Kí ức ngày Tết Đoan Ngọ mùng năm tháng năm trong lòng người xa xứ.mp4
Đức Lê
1 người theo dõi
5 Lượt xem video·11 thg 8, 2025
Kính thưa quý vị, ở cái xứa nhiều mưa nhiều nắng như đất nước Việt Nam mình thì tất nhiên là có nhiều thiết trời luôn phiên thay đổi trong một năm
Ê vậy mà sinh ra lắm những cái ngày Tết
Mỗi một cái ngày lễ Tết như vậy đó thì tương ứng với mỗi một mùa
Có thể kể đến như là Tết Nguyên Đáng nè, Tết Nguyên Tiêu nè, Tết Khai Hạ, Tết Thanh Minh, Tết Trung Thu và còn có cả Tết Doan Ngọ nữa
Mỗi một cái ngày lễ Tết như vậy thì có một cái ý nghĩa riêng và đặc trưng của nó
Nhưng mà có lẽ do cái nhiệt sống hối hả hiện đại ngày nay khiến cho nhiều người trong chúng ta không biết được ý nghĩa
Cũng như là xuất xứ của những ngày lễ Tết truyền thống trong một năm âm lịch
Bà con mình không chỉ chuẩn bị những món ăn độc đáo trước là để cúng ông bà tổ tiên sau là để thết đải khách
Rồi còn bồi bổ và trừ tài cho những hành viên trong gia đình
Nhân dịp Tết Doan Ngọ năm nay thì chương trình Đặc sản Mì Sông Nước lại có dịp để giới thiệu đến quý vị
Tập tục chuẩn bị những mâm cúng trong ngày Tết Doan Ngọ
Hay còn gọi là cúng mùn 5 tháng 5 ở quê hương sông nước mình với những món ngon lành
Mời quý vị chúng ta hãy cùng theo dõi nha
Đối với người Việt Nam, Tết Doan Ngọ mùn 5 tháng 5 từ xưa vẫn mang đậm truyền thống dân gian
Tuy nhiên, nguồn gốc và những tục lệ của nó thì ngày nay không phải ai cũng hiểu rõ
Tháng Tư Đông Đậu nấu chè, ăn Tết Doan Ngọ trở về tháng 5
Tết Doan Ngọ còn gọi là Tết Doan Dương được tổ chức ăn vào ngày mùn 5 tháng 5 âm lịch
Theo nghĩa chữ thì Doan là khởi đầu, Ngọ là giữa trưa
Doan Ngọ là bắt đầu lúc giữa trưa, còn Dương là mặt trời, là khí dương
Doan Dương nghĩa là bắt đầu lúc khí dương đang thịnh
Ở Việt Nam từ xa xưa cũng có tục lệ cúng Tết Doan Ngọ mùn 5 tháng 5
Tại các làng xã có lễ thần ở đình, đền, tại các thôn xóm cúng tại am, miếu
Ở nhà các gia đình sửa lễ cúng ông bà ông giải và cúng thủ công
Tết Doan Ngọ mùn 5 tháng 5 được dân ta gọi là Tết Giết Sâu Bọ
Theo quan miệng của người xưa, trong người nhất là trong bộ phận tiêu hóa thường có sâu bọ dung sáng
Các loài sâu bọ này nếu không bị trừ khử đi sẽ sinh sôi nảy nở ngày càng nhiều và gây bệnh tật cho người
Người ta đã chọn ngày mùn 5 tháng 5 âm lịch là thời điểm thuận lợi nhất để diệt trừ chúng
Sáng sớm ngày mùn 5 tháng 5, ngày khi thức dậy, mọi người xúc miệng 3 lần rồi tiến hành giết sâu bọ ngay
Trong dịp này, mỗi người ăn một bát cơm rượu nếp, sau đó ăn các trái cây đầu mùa
Người ta cắt nghĩa việc làm này như sau
Sáng hôm mùn 5 tháng 5, bọn sâu bọ dung sáng ở bụng dưới ngôi lên
Gặp rượu nếp ăn vào, chúng bị sai lử, sau đó những trái cây làm cho chúng chết
