10 QUỐC GIA CHÂU Á BÊN BỜ VỰC SỤP ĐỔ. VIỆT NAM CÓ AN TOÀN KHÔNG? | Ghiền Địa Lý

ĐỒNG NAI TƯƠI ĐẸP
2K người theo dõi
689 Lượt xem video·16 thg 10, 2025
10 QUỐC GIA CHÂU Á BÊN BỜ VỰC SỤP ĐỔ. VIỆT NAM CÓ AN TOÀN KHÔNG? | Ghiền Địa Lý
Hãy nhắm mắt lại và nghĩ về châu Á. Bạn thấy gì? Những tòa nhà chọc trời ở Thượng Hải,
trung tâm công nghệ nhộn nhịp ở Singapore hay những nhà máy khổng lồ định hình chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trong ba thập kỷ gần đây, châu Á đóng góp mạnh mẽ vào tăng trưởng kinh tế toàn cầu,
tích lũy tài sản và thu nhập với tốc độ đáng chú ý trong lịch sử hiện đại.
Một lục địa của năng lượng, đổi mới và những câu chuyện tăng trưởng ngoạn mục nhưng đó chỉ là một nửa bức tranh.
Mở mắt ra, ta thấy thực tế khác. Người xếp hàng dài chờ chợ cấp, kẹ siêu thị trống,
biểu tình lan rộng và va chạm với lực lượng chất tự. Sự sụp đổ không luôn đến bằng bom đạn.
Nó bắt đầu thầm lặng bằng nợ công phình to, lạm phát ăn mòn tiết kiệm,
quản trị yếu kém và tham nhũng, rồi bung thanh bất ổn xã hội khi người dân không còn gì để mất.
Trong video này, chúng ta tìm hiểu 10 quốc gia châu Á đang đứng trên bờ vực từ nguy cơ đến khủng hoảng
thực sự để cùng giải mã những động lực định hình thế giới hôm nay.
10. Sri Lanka, từ hòn ngọc Ấn Độ Dương đến bài học vỡ nợ
Hãy nhìn vào bản đồ. Sri Lanka, nằm giữa những tuyến hàng hải nhuộn nhịp nhất.
Vị trí từng khiến nó được ca ngợi là hòn ngọc Ấn Độ Dương. Trong nhiều thập kỷ,
đất nước này là thiên đường du lịch và biểu tượng cho tiềm năng phát triển của Nam Á.
Nhưng hình ảnh đó giờ chỉ còn là quá khứ xa xôi. Hôm nay, Sri Lanka trở thành ví dụ
điển hình cho cách một quốc gia có thể rơi tự do nhanh đến mức nào.
Cuộc khủng hoảng đã âm ủy nhiều năm, nhưng đến năm 2022, nó bùng nổ khi chính phủ
tuyên bố vỡ nợ quốc gia với khoản nợ lên tới 83 tỷ đô. Từ đó, nền kinh tế lao dốc không
phanh, lạm phát tăng vọt. Có thời điểm lạm phát lương thực vượt 90%, khiến gạo,
dầu ăn hay sữa trở thành sa sỉ phẩm. Hình ảnh hàng dài người dân xếp hàng chờ
nhiên liệu giữa nắng nóng thiêu đốt trở thành biểu tượng đau lòng của một đất nước từng thịnh vượng.
Nguyên nhân của bi kịch là kết quả của một thập kỷ sai lầm chính sách.
Sau khi cuộc nội chiến kéo dài 26 năm kết thúc vào năm 2009, thay vì tập trung vào phục hồi
bền vững, chính quyền của gia tộc Rajapaksa lại lao vào hàng loạt dự án hạ tầng khổng lồ,
được tài trợ bằng các khoản vay đắt đỏ từ Trung Quốc, trong đó có cảng Hambantota,
biểu tượng của nợ nần, phải cho Trung Quốc thuê lại trong 99 năm. Nhưng đó chỉ là phần nổi của tàng băng.
Theo phân tích của Ngân hàng Thế giới, chính sách cắt giảm thuế mang tính dân túy năm 2019 cùng lệnh
cấm phân bón hóa học đột ngột năm 2021 đã tàn phá ngành nông nghiệp vốn là sương sống
của nền kinh tế Sri Lanka. Khi ngành du lịch sụp đổ vì vụ đánh bom phục sinh 2019 và đại dịch
COVID-19, mọi mảnh ghép đổ sụp cùng lúc, hậu quả thật khủng khiếp. Hơn 25% người dân sống
dưới mức nghèo đói, biểu tình lan rộng khắp cả nước, buộc Tổng thống phải tháo chạy.
