"👍 CD Media - Khám Phá là nơi mở ra cánh cửa tri thức về những bí ẩn, câu chuyện kỳ thú và những hiện tượng chưa được giải đáp trong thế giới xung quanh chúng ta. Dựa trên việc tham khảo các nguồn thông tin phong phú và đa dạng, kênh kết nối những kiến thức và quan điểm khác nhau, giúp khán giả có được cái nhìn sâu sắc và toàn diện hơn về những bí mật từ tự nhiên, khoa học, vũ trụ, con người,….
Scythia : Những chiến binh du mục từng khiến đế chế Ba Tư khiếp sợ
Họ không xây thành, không lập quốc gia, không có quân đội chính quy, nhưng lại từng gieo rắc nỗi kinh hoàng cho đế chế Ba Tư hùng mạnh. Người Scythia – một tộc du mục sống trên những đồng cỏ rộng lớn trải dài từ Biển Đen đến Trung Á – đã tạo nên một nền văn minh độc đáo, gắn liền với chiến mã, cung tên và tự do.
Trong video này, chúng ta sẽ khám phá thế giới của Scythia: họ là ai, sống như thế nào, tại sao họ có thể chống lại những đạo quân hùng hậu của Ba Tư, và vì sao họ được Herodotus – “cha đẻ của sử học” , đặc biệt ghi chép lại trong lịch sử. Đây là câu chuyện về những chiến binh kỵ mã phi thường, những lăng mộ vàng rực rỡ, và một nền văn hóa vừa hoang dã, vừa huy hoàng, tất cả đều ẩn mình trong lớp bụi mờ, trong thảm cỏ vô tận của thảo nguyên cổ đại.
Năm 530 trước Cầu Nguyên, tại vùng thảo nguyên Á-Âu đầy sự gió, Sirrus đại đế,
người từng chinh phục Babylon lấy lường và lập nên đế chế Ba Tư Huy Hoàng đã phải bỏ mạng.
Kẻ đánh bại ông là một dân tộc mà lịch sử hầu như ít nhắc tới.
Họ không có thành quách, không có biên giới, thậm chí cũng chẳng có cả ghi chép cho riêng mình.
Tất cả những gì còn sót lại là dây cương, cung tên và những gò mộ phủ đầy bằng tuyết.
Nhưng họ là ai?
Vì sao dân tộc ấy có thể quật ngã nhà trinh phạt vĩ đại bậc nhất lịch sử?
Người Scythia là một dân tộc ru mục từng phát triển hưng thịnh từ thế kỷ thứ 7 đến thế kỷ thứ 3 trước Cầu Nguyên.
Họ sinh sống trên dài đất khổng lồ kéo dài từ ven biển phía tây của châu Âu, gần Bulgaria ngày nay,
băng qua các đông cầu Trung Á, đến tận dãy An Tài giáp Mông Cổ.
Nơi đây rộng gần 4.000 km, nhưng chỉ toàn là đông cỏ khô, vùng bán sa mạc khắc hiệt và những rìa rừng thừa trải rộng.
Việc xây dựng thành thị đông đúc hay phát triển nông nghiệp lâu dài gần như là không thể.
Nhưng thay vào đó, đây lại là điều kiện vô cùng lý tưởng cho trăn thảo gia súc, dựng lêu trại và những đoàn người di cư theo mùa.
Người Scythia vì thế không xây thành quách, cũng chẳng để lại kinh đô nào trên bản đồ cổ.
Cuộc sống du mục của họ chỉ xoay kênh việc rong rủi cùng gia súc, cưỡi ngựa vượt gió và sống trong các cỗ xe phụ vài giây.
Dù chia thành nhiều bộ tộc giải giáp, người Scythia vẫn mang một bản sắc trùng.
Điều đó được thể hiện ở tư duy chiến tranh, hệ thống cách trị linh hoạt,
nghệ thuật độc đáo hiện diện trên áo giáp, dây cương, hình xăm và cả đồ tùy táng.
Cho đến nay, nguyên gốc của tộc người du mục này vẫn là một chủ đề gây tranh cãi.
Theo ghi chép của Herodotus, nhà sử giác Hy Lạp sống vào thế kỷ thứ 5 trước công nguyên.
