Âm Lệ Hoa - Hồng Nhan Tri Kỷ Của Hán Quang Vũ Đế | Nét Đẹp Truyền Thống | Mỹ Đức Dưỡng Tâm

Nét Đẹp Truyền Thống
3.7K người theo dõi
1.4K Lượt xem video·13 thg 9, 2025
Âm Lệ Hoa - Hồng Nhan Tri Kỷ Của Hán Quang Vũ Đế | Nét Đẹp Truyền Thống | Mỹ Đức Dưỡng Tâm
Âm Lệ Hoa còn gọi là Quang Liệt Âm hoàng hậu, là nguyên phối nhưng lại là Hoàng hậu thứ hai của Hán Quang Vũ Đế Lưu Tú. Bà kết hôn với Lưu Tú trước cả Quách Thánh Thông, Hoàng hậu đầu tiên của ông. Trong truyền thống vốn coi trọng mối quan hệ một vợ một chồng, phân rõ thứ bậc giữa chính thất và thứ thiếp, thì việc Âm Lệ Hoa nhường ngôi hoàng hậu đã trở thành một giai thoại nổi tiếng.
Chào mừng quý khán thính giả đã đến với chuyên mục Mỹ Đức Dưỡng Tâm của kênh Nét Đẹp Truyền Thống, nơi tồn vinh những vẻ đẹp của người phụ nữ xưa và nay.
Kính thưa quý vị, Hoàng đế Hán Quang Vũ khi còn trẻ đã có câu nói nổi tiếng lưu dành thiền cổ rằng,
Nếu được làm quang, ta muốn trở thành chấp kim ngô. Nếu ta thành thân, ta muốn lấy ẩm lệ hoa.
Ẩm lệ hoa còn gọi là quang liệt ẩm hoàng hậu, là nguyên phối nhưng lại là hoàng hậu thứ hai của Hán Quang Vũ đế Lưu Tú.
Bà kết hôn với Lưu Tú trước cả Quách Thánh Tông, hoàng hậu đầu tiên của ông.
Trong truyền thống vốn coi trọng mối quan hệ một vợ một chồng,
phần rõ thứ bậc giữa chính thất và thứ thiếp thì việc ẩm lệ hoa nhường ngôi hoàng hậu đã trở thành một giải thoại nổi tiếng.
Ẩm lệ hoa vốn là hồng nhàn trì kỳ của quang Vũ đế Lưu Tú, để lại cho hậu thế một câu chuyện rất đẹp về nghĩa phù thế.
Thần thế, quang liệt hoàng hậu ẩm lệ hoa sinh nằm nguyền trị thứ năm thời Hán Bình Đế, quê quán tại huyện Tần Xã, quận Nam Xương.
Theo hậu Hán Thư, nhà họ ẩm có nguồn gốc từ Hạ Khành Quảng Trọng, chứa sanh của nước tề trong thời xuân thu.
Đến đời thứ bảy là Quảng Tu, gia đình từ nước tề sang cư ngụ nước sợ, được phong làm ẩm đại phu, từ đấy lấy ẩm làm họ.
Vào thời đầu nhà Hán, nhà họ ẩm mới chuyển đến Tần Xã là một danh gia vọng tộc lâu đời.
Được bản chức bang quân như đối với một trừ hậu vương, cho thấy vị thế rất lớn của nhà họ ẩm tại địa phương.
Dẫu vậy, nhà họ ẩm suốt các đời Tần hay Tây Hán cũng không có ai xa làm quan, nên ảnh hưởng chính trị của họ ẩm khi đó là không có.
Chỉ có phú quý vinh hiền tại quê nhà mà thôi.
Lưu Tú là cháu chính đời của Hán cào tổ Lưu Bang.
Ông cùng quê với ẩm lệ hoa.
Ông mất cha khi 9 tuổi, được bá phụ lưu lường nuổi dưỡng.
Tuổi trẻ, Lưu Tú hay chăm việc đồng áng.
Anh cả Lưu Diễn thường diễu cợt ông trì trăm trăm cày ruộng.
Đời thiền mệnh của nhà Tân, Lưu Tú đến trường àn học.
Khi còn trẻ, Lưu Tú đã tỏ ra thán phục trước sắc đẹp, tài năng và nhân phẩm của ẩm lệ hoa.