Dù Sri Lanka đã nhận được gói cứu trợ từ IMF để duy trì tối thiểu sự ổn định,
đất nước này vẫn đang trong chế độ sinh tồn, sống dựa vào những gói hỗ trợ ngắn hạn và niềm tin
đang vỡ vụn. Nếu câu chuyện của Sri Lanka là bài học về cái giá của sai lầm chính sách và quản trị
yếu kém, thì điểm đến tiếp theo của chúng ta cho thấy một bi kịch còn sâu sắc hơn, nơi ba cuộc khủng hoảng
– kinh tế, chính trị và an ninh cùng lúc bùa vây một quốc gia. Số 9, Pakistan, nền kinh tế bên
bờ vực và vòng xoáy hỗn loạn chính trị. Bạn có tưởng tượng được một quốc gia với hơn 240 triệu
dân sở hữu vũ khí hạt nhân và vị trí chiến lược giữa Nam Át lại đang phải vật lộn để nhập
khẩu nhu yếu phẩm cơ bản. Đó chính là Pakistan hôm nay. Về kinh tế, đất nước này đang chìm trong
khủng hoảng, lạm phát tăng vọt, đồng rupee lao dốc, còn nợ nước ngoài đã vượt 125 tỷ đô,
con số khổng lồ đối với nền kinh tế đang suy yếu. Dự trữ ngoại hối từng rơi xuống dưới 3 tỷ đô,
chỉ đủ chi trả cho vài tuần nhập khẩu, khiến nhiều người lo sợ Pakistan đang trượt gần đến bờ vực
sụp đổ tài chính. Nhưng khủng hoảng của Pakistan không chỉ nằm ở con số,
nó còn nằm trong sự bất ổn chính trị ăn sâu suốt hơn nửa thế kỷ. Từ khi giành độc lập năm 1947,
đất nước này gần như chưa bao giờ thoát khỏi cái bóng của quân đội. Các cuộc đảo chính,
sự can thiệp vào chính quyền dân sự và mối quan hệ đầy căng thẳng giữa quân đội và các đảng phái
đã khiến Pakistan luôn ở trong trạng thái nửa dân chủ, nửa kiểm soát. Cuộc đối đầu ngày càng gay gắt
giữa chính phủ hiện tại và cựu thủ tướng Imran Khan chỉ càng khoét sâu vết nước ấy dẫn đến
làn sóng biểu tình dữ dội trên khắp cả nước. Thế nhưng, những rắc rối về chính trị và kinh tế chỉ
là phần nổi của tảng băng. Các yếu tố tự nhiên và an ninh đang đẩy Pakistan và tinh thế tuyệt vọng
hơn bao giờ hết. Trận lũ lịch sử năm 2022 là một thảm họa thế kỷ đã nhấn chìm một phần ba lãnh thổ,
ảnh hưởng đến 33 triệu người và gây thiệt hại hơn 30 tỷ đô. Cùng lúc, tổ chức khủng bố
Tehrik-e-Taliban, Pakistan, TTP trỗi dậy mạnh mẽ, tấn công các khu vực biên giới và khiến tình hình
an ninh thêm dối ghen. Đối với người dân thường, mỗi ngày trôi qua là một cuộc vật lộn để sinh tồn,
mất điện luôn phiên, thiếu nước sạch, giá thực phẩm tăng tróng mặt, tất cả đẩy hơn 40% dân số
xuống dưới mức nghèo đói. Dù chính phủ đã nhận được các khoản vay từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế
IMF, nhiều chuyên gia cảnh báo rằng điều đó chỉ giúp Pakistan mua thêm thời gian, chứ không thể tránh
khỏi một cuộc khủng hoảng lớn hơn nếu cải cách không diễn ra thực chất. Cuộc đấu tranh của Pakistan
là một mạng lưới phức tạp của chính trị nội bộ và áp lực bên ngoài. Nhưng điều gì sẽ xảy ra khi
một nhà nước quay lưng lại thực chất là gây chiến với chính người dân của mình? Điều này đưa chúng ta
đến quốc gia tiếp theo. 8. Myanmar – Vòng xoáy nội chiến và suy sụp kinh tế
Kể từ cuộc đảo chính quân sự tháng 2 năm 2021 lật đổ chính phủ dân cử của bà,
ông San Suu Kyi, Myanmar đã rơi vào một vòng xoáy suy thoái không lối thoát. Đây không phải là lần đầu
tiên quân đội nắm quyền. Họ đã cai trị đất nước này trong phần lớn lịch sử hiện đại kể từ khi
giành độc lập năm 1948. Tuy nhiên, cuộc đảo chính lần này đã châm ngòi cho một làn sóng kháng chiến trên
quy mô chưa từng có, biến toàn quốc thành một chiến trưởng hỗn loạn. Myanmar giờ đây mắc kẹt trong
một cuộc nội chiến khốc liệt. Các lực lượng kháng chiến giao tranh với chính quyền quân sự trên nhiều
mặt trận. Khủng hoảng chính trị nhanh chóng kéo theo sự sụp đổ toàn diện của nền kinh tế.
