Núi Trường Bạch: Đệ nhất kỳ sơn, hay quả bom hẹn giờ?

Đại Kỷ Nguyên - Văn hóa
1.8K người theo dõi
998 Lượt xem video·9 thg 8, 2025
0:00 Giới thiệu
03:30 Đại phun trào Thiên niên kỷ của núi Trường Bạch
08:34 Núi lửa hồi sinh
10:42 Núi Trường Bạch - ngọn núi lửa bí ẩn và độc đáo
Chào mừng quý vị đến với chuyên mục văn hóa của Đại kỷ Nguyên.
Kính thưa quý vị, năm 2025 dường như được định sẵn là một năm đầy biến động. Nhiều tiên tri nói rằng
trong năm nay động đất sóng thần và núi lửa phun trào sẽ nối tiếp nhau xảy ra. Nhiều nhà tiên tri
còn đánh dấu tháng 6 và tháng 7 là thời điểm các thảm họa diễn ra dày đặc nhất. Và điều đáng lo
những cảnh báo này dường như đang dần ứng nghiệm. Sau khi bước vào năm 2025,
nhiều quốc gia và khu vực đã ghi nhận các tin tức về động đất.
Núi lửa Kiloa, ngọn núi lửa lớn thứ hai ở Hawaii, Mỹ, cũng đã phun trào nhiều lần. Lần gần nhất
là vào ngày 25 tháng 5, rung nhăm phun lên trời như một đài phun nước cao khoảng 300 mét.
Ngọn núi lửa Sakurajima ở tỉnh Kagoshima, Nhật Bản, cũng không yên ổn. Hoạt động núi lửa
trở nên dữ dội từ giữa tháng 5. Một vụ phun trào vào ngày 23 tháng 5 đã đẩy cột khói dày
đặc lên độ cao 2.800 mét. Cơ quan khí tượng Nhật Bản cho biết năm nay mới chỉ qua chưa đẩy một
vụ nữa mà núi lửa Sakurajima đã phun trào 131 lần, gần gấp ba lần tổng số vụ phun trào của cả
năm ngoái. Các nhà khoa học an ủi mọi người rằng quy mô vận động của vỏ trái đất quan sát được
hiện tại không tăng lên, mọi người không nên quá lo lắng. Nhưng người ta vẫn không khỏi nghĩ đến lời
tiên tri đáng kinh ngạc của nhà tiên tri mù người Bulgari Baba Vanga được lan truyền trên mạng.
Vào năm 2025, một ngọn núi lửa đang ngủ yên ở một nơi nào đó trên thế giới sẽ làm dung chuyển
nền văn minh nhân loại. Mọi người đều đang đoán nếu thực sự có một vụ phun trào núi lửa lớn,
đó sẽ là ngọn núi lửa nào? Núi Phú Sĩ? Công viên Yellowstone? Vô số ánh mắt đang đổ rôn
về vành đai lửa Thái Bình Dương? Điều này cũng không có gì là lạ. Như chúng ta đã giới thiệu trong
chương trình trước, khu vực này có các mảng địa chất hoạt động thường xuyên. 90% các trận động đất và
75% các ngọn núi lửa trên trái đất đều tập trung ở đây. Tuy nhiên, ngoài tâm chú ý đó,
có một ngọn núi lửa đã ngủ yên hàng nghìn năm đang âm thầm tích tụ năng lượng. Ngọn núi lửa này
không nằm ở Nhật Bản, cũng không ở Mỹ. Nó lặng lẽ nằm trải dài trên biên giới giữa Trung Quốc và
Bắc Triều Tiên. Nó từng gây ra một trong những thảm họa núi lửa dữ dội nhất trong 2.000 năm qua,
và bây giờ nó đang thức giấc. Đó chính là núi Trường Bạch.