Họ đến từ Trung Ả, đi dọc theo hành lang thảo nguyên rồi tiến vào châu Âu.
Nhưng một thế kỷ sau đó, sử gia Diodorus Sisulus lại cho rằng
người Scythia có thể xuất phát từ cao nguyên Armenia,
gần các dãy núi nối liền Thổ Nhĩ Kỳ, Iran và Caucas ngày nay.
Đến thời kỳ hiện đại, các nhà khảo cổ học lại đưa ra giả thuyết
tộc người này di chuyển thành nhiều đợt qua vùng thảo nguyên Volga-Uran
giữa Nga và Kazakhstan, rồi tiến về phía bắc biển đen.
Trong khi đó, kết quả nghiên cứu khai cuột tại các lòng mộ của người Scythia
ở vùng Tuva, phía nam Siberia thuộc Nga,
cho thấy họ đã định cư tại đây từ thế kỷ thứ 9 trước công nguyên.
Việc vẫn còn nhiều tranh cãi về nguồn gốc của cộng đồng này là dễ hiểu.
Bởi trên vùng đất thảo nguyên mênh bông, nơi không có núi cao trán đường,
chẳng có sông lớn ngăn lối,
con người có thể di chuyển hàng ngàn cây số trong nhiều thế hệ.
Mọi giả thuyết về nơi bắt đầu của người Scythia có thể đều đúng, nhưng chưa đủ.
Phải chăng họ không đến từ một nơi duy nhất,
mà là kết quả của những làn sống di cư nối tiếp nhau?
Và dù anh trinh ấy bắt nguồn từ đâu,
người Scythia đã cùng nhau phát triển đầy thinh vượng trong nhiều thế kỷ liên tiếp.
Nhưng điều gì đã khiến những cái chăn ngựa trên thảo nguyên
trở thành đoàn kỵ binh gieo khiếp sợ khắp Á-Âu?
Có lẽ chính nơi sống rung mốc khắc nghiệt
đã hôn đúc nên người Scythia.
Họ lột ra đầu quân thủ làm áo trỏng,
dùng sọ kẻ địch làm chén rượu,
vọt tên sống tù binh sau mỗi trận thắng.
Vũ khí mạnh nhất của bộ tộc này không phải gươm ráo, mà là loành ngựa.
Trên lưng những con tuần mã,
người Scythia tạo ra đội quân kỵ binh chuyên nghiệp đầu tiên trong lịch sử nhân loại.
Để điều khiển được ngựa như chính đứa chân của mình,
họ đã học cách thấu hiểu tập tình và tâm lý của ngựa.
Như vậy, những kỵ binh Scythia mới có thể vừa phi nức đại,
vừa bắn tên hay ném lao mà không cần đến yên cương.
Ngựa với người Scythia không phải là phương tiện,
mà là đồng đội trong mọi trận chiến địa khốc liệt.
Nhờ tốc độ linh hoạt,
đội hình kỵ binh có thể thực hiện những đợt tấn công thần tốc,
khiến đối thủ trước khi phản ứng đã bị vỡ trận.
Mỗi chiến binh có thể phóng ra một cơn mưa tên,
rồi rút lui nhanh như sầm trớt.
Để sống sót giữa vòng vây,
họ còn sử dụng loại áo giáp vẩy,
làm từ những mảnh sắt nhỏ đính bằng gấn thú lên da mềm.
Tùy vị trí cơ thể cần bảo vệ,
lớp giáp sẽ được thiết kế phù hợp,
giúp các binh sĩ vừa phong thủ,
vừa giữ được sự linh hoạt trên lưng ngựa.
Tuy nhiên, thứ vũ khí nguy hiểm nhất của người Scythia lại là cây cùng.
Chúng được nhờ học ra hiện đại ví như súng AK-47 của vùng cận đông thời cổ đại.
Cùng được chế tác chủ yếu từ gỗ sâu tầm,
sừng dê rừng và gân hưu,
với khả năng đan hồi cùng lực bắn vượt trộm.
Hình dáng cong ngược đặc trưng,
cũng giúp tăng tốc độ phóng mũi tên,
vượt xa những mốc cung truyền thống khí ấy.
Chính thiết kế đó sau này trở thành chuẩn mực trong các đế chế kỵ xạ,
như Ba Tư, Bông Cổ hay Ottoman.