Theo Ngân hàng Thế giới, quy mô nền kinh tế Myanmar hiện vẫn nhỏ hơn khoảng 10% so với năm 2019,
và gần một nửa dân số có thể rơi vào cảnh nghèo đói vào đầu năm 2026. Các lệnh trừng phạt từ
phương Tây, lan sóng rút lui của doanh nghiệp nước ngoài và sự lao dốc của Đồng Kiát đã đẩy nền
kinh tế vào hỗn loạn. Đồng tiên quốc gia mất giá thê thảm, lạm phát leo thang chóng mặt, khiến người
dân chật vật ngay cả để mua những nhu yếu phẩm cơ bản. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở cuộc đối
đầu giữa quân đội và phe dân chủ. Phong trào kháng chiến thực chất là một liên minh rời rạc giữa
các tổ chức vũ trang xác tộc EAOT vốn đã chiến đấu chống chính quyền trung ương trong nhiều thập kỷ
và các lực lượng phòng vệ nhân dân mới, được thành lập sau đảo chính. Dữ liệu từ Dự án Dữ liệu
vị trí và sự kiện xung đột vũ trang ở NT cho thấy mức độ bạo lực leo thang nhanh chóng trên khắp
cả nước. Xung đột không còn giới hạn ở vùng biên giới xa xôi mà đã lan đến cả trung tâm đất nước.
Quân đội đang đánh mất quyền kiểm soát trên diện rộng. Các chuyên gia cảnh báo nguy cơ sụp đổ hoàn toàn
của nhà nước Myanmar ngày càng hiện hữu với kịch bản băn khăn hóa, nghĩa là sự tàn giã thành nhiều vùng lãnh thổ
tự trị không còn là viễn cảnh xa vời. Trong khi cuộc chiến vẫn chưa có hồi kết,
Myanmar đang đứng bên bờ vực của một thảm họa nhân đạo và chính trị toàn diện.
Ở vị trí thứ 7 trong danh sách, chúng ta tiến tới vùng đất khép kiến nhất hành tinh,
nơi thời gian dường như ngưng lại, quốc gia ẩn giật Bắc Triều Tiên. Vấn đề cấp bách nhất,
cũng là bi kịch âm thầm nhất, chính là nạn đói. Bóng ma của thập niên 1990 vẫn ám ảnh ký ức tập thể
của đất nước sau khi liên xô tàn giã và viện trợ cạn kiệt. Giữa đây, lịch sử có vẻ đang lạp lại.
Theo Liên Hợp Quốc, hơn 40% dân số đang bị suy dinh dưỡng, trong khi các biên giới vẫn bị phong tỏa nghiêm ngặt,
đặc biệt sau đại dịch Covid, khiến nguồn viện trợ nhân đạo gần như không thể lọt qua.
Nên kinh tế, nếu có thể gọi là vậy, đang hoạt động ở mức tối thiểu.
Hầu hết ngân sách nhà nước được dồn vào quân đội và chương trình hạt nhân đầy tham vọng,
còn người dân thì vật lộn để sinh tồn. Giữa sự khan hiếm đó,
Giang Ma Đang những khu chợ sám và chợ đen tự phát trở thành phao cứu sinh của hàng triệu người.
Ở đó, hàng hóa được trao đổi, tin tức lan truyền và một nền kinh tế ngầm tồn tại,
song song với hệ thống chính thức, nhưng chính sự tồn tại của nó lại là nghịch lý căn bản của chế độ.
Nhà nước cần các chợ này để tránh sụp đổ, nhưng chúng cũng là mầm mống làm lung lay trật tự xã hội chủ nghĩa
mà Bình Nhưỡng ra sức duy trì. Càng đáng lo hơn là những dấu hiệu rạn nứt bên trong.
Kim Trong Un vẫn cầm quyền bằng bàn tay sắt, nhưng sự ổn định bề ngoài ngày càng trở nên mong manh.
Phân tích hình ảnh vệ tinh của 38 North cho thấy hoạt động ở các cảng trọng yếu đã giảm mạnh
là hậu quả từ chính chính sách đóng cửa biên giới của họ, làm tê liệt cả thương mại do nhà nước kiểm soát.
Các báo cáo về gia tăng đào tẩu cùng sự bất mãn âm thầm trong giới tinh hoa
đang gợi ý rằng mặt tiền quyền lực này có thể sụp đổ nhanh hơn nhiều người tưởng.
Đằng sau vẻ ngoài bất động của một quốc gia bất khả xâm phạm, Bắc Triều Tiên đang đứng trước bờ vực
khủng hoảng nhân đạo và thể chế, có thể là điểm báo cho cơn chấn động tiếp theo của châu Á.