Đại phun trào thiên nhiên kỷ của núi Trường Bạch. Núi Trường Bạch còn được gọi là núi Bạch Đầu,
nằm ở biên giới giữa tỉnh Cát Lâm Trung Quốc và tỉnh Ham Giông, Bắc Triều Tiên. Đây là một địa hình
núi lửa điển hình, một dạy núi cao nguyên được cấu thành từ đá Ba Gian và đá Vụn núi lửa.
Đỉnh chính, tướng quân phong, có độ cao 2.749 mét, là đỉnh núi cao nhất ở Đông Bắc Á.
Miệng núi lửa trên đỉnh tích nước thành hồ chính là hồ Thiên Trì nổi tiếng, với đường kính khoảng
4,4 km, nơi sâu nhất vượt qua 370 mét. Nơi đây có địa thế hiểm trở, khí hậu khắc nhiệt,
nhưng đồng thời lại có phong cảnh hùng vĩ, được mệnh danh là Nóc Nhà của Phương Bắc.
Ở Trung Quốc, đây là khu bảo tồn thiên nhiên cấp quốc gia. Ở Triều Tiên, nó là ngọn núi thiêng,
tượng trưng cho tinh thần dân tộc. Nhưng đằng sau vẻ hùng vĩ và những huyền thoại đó,
bản chất của nó là một ngọn núi lửa còn hoạt động. Các nhà khoa học gọi nó là một siêu
núi lửa tiềm tàng, xếp nó ngang hàng với công viên Yellowstone là một trong những ngọn núi lửa
nguy hiểm nhất toàn cầu. Lần gần nhất núi Trường Bạch gây chấn động thế giới là hơn 1.000 năm trước,
vào năm 946 sau Công Nguyên. Sử sách của Khu vực Liêu Đông Trung Quốc đã ghi lại đoạn này.
Trong phút chốc, ban ngày tối như đêm, tiếng động như sấm xét, cây cỏ cháy khô, chim bay rơi xuống đất.
Theo Cao Ly Sử, kình đồ khai thành của nước Cao Ly cách núi Trường Bạch 450 km cũng cảm nhận được sự
dung chuyển. Sử sách ghi lại, năm ấy trời nổi trống, vừa đỉnh tông của Cao Ly lúc đó vô cùng sợ hãi,
đã ra lệnh ân xá cho một lượng lớn tù nhân để tiêu trừ tai họa. Các nghiên cứu hiện đại cho thấy
chỉ số phun trào VEI của núi Trường Bạch khi đó đạt cấp 7, sức công phá tương đương 1.000 quả bom
nguyên tử Hiroshima, chỉ đứng sau cấp độ VEI 8 tận thế cao nhất trong lịch sử.
Thảm họa này đã phun ra hơn 100 km khối cho núi lửa vào không trung, gấp hàng trăm lần vụ phun trào
núi lửa San Helen năm 1980, vụ phun trào của sức tàn phá lớn nhất trong lịch sử nước Mỹ.
Cho bụi núi lửa rơi xuống với số lượng lớn một lớp cho dày bao phủ toàn bộ phía bắc bán đảo
Triều Tiên và vùng Đông Bắc Trung Quốc. Theo điều tra của các nhà địa chất, diện tích chầm tích lớp cho
dày vượt quá 30.000 km, tương đương gần một phần ba diện tích bán đảo Triều Tiên ngày nay.