Vì mỗi loại trái cây đều là một dị thuốc giết sâu bọ
Đến trưa thì mọi nhà làm cổ cúng da tiên, rồi đi hái lá màu 5
Tục hái thuốc màu 5 cũng bắt đầu từ giờ ngọ, đó là giờ có dương khí tốt nhất trong cả năm
Lá, cây, cỏ thu hái được trong giờ đó có tác dụng chữa bệnh rất tốt, nhất là các chứng ngoại cảm, âm hư hay bệnh da liễu
Người ta hái các loại lá có sẵn trong giường, trong dùng như lá ít mẫu, lá cối sai, ngải cứu, tía tô, kinh giới, lá tre, lá bưởi, dông, lạt tiên, nhỏ nồi
Đem về ủ rồi phơi khô, để sau đem nấu uống và cho rằng uống nước này sẽ rất lành, chữa được nhiều bệnh
Ngày mùn 5 tháng 5 được xem là Tết giết sâu bọ
Bởi theo quan niệm là vào giai đoạn chuyển mùa, chuyển tiết như vậy thì sẽ sinh ra lắm những dịch bệnh
Cho nên ai cũng cần phải phòng trừ, mà không chỉ việt trừ những loại sâu bọ trong người mình mà còn việt trừ những loại sâu bọ phá hoại mùa mèn, đồng ruộng
Và vào ngày mùn 5 tháng 5 đó thì nhà nào cũng có một cái mâm cúng từ sáng cho tới trưa
Là những loại hoa trái đầu mùa và tất nhiên không thể thiếu những món ngon được chuẩn bị trước cúng, sau ăn
Không khí gia đình cũng rộn ràng hẳn lên, bởi đây không chỉ là việc chuẩn bị một mâm cúng để dân cúng ông bà tổ tiên
Mà còn bắt buộc những thành viên trong gia đình phải ăn những món ăn được dân cúng đó thì mới tốt
Cho nên đây được xem là một dịp để xâm hợp gia đình lại với nhau
Và sau đây sẽ là những món ăn thường xuyên xuất hiện trong mâm cúng ngày mùn 5 tháng 5 ở quê hương mình
Mời quý vị chúng ta cùng thưởng thức nha
Trước tiên phải kể đến là món cơm rượu
Theo phong tục của những gia đình Việt Nam
Mỗi dịp chuẩn bị Tết mùn 5 tháng 5 là người Nam Bộ thường chọn món cơm rượu ăn với mục đích trừ sâu bọ
Theo các dị cao niên kể rằng mùn 5 tháng 5 là bắt đầu giàu hè
Trời nóng nhưng ẩm, cũng là mùa sâu bọ sinh sôi rất nhiều
Bởi vậy mới có tục viết sâu bọ vào ngày Tết đoan ngọ
Sáng dậy, mọi người không ăn đồ như thường ngày vội
Mà thường ăn cơm rượu nếp hay một số trái cây mùa hè
Thì dung sáng sâu bọ trong bụng sẽ chết hết
Theo quan niệm của người xưa là như vậy
Nhưng đối với những người có niềm đam mê khám phá văn hóa ẩm thực dùng miền
Thì món cơm rượu Nam Bộ chắc chắn sẽ không thể bỏ qua
Đơn giản chỉ vì cơm rượu miền Nam ngon từ mùi, thơm từ vị
Là người Việt Nam có lẽ ai cũng đã từng bưng trên tay
Chén cơm rượu được do thành viên tròn hoà giới nước màu trắng đục lắp lánh
Chiếc mũ nhỏ xíu múc từng viên cơm rượu vừa nồng vừa ngọt lạnh
Từ từ tan biến vào đầu lưỡi mà nghe âm ấm trong lòng
Món cơm rượu không phải chỗ nào cũng có bán
Cơm rượu không trưng bài trong quán, không có trong tiệm nhậu
Mà nó lưu động theo chân những thôn nữ rong rủi qua các ngõ ngách, xóm phường