Ông có tình cảm đặc biệt sâu nặng với bà.
Theo hậu Hán thương, khi Lưu Tú viếng thăm kinh thành trường an, ông đã rất ấn tượng với chất kim ngô,
quản viên lãnh đạo cấm quân bảo vệ kinh thành và cung thành.
Lập lời thề rằng, nếu được làm quan, ta muốn trở thành chất kim ngô.
Nếu ta thành thân, ta muốn lấy ẩm lệ hoa.
Năm cành thủy nguyên niên tháng 6, anh trai cả của Lưu Tú là Lưu Diễn bị hán cành thủy đế giết chết.
Cũng trong tháng đó, ẩm lệ hoa kết hôn với Lưu Tú.
Lúc này, Lưu Tú đã 28 tuổi, còn ẩm lệ hoa 19 tuổi.
Tháng 9, Lưu Tú được cành thủy đế phải đến khu vực phía Bắc Hoàng Hà.
Ẩm lệ hoa chờ về nhà cũ, trở thành quý nhân.
Năm cành thủy thứ hai, để củng cố lực lượng quân đội trong chiến dịch tiêu diệt Vương Lan,
Lưu Tú đã kết hôn với Quách Thánh Thông, chất nữ của quần việt Chầu Định Vương Lưu Sương.
Sự xác gọi việc này là Lưu Tú lấy vợ mượn quân.
Quách Thánh Thông đã hạ sinh con trai trưởng cho Lưu Tú, tên là Lưu Cương.
Năm cành thủy thứ ba tháng 6, Lưu Tú thống nhất được Trung Nguyên, với danh nghĩa kể tục nhà hãng.
Ông tuyên bố mình là hoàng đế triều hãm, cải nguyên kiến vũ, tức hãng quàng vũ đế.
Cuối năm đó, khi chiếm được Lạc Dương làm kinh đô,
Lưu Tú đã cử các thù cạ 300 người đến hộ tống Ẩm lệ hoa đến Kinh Thành, phòng làm quý nhân.
Quách Thánh Thông khi đó cũng được phòng làm quý nhân, ngàn phẩm bật với Ẩm lệ hoa.
Nhưng quàng vũ đế vẫn cố ý phòng cho ẩm thức.
Huyền trường của Ẩm lệ hoa làm âm hương hậu, để địa vị của họ âm cao hơn họ quách.
Năm kiến vũ thứ hai, quàng vũ đế chuẩn bị sách lập hoàng hậu.
Ẩm lệ hoa là nguyên phối thầy tử, được quàng vũ đế sủng ái hơn cả.
Bản thân quàng vũ đế tán dương bà là nhã tính khoan nhân, có đức độ mẫu nghi, xứng với hậu vị.
Thế nhưng khi đó, âm quý nhân chưa sinh cho quàng vũ đế người con nào,
nên đã tự mình khước từ vị trí hoàng hậu và ủng hộ lập quách quý nhân làm hoàng hậu.
Tương đường với việc bà từ ngôi vị chính thê lại bằng lòng trở thành thiếp thất.
Trước tình thế đó, quàng vũ đế lập quách thánh thần làm hoàng hậu,
và lập con trai cả Lưu Cương làm hoàng thái tử.
Cũng trong năm này, Trần Định Vương Lưu Dương dường như bất bình trước sự chỉ hoãn lập hậu của quàng vũ đế,
quyết định nổi loạn, sau đó bị giết.
Theo lẽ thường, quách hoàng hậu và gia tộc họ quách sẽ bị liền luyện.
Thế nhưng khi này, nhà đồng hán chưa ổn định,
quàng vũ đế không thể tùy tiện ra quyết định tận diện,
nên vẫn hết sức thiệt đái quách hoàng hậu.
Tuy nhiên, vì người nhà của hoàng hậu tạo phạt,
nên dường như mối quan hệ phu thê cũng vì thế mà xảy ra giã nứt.
Nằm kiến vũ thứ tư tháng năm ngày sát thân,
ẩm quý nhân sinh hạ hoàng tử đầu tiên của mình là Lưu Dương tại huyện Nguyền Thị.
Đây là một lần sinh nở khó hiểu.