Lớp cho bụi này thậm chí còn bay qua biển Nhật Bản, rơi xuống phía tây đảo Honshu của Nhật Bản,
cách đó 1.200 km. Theo ghi chép từ thời kỳ Heian của Nhật Bản, bầu trời khi đó đột ngột tối
sầm lại và có tuyết đen rơi xuống. Quấn Niên Đại Ký Hưng Phúc Tử ở Nara, Nhật Bản,
ghi lại rằng vào ngày 3 tháng 11 năm đó một trận mưa cho trắng đã trút xuống Nara. Các
nghiên cứu sau này phát hiện cho bụi từ vụ đại phun trào thiên nhiên kỷ này bay xa nhất về phía
đông đến dãnh Chishima ở phía đông Hokkaido, Nhật Bản. Các nhà địa chất gọi vụ phun trào này của
núi Trường Bạch là vụ phun trào thiên nhiên kỷ. Nghiên cứu chỉ ra trong vài năm sau vụ phun trào,
nhiệt độ ở khu vực Đông Á giảm mạnh, mùa măng thất bát. Một số học giả thậm chí còn cho rằng
vụ phun trào núi lửa này có thể đã đẩy nhanh quá trình chuyển giao quyền lực giữa nhà Khiết Đan và
Vương quốc Bột Thải lúc bấy giờ. Và hồ Thiên Trì trên núi Trường Bạch mà chúng ta thấy ngày nay với
độ cao 2.189 mét và phong cảnh kỳ thú cũng được hình thành trong vụ phun trào thiên nhiên kỷ,
như một dấu ấn tuyệt đẹp mà thiết nhiên để lại. Sau đó, núi Trường Bạch còn có vài lần
phun trào quy mô nhỏ. Ví dụ, Triều Tiên Vương Triều Thực Lục ghi lại rằng vào ngày 2 tháng 6 năm Khang
Yi thứ 7, tức năm 1668, các phủ Kyeongseong và Buryong ở tỉnh Hamgyeong của Triều Tiên đồng thời
ghi nhận hiện tượng mưa trò. Vào ngày 14 tháng 4 năm Khang Yi thứ 41, tức năm 1702,
tại khu vực Triều Tiên, trời đất tối tăm, đôi lúc có màu vàng đỏ như khói lửa, mùi tanh hơi
nồng nặng khắp nơi như đang trong lò nung. Đây là những ghi chép lịch sử cuối cùng với các vụ
phun trào của núi Trường Bạch. Sau đó, nó dường như đã chìm vào giấc ngủ. Tuy nhiên đến năm 2002,
các nhà khoa học đã ghi nhận được một loạt tín hiệu đáng lo ngại.
NÚI LỬA HỒI SINH TỪ NĂM 2002 ĐẾN NĂM 2005, các nhà khoa học phát hiện bên dưới Hồ Thiên
Trì của núi Trường Bạch, vỏ trái đất bắt đầu hoạt động. Động đất xảy ra thường xuyên, có những
ngày số trận động đất vượt quá 100 lần, với cường độ lớn nhất đạt 3,7 độ Richter,
chấn tiêu chỉ sâu 5 km. Dường như mắc ma đang âm ỉ, hoạt động trong bóng tối.
Không chỉ vậy, các nhà khoa học còn quan sát thấy mặt đất hơi phồng lên, cho thấy áp suất bên
dưới bề mặt đang tích tủ, nhiệt độ bên dưới Hồ Thiên Trì đã tăng gần 30 độ C trong 10 năm qua.
Trong các khé nứt của đất và đá quanh miệng núi lửa, người ta đôi khi phát hiện ra một lượng nhỏ
khí lưu hình dioxit SO2. Đây chính là dấu vết của hoạt động mắc ma.
Mặc dù sau một thời gian theo dõi ngày đêm, kết luận của các nhà khoa học là nguy cơ phun trào
trong ngắn hạn là thấp, nhưng điều này không có nghĩa là đã hoàn toàn an toàn.
Năm 2010, các nhà khoa học Hàn Quốc đăng một bài báo trên tạp chí Science cho biết núi
Trường Bạch có dấu hiệu hoạt động vào tháng 6 năm 2010, nghi ngờ vỏ cháy đất bên dưới núi
Trường Bạch đã bị nóng chảy một phần, có thể dẫn đến một vụ phun trào lớn. Điều này thật đáng lo ngại.