Hoặc nằm trong quán gánh khiêm tốn ở một gốc chợ
Không những cơm rượu tạo cho người thưởng thức cảm giác ngọt thanh
Từ tinh chất nếp, cay nồng của men
Mà cơm rượu còn là phương thuốc làm cho tiêu thức ăn và máu huyết lưu thông
Dị ngọt mềm béo của nếp
Hòa lẫn mùi thơm nồng đặc trưng của men rượu xông lên tận mũi
Khiến ta có cảm giác lân lân, thật khó tả
Tùy theo sở thích của mỗi người mà thưởng thức cơm rượu rạc ri
Hoặc trộn thêm vài muỗng xôi giò
Hai món ăn một nước một khô tưởng chừng như chẳng liên quan gì với nhau
Nhưng khi kết hợp lại mang đến một hương vị rất đặc biệt và rất ngon
Kế đến là món bánh ú lá tre hay còn gọi là bánh ú nước trò
Bánh ú nước trò là món ăn truyền thống trong ngày Tết đoan ngọ của người dân miền Nam
Dào những ngày này, đi một dòng qua các khu chợ
Ở đâu ta cũng thấy bánh ú nước trò
Điều đặc biệt là bánh ú nước trò không bán lẻ từng cái như các loại bánh khác
Mà nó được buộc thành từng chùm 10 cái
Người ta thường mua về nhiều chùm để cúng ông bà tổ tiên
Và làm quà cho mọi người trong nhà cùng ăn
Bánh ú nước trò rất khó tìm thấy trong những dịp thông thường
Tuy nhiên, vào những ngày gần Tết đoan ngọ
Bánh được làm hoặc bài bán rất nhiều ở Sài Gòn
Hoặc các khu vực miền Trung và miền Tây
Ngoài ra, do được xem là loại bánh rất đậm tình quê hương
Ngon và tinh khiết
Nên bánh còn được người dân Nam Bộ mang đến chùa để cúng Phật trong những ngày rầm
Chiếc bánh ú nước trò luôn mang ý nghĩa tinh thần nhiều hơn là vật chất
Lá gói bánh ú nước trò phổ biến là lá tre
Tùy theo kích cỡ lá mà bánh lớn nhỏ khác nhau
Thông thường, lớn cỡ bằng nắm tay người lớn
Bánh ú nước trò được gói bằng lá bên ngoài
Bên trong là nếp và nhân đậu xanh
Khi lột lớp lá ra, chiếc bánh có màu vàng sẵn trơn bóng không dính vào lá
Cắn một miếng để cảm nhận bột bánh mềm dẻo
Phần nhân bên trong có vị ngọt thanh, dễ chịu
Bánh ú nước trò dễ ăn, không gây ngán
Bánh có vị mát nên được nhiều người ưa thích trong những ngày nóng
Ngoài bánh ú nước trò, cơm rượu và trái cây
Cũng là những thức ăn không thể thiếu trong ngày Tết đoan ngọ
Nhiều người lâu ngày trở về quê, ăn cả chục bánh ú nước trò
Vẫn chưa thấy đã
Bánh dẻo quẹo và thơm, ngọt thanh trong miệng, thoang thoảng mùi lá
Vào cái ngày này đó, có một món ngon không thể không kể tới
Đó là món bánh xèo
Mùng 5 tháng 5 thì nhà nào cũng có một mâm cúng nè
Rồi bà con miền Tây mình hay làm cái món bánh xèo để dưng cúng lên ông bà tổ tiên
Ngày này thì con cháu thường tụ hợp với nhau
Để mà chuẩn bị những món ngon dưng cúng ông bà
Và sau là để quê quần bên nhau ăn uống như là Tết nửa năm
Có một khán giả dịch kiều đó
Rất là thường xuyên theo dõi chương trình đặc sản miền sông nước
Thì chị có gửi thư về cho chương trình và tâm sự rằng