Vì âm lệ hòa khi đó đã mang thai,
thế mà quàng vũ đế vẫn kiển quyết đem bà đi theo hành quân,
lại ở huyện Thồn Hèo Lánh hạ sinh hoàng tử.
Khi Lưu Dương vừa sinh, quàng vũ đế vui lắm,
đánh giá ngũ quàng sáng người như đế nghiêu thời thượng cổ,
lại lấy biểu tượng màu đỏ của ánh sương đặt tên hoàng tử là Dương,
biểu thị sự xem trọng và yêu thích của ông đối với người con này.
Sau khi sinh Lưu Dương, âm lệ hòa ngày càng đắc sụng,
liền tiếp hoài thai và sinh thêm bốn người con khác,
là Đông Bình Hiến Vương Lưu Thường,
Quảng Lăng Tư Vương Lưu Kinh,
Lâm Hoài Hoài Công Lưu Hành,
và Làng Tà Hiếu Vương Lưu Kinh.
Nằm kiến vũ thứ 9, mẹ và em trai của âm lệ hòa
là đặng phu nhân và âm hân bị đạo phỉ sát hại,
quàng vũ đế đã rất thường tiếc họ,
lại phòng tước khẩu cho hai người anh em khác của bà
là âm tựu và âm hưng.
Nhưng âm hưng khiêm túng từ chối,
còn bảo âm quý nhân phải luôn khiêm nhường,
không được tìm kiếm sành vọng cho người thân.
Để an ủi âm lệ hòa,
quảng vũ đế bảo Đại Tư Không hạ chiếu thư sẵn.
Khi ta còn nghèo hèn,
Cùng với nạn ta cách biệt đã lâu,
trải qua bào thằng Trầm cũng đã về bên cạnh ta.
Quý nhân có đức độ mẫu nghi,
ta từng muốn lập làm hoàng hậu,
nhưng nạn kiến quyết chối tự,
chịu thiệt thòi ngư ở hàng thứ thiếp.
Ta từng hứa với nạn ấy thiệt đái các em trai,
chưa kịp đến lúc thì lại gặp tài hoạ,
mẹ và em trai đều bị giết thảm, bị thường lắm.
Sách Tiểu Nhã nói,
Tường khủng tường cổ,
duy dư giữ nhữ,
tường an tường nhạt,
nhữ chuyện khí sư.
Tạm dịch, đã từng cùng nhau lào sợ,
chỉ có ta và người nương tựa.
Đã từng cùng nhau ăn ổn vui vầy,
thế mà nay người lại quay lưng bỏ ta.
Nay truy tẳng cha quý nhân là âm lục,
làm tuyên ân ai hậu.
Em trai âm hân làm tuyên nghĩa cùng hậu,
lấy em âm tự,
thừa tự tước vị ai hậu,
lành đưa thi thề tại linh đường.
Mệnh trùng đại phu bái thủ ấn tín và giấy triện,
án theo lễ quốc liệt hậu.
Nếu vòng hồn có linh thiêng,
hãy nhận lấy vình sùng tỏ lử.
Vào thời điểm quàng vũ đế đại phòng
là năm kiến vũ thứ 13,
lúc bấy giờ thiền hạ chưa ổn định,
rất nhiều công thần còn không có đất phòng.
Thế mà hoàng đế lại lấy lý do,
ẩm thị từ chối hậu vị
mà phòng tước hậu cho em trai của bà.
Theo luật nhà Hán,
chỉ có giả tộc hoàng hậu mới được phòng liệt hậu.
Hơn nữa không thể phòng nhiều.
Ví dụ Hiếu Nguyên hậu vương chính quân
khi còn là thái hậu,
phòng liệt hậu hơn 5 người
đã nhận sự phản đối gài gắt.
Ẩm lệ hòa khi này chỉ là quý nhân.
Quàng vũ đế lại truy phòng cha
và tấn phòng cho anh em tước liệt hậu.
Trong khi vô số tướng sĩ lập đại công
còn phải chờ định đoạt ân phòng.
Có thể nói đây là một đài ân sụng,
vô tiện khoáng hậu trong lịch sử trước nay.
Nhập chủ Trung Cung
Khoảng từ năm kiến vũ thứ 9,
quách hậu được ghi nhận hoàn toàn thất sụng.
Có vị thượng thư lệnh là thần đồ cương.