Vì vậy, vào năm 2011, Triều Tiên đã có một động thái hiếm thấy là mở cửa biên giới,
mời các chuyên gia quốc tế, bao gồm nhà núi lửa Clive Oppenheimer từ Đại học Cambridge,
nhà địa chất học James Hammond từ Đại học London, và nhà địa chất học Cayla Lacovino
từ Mỹ vào sâu trong núi Trường Bạch để nghiên cứu bí mật của ngọn núi lửa này. Họ phát hiện
núi Trường Bạch dường như là một ngọn núi lửa không nên tồn tại ở vị trí đó. Lacovino thậm chí
còn thốt lên rằng nguồn gốc của núi Trường Bạch chính là một trong những bí mật lớn nhất của nó.
Tại sao Lacovino lại nói như vậy?
NÚI TRƯỜNG BẠCH BỊ ẨN VÀ ĐỘC ĐÁO
Hóa ra, núi Trường Bạch không nằm ở vị trí mà một ngọn núi lửa nên có. Phần lớn các
núi lửa đang hoạt động đều phân bổ ở danh giới các mảng kiến tàu, banh đai lửa Thái Bình Dương,
tung lũng tách giãn lớn ở Đông Phi, dãy núi Anpennin ở Ý. Ở đó, các lớp đá va chạm,
vỏ trái đất nứt vớ, magma mới có thể tìm được lối thoát. Nhưng núi Trường Bạch thì khác,
nó lặng lẽ, đứng sừng sứng ở lõi ổn định của nền cổ Kraten lục địa châu Á, cách xa mọi đất gãi
hoạt động và danh giới mảng kiến tàu. Vỏ trái đất xung quanh có độ dày hơn 40 km. Có thể tưởng
tượng rằng ở một nơi có lòng đất cứng rắn như vậy, magma khó có thể dễ dàng xuyên thủng.
Vậy thì, làm thế nào nó lại trở thành một trong những núi lửa hoạt động nguy hiểm nhất thế giới?
Đây là một câu đố mà ngay cả các nhà địa chất học vẫn đang trành cãi.
Một giả thuyết cho rằng sự ra đời của núi Trường Bạch đến từ một chùm manti sâu trong lòng đất,
tức là một cột khí nóng bốc lên từ lõi trái đất, giống như một ngọn đuốc khí đốt xuyên qua vỏ
trái đất bơm rung nham từ lòng đất lên bề mặt. Lý thuyết chùm manti này giải thích sự tồn tại
của quần đảo Hawaii và các núi lửa ở Iceland và cũng có thể là môi lửa cho núi Trường Bạch.
Nhưng cũng có các học giả đưa ra quan điểm khác. Họ nghi ngờ rằng trong quá trình hút chìm của mảng
Thái Bình Dương hàng chục triệu năm trước, một phần mảnh vỡ của mảng đã bị kẹt lại ở đáy lớp manti,
trở thành một cây bẫy nóng chảy. Những tàn tích của mảng cổ này,
giống như những quả bom hẹn giờ tư tư giải phóng nhiệt năng và khí, cuối cùng tích tụ
áp suất sâu trong vỏ trái đất, hình thành nên núi Trường Bạch ngày nay.
Tuy nhiên, đây cũng chỉ là những phỏng đoán, giới khoa học chưa có kết luận cuối cùng,
và nguyên nhân không chắc chắn này cũng tạo nên tính chất núi lửa độc đáo khác thường của núi Trường Bạch.
Mặt mà của nó không phải là loại barzan có độ chảy cao, mà là đá riolite có hàm lượng silicao,
giống như siro đặc, khó chảy, nhưng lại có thể tích tụ áp suất cực lớn.
Theo phân tích các mẫu đá núi lửa, hàm lượng silica dioxide trong mắt mà của núi Trường Bạch lên
tới hơn 70%, đồng thời giao các khí dễ bay hơi như các bòn dioxide hyrosulfite.
Điều này có nghĩa là nó sẽ không chảy một cách lặng lẽ, mà sẽ phát nổ dữ dội,
giống như một nồi áp suất không thể xả hơi, chỉ cần vỏ trái đất có một vết nất nhỏ,
phun trào kiểu phát nổ sẽ là lối thoát duy nhất.