Vào cái ngày mùng 5 tháng 5 này á
Nhớ hồi nhỏ là thường được ba mẹ cho mặc áo mới
Các cô chở con về quê ngoại cúng mùng 5 tháng 5
Trẻ nhỏ tha hồ chơi đùa
Chia từng nhóm như ngày xưa thân ái
Ký ức cuối thơ mà chị đã từng có được
Đến giờ vẫn không quên
Nhớ nhất là giữa 12h trưa
Các cháu mở mắt ngó lên nhìn mặt trời
Để suốt năm không bị đau mắt
Nhớ bác năm, má và các cô
Chuẩn bị bằm thịt vịt, tôm
Rồi măng xào chín, kèm giá, bủ sắn, làm dưng
Rồi cùng nhau đổ bánh xèo
Chắc tạm như trên chảo nghe xèo xèo
Nên gọi là bánh xèo chăng
Tụi nhỏ hay chạy vô bếp xin những cái bánh chảo đầu
Vì phải đổ uống trước rồi mới cho ăn
Nhìn những cái bánh vàng
Giờ đây ở xa quê phương hơn nửa dòng trái
Như xưa, tụi cháu đâu có được cùng nhau vui chơi
Nên ra gặp đâu có biết mình bà con
Đối với người miền Tây
Tết Đoan Ngọ được xem là Tết nửa năm
Là mốc hẹn cho những đứa con xa quê
Về thăm lại gia đình
Sau 3 tháng ngày bương chảy
Tết Đoan Ngọ ở miền Tây
Luôn nhắc đến với món bánh xèo
Giống như Trung Thu được nhắc đến bánh Trung Thu
Tết Nguyên Rắn với mứt và bánh ngọt
Có lẽ vì bánh xèo là món ăn dân dã
Đầy đủ hương vị quê nhà
Mà cũng có lẽ vì đó là món ăn
Mà đối với người nông dân miền Tây
Nguyên liệu toàn là cây nhà lá dường
Nhưng khi bài ra thực hiện
Nhiều nhà nghiên cứu văn hóa cho rằng
Thưởng thức bằng mũ giác trong ẩm thực bánh xèo
Được ông cha ta áp dụng thực tế
Nghe được tiếng xèo xèo khi chiên bánh
Nhìn thấy sắc dàng của giỏ bánh
Xanh của rau, đỏ trắng cam
Của nước chấm, nhân bánh
Và ngửi được mùi thơm
Đếm được vị ngon béo
Độc đáo nhất là ăn bàn tay
Để cảm nhận được hết hương vị đặc trưng
Cái ngon của bánh xèo miền Tây
Không chỉ là cái bánh
Mà hơn hết còn ở ý nghĩa sâu xa
Bởi người miền Tây
Không đổ bánh xèo mà ăn một mình
Thường thì phải cả gia đình xung hợp
Mỗi cái bánh mang đậm cái hồn của quê hương
Từ nguyên liệu đến cách chế biến
Đều toát lên mùi sông nước thân thương, bình dị
Không có gì ngạc nhiên
Khi bánh xèo luôn hiện diện
Trong âm cúng Tết đoan ngọ
Hay các dịp lễ hội, đám tiệc khác
Bởi lẽ, có thể từ lâu
Bánh xèo đã trở thành món quốc hồn
Trong ẩm thực của người Nam Bộ
Ở vùng đồng bằng sông Cửu Long
Ngày 5 tháng 5 được gọi là ngày nước quay
Bởi cái theo thông lệ hàng năm
Thì nước ở thự nguồn sẽ đổ về nước ta
Làm cho nước sông trở nên đỏ đục
Rồi có nhiều xáy nước
Đây cũng là thời điểm để bà con mình nhận biết
Sắp bắt đầu một mùa lũ trong năm
Theo thời gian, tập tục chuẩn bị cầu kỳ
Cúng 5 tháng 5 cũng không còn được áp dụng
Tuy nhiên, Tết viết sao bọ
Vẫn còn thịnh hành và phổ biến ở nước ta
Tuy là có sự khác biệt
Trong tổ chức ở các vùng miền
Nhưng nhìn chung, đây vẫn là một phong tục đẹp
Một nét giang hóa ẩm thực truyền thống
Cần phải được gìn giữ