Nhiều lệnh dân sứ xin quàng vũ đế
để hoàng thái tự lưu cương đến Đồng Cung.
Tiếp thủ trách nhiệm cùng sự dạy bảo
thì liền bị quàng vũ đế trách cử,
biếm chuốt đi trước vị.
Vào năm kiến vũ thứ 13,
đất thụ được bình đỉnh.
Quàng vũ đế đại phòng công thần ngoại thích
nhưng trong đó không có ngoại thích họ quách của hoàng hậu.
Em trai quách hoàng hậu là quách huống.
Mãi đến năm kiến vũ thứ 14,
mới thăng nhậm thành nguồn giáo ý.
Năm kiến vũ thứ 15,
ngoại thích họ âm cùng họ phàn.
Thần tập của mẹ quàng vũ đế là phàn nhàn đô.
Được xác chỉ ân phòng,
lại tiếp tục gạt họ quách ra một bên.
Quàng vũ đế phòng con trưởng của âm quý nhân
là Lưu Sương làm Đồng Hải Công.
Nước Đồng Hải gồm 23 huyện
là trừ hầu quốc lớn nhất
trong số các phiền quốc của chúng hoàng tử.
Trước sự kiện quách hậu thất sùng,
dòng họ quách thị cũng không nhận được vinh sùng,
khiến cho quách hậu vô cùng bất mát.
Năm kiến vũ thứ 17,
quàng vũ đế Lưu Tủ lấy ly do
hoài thế oán đổi, sổ vi giáo lệnh,
bất năng phụ tuần thà tử,
khuấn trường dị thất.
Giá trị phế chuốt quách hậu
và lập âm quý nhân làm hoàng hậu thay thế.
Có thể hiểu như sau.
Hoài thế oán đổi có nghĩa là
ôm trong lòng những oán hận,
bất mãn với đời.
Sổ vi giáo lệnh nghĩa là
nhiều lần bị đem ra làm gương,
giăn dậy hoặc bị giáo nguấn của trách,
bất năng phụ tuần thà tử,
là không thể vỗ về,
tre trở hay dẫn dắt con cái người khác.
Ở đây có lẽ là nói đến con cái của phì Tần.
Khuấn trường dị thất có nghĩa là
lời giải bảo dễ bị lạc mất,
khó giữ lầu bền.
Quách Thánh Thông khi bị coi là
phạm phải những lỗi này,
thì quả là không xứng đáng với vị trí
mỗng nghì thiền hạ.
Nhưng thay vì bị giam vào lãnh cùng
như các hoàng hậu bị phế chuốt khác,
Quảng Vũ Đế đã lập con trai lều phụ
của Quách Thánh Thông làm Trung Sơn Vương.
Do đó Quách Hậu trở thành Trung Sơn Vương Thái Hậu.
Quảng Vũ Đế cũng phong em trai
của Quách Thánh Thông là Quách Huống,
một chức quan quan trọng
và đã bàn cho Quách Huống rất nhiều cuộc cải.
Không nữ lòng nào phế chuốt cả mẹ lẫn con.
Quảng Vũ Đế bàn đầu
vẫn để Lưu Cương làm hoàng thái tự.
Tuy nhiên, thái tự Lưu Cương nhận thấy
địa vị của mình không vững.
Vì mẹ Lưu Cương bị phế,
ông từ vị trí đích trưởng tự
bây giờ thành thứ trưởng tự.
Dành không chính, ngôn không thuận,
nên đã nghe thầy học chất uẩn khuyên can.
Nhiều lần chủ động xin Quảng Vũ Đế
cho từ bỏ người vị.
Từ đây, Đồng Hải Vương Lưu Cương
lấy thần phận đích trưởng tự
ở trong triều đình tham gia chính sự.
Năm Kiến Vũ thứ 19 mùa xuân,
Đồng Hải Vương Lưu Cương
bình định thiện vu đàn thần,
công lão hiển hách.
Tháng 6 năm đó,
Quảng Vũ Đế chấp thuận
và phong cho Đồng Hải Vương Lưu Cương
làm hoàng thái tử thay thế.
Ông cũng đội tên hủy
của tần hoàng thái tử Thành Trang.
Sau khi Lưu Trang trở thành thái tử,
lập tức vào Đồng Cung tức vị.