6. Lào gánh nặng từ bẫy nợ, vanh đai và con đường
Trong khi nền kinh tế Bắc Triều Tiên khô héo giữa sự cô lập do chính mình tạo ra,
quốc gia tiếp theo của chúng ta lại mắc kẹt trong một nghịch lý khác, mở cửa quá nhanh,
vay quá nhiều và giờ đang bị chính sòng vốn từng hứa hẹn thịnh vượng bóp nghẹt.
Ở vị trí thứ 6 là Lào, một đất nước đang dần bị siết chặt bởi vòng xoáy nợ nần.
Trung tâm của câu chuyện này là Trung Quốc, là một mắt xích trong sáng kiến vành đai và con đường.
Lào đã bất chấp vay nợ và đổ hàng tỷ đô vào các dự án cơ sở hạ tầng khổng lồ,
với biểu tượng là tuyến đường sắt cao tốc Trung-Lào trị giá 6 tỷ đô, khai trương vào năm 2021.
Nghe có vẻ hào nhoáng, nhưng đằng sau đó là tổng khoản nợ hơn 14 tỷ đô mà Lào đang gánh với Bắc Kinh,
tương đương gần 75% GDP của cả quốc gia, một con số đủ khiến bất kỳ nền kinh tế nhỏ nào nghẹt thở.
Hệ quả đối với người dân thật khắc nghiệt, lãm phát tăng phi mã, giá thực phẩm và nhiên liệu leo thang hơn
35% chỉ trong một năm. Đồng kiếp Lào thì lao dốc, mất hơn một nửa giá trị trong ba năm gần đây.
Các gia đình phải thắt lưng buộc bụng từng bữa, trong khi giấc mơ phát triển bị kéo lùi hàng thập kỷ.
Ngành du lịch từng là phao cứu sinh vẫn chưa phục hồi sau đại dịch.
Chớ trêu thay, chính những dự án được kỳ vọng giúp Lào hóa rồng lại đang trở thành sợi xích chói chặt đất nước.
Chính phủ từng hứa sẽ biến Lào từ quốc gia không có biển thành quốc gia kết nối
và trở thành bình ác quy của Đông Nam Á nhờ xuất khẩu thủy điện.
Nhưng giờ, các con đập và tuyến đường sắt ấy lại là gánh nặng bởi doanh thu không đủ trả nợ,
tạo ra một vòng luận quẩn nợ, đầu tư, thua lỗ.
Một báo cáo của phòng thí nghiệm nghiên cứu IDATA cho thấy phần lớn nợ của Lào là nợ ẩn được gánh
bởi các doanh nghiệp nhà nước chứ không phải chính phủ trung ương.
Điều đó khiến quy mô thực sự của rủi ro tài chính khó đo lường
và khiến các nhà quan sát lo ngại rằng Lào có thể đang trôi dần đến bờ vực vỡ nợ mà không ai nhận ra.
Nếu không sớm nhận được cứu trợ tài chính hoặc tái cấu trúc nợ,
các chuyên gia cảnh báo một cuộc khủng hoảng toàn diện ở Lào chỉ còn là vấn đề thời gian.
Và khi điều đó xảy ra, chiếc lồng son mà vành đai và con đường dựng nên có thể biến thành cái bẫy vàng,
khiến cả một quốc gia phải trả giá cho giấc mơ phát triển quá vội vã.
Cuộc khủng hoảng của Lào là một tai nạn tàu hỏa đang diễn ra trong chuyển động chậm,
kết quả của các quyết định chính sách kéo dài hàng thập kỷ.
Nhưng điều gì sẽ xảy ra khi sự sụp đổ diễn ra đột ngột, dữ dội và toàn diện?
Điều này đưa chúng ta đến với…
Số 5. Afghanistan, thảm họa dưới sự ca trị của Taliban
Tháng 8 năm 2021, những chiếc trực thăng Mỹ rời khỏi Kabul trong hỗn loạn,
đánh dấu hồi kết cho cuộc chiến kéo dài hai thập kỷ.
Nhưng với người dân Afghanistan, đó không phải là sự kết thúc, mà là khởi đầu của một bi kịch mới.
Kể từ khi Taliban giành quyền kiểm soát đất nước, Afghanistan đã rơi vào một cuộc khủng hoảng nhân đạo
và kinh tế toàn diện, mọi hệ thống từng tồn tại đều sụp đổ gần như chỉ sau một đêm.
Nguồn viện trợ quốc tế, vốn chiếm tới 75% chi tiêu công của chính phủ trước đây, bị cắt đứt ngay lập tức.
Báo cáo của Tổng thanh tra đặc biệt Hoa Kỳ về tái thiết Afghanistan đã từng cảnh báo rằng
nền kinh tế này chỉ là một cấu trúc nhân tạo, nghĩa là tồn tại nhờ dòng tiền viện trợ liên tục.
Khi dòng tiền đó dừng lại, cả tòa tháp cát mang tên kinh tế Afghanistan mới sụp đổ.