Phần đầu mũi tên của người Scythia là một hình tam giác,
giống như tên lửa hoặc viên đạn,
với ba cạnh nhọn băng quanh.
Để tăng khả năng kết liễu kẻ thù,
họ còn tầm thêm loại chất hỗn hợp,
gồm nọc rắn, thịt rắn phân hủy,
và huyết thanh người vào phần đầu mũi tên.
Kết quả là nạn nhân vừa chịu cơn đau do các ngạnh sắc nhọn gây ra,
vừa phải chống trọ với độc tố đằng làn khắp cơ thể.
Ngoài ra họ mang theo diêu chiến,
truy sắt, thương, giáo và kiềm ngắn.
Với tất cả những ưu điểm vừa trội trên,
Herodotus đã phải nhận xét rằng,
không ai có thể đánh bại,
thậm chí tiếp cận được người Scythia.
Và cứ thế,
trong suốt thiên đinh kỷ thứ nhất trước công nguyện,
dân tông này đã tiến hành nhiều cuộc chiến khác nhỏ.
Họ trinh phạt và mờ rộng ảnh hưởng
trên vùng lãnh thổ rộng lớn từ Đồng Ngầu đến Trung Á.
Trong biên nhiên sử của nhiều nền phát minh cổ đại,
từ Hy Lạp, Esyria, cho đến Ba Tư,
cái tên Scythia luôn trở thành nối ám ảnh kinh khỏa.
Đợt biên trình quy mô đầu tiên bắt đầu vào khoảng thế kỷ thứ 7 trước công nguyện.
Khi ấy, họ bất ngờ tràn xuống vùng Cáp Cáp và Trúc Cận Đông,
khởi đầu cuộc chiến tranh kéo dài hàng thế kỷ sau.
Mục tiêu ban đầu là đánh phá các quân quốc Urartu và Esyria,
gây ra sự tàn phá trên diện rộng.
Sau đó, họ tiếp tục dẫn quân tiến sâu hơn xuống phương Nam
và tổ chức chiến dịch quân sự đến tận lãnh thổ Ai Cập cổ đại.
Khi đối mặt với lực lượng áp đảo từ Thảo Nguyên,
Pharaon, giam tích đệ nhất, vua phải dâng lên những món công phẩm xa hoa
để đổi lấy sự yên ổn cho đất nước.
Đến năm 612 trước công nguyện,
người Scythia hợp sức với người Medes,
một nhóm bộ tộc Iran định cư,
và cùng nhau tấn công thành phố Nineveh.
Kinh đô của Esyria nhanh chóng bị phá hủy
và trò bá chủ vùng Cận Đông của đế quốc này cũng không còn nữa.
Tuy nhiên, liên minh cũng sớm tàn vỡ sau thắng lợi.
Người Medes phản bội, quay sang tấn công,
bực nghịch Scythia rút lui về vùng Pontus,
nơi từng là căn cứ hậu phương của họ.
Từ đó xung đột giữa các bộ tộc Iran ru mục
và người anh em định cư cùng huyết thống bùng nổ
và kéo dài qua nhiều thế kỷ.
Đặc biệt, khi Archimedes,
hay được biết đến là đế quốc Ba Tư đầu tiên,
được thành lập vào năm 550 trước công nguyện,
căng thẳng càng trở nên phức tạp.
Theo như ghi chép của Herodotus,
sau khi trinh phục Babylon,
Cyrus đại đế nhắm tới người Massagate,
bộ tộc ru một cư trú trên thảo nguyên phía Đông,
sông Arrases, nơi là Cedaria,
chảy qua Kazakhstan.
Lúc ấy, nữ hoàng của họ, Tomyrid,
vừa lên ngôi sau khi trồng băng hà.
Dù là phụ nữ, nhưng bà đã trinh phục được lòng người
bằng dúng khí, lòng trung thành
và sự sắc xảo của một nhà lãnh đạo bệnh sinh.
Khi nghe tin Cyrus đem quân tiến sát
đến vùng rìa thảo nguyên,
Tomyrid đã ra lệnh cho dân rút sâu vào nổi địa,
tránh xung đột trực diện.