Quảng Vũ Đế dùng hơn 10 vạn tiền
mời sanh nhỏ là Hoài Vinh
làm Đồng Cung giáo thủ,
phụ trợ thái tử.
Trước đây Lưu Cương làm thái tử,
Quảng Vũ Đế vẫn không để Lưu Cương
tức vị Đồng Cung,
nên nghi chế và quan viên cần thiết
vẫn chưa được thiết lập.
Từ khi Lưu Trang trở thành thái tử,
Quảng Vũ Đế mới quyết định
quỳ chế chiều nghi.
Cách thức thái tử ngự chiều ra sao
cũng từ đây mới được ghi chép rõ ràng.
Theo lệ, ngoại trừ hoàng thái tử
và các hoàng tử
sau khi được phòng địa
thì phải lập tức đến vùng đất phòng
để nhậm chức.
Thế nhưng mặc dù các con trai
của Quách Thái Hậu
và cả Sở Vương Lưu Anh,
con trai hứa Mỹ Nhân
đều đã đến phiền quốc,
các con trai khác của Ẩm Hậu
vẫn được đặt cách giữ lại lạc dương.
Từ khi trở thành kế hậu,
Ẩm Lệ Hòa không còn được đề cập
thường xuyên trong sự sách.
Đây là dấu hiệu cho thấy
bà đã không cố gắng
gây sức ảnh hưởng
dưới cường vị Hoàng Hậu.
Tuy nhiên, ba em trai của bà
đều trở thành các quan viên
và hậu tước quyền lực,
mặc dù họ thường
không cố gắng dành chức vụ
cao hơn cho mình.
Sau khi Ẩm Hoàng Hậu tài vị,
huyền trường của bà
là ẩm thức được tấn phòng
làm nguyền lọc hậu,
kiềm thêm chất kim ngô,
rồi phụ đạo đông cung.
Mỗi khi Quảng Vũ Đế
đi tuần các quận quốc,
ẩm thức đảm nhận vị trí
trấn thủ kinh sư.
Em trai Ẩm Hậu là Ẩm Hưng,
từng đảm nhiệm Hoàng Môn Thị Lan,
lãnh đạo Đội Thần Vệ
của Quảng Vũ Đế.
Sau sự kiện Đặc Phu Nhân
và Ẩm Hưng bị giết,
Ẩm Hưng cố gắng
tư chối đặng ân phòng lệ thầu
của Quảng Vũ Đế.
Sau khi Lưu Trang được lập
thái tử, Ẩm Hưng
được thăng làm vệ uy.
Dự trọng hàng cựu khang
cũng lãnh vai trò
phụ đạo cho thái tử.
Khi này, người được ẩm thức
hay Ẩm Hưng tiến cử
đều được bổ nhiệm chức vị rất cao.
Ngoài ra còn lần lượt
giữ những chức vị
trưởng quản cấm vệ quần
của nhà Hán.
Trong lịch sử Tây Hán
thì chỉ khi Hoàng Hậu
tẩn vị Thái Hậu Ngoại Thích
mới có thể lên vị trí này.
Chưa kề
lại vô cùng hiếm thấy.
Trường hợp này đã diễn ra
ở thời Vương Mã.
Tuy vô cùng nhạy cảm,
nhưng Quảng Vũ Đế không những
không kiềng kỳ mà còn
rất an tâm để họ Ẩm
hưởng thụ đặc ân,
cho thấy mức độ tình cậy
của Quảng Vũ Đế đối với
âm sa vô cùng lớn.
Hoàng Thái Hậu
tôn quỹ.
Năm Kiến Vũ Trung Nguyên thứ 2
Hán Quảng Vũ Đế lưu tú
bằng Hà.
Thái tự lưu tràng kế vị
tức Hán Mình Đế.
Ẩm Hoàng Hậu được tôn Hoàng
Thái Hậu. Khác với
các Thái Hậu nhà Tây Hán,
Ẩm thì có ảnh hưởng ở mức
trùng bình đối với con trai bà
và bà cũng
không càn dự nhiều vào chính sự.
Lúc đó nhà Hò Ẩm
Họ Phàn, Họ Quách
và Mã Thị được
xưng là tứ tính Tiểu Hậu.