Hậu quả thật khó tưởng tượng.
Hơn 90% dân số sống dưới mức nghèo đói và theo chương trình Lương thực Thế giới,
về 5 triệu người, tức hơn một phần ba dân số đang đối mặt với nạn đói, nghiêm trọng mỗi ngày.
Trong khi đó, các lệnh trừng phạt quốc tế khiến hệ thống ngân hàng tê liệt,
đồng nội tệ mất giá thảm hại và lạm phát biến ngay cả bánh mì hay dầu ăn thành sa sỉ phẩm.
Ở nhiều nơi, cha mẹ buộc phải bán tài sản, thậm chí bán cả con cái vì tuyệt vọng.
Nhưng Afghanistan không chỉ đói nghèo mà vô cùng bất ổn.
Taliban, từ một tổ chức nổi dậy, giờ phải gánh vai trò một chính phủ,
điều mà họ không hề được chuẩn bị để làm.
Song song với nỗ lực củng cố quyền lực, họ bị đe dọa bởi ISK,
một chi nhánh của tổ chức nhà nước Hồi giáo.
Các cuộc tấn công khủng bố nhắm vào Taliban và dân thường vẫn diễn ra khắp nơi,
thể hiện rõ sự mất kiểm soát an ninh.
Trên bản đồ xung đột, những chấm đỏ lan khắp đất nước như những vết thương không bao giờ lành,
các nhà đầu tư rút lui, viện trợ quốc tế e ngại, thương mại tê liệt.
Afghanistan ngày nay không còn là chiến trường giữa Mỹ và Taliban,
mà là cuộc chiến sinh tồn của hàng chục triệu con người bị thế giới bỏ lại phía sau.
Nếu không có một phép mẫu hoặc ít nhất là một chiến lược tái thiết toàn diện,
quốc gia này đang đi thẳng tới bờ vực sụp đổ hoàn toàn.
Và khi Afghanistan sụp đổ, thế giới sẽ không chỉ mất đi một quốc gia,
mà mất đi một thế hệ bị nuốt chừng sau chiến tranh.
4. Bangladesh – Từ ngôi sao kinh tế đến nguy cơ sụp đổ
Sự sụp đổ của Afghanistan bắt nguồn từ bên ngoài khi nguồn viện trợ quốc tế bị cắt đứt.
Nhưng quốc gia tiếp theo của chúng ta, ở vị trí thứ bốn, lại mang một câu chuyện trái ngược.
Nó tự sụp đổ dưới sức nặng của chính thành công trước đây.
Chúng ta đang nói về Bangladesh, quốc gia từng được ca ngợi là phép mẫu kinh tế của châu Á.
Chỉ vài năm trước, Bangladesh là một ngôi sao sáng.
Từ đống cho tàn của nghèo đói, quốc gia này đã cất cánh nhờ ngành công nghiệp may mặc,
xuất khẩu hàng trăm tỷ đồ áo quần mỗi năm và đưa hàng triệu người,
đặc biệt là phụ nữ, thoát khỏi cảnh đói nghèo.
Hình ảnh đa ca với những nhà máy xòm út và hàng đoàn container nối đuôi nhau
từng là biểu tượng của một Nam Á đang vươn lên.
Nhưng hiện tại, Bangladesh đang đối mặt với một trong những cuộc khủng hoảng tài chính
tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ.
Lạm phát chạm mức cao kỷ lục, riêng giá lương thực tăng hơn 40% chỉ trong một năm.
Dự trữ ngoại hối từng đạt đỉnh hơn 48 tỷ đô vào năm 2021, nay rơi xuống dưới 20 tỷ đô,
khiến chính phủ phải vật lộn để nhập khẩu nhiên liệu, phân bón và lương thực cơ bản.
Theo đơn vị tình báo kinh tế EIU của The Economist, cơn bão này trở nên tàn khốc hơn
khi giá năng lượng toàn cầu tăng vọt sau cuộc chiến ở Ukraine.
Phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, Bangladesh phải trả giá ngay lập tức,
điện bị cắt luân phiên, sản xuất đình trệ, đồng taka mất giá nhanh chóng.
Nhưng bi kịch không chỉ nằm ở con số. Sự phụ thuộc quá lớn vào ngành may mặc,
chiếm tới hơn 80% tổng kim ngạch xuất khẩu đã khiến nền kinh tế cực kỳ mong manh.
Chỉ cần chuỗi cung ứng toàn cầu gián đoạn như trong đại dịch, hàng triệu việc làm có thể biết mất.
Và trong khi xuất khẩu giảm, chính phủ lại chi hàng tỷ đô cho các siêu dự án đầy tham vọng
nhưng lợi nhuận thấp, ngân khố cạn kiệt và gợi lại vết xe đổ của Sri Lanka và Laos.