Thế vậy, địch chế Ba Tư càng trở nên tự tin
và quyết tâm thực hiện tham vọng bành trướng lãnh thổ của mình.
Cyrus quyết định gửi một bức thư đến nữ hoàng,
càng ngợi sắc đẹp và trí tuệ của bà,
đồng thời ngỏ lời cầu hôn.
Nhưng Tomyrid không phải người dễ bị lửa.
Nàng độc thấu được âm mưu mua đánh chiếm lãnh thổ
ẩn sau lớp ngôn tử hòa Mỹ,
nên đã từ chối thẳng thường.
Chiến dịch quân sự dường như đã khởi đầu thành công
cho người Ba Tư,
khi mà quân Massagete rút lui
và tránh giao tranh trực diện.
Khi đến gần khu vực sông Arrases,
Cyrus đài đế không vội giao chiến
và quyết định giờ thử đoạn.
Hồng cho dự một doanh chạy lớn bên bờ sông,
để lại một số binh sĩ dài yếu
và dự thịt dồi dào để dụ địch rời vào bẫy.
Trong khi đó,
phần lớn quân tư nhuệ Ba Tư
bị tổ chức mai phục tại một vị trí gần đó.
Đúng như dự đoán,
đạo quân Massagete
do hoàng tử Spar Gapises,
con trai nước hoàng Tomiris,
chỉ huy đã tiền đến.
Họ tấn công chạy Ba Tư
và nhanh chóng tiêu diệt nhóm binh sĩ ở đây.
Thấy trong doanh chạy có dự thị từ bẫy sắn,
người Massagete mất cảnh giác
và mở tiền căn mở.
Chính lúc ấy, quân tư nhuệ Ba Tư bất ngờ quay trở lại.
Họ tấn công chớp nhoáng,
giết chết phần lớn lính Massagete
và bắt sống hoàng tử Spar Gapises.
Tomiris hay tin con trai rơi vào bẫy,
lập tức cử xứ giả đến gặp Cyrus,
yêu cầu trả người.
Nếu hoàng khẳng định,
ông đã chiến thắng bằng thủ đoạn hẹn hạ.
Thậm chí ba còn kiên quyết,
nếu nhà người không trả lại máu thịt của ta,
ta thề trước thần mặt trời,
đống bảo hộ của Massagete.
Ta sẽ cho người uống máu đỏ thoả thề.
Nhà vua Ba Tư phất lơ tối hậu thứ.
Do quá xấu hổ về thất bại của mình
và không chịu để bản thân trở thành công cụ chính trị,
Spar Gapises đã tự kết liễu đời mình.
Khi biết tin con chết,
Tomiris lập tức tạo hợp toàn quân
quyết định tấn công Ba Tư bằng toàn bộ sức mạnh và cơn thịnh nộ của mình.
Theo mô tả của nhà sư học Herodotus,
đây là trận tranh đấu ác liệt nhất
mà người Scythia từng tham gia.
Kết cục là Cyrus đại đế bị hạ cát.
Hiếu hoàng gia lệnh lấy ra thú may thành túi,
đổ đầy máu người.
Khi tìm thấy thi thể Cyrus giữa đống xác lịch Ba Tư,
bà thả nhiên thả đầu ông vào túi máu
để thoả nỗi oán hận.
Sau đó, hoàng tử Darius đệ nhất lên kế vị ngai vàng,
tiếp tục nuôi hy vọng mở rộng lãnh thổ của đế chế Ba Tư.
Đến năm 513 trước cầu nguyền,
ông phát đầu một chiến dịch quân sự quy mô lớn,
nhắm thẳng vào các bộ tàu Scythia sinh sống
quanh khu vực phía Bắc biển Đen.
Nhưng những kỳ binh nơi đây
không chọn đối đầu trực diện.
Họ vẫn dùng cách đánh dù cách quen thuộc,
không giao tranh công khai liên tục,
mà dùng chiến má quấy dối tuyến sau,
dù đối phương tiến sợ vào lãnh thổ.
Trên đường rút lùi,
người Scythia thiêu dụi đồng cỏ,
phá hủy riêng nước,
và tấn công đoàn hậu cận Ba Tư
Cuối cùng, Darius Đệ Nhất
buộc phải ra lệnh rút quật.