Năm Vĩnh Bình thứ 3
trước sự tán thành
của Ẩm Thái Hậu, Hán
Mình Đế lập con gái của Mã Viện
là Mã Quý Nhân
làm Hoàng Hậu.
Mã Hậu bản tính nhù mì,
không gành ghét,
giống với Thái Hậu khi còn trẻ,
nên được Thái Hậu
rất đổi yêu quý.
Cũng vào năm đó,
Mình Đế và Ẩm Thái Hậu
thực hiện một chuyến thăm hiếm hoi
đến quê nhà ở
Nam Dương quận.
Họ đã dành vài ngày để tổ chức
iến tiệc, mời các Họ
hàng xa thuộc Họ Đặng
và Họ Ẩm của Ẩm Thái Hậu.
Năm Vĩnh Bình
ngày 22 tháng 1
Thái Hậu Ẩm Lệ Hòa
bằng thề
Hường Thọ 60 tuổi
Thùy Hiệu, Quảng Lịch Hoàng Hậu.
Ngày 8 tháng 2
bà được an tán
một cách lòng trọng với
Cường Vị Hoàng Thái Hậu
và được hợp tán cùng với
Phu Quỳnh, Quảng Vũ Đế
tại Nguyên Lăng.
Nhà thờ Lý Bạch Thời Đường
có nói về bà như sau
Lệ Hòa
tủ ngọc sắc
hãn nữ kiều trô nhan
Chồng Hậu Hán Thư
có gửi chép
Ẩm Lệ Hòa có phong thái
dịu dàng, tính cách nhẹ nhàng
cùng kính, không
thích nồi nùa, tươi
cười đúng lúc đúng chỗ
là một vị Hoàng Hậu
hiền huệ hiếm có.
Sự sách còn ca
người bà hữu ái
nghĩa là nhân ái
lường thiện vô cùng
không muốn lảng đào kẻ khác
Chúng ta thấy rằng
Phu Quỳnh của Ẩm Lệ Hòa
Hán Quảng Vũ Đế
Lưu Tú thường được
các sự già Trung Quốc đánh giá
rất cao về thành tựu
Điểm sáng nhất là ông đã
dựng lên nhà Đông Hán
khiến Trung Nguyên tiếp tục
thịnh vượng hơn 200 năm tiếp theo
dưới chiều nhà Hán
của họ Lưu. Về mặt quân sự
ông được ca người là
một thiền tài quân sự
một ảnh hùng kiệt suốt
trong lịch sử Trung Hoa
Tuy đánh trận rất giỏi
nhưng ông lại yêu trường hòa bình
và không mong muốn
nhân dân phải lầm than
vì chiến loạn
Tuy là con cháu hoàng thất
nhà Hán nhưng cũng suốt
thần bình dân áo vai
Ông lại có thể
ghi tên mình vào sự sách
như một vị hoàng đế vĩ đại
đã thành công khôi phục
vượng chiều nhà Hán
và mở ra một
thời thịnh trị thái bình
âm lệ hoa, hồng nhàn
chi kỳ bên cạnh ông
lại rất âm thầm lặng lẽ
bà không trực tiếp
điều bình khiển tướng
như công chúa Bình Dương
cũng không để lại những
câu chuyện càng sán nổi tiếng
như trưởng tồn hoàng hậu
nhưng chính sự hiền thục
nhù hòa của bà
đã giữ yên hậu cung
duy trì lễ nghị phép tắc
biểu dường mỹ đức
của nữ giới
bên cạnh một quần vườn
dũng mãnh khí phách
là một thầy tử ồn nhù thiện lương
quà là phù hợp
với lý ẩm dường
tường hợp
vậy nên dù không trực tiếp
đứng xa phía trước
thậm chí suốt đời
chỉ lặng lẽ ở phía sau phu quân
nhưng vai trò của bà
cũng chưa từng bị lù mở
và câu chuyện phu thế
của họ đã trở thành
một biểu tượng đẹp
về đạo vợ chồng
được lưu truyền cho đến
tận ngày nay
quý vị vừa lắng nghe câu chuyện
về vị hồng nhàn chi kỳ
của Vua Hán Quảng Vũ
Hoàng Hậu Âm Lệ Hoa
Cảm ơn quý vị đã theo dõi
và hẹn gặp lại
trong những tập tiếp theo
của Mỹ Đức Sướng Tập
