tín hiệu này diễn ra cùng lúc thì
ta hoàn toàn có cơ sở để mà nói với nhau rằng là Nga họ đang chuyển hướng
sang giai đoạn giảm tốc có kiểm soát và đang sẵn sàng ngồi và đàm phát.
Tuy nhiên là ta cũng cần phải thẳng thắn nhìn nhận một điều thế này, để lối ra này khả thi,
thì các cái đảm bảo an ninh dành cho Nga cũng phải đủ sức thuyết phục. Nga sẽ không chấp nhận
bất kỳ khuôn khổ ngừng bắn nào nếu cảm thấy là mình bị bao vây mà không có cơ chế bảo đảm cho tương lai.
Liệu phương Tây, đặc biệt là Hoa Kỳ, có đưa ra được những cam kết đủ mạnh và đủ đáng tin hay không?
Câu trả lời sẽ chỉ có thể được kiểm chứng qua thời gian mà thôi.
Đến đây thì chương trình ngày hôm nay của chúng tôi xin phép tự tạm dừng.
Chí thức mới rất mong chờ những bình luận, quý giá, quý báo từ quý vị.
Lê Minh xin chào và hẹn gặp lại!