Dù cái giá phải trả của chiến thuật vươn không nhà chống
là phân lớn thảo nguyên màu mỡ,
nhưng người Scythia vẫn giữ được nền độc lập.
Trong nhiều thập kỷ sau đó,
các bộ tộc Scythia dần phục hồi sau chiến tranh
và tiếp tục giữ vững lối sống độc lập của mình.
Chính trong giai đoạn tái thiết ấy,
vùng ven biển Đen đã trở thành nơi
hai thế giới Hy Lạp cổ đại
và các bộ lạc thảo nguyên
bắt đầu giao thoa mạnh mẽ.
Hai bên hợp tác trong các hoạt động thương bại
như buôn bán ngũ cốc,
đánh bắt thùy sản,
và trao đổi nô lệ.
Cũng chính trong quá trình giao lưu này,
một phong cách nghệ thuật pha trộn độc đáo
được gọi là Greco-Scythia ra đời.
Cả món trang sức thường chạm khắc
những biểu tượng quen thuộc của văn hóa ru mục
như báo, hương, chim mưng,
cùng với hình ảnh của con người
được lý tưởng theo phong cách Hy Lạp cổ đại.
Sự ảnh hưởng này không chỉ tác động đến mỹ thuật,
mà còn để lại dấu ấn
trong cả vũ khí và áo giáp của người Scythia.
Dù vậy,
không phải lúc nào quan hệ hai bên
cũng nghiêm đềm.
Thực tế, đã có một số cuộc chiến khốc liệt
giữa người Scythia và Hy Lạp.
Tháng 8, năm 329 trước Đồng Nguyên,
sau khi giành thắng lợi vang dội
trước vị trí Ba Tư
trong trận vua Camela,
Alexandros Đại Đế
tiếp tục tiến quân về phường Đồng.
Ông vượt qua vùng Turkestan
và dưng chân
tại bờ đông Araset,
nơi ngày nay thuộc lãnh thổ Tajikistan.
Tại đây, Alexandros đã cho xây dựng
thành phố mới mang tên mình
như một dấu mốc phân định lãnh thổ
của đế quốc về phía Đông Bắc.
Tuy nhiên, hành động này
lại trở thành mối đe dọa đối với những cư dân
bản địa Scythia, hốn quen với
đời sống du mục, tự do, tự trị.
Vì vậy, họ liên tục
tiến hành các cuộc tập kích
ở biên giới phía bắc thành phố
của Alexandros.
Không chấp nhận bị thuộc khích,
ông quyết định hành quân vượt sông và chủ động ngay chiến.
Với ưu thế địa hình quen thuộc,
đội quân Scythia tin rằng
có thể tiêu diệt kẻ thù ngay khi
chúng vừa đặt chân lên bờ.
Tuy nhiên, Alexandros
đã chuẩn bị sáng pháo binh,
một loài máy bắn đá tầm xa hơn cả cùng tên,
để hỗ trợ cho lực lượng vượt sông.
Ngay trong lần tấn công đầu tiên,
thù lính của đội quân du mục
đã bị tiêu diệt,
buộc toàn bộ kỳ binh Scythia phải rút khỏi.
Sau đó, lực lượng của Alexandros
nhanh chóng đổ bộ vào vùng thảo nguyên mênh mông.
Tiếp theo, ông tung một đội kỳ binh
nhẹ cầm ráo, tiến lên để thử chiến.
Người Scythia
lập tức tấn công.
Khi họ vừa la vào trần địa,
các đơn vị bộ binh và khung thủ của Alexandros
từ hai cảnh bất ngờ xiếp lại,
khóa chặt bỏng bẫy.
Giao tranh giữa hai bên diễn ra vô cùng khốc liệt.
Người Scythia
đã chịu tổn thất nặng nề.
Hàng nghìn kỳ binh từ trận
trên vùng đông có phía Bắc, sông Arrases.
Trận chiến này không chỉ là một thắng lợi
về quân sự,
mà còn mang tính biểu tượng sâu sắc.
Những chiến binh thảo nguyên
từng đánh bại Cyrus Đại Đế,
giờ đây lại gục ngã trước Gossath Macedonia.