Hơn nữa, trong lần hợp tác quốc tế mà chúng ta đã đề cập vào năm 2011,
Clive Oppenheimer và các chuyên gia quốc tế khác, sau khi nghiên cứu sâu về cấu trúc lòng đất
của núi Trường Bạch, đã phát hiện hệ thống mắt mà của núi Trường Bạch rất độc đáo. Hoàng mắt mà có
cấu trúc nhiều lớp, sâu nhất có thể đến 60 km, nối trực tiếp với lớp Manti. Một số khu vực mắt mà
nông đã xuất hiện trạng thái nóng chảy một phần, giống như một con đập của hồ chứa nước ngầm sắp tràn,
có khả năng phun trào bất cứ lúc nào. Cấu trúc đan xen giữa nhiệt năng sâu và áp suất khí này
khiến cho hoạt động của núi Trường Bạch trở nên đặc biệt khó dự đoán. Nó không có những tiền trấn
đều đặn như núi Phú Sĩ, cũng không có những vết nất bề mặt rõ ràng như ở Iceland. Mà giống như
một mê cung ẩn mình, không ai biết áp suất sẽ mất kiểm soát và bùng nổ ở lối đi nào.
Tất cả những điều này khiến các chuyên gia đi đến một sự đồng thuận. Mối nguy hiểm thực sự
của núi Trường Bạch không chỉ đến từ quy mô mà còn từ tính khó lường và không điển hình của nó. Nó
không nằm trong các mô hình thảm hóa quen thuộc của chúng ta. Nó đã im lặng hàng nghìn năm,
nó không phát ra những cảnh báo như các ngọn núi lửa khác. Nhưng điều chúng ta biết là magma đang
nóng lên, khí đang tích tủ, vỏ trời đất đang hơi phồng lên. Cùng với nỗi lo của giáo sư danh dự
Hiromitsu Taniguchi của Đại học Tohoku vào năm 2012, ông nói rằng do ảnh hưởng của trận động đất 311
ở Nhật Bản, sát xuất núi Trường Bạch phun trào trước năm 2019 là 68% và trước năm 2032 lên tới
99%. May mắn là chúng ta đã bình an chạy qua năm 2019, nhưng đến năm 2021 hoạt động của vỏ trái
đất tại núi Trường Bạch lại có những biến động bất thường, với trung bình 46 trận động đất mỗi tháng,
cường độ lớn nhất đạt 3,1. Trái tim của các chuyên gia địa chất lại một lần nữa thắt lại.
Rốt cuộc, nếu núi Trường Bạch thực sự phun trào, 3 triệu cư dân Triều Tiên gần đó sẽ trực
tiếp gánh chịu thảm họa. Bộ phim thảm họa Ashfall của Hàn Quốc sẽ trở thành hiện thực. Vùng
Đông Bắc Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản có thể bị bao phủ bời cho bụi núi lửa.
Núi Trường Bạch sở hữu vẻ đẹp như tiên cảnh, nhưng bên dưới hồ Thiên Trì lại ẩn chứa một mối
nguy kinh hoàng. Điều mà con người có thể làm chỉ là hy vọng trời cao thương sót đừng để điều đó
xảy ra. Còn người trước thiên nhiên, thực ra quá nhỏ bé. Lịch sử nhân loại đi đến ngày
nay thực sự giống như một kỳ tích. Có lẽ bí ẩn mà núi Trường Bạch để lại cho chúng ta không chỉ là khi
nào ngọn núi lửa sẽ thức giấc, mà là làm thế nào chúng ta có thể giữ một tâm thái khiêm tốn,
kính sợ trời đất và sinh sống hòa hợp với thiên nhiên. Chương trình của chúng tôi hôm nay xin được
kết thúc. Cảm ơn quý vị đã theo dõi. Xin kính chào và hẹn gặp lại quý vị trong những chương trình lần sau.