Cùng lúc đó, bất ổn chính trị đang ấm ủy sôi sụp. Các cuộc biểu tình,
đụng độ bạo lực giữa người ủng hộ và phản đối chính phủ trở nên thường xuyên hơn.
Niềm tin của người dân vào phép màu Bangladesh đang lung lay.
Số 3. Ly Bang và bài học về một nhà nước thất bại
Trong khi Bangladesh vẫn đang loay hoay tìm cách bám víu vào những gói cứu trợ từ bên ngoài
như chiếc phao cuối cùng giữa cơn bão kinh tế, thì ở một quốc gia khác, lưới an toàn ấy đã hoàn toàn biến mất.
Đó là câu chuyện của Ly Bang. Tại đây, ranh giới giữa đang bên bờ vực và đã sụp đổ, gần như không còn tồn tại.
Theo mọi tiêu chuẩn quốc tế, Ly Bang không chỉ đang khủng hoảng mà là ví dụ về một nhà nước thất bại.
Thảm kịch của Ly Bang khởi nguồn từ suốt nhiều thập kỷ bởi một hệ thống chính trị bè phái
là sản phẩm của thỏa thuận quyền lực sau cuộc nội chiến năm 1990.
Thay vì hàn gắn đất nước, hệ thống đó chia cắt nó thành những mảnh quyền lực tôn giáo và dòng họ,
nơi trung thành với phe nhóm được đặt cao hơn lòng trung thành với quốc gia.
Chính cơ chế ấy đã tạo ra một bộ máy vừa tê liệt, vừa mục dũng.
Người ta không coi tham nhũng là sai phạm, mà là phương thức vận hành của quyền lực.
Hệ quả là một sự sụp đổ toàn diện về kinh tế.
Ngân hàng Thế giới mô tả cuộc khủng hoảng của Ly Bang là một trong ba thảm họa kinh tế tồi tệ nhất toàn cầu
kể từ giữa thế kỷ 19, khi đồng bảng Ly Bang mất hơn 95% giá trị.
Nhưng đằng sau những con số ấy là cả một bi kịch xã hội.
Tiền tiết kiệm của người dân bị xóa sạch, giá lương thực tăng vọt,
tầng lớp trung lưu từng là niềm tự hào của Ly Bang gần như biến mất.
Tâm điểm của sự sụp đổ nằm ở hệ thống ngân hàng từng được ca ngợi là hòn ngọc của Trung Đông.
Theo Tổ chức Minh Bạch Quốc tế, Ngân hàng Trung ương Ly Bang đã vận hành một kế hoạch Ponzi
được nhà nước bảo trợ khi dùng tiền gửi mới để trả nợ cũ cho chính phủ.
Đó không chỉ là một sai lầm tài chính, mà là một vụ phản bội quy mô quốc gia.
Khi bóng bóng vỡ, hàng triệu người bị khóa tiền trong tài khoản buộc phải rút những đồng còn lại với mức lỗ thảm khốc.
Họ mất cả gia tài và mất cả niềm tin vào Thế chế.
Và rồi vào năm 2020, vụ nổ càng bay rút làm sáng rõ tất cả.
Hang tấn Amony-Nitrat bị bỏ mặc ngay giữa thủ đô suốt nhiều năm cho thấy sự cầu thả và vô trách nhiệm có hệ thống.
Cú nổ thổi bay lớp mặt nạ cuối cùng của một quốc gia giả vờ vẫn vận hành.
Ngày nay, Ly Bang là minh chứng sống cho cái giá của sự tha hóa.
Điện chỉ có vài giờ mỗi ngày, bệnh viện thiếu thuốc, nước sạch trở thành sa sỉ.
Và hàng triệu người phải rời bỏ quê hương.
Đây là bài học cay đắng về điều gì xảy ra khi lòng tin bị đánh cắp và nhà nước quên mất mục đích tồn tại của chính mình.
Sự sụp đổ của Ly Bang là một quá trình tự hủy hoại từ bên trong, được thúc đẩy bởi tham nhũng.
Nhưng ngay bên cạnh là một quốc gia đã bị xé nát bởi một thập kỷ bạo lực tàn bạo, trở thành một vết sẹo vĩnh viễn trên lương tâm của thế giới.
Số 2 Syria, cai giá của một thập kỷ chiến tranh
Cuộc khủng hoảng ở Syria khởi đầu từ những tiếng hô vang đòi tự do trong làn sóng mùa xuân Ả Rập năm 2011
nhưng hy vọng ngắn ngủi ấy nhanh chóng biến thành cơn ác mộng kéo dài hơn một thập kỷ.
Khi chính quyền đáp trả bằng bạo lực, các cuộc biểu tình ôn hòa đã trượt dốc thành một cuộc nội chiến toàn diện tàn khốc, đẫm máu và không có hồi kết.
Ngày nay Syria chỉ còn là cái bóng của chính mình nên kinh tế sụp đổ hoàn toàn.