Thất bại này không chỉ là
một cuộc đánh trí mạng vào thế lịch Scythia
ở phương Tây,
mà còn đánh dấu sự kết thúc
thời kỳ thống trị của họ
tại vùng thảo nguyên chạy dọc bờ biển đen.
Nhưng câu chuyện
của những chiến binh ru mục đầu tiên
trong lịch sử nhân loại vẫn chưa dừng lại.
Câu chuyện khép lại bên bờ biển đen
chỉ là một phần lịch sử của họ.
Giờ là lúc
hướng ánh nhìn về phương Đông,
nơi người Scythia tiếp tục viết
nền huyền thoại trên khu vực châu Á.
Giống như các nhà phía Tây,
những kỳ sĩ ru mục ở đây
cũng chia thành nhiều bộ tộc riêng biệt,
nhưng thường được gọi chung
là người Shaka.
Dấu tích về sự yên diện của họ
từng xuất hiện trong sửa sách
của triều đại nhà Hán.
Sau đó, người Shaka từng sinh sống
dài tùng lũng phì nhiều của sông Ili và sông Chu,
nơi thuộc lãnh thổ Kyrgyzstan
và Kazakhstan ngày nay.
Nhưng đến đầu thế kỷ thứ hai
trước cầu nguyên, mọi thứ bất ngờ đảo triều.
Họ trở thành nạn nhân
của hữu ứng domino di cư.
Khi đế chế Hunno trỗi dậy mạnh mẽ,
họ đánh bật bộ tộc Nguyệt Tri
ra khỏi khối hương Gansu
ở phía tây Trung Quốc.
Và để tìm nơi định cư mới,
những người này buộc phải tiến quân về phía tây.
Trên hành trình đó,
họ đụng độ người Shaka và xảy ra xung đột.
Vì không thể chống cử,
người Xetia phải rời bỏ vùng đất tổ tiên
đã cư ngụ trần nhiều thế hệ.
Chính từ đây,
họ đã chuyển mình mạnh mẽ.
Từ những vùng tháng nguyên trống trải,
các chiến binh Shaka lên ngựa
tiến thẳng vào vùng đồi núi Chù Phú,
Bây Trịa để tìm nơi ẩn trù mới.
Vào thời điểm đó,
nơi đây nằm ở rìa phía đông
khu vực chịu ảnh hưởng văn hóa Hy Lạp
sau cuộc trinh phạt của Alexandros.
Sau khi đại đế qua đời,
một số tướng lính giấy trướng
đã xây dựng nền vương quốc độc lập
mang dấu ấn địa trung hải.
Đến năm 132 trước công nguyên,
người Shaka đã khuất phục
những cư dân Hy Lạp vườn đông này
và lên nắm quyền bá trù.
Sau đó, họ tiếp tục tiến
về phương Nam, vượt qua
dãy Hindukus và men
theo con sông Indus huyền thoại.
Tại đây, các vương quốc ấn
Scythia, còn gọi là Shaka
Shachapa, được thành lập
thay thế triều đại ấn
Hy Lạp vùa năm khuya trước đó.
Những vị vua
của người Shaka như Maues,
Azesk hay
Rudraraman đã đề lại nhiều
dấu ấn của tiền tệ,
văn bia và dĩ tích khảo cổ.
Nhưng theo thời gian,
họ đã bị bản địa hóa sâu sắc,
cài đạo sang Phật giáo,
sử dụng chữ Brahmi và tư bỏ
dần lối sống ru mục trên lường ngựa.
Cộng vực khác từng ghi nhận
dấu ấn của người Shaka là các vương quốc
Samakhotan và Sule
trong lòng chào Tarim,
thuộc miền Tây Trung Á ngày nay.
Việc họ đến đây bằng cách nào vẫn chưa
có lời giải chắc chắn.
Nhưng nhiều học giả cho rằng,
người Shaka có thể đã di cư từ các vương quốc
mà mình từng kiểm soát ở Ấn Độ.
Ngoài ra, việc liệu
dân cư Khotan và Sule có phải
thuần Scythia hay không vẫn còn gây
nhiều tranh cãi.
Dẫu vậy, người nước phổ biến tại
hai vương quốc thuộc nhóm phương ngữ Iran
cổ phương Đông có quan hệ mật thiết
với tiếng Scythia.
Từ đó cho thấy mối liên hệ di truyền
hoặc văn hóa với các cộng đồng ru mục
phía Bắc là điều không thể phủ nhận.
Trải qua thời gian dài tiếp xúc,
hai vương quốc này đã bị ấn hóa
sâu sắc và trở thành
các trung tâm Phật giáo
với khiệu khô cằn và thiếu đồng cỏ.
Nơi đây không thích hợp
cho lưới sống trăn thảo ru mục.
Và thế là, thay vì tiếp tục
rong ruổi trên lưng ngựa,
họ đã phát triển mạnh mẽ quanh
các ốc đảo màu mỡ và những dòng sông nội địa.
Từ đó,
cư dân bắt đầu xây dựng đô thị kiến khố,
duy trì hoạt động nông nghiệp,
buôn bán và nghỉ lễ thuần giáo.
Lưới sống ấy hoàn toàn đối lập
với kiểu tồn tại phiêu bản
từng người dưỡng bản sắc Scythia thuộc bản đồng.
Dù vậy, một phiên bản hóa trộn
giữa di sản cũ và môi trường mới
có thể đã được hình thành
và tiếp tục phát triển sau đó.
Giống như mọi nền văn minh
từng rực rỡ khác trong lịch sử,
người Scythia cũng phải đối mặt với
sự tàn lụi không thể tránh khỏi.
Vào thế kỷ đầu công nguyên,
họ dần suy yếu và bị thay thế bởi
người Samartia, nhóm ru mục
cùng gốc Iran.
Dân tộc này sau đó vẫn tiếp tục
duy trì truyền thống trăn thả ngựa
trên đồng cỏ.
Đến thế kỷ thứ tư, cộng đồng Samartia
bị xóa sổ bởi lan sóng xâm lược
của người Khung và tổng gốc.
Hơn nữa, sự banh chướng
của người Slav từ thế kỷ thứ 5
đến thứ 10 cũng khiến tàn dư
của người Scythia trên thong người Pontus
gần như biến mất hoàn toàn.
Tại Ấn Độ, họ cũng lần lượt
để mất lãnh thổ
và các thế lực mạnh hơn trong khu vực
như đế quốc Sassanid,
Indo-Parthia và Gupta.
Thậm chí, bất cứ
dấu vết văn hóa nào còn lại
cũng đều bị đồng hóa vào dòng trải
chính thống của nền văn minh Ấn Độ cổ.
Còn tại Trung Á,
từ thế kỷ thứ 6 chờ đi,
người Scythia bị thay thế bởi
lan sóng di cư của người Tớc cổ
bắt đầu từ thế kỷ thứ 6
sau Cổng Nguyệt. Hậu ruệ
của dân tộc này vẫn hiền hữu cho đến
ngày này, khi phần lớn các quốc gia
trong khu vực đều sử dụng
các ngôn ngữ gốc Tớc.
Đến đầu thời Trung Cổ,
cái tên Scythia gần như đã biến khỏi
bản đồ lịch sử.
Thế vậy dòng tốc của họ vẫn chưa hoàn toàn
biến mất. Từ thế kỷ thứ 9
đến thế kỷ 13,
một vương quốc hùng mạnh mang tên Alas
trỗi dậy ở cùng Capcas,
được cho là hậu ruệ của nữ chiến binh Tomiris
và bộ tộc Masakete.
Dù sau đó bị tiêu diệt
trong cuộc xâm lược của đế chế Mông Cổ
năm 1239,
nhưng huyết mạch Scythia vẫn tiếp tục tồn tại.
Họ chính là người Ossetia,
sinh sống chủ yếu
ở vùng phía Bắc Capcas.
Ngày nay, Scythia chỉ còn là cái tên mờ nhạt
ẩn mình trong phần chủ thích
của xuất sách Hy Lạp, Iran,
Ấn Độ và Trung Hòa.
Thế nhưng, qua mỗi lớp bụi
của vóng nửa thảo nguyên, vẫn vang vọng
giấu vết của một di sản đã tồn tại
vào hàng trăm năm trước.
Bởi tất cả đều đang nối bước nền văn minh Scythia,
từng mở đường cho những chiến binh
mạnh mẽ nhất, với cung tên
và chiến mã nơi xa trường.