Đông bảng Syria rơi tự do xuống mức thấp kỷ lục, còn lạm phát khiến ngay cả bánh mì cũng trở thành sa sỉ phẩm.
Theo Liên Hợp Quốc, hơn 70% người dân phải sống nhờ viện trợ nhân đạo.
Cuộc chiến này đã khiến hơn 13 triệu người, hơn một nửa dân số trước chiến tranh buộc phải rời bỏ nhà cửa,
tạo nên cuộc khủng hoảng tị nạn lớn nhất kể từ thế chiến thứ hai.
Không chỉ có nội chiến, Syria là đại diện cho một cuộc chiến tranh ủy nhiệm toàn cầu.
Nga và Iran đứng sau chế độ Assad, trong khi Thổ Nhĩ Kỳ, các quốc gia vùng vịnh và Hoa Kỳ lại hậu thuẫn các phe đối lập khác nhau.
Kết quả là đất nước bị chia cắt thành những mảnh vỡ, mỗi mảnh nằm dưới quyền kiểm soát của một phe phái hoặc thế lực nước ngoài.
Như bản đồ cho thấy, Syria không còn là một quốc gia thống nhất mà một bàn cờ địa chính trị với vô số người dân bị mắc kẹt giữa các thế lực.
Các cuộc không kích, đánh bom và bắt cóc vẫn diễn ra hàng ngày.
Báo cáo của Tổ chức Cấm Vũ khí Hóa học, OPCW, đã xác nhận việc sử dụng vũ khí hóa học chống lại dân thường, một trong những tội ác nghiêm trọng nhất của thời hiện đại.
Ngày nay, nhà nước thất bại Syria vẫn mang một vết thương chưa bao giờ khép.
Nếu không có một nỗ lực ngoại giao phi thường nào đó, quốc gia này có thể sẽ tiếp tục trôi giặt trong bóng tối của sục đổ trong nhiều năm, thậm chí cả trong nhiều thế hệ.
1. Yemen – Thảm họa nhân đạo tồi tệ nhất thế giới
Thảm kích ở Syria có thể khiến thế giới bằng hoàng, nhưng có một nơi khác còn đau đớn hơn, nơi mà chiến tranh, đói kém và sự sục đổ kinh tế cộng hưởng với nhau thành một cơn ác mộng thật sự.
Nếu bạn nghĩ rằng không thể có quốc gia nào tồi tệ hơn thế, hãy thử nhìn về phía nam của bán đảo Ả Rập, và tên gọi Yemen đồng nghĩa với sự tuyệt vọng.
Khác với những quốc gia đang trên bờ vực sục đổ, Yemen đã rơi xuống vực từ lâu. Nạn đói ở đây không phải là nguy cơ, nó là thực tế.
Liên Hợp Quốc ước tính hơn 17 triệu người đang đối mặt với nạn đói cùng cực.
Và theo UNICEF, mỗi 10 phút, một đứa trẻ ở Yemen ra đi không phải vì bom đạn, mà vì những nguyên nhân hoàn toàn có thể ngăn chặn được.
Liên Hợp Quốc đã gọi đây là cuộc khủng hoảng nhân đạo tồi tệ nhất thế giới, và họ nói đúng.
Nền kinh tế của Yemen gần như không còn tồn tại, đồng rìa mất giá đến mức gần như trở thành mảnh giấy vô nghĩa.
Tất cả bắt đầu từ cuộc chiến năm 2015, khi Liên minh do Ả Rập-Saudi dẫn đầu can thiệp để chống lại lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn.
Từ đó đến nay, cuộc xung đột đã biến thành một cuộc nội chiến đa tầng, không có ranh giới, rõ ràng giữa phe phái, và chẳng ai còn giữ được quyền kiểm soát thật sự.
Thời gian gần đây, tổ chức Houthi lại tấn công các tàu hàng ở Biển Đỏ tuyến vận tải sống còn của thế giới, kéo cả các cường quốc hải quân phương Tây vào vòng xoáy bất ổn mới.
Yemen là tổng hợp của mọi điều tồi tệ nhất. Chính phủ tê liệt, kinh tế sụp đổ và một thảm họa nhân đạo khiến thế giới phải cúi đầu.
Việt Nam an toàn đến đâu giữa một châu Á đầy biến động?
Trước hết, hãy thở phào vì Việt Nam không có tên trong danh sách những quốc gia mong manh nhất.
Nhưng để trả lời một cách công bằng và thấu đáo, ta cần nhìn cả hai mặt, những nền tảng vững chắc đã giữ đất nước đứng vững và những thách thức tiềm ẩn vẫn đang dình dập.
Giữa một châu Á nơi bất ổn chính trị, có thể thổi bay cả nền kinh tế, Việt Nam nổi bật nhờ hệ thống chính trị ổn định và khả năng duy trì trật tự xã hội.
Việt Nam tiếp tục là một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất thế giới.
Quý 3 năm nay, tăng trưởng đạt 8,23%, cao nhất kể từ năm 2022.
Dòng vốn FDI tiếp tục đổ mạnh.
IMF ghi nhận Việt Nam là một trong số ít nền kinh tế đang phục hồi, nhanh và bền ở châu Á sau chuỗi cú sốc toàn cầu.
Trên bàn cờ khu vực, Việt Nam không chọn phe mà chọn cân bằng.
Chính sách ngoại giao che giúp đất nước giữ được mối quan hệ thân thiện với cả Mỹ và Trung Quốc, đồng thời mở rộng hợp tác đa phương.
Thỏa thuận phân định ranh giới biển với Indonesia được ký năm 2022 và phê chuẩn năm 2025 là minh chứng cho năng lực ngoại giao thực tế, mềm mại mà hiệu quả.
Cùng với đó, chính sách 4-0, không liên minh quân sự, không cho đặt căn cứ nước ngoài, không dựa vào nước này để chống nước kia,
không sử dụng vũ lực đã giúp Việt Nam duy trì vị thế trung lập, ổn định và ngày càng có tiếng nói hơn trong khu vực.
Về những thách thức không thể bỏ qua, một nền kinh tế mở như Việt Nam luôn chịu tác động trực tiếp từ thị trường thế giới.
Khi thương mại toàn cầu trao đảo, Việt Nam cũng phải nghiêng theo, dự báo tăng trưởng xuất khẩu sẽ giảm nhẹ vào năm tới,
chủ yếu do biến động từ các chính sách thuế quan của Mỹ.
IMF cảnh báo Việt Nam vẫn dễ bị tổn thương trước các cú sóc bên ngoài, đặc biệt khi tăng trưởng toàn cầu chậm lại.
Bên cạnh đó, Việt Nam cũng cần đối mặt với mặt tối của sự phát triển nhanh.
Tham nhũng, thủ tục hành chính phức tạp và khoảng cách giàu nghèo là những vết nứt trong bức tranh tăng trưởng.
Chỉ số cảm nhận tham nhũng xếp hạng 88 trên 180, hệ số Gini 36,1 cho thấy bất bình đẳng vẫn ở mức đáng lo,
dù chưa nghiêm trọng như nhiều nước khác.
Dù chiến dịch đốt lò đã xử lý hàng nghìn vụ việc, Việt Nam vẫn cần cải cách sâu hơn để biến sự liêm chính thành một nền văn hóa,
không chỉ là khẩu hiệu.
Nhìn tổng thể, Việt Nam đang ở vị thế vững vàng hơn nhiều so với 10 quốc gia vừa được giới thiệu trong video hôm nay.
Sát xuất sụp đổ hệ thống gần như bằng không, nhưng an toàn không đồng nghĩa với miễn nhiễm.
Tương lai của Việt Nam sẽ phụ thuộc vào khả năng tự điều chỉnh, vừa củng cố nội lực, vừa thích ứng với thế giới nhiều biến động,
chiến tranh thương mại, biến đổi khí hậu, cạnh tranh chuỗi cung ứng và áp lực địa chính trị ngày càng gai gắt.
Nếu giữ được thăng bằng giữa ổn định chính trị, minh bạch thể chế và cải cách kinh tế thực chất,
Việt Nam không chỉ an toàn mà còn có thể trở thành điểm tự ổn định của cả khu vực Đông Nam Á trong một thế giới nhiều bất chắc.
Hành trình khám phá 10 quốc gia mong manh nhất châu Á, từ những sai lầm trong chính sách kinh tế ở Sri Lanka cho đến cuộc nội chiến kéo dài ở Yemen,
mỗi câu chuyện đều dẫn đến cùng một điểm chung, sự tan giã của niềm tin và sự suy yếu của nhà nước.
Sự sụp đổ không đến trong một đêm mà là kết quả của những vết nứt nhỏ tích tụ qua năm tháng giữa nợ nần, tham nhũng và chia rẽ xã hội.
Những câu chuyện ấy là lời cảnh báo cho toàn cầu rằng thế giới hậu chiến tranh lạnh đang dần trở nên bất ổn hơn và ranh giới giữa trật tự và hỗn loạn mỏng manh hơn bao giờ hết.
Tương lai của những quốc gia đó cũng như trật tự thế giới vẫn còn đang được viết tiếp.
Còn bạn thì sao? Bạn nghĩ quốc gia nào có thể là điểm nóng kế tiếp của châu Á?
Và theo bạn, thách thức lớn nhất Việt Nam phải đối mặt trong 10 năm tới là gì?
Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn trong phần bình luận bên dưới và đừng quên like, subscribe kênh để không bỏ lỡ các video tiếp theo. Xin chào và hẹn gặp lại!